MAGNETISME & ELEKTRICITEIT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAGNETISME & ELEKTRICITEIT"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 1 MAGNETISME & ELEKTRICITEIT 1.1 Doelstelling In tegenstelling tot praktisch alle handboeken start je met elektromagnetisme. De reden is eenvoudig omdat alle elektrische toepassingen steeds gepaard gaan met sterke magnetische velden die onmogelijk zijn met kunstmagneten (te zwak). Om en in een stroomvoerende geleider bevindt zich een magnetisch veld. De eigenschappen van dit magnetisch veld veroorzaakt door stroomdoorgang in de geleider zijn dezelfde als door het veld veroorzaakt door een kunstmatige magneet. Je gaat in dit hoofdstuk het verband ontdekken dat bestaat tussen magnetisme en elektriciteit. Je start eerst met de voornaamste eigenschappen van het magnetisme zelf als korte inleiding met de bedoeling het magnetisme te duiden. 1.2 Inleidende begrippen Magneten en hun eigenschappen a) Een magneetnaald of -staaf kan in een bijzondere toestand verkeren, waarbij de eigenschap ontstaat ander materiaal (ijzerhoudend) aan te trekken. Deze toestand noem je de magnetische toestand. De Grieken waren hiervan reeds op de hoogte en noemden dit magneetsteen, genoemd naar haar vindplaats Magnesia in Klein-Azië. b) Deze magnetische toestand blijkt in de uiteinden geconcentreerd te zijn. Deze uiteinden noem je de polen. c) Horizontaal opgehangen magneten richten zich altijd naar het noorden. Deze pool geef je de naam noordpool en zal verder in het werk met blauw aangeduid worden. De andere pool noem je zuidpool. Meer correct zou zijn de noordzoekende of zuidzoekende pool (bij overeenkomst zal je de noordpool aanduiden met het + en de zuidpool met het teken). d) Gelijknamige polen stoten elkaar af. Polen met tegengesteld teken trekken elkaar aan. e) Magnetische inductie: ijzer in de nabijheid van een magneet verkrijgt magnetische eigenschappen. Zij vertoont een zuid- en noordpool tegengesteld aan de inducerende staaf. Vandaar de aantrekking van ijzerhoudende materialen. f) Breek je een magneet middendoor, dan vormt iedere helft een onafhankelijke nieuwe volwaardige magneet met twee polen. Alleen haar krachtwerking is zwakker (minder poolsterkte of magnetische massa) Poolsterkte of magnetische massa Onder poolsterkte versta je de hoeveelheid magnetisme opgewekt door je magneet. Een minder gelukkige benaming hiervoor is magnetische massa. Het begrip massa is je reeds bekend. Hiervoor verwijzen we je naar het SI-eenhedenstelsel: symbool: m m (poolsterkte of magnetische massa) eenheid: weber (Wb) 7

2 Veldsterkte De veldsterkte in een willekeurig punt van een magnetisch veld kan bepaald worden door de kracht op een willekeurige magneet in dat punt te delen door zijn eigen poolsterkte m m (magnetische massa). Hieruit volgt: H F m m m : de poolsterkte in weber (Wb) m met F : de kracht in newton (N) H : de veldlijnen in newton per weber (N/Wb) of (A/m) De veldsterkte H in een punt heeft de eenheid van 1 N/Wb of 1 A/m als op de eenheidsnoordpool van 1 weber (1 Wb) een kracht inwerkt van 1 newton (1 N) 1Wb = 1Nm 1A Magnetisch veld Het magnetisch veld is de ruimte rond een magneet waarbinnen deze zijn magnetische krachtwerking laat voelen. Theoretisch is dit magnetisch veld oneindig groot, maar gezien de krachtwerking snel afneemt met het kwadraat van de afstand (zie hoofdstuk 2) wordt dit ontwikkeld veld beperkt tot de onmiddellijke ruimte rond de magneet. 1.3 Magnetisch veld als gevolg van een elektrische stroom Het magnetisch veld rond een stroomvoerende rechte geleider De proef van Ørsted bij een rechte geleider Terminologie FIG. 1.1 HET VELDLIJNENVERLOOP BIJ EEN STAAF- MAGNEET De Deense natuurkundige Ørsted ontdekte in 1820 het vast verband tussen magnetisme en elektriciteit. Hij stelde vast dat er bij een voldoende grote stroom door de geleider een verdraaiing plaatsgreep op een magneetnaald die in de buurt was opgesteld. Hiermee bewees Ørsted dat er een verband moest zijn tussen magnetisme en elektrische stroom. Elektromagnetisme is magnetisme veroorzaakt tijdens het vloeien van een elektrische stroom.

3 Proef 1 Besluit a) Plaats een magneetnaald op een verticale as zodat ze vrij horizontaal kan bewegen. De naald richt zich naar het geografische noorden. Evenwijdig aan de richting van de naald in rust, plaats je een geleider. Sluit nu je testkring via een schakelaar, op een spanningsbron aan. b) Sluit de schakelaar. Je magneetnaaldje verdraait onder invloed van de stroom. Als de stroom toeneemt in de keten, vergroot de uitwijking van het magneetnaaldje. Bij voldoende stroom in de keten plaatst het magneetnaaldje zich loodrecht op de geleider. c) Schakel nu je testkring uit. De naald keert in haar oorspronkelijke ruststand terug. Desnoods tik je eens tegen het glas, want dan heb je een slecht kompas met een te grote wrijving. d) Je keert de stroomrichting om in de geleider, de naald wijkt uit in tegengestelde zin. Een stroomvoerende geleider veroorzaakt een magnetisch veld, elektromagnetisch veld genoemd. De sterkte van dit veld is afhankelijk van de stroomsterkte in de geleider. De naaldrichting is afhankelijk van de gevoerde stroomrichting in de geleider Vorm van het elektromagnetisch veld bij een rechte geleider Proef 2 Besluit Steek een rechte geleider door een blad papier. Stuur een stroom door de geleider. FIG. 1.2 DE OPSTELLING VOOR DE PROEF VAN ØRSTED Je stelt vast dat ijzervijlsel op je blad papier gestrooid, zich als cirkels rond deze geleider schikt. Deze cirkels bezitten uiteraard de geleider als gemeenschappelijk middelpunt. Het geheel van deze concentrische cirkels noem je het elektromagnetisch spectrum van de stroomvoerende geleider. Deze cirkels geven dus het verloop weer van de veldlijnen. Je kunt ook spreken van het elektromagnetisch veld van een kunstmatige magneet. FIG. 1.3 DE MAGNEETNAALD TRACHT ZICH LOODRECHT OP DE GE- LEIDER TE PLAATSEN FIG. 1.4 DE VERDRAAIING IS AFHANKELIJK VAN DE STROOMZIN FIG. 1.5 ELEKTROMAGNETISCH SPECTRUM De vorm van het (elektro)magnetisch veld rond een stroomvoerende geleider is cirkelvormig met de geleider als middelpunt. 9

4 Zin van het elektromagnetisch veld bij een rechte geleider Proef 3 Besluit Besluit Een eenheidsnoordpool richt zich raaklijnig aan de veldlijnen. Verschuif je een magneetnaaldje over je blad papier, dan zal het zich steeds richten raaklijnig aan de veldlijn in dat punt. Bij omwisseling van je bronpolariteit stel je vast dat de magneetnaaldjes over 180 verdraaien. FIG. 1.6 VERDRAAIING VAN DE MAGNEETJES BIJ VOLDOENDE STROOMDOORGANG De stroomrichting bepaalt de zin en richting van de veldlijnen. In de praktijk beschik je over een handig hulpmiddel dat je de zin van dit elektromagnetisch veld helpt bepalen: De kurkentrekkerregel (rechtsdraaiend) of eerste regel van Maxwell. Je bepaalt de zin van de krachtlijnen door ze te vergelijken met de beweging van een kurkentrekker. Als je de kurkentrekker wenst te verplaatsen in de zin van de stroom dan draait deze volgens de zin van de veldlijnen. Je kan deze zelfde draaizin ook terugvinden wanneer je een dopje op een fles los- of vastschroeft. Voorstelling van de stroomzin: indien je een geleider vooraan bekijkt, bekom je voor deze geleider in doorsnede een cirkel. De stroomzin kun je hier in voorstellen door een pijl (denk aan een vogelpikpijl). Vloeit de stroom naar je toe (het blad uit), dan zie je de punt van de pijl. Vloeit de stroom van je weg (het blad in) dan zie je de vleugels van de pijl of een kruisje. De zin van de krachtlijnen is te vinden met een eenvoudig vuistregeltje, gegeven door Maxwell: de kurkentrekkerregel. FIG. 1.7 KURKENTREKKERREGEL FIG. 1.8 STROOMZIN IN EEN PLAT VLAK

5 Sterkte van het elektromagnetisch veld bij een rechte geleider (wet van Biot en Savart) Voer je dezelfde proef van Ørsted uit op een verdere afstand van je geleider, dan merk je dat het magneetnaaldje minder krachtig reageert. De veldsterkte rond een elektrische geleider neemt af wanneer de afstand tot die geleider toeneemt. De grootte van de veldsterkte in een punt p op een afstand r van een stroomvoerende rechte geleider, vind je met de formule van Biot en Savart: H I 2 r met FIG. 1.9 VELDSTERKTE IN PUNT P H : veldsterkte in ampère per meter (A/m) I : stroomsterkte in ampère (A) r : loodrechte afstand van het punt tot de geleider waarin je de veldsterkte berekent in meter (m) Je merkt dat de veldsterkte hier automatisch in de eenheid A/m gevonden wordt, alhoewel je ze ook als N/Wb kunt formuleren. Dus: 1 A/m = 1 N/Wb Leuk om weten: De hoogleraar Biot (Frankrijk ) was een veelzijdig natuurkundige die samen met Gay-Lussac in 1804 de eerste wetenschappelijke ballonvaart maakte. Met zijn leerling Savart onderzocht Biot ook het verband tussen magnetisme en elektrische stromen. Zij stelden een regel op voor de afwijking van een magneetnaald in een elektrisch veld. In 1820 publiceerden ze een wet: de integraalwet voor een rechte stroomvoerende geleider. In 1821 veralgemeende Laplace deze wet voor een willekeurige stroomvoerende geleider. De wet van Biot en Savart wordt meestal in vectoren uitgedrukt. 11

6 12 De veldsterkte in punt p wordt bepaald door de som van alle bijdragen die ieder stroomelement I. s uitoefent. I : stroomsterkte s : lengte van het element : de hoek tussen de stroomrichting en de richting van het element naar het punt p r : de afstand tot punt p De bijdrage van het element is dan: H 1 4 I s sin r 2 Beschouw een recht stukje. Je schrijft dan in vectornotatie: H 1 4 I s r r 3 Om de invloed van de volledige geleider te kennen, moet je de vectoriële som nemen van al deze veldsterktes. Hiervoor gebruikt de wiskunde de integraalfunctie, die je in hogere jaren zult aanleren. Voor een rechte geleider is het vereenvoudigde resultaat: H I 2 r Het magnetisch veld rond een stroomvoerende winding De proef van Ørsted bij een winding Proef 4 Bekijk je fig. 1.8 nog eens, dan zie je de veldlijnen afgebeeld rond een rechte stroomvoerende geleider. Wanneer je deze geleider buigt tot een cirkelvormige ringgeleider, bekom je een lus of winding. Stuur je een stroom doorheen een verticale winding die door een glasplaat steekt, dan kun je met ijzervijlsel de opgewekte krachtlijnen zichtbaar maken. De krachtlijnen die ontstaan over de ganse lengte van de rechte geleider, worden door het buigen van de geleider samengebundeld binnenin de lus Vorm van het elektromagnetisch veld bij een winding a) Bij stroomdoorgang ontstaat rond elk punt van de winding een magnetisch veld opgebouwd uit concentrische krachtlijnen. b) Het aantal ontstane veldlijnen door de winding noem je de magnetische flux ( ). FIG FIG FIG ZIN VAN DE KRACHTLIJNEN BIJ EEN WINDING

7 c) In het midden van de winding heeft een verdichting van veldlijnen plaats. d) De veldsterkte (concentratie) binnen de winding is groter dan deze aan de buitenzijde van de geleider. De veldlijnen rond de cirkelvormige stroomvoerende geleider blijven identiek aan deze van een rechte geleider. Bijgevolg draaien alle veldlijnen voor deze winding in een zelfde zin. Hierdoor ontstaat er in het cirkelvormig binnenvlak een (elektro)magneetje met een noord- en een zuidpoolzijde Zin van het elektromagnetisch veld bij een winding Je kunt de zin van het elektromagnetisch veld van een winding bepalen door de rechtsdraaiende kurkentrekkerregel (tweede regel van Maxwell). Plaats je de kurkentrekker loodrecht op het vlak van de winding en draai je hem in de richting van de stroomsterkte, dan zal de zin waarin de kurkentrekker zich beweegt de uittredende veldlijnen in het vlak van de winding aanduiden (zie fig en 1.13). Je kunt deze zin ook bepalen door de rechterhandregel van Maxwell. Je omvat met je rechterhand de winding zodanig dat je gekromde vingers de richting van de stroom volgen. De gestrekte duim duidt de richting van de veldlijnen binnen een magneet aan: van zuid naar noord De sterkte van het elektromagnetisch veld bij een winding De grootte van de veldsterkte in het middelpunt van een winding met straal r, waardoor een stroom vloeit, vind je met de formule: H I 2 r met: H : veldsterkte in het middelpunt van de winding in ampère per meter (A / m) I : stroomsterkte in ampère (A) r : straal van de winding in meter (m) FIG KRACHTLIJNEN BIJ EEN WINDING IN EEN PLAT VLAK Merk je dat door de cirkelvorm van de geleider de uit de formule van de rechte geleider komt te vervallen?! 13

8 Het elektromagnetisch veld (veldlijnenspectrum) rond een spoel of solenoïde De proef van Ørsted bij een solenoïde Proef 5 Terminologie Als je een geïsoleerde geleider in verschillende aansluitende lussen (seriewindingen) wikkelt, dan verkrijg je een spoel of solenoïde. Stuur je nu een stroom doorheen de spoel, dan kan je met ijzervijlsel de opgewekte krachtlijnen zichtbaar maken. Het magneetnaaldje geplaatst in de nabijheid van de spoel verdraait onder invloed van de opgewekte krachtlijnen. Een spoel met lucht als kernmateriaal noem je een solenoïde. 1 lus van zo n spoel noem je ook een winding Vorm van het elektromagnetisch veld bij een solenoïde a) Bij stroomdoorgang ontstaat om elke winding een magnetisch veld. b) Alle krachtlijnen van deze windingen bezitten in de spoel dezelfde zin. c) De magnetische deelvelden worden samengevoegd tot een sterk magnetisch veld met de polen aan de uiteinden van de solenoïde. d) De luchtkern van de solenoïde kun je bij stroomdoorgang beschouwen als een magneet met een noord- en zuidpool. Sommige veldlijnen volgen de bundel veldlijnen niet tot op de spoeleinden. Er ontstaan dan lekken, je spreekt dan over een lekflux Zin van het elektromagnetisch veld bij een solenoïde Opmerking Je kunt de zin van de krachtlijnen in een solenoïde bepalen door de rechterhandregel van Maxwell. FIG RECHTERHANDREGEL Ook de kurkentrekkerregel blijft toepasbaar. FIG INVLOED VAN EEN SPOEL OP EEN MAGNEETNAALDJE FIG EEN SPOEL OF SOLENOÏDE Het uiteinde waar de krachtlijnen uittreden is de N-pool Het andere uiteinde, waar de krachtlijnen intreden is de Z-pool. Je grijpt de spoel vast met je rechterhand zodanig dat de stroomsterkte vloeit vanuit je pols naar de vingertoppen toe. De gestrekte duim geeft dan de noordpool aan (of dus de zin van de veldlijnen binnen de magneet).

9 De zin van het magnetisch veld kan eenvoudig omgedraaid worden door de stroomzin in de spoel om te wisselen. De rechterhandregel of kurkentrekkerregel blijft toepasbaar. Vergelijking met de natuurlijke magneet: Krachtlijnen of veldlijnen bij natuurlijke en/of kunstmatige magneet Het magnetisch veld rond een magneet kun je aanschouwelijk voorstellen door fijn Fe-vijlsel te strooien op een wit blad boven een magneet. Je ziet een lijnenpatroon ontstaan dat het magnetisch spectrum voorstelt. Deze zichtbaar gemaakte lijnen noem je krachtlijnen of veldlijnen en stellen de baan voor waarlangs de vrije noordpooltjes zich zouden voortbewegen en/of richten. Een kracht- of veldlijn is dus een denkbeeldige lijn waarvan in elk punt de richting van de raaklijn overeenstemt; met de richting van de veldsterkte in dat punt (zie fig. 1.1). Veldlijnen bezitten dus een zin: ze vertrekken aan de N-pool en komen toe in de Z-pool. Krachtlijnen zijn dus gericht van noord naar zuid buiten de magneet. Binnen de magneet lopen de krachtlijnen van zuid naar noord De sterkte van het elektromagnetisch veld bij een solenoïde Proef 6 Sluit achtereenvolgens verschillende spoelen (lange of korte spoel, dikke of dunne spoel, veel of weinig windingen) aan op een gelijkspanningsbron. Regel de spanning zo, dat de stroom die vloeit in de keten identiek blijft. De vrij opgestelde magneetnaald zal onder invloed van de opgewekte veldsterkte verdraaien. Indien je de stroomsterkte verhoogt, zal voor elk type spoel dit vastgestelde fenomeen toenemen. Indien het aantal windingen toeneemt en de stroomsterkte vergroot, dan neemt de invloed op de magneetnaald toe. Hoe langer de spoel is, hoe kleiner deze invloed wordt. De grootte van de veldsterkte in een punt a, binnen een spoel met lengte l en diameter d, waardoor een stroom vloeit, vind je benaderend met de formule: H a = N I met H d 2 + l 2 a : veldsterkte in punt a in ampère per meter (A/m) N : aantal windingen d : gemiddelde diameter van de spoel in meter (m) l : lengte van de spoel in meter (m) Beschouwingen 1) d 2 + l 2 verwijst naar de stelling van Pythagoras. De invloed van d ten opzichte van l of omgekeerd, wordt verwaarloosbaar klein indien de verhouding 1/10 is. Immers, een verhouding 1/10 wordt in het kwadraat 1/100. Je kan dus stellen dat als l << d (korte, dikke spoel): H a = N I d = N I 2 d als l>>d(lange, dunne spoel): H a = N I l = N I 2 l FIG LANGE, DUNNE SPOEL FIG KORTE, DIKKE SPOEL 15

10 16 In woorden De veldsterkte in een spoel is: - recht evenredig met het aantal windingen; - recht evenredig met de stroomsterkte door de spoel; - omgekeerd evenredig met de lengte van de spoel. 2) De veldsterkte bij een lange, dunne spoel zal door de lekflux kleiner zijn op de uiteinden dan in het midden van de solenoïde. Praktisch stelt men dat de veldsterkte terugvalt tot de helft van de veldsterkte van het punt a (zie fig. 1.17). H b = H a 2 = N I 2 l 3) Ampèrewindingen In bovenstaande formules vind je in de teller steeds N Iof I Nterug. Deze combinatie wordt ook wel ampèrewindingen (Aw) genoemd. Het betekent dat de veldsterkte recht evenredig is met: - stroomsterkte, - aantal windingen. Terminologie Het aantal ampèrewindingen noemt men ook wel de magnetomotorische kracht F m. Vergelijk dit met het begrip emk voor het elektrisch veld, toegelicht in Elektra 1. Opmerking F m N I (Aw) Wil je de veldsterkte in een willekeurig punt bepalen, dan zal je moeten rekening houden met de invloed van meerdere polen. Verdere toelichting en/of uitwerking vind je in hoofdstuk 2. Als je in een solenoïde een magnetisch geleidend materiaal schuift, verkrijg je een elektromagneet die een versterkte werking als gevolg heeft (zie hoofdstuk 3). Om dit te verklaren moet je eerst de invloed van magnetisch materiaal kennen en begrijpen (zie hoofdstuk 2).

11 Voorbeeld 1 Voorbeeld 2 SAMENGEVAT 1.4 Rekenvoorbeelden Door een spoel A met 400 windingen vloeit een stroom van 2,5 A en door spoel B met 200 windingen vloeit 5 A. Bereken de magneetmotorische kracht of het aantal ampèrewindingen. Gegeven Gevraagd Oplossing N = 400 windingen en I = 2,5 A N = 200 windingen en I =5A F m =? A/m Voor een spoel A: F m =I N= 2,5 A 400 w = 1000 Aw Voor een spoel B: F m =I N=5A 200w=1000 Aw De magnetomotorische kracht kan met een kleinere stroom en meer windingen of omgekeerd een zelfde resultaat opleveren. Als je 400 windingen op een spoel met 4 cm diameter en 2 cm lengte wikkelt, kun je hiervan de veldsterkte in het midden van de spoel berekenen. De stroomsterkte is 2,5 A. Gegeven Gevraagd Oplossing H a = N = 400 windingen en I = 2,5 A l =2cm=0,02mof m d =4cm=0,04mof m H =?ina/m N I d 2 + l = 2,5 400 = A/m In de volgende hoofdstukken zal je deze berekening verder uitwerken. Magnetische veldsterkte H F m m Elektromagnetisch veld rond rechte stroomvoerende geleider Zin: eerste regel van Maxwell of kurkentrekkerregel I Grootte: H 2 r met r: loodrechte afstand tot geleider Elektromagnetisch veld rond stroomvoerende winding Zin: tweede regel van Maxwell of kurkentrekkerregel Grootte: (in het midden) H = I 2 r Elektromagnetisch veld rond stroomvoerende solenoïde Zin: regel van Maxwell of kurkentrekkerregel Grootte: (in het midden) N I H a = d 2 + l 2 Bij een lange spoel (d << l) zonder lekflux: H = N I l Bij een lange spoel met lekflux is dit op het einde: H = N I 2 l FIG FIG FIG

12 18 Tabel Grootheid Eenheid Naam Symbool Naam Symbool lengte l meter m massa m kilogram kg tijd t seconde s stroomsterkte I ampère A snelheid v m/s versnelling a m/s 2 kracht F newton N = kg m/s 2 arbeid /energie W joule J = N m lading Q coulomb C = A s spanning U volt V= J/C weerstand R ohm geleidbaarheid G siemens (mho) S vermogen P watt W, kw, mw,... rendement onbenoemd - temperatuurscoëfficiënt 1/K magnetische massa m weber Wb magnetische veldsterkte H newton per weber ampère per meter N/Wb A/m aantal wikkelingen N onbenoemd - magnetische flux weber Wb magnetomotorische kracht of ampèrewindingen F m =Aw ampère of ampèrewindingen A

We willen dat de magnetische inductie in het punt K gelijk aan rul zou worden. Daartoe moet men door de draad AB een stroom sturen die gelijk is aan

We willen dat de magnetische inductie in het punt K gelijk aan rul zou worden. Daartoe moet men door de draad AB een stroom sturen die gelijk is aan jaar: 1995 nummer: 28 Twee zeer lange draden zijn evenwijdig opgesteld. De stroom door de linkse draad ( zie figuur) is in grootte gelijk aan 30 A en de zin ervan wordt aangegeven door de pijl. We willen

Nadere informatie

Newton - HAVO. Elektromagnetisme. Samenvatting

Newton - HAVO. Elektromagnetisme. Samenvatting Newton - HAVO Elektromagnetisme Samenvatting Het magnetisch veld Een permanente magneet is een magneet waarvan de magnetische werking niet verandert Een draaibare kompasnaald draait met zijn noordpool

Nadere informatie

Mkv Magnetisme. Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar.

Mkv Magnetisme. Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar. Mkv Magnetisme Vraag 1 Twee lange, rechte stroomvoerende geleiders zijn opgehangen in hetzelfde verticale vlak, op een afstand d van elkaar. In een punt P op een afstand d/2 van de rechtse geleider is

Nadere informatie

Elektro-magnetisme Q B Q A

Elektro-magnetisme Q B Q A Elektro-magnetisme 1. Een lading QA =4Q bevindt zich in de buurt van een tweede lading QB = Q. In welk punt zal de resulterende kracht op een kleine positieve lading QC gelijk zijn aan nul? X O P Y

Nadere informatie

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen)

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Ga na of de onderstaande beweringen waar of niet waar zijn (invullen op antwoordblad). 1) De krachtwerking van een magneet is bij

Nadere informatie

1 Overzicht theorievragen

1 Overzicht theorievragen 1 Overzicht theorievragen 1. Wat is een retrograde beweging? Vergelijk de wijze waarop Ptolemaeus deze verklaarde met de manier waarop Copernicus deze verklaarde. 2. Formuleer de drie wetten van planeetbeweging

Nadere informatie

V 10.10.23 M.JACOBS INHAALCURSUS SLPL Paardenmarkt Antwerpen

V 10.10.23 M.JACOBS INHAALCURSUS SLPL Paardenmarkt Antwerpen Magnetisme p. 2 INHOUD 17. Magnetisme... 3 17.1. Natuurlijke en kunstmatige magneten... 3 17.2. Soorten magneten... 3 17.3. Enkele begrippen... 4 17.4. Krachtwerking van een magneet... 4 17.5. Magnetisch

Nadere informatie

NATUURKUNDE 8 29/04/2011 KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK

NATUURKUNDE 8 29/04/2011 KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK NATUURKUNDE KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK 8 29/04/2011 Deze toets bestaat uit 3 opgaven (32 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! Opgave 1: Afbuigen van geladen

Nadere informatie

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (1)

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (1) Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (1) E. Gernaat, ISBN 978-90-808907-3-2 1 Magnetisme 1.1 Het magnetische veld Voor de beschrijving van een magnetisch veld gaan we uit van een staafvormige

Nadere informatie

Oefeningenexamen Fysica 2 1ste zit 2006-2007

Oefeningenexamen Fysica 2 1ste zit 2006-2007 Oefeningenexamen 2006-2007 12 januari 2007 Naam en groep: Aantal afgegeven bladen, dit blad niet meegerekend: Gebruik voor elke nieuwe vraag een nieuw blad. Zet op elk blad de vermelding 12/01/2007 alsook

Nadere informatie

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (2)

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (2) Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek () E. Gernaat, ISBN 97-9-97-3- 1 Inductiespanning 1.1 Introductie Eén van de belangrijkste ontdekkingen op het gebied van de elektriciteit was het

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektromagnetisme. 4 november Brenda Casteleyn, PhD

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektromagnetisme. 4 november Brenda Casteleyn, PhD Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektromagnetisme 4 november 2017 Brenda Casteleyn, PhD Met dank aan: Atheneum van Veurne, Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) 1. Inleiding

Nadere informatie

Magnetisme. Hoofdstuk 4. 4.1 Inleiding. Doelstellingen

Magnetisme. Hoofdstuk 4. 4.1 Inleiding. Doelstellingen Hoofdstuk 4 Magnetisme Doelstellingen 1. Weten welke magnetische grootheden bestaan en de verbanden ertussen kennen 2. Weten dat er verschillende soorten magnetisme bestaan 3. Weten wat inductie is 4.

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Elektromagnetisme

Hoofdstuk 6: Elektromagnetisme Hoofdstuk 6: lektromagnetisme Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 6: lektromagnetisme Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. lektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l Opgave 1 Een kompasnaald staat horizontaal opgesteld en geeft de richting aan van de horizontale r component Bh van de magnetische veldsterkte van het aardmagnetische veld. Een spoel wordt r evenwijdig

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk Het magnetisch veld

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk Het magnetisch veld Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 4 4.1 Het magnetisch veld Opgave 1 a Het koperen staafje is het staafje dat geen van de andere staafjes aantrekt en niet door de andere staafjes wordt aangetrokken. Het is

Nadere informatie

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme Schriftelijk eamen: theorie en oefeningen 2010-2011 Naam en studierichting: Aantal afgegeven bladen, deze opgavebladen niet meegerekend: Gebruik voor elke nieuwe vraag een nieuw blad. Zet op elk blad de

Nadere informatie

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1.

oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Oefen vt vwo5 h6 Elektromagnetisme Opgave 1. Elektrisch veld In de vacuüm gepompte beeldbuis van een TV staan twee evenwijdige vlakke metalen platen

Nadere informatie

Schriftelijk examen 2e Ba Biologie Fysica: elektromagnetisme 2011-2012

Schriftelijk examen 2e Ba Biologie Fysica: elektromagnetisme 2011-2012 - Biologie Schriftelijk examen 2e Ba Biologie 2011-2012 Naam en studierichting: Aantal afgegeven bladen, deze opgaven niet meegerekend: Gebruik voor elke nieuwe vraag een nieuw blad. Zet op elk blad de

Nadere informatie

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS 22 juli 1999 70 --- 13 de internationale olympiade Opgave 1. Absorptie van straling door een gas Een cilindervormig vat, met de as vertikaal,

Nadere informatie

3.1 Magneten en elektromagneten

3.1 Magneten en elektromagneten 3.1 Magneten en elektromagneten 1 a De punt van de magneet die naar het geografische noorden wijst, heet de magnetische noordpool van de magneet. Dat is afspraak. Hij wordt aangetrokken door een ongelijke

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrostatica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrostatica. 25 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrostatica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Vragenlijst MAGNETISME. Universiteit Twente Faculteit Gedragswetenschappen

Vragenlijst MAGNETISME. Universiteit Twente Faculteit Gedragswetenschappen Vragenlijst MAGETSME Universiteit Twente Faculteit Gedragswetenschappen Antwoordeninstructie Je hebt een heel lesuur om de vragen te beantwoorden. Er zijn in totaal 19 vragen, waarvan 5 open vragen en

Nadere informatie

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme Schriftelijk examen: theorie en oefeningen 2010-2011 Naam en studierichting: Aantal afgegeven bladen, dit blad niet meegerekend: Gebruik voor elke nieuwe vraag een nieuw blad. Zet op elk blad de vermelding

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1 Vraag 1 Twee stenen van op dezelfde hoogte horizontaal weggeworpen in het punt A: steen 1 met een snelheid v 1 en steen 2 met snelheid v 2 Steen 1 komt neer op een afstand x 1 van het punt O en steen 2

Nadere informatie

Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3

Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3 Voorkennistoets De Bewegende Aarde Voorkennis voor het basisdeel H1, H2, H3 A. wiskunde Differentiëren en primitieve bepalen W1. Wat is de afgeleide van 3x 2? a. 3x b. 6x c. x 3 d. 3x 2 e. x 2 W2. Wat

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be

toelatingsexamen-geneeskunde.be Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op

Nadere informatie

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit 1. Gelijkstroomkringen (DC) De verschillende elektrische grootheden bij gelijkstroom zijn: Elektrische spanning (volt) definitie: verschillend potentiaal

Nadere informatie

VWO Module EM. Elektromagnetisme

VWO Module EM. Elektromagnetisme VWO Module EM1 Elektromagnetisme Bouw een eigen luidspreker of elektromotor. Naam: VWO Module EM P a g i n a 1 30 Titel: Auteur: Eigenfrequentie, VWO module EM1: Elektromagnetisme Simon de Groot Datum:

Nadere informatie

Opgave 3 Staafmagneten, hoefijzermagneten, naaldmagneten en schijfmagneten.

Opgave 3 Staafmagneten, hoefijzermagneten, naaldmagneten en schijfmagneten. Uitwerkingen 1 Opgave 1 IJzer, nikkel en kobalt. Opgave 2 ermanente magneten zijn blijvend magnetisch. Opgave 3 Staafmagneten, hoefijzermagneten, naaldmagneten en schijfmagneten. Opgave 4 Weekijzer is

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

De Permanent Magneet Motor: Thierry Dejaegere. Thinnov Lomolenstraat 2 9880 Aalter Lotenhulle België www.thinnov.be

De Permanent Magneet Motor: Thierry Dejaegere. Thinnov Lomolenstraat 2 9880 Aalter Lotenhulle België www.thinnov.be De Permanent Magneet Motor: door: Thierry Dejaegere Thinnov Lomolenstraat 2 9880 Aalter Lotenhulle België www.thinnov.be I. Voorwoord De zoektocht naar alternatieve energiebronnen is reeds lange tijd aan

Nadere informatie

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur 1 RONDDRAAIENDE MASSA 5pt Een massa zit aan een uiteinde van een touw. De massa ligt op een wrijvingloos oppervlak waar het

Nadere informatie

7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss

7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss 7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss Berekening van electrische flux Alleen de component van het veld loodrecht op het oppervlak draagt bij aan de netto flux. We definieren de electrische

Nadere informatie

. Vermeld je naam op elke pagina.

. Vermeld je naam op elke pagina. Tentamen: Elektriciteit en Magnetisme Docent: J. F. J. van den Brand R. J. Wijngaarden Datum: 30 Mei 2006 Zaal: Q112/M143 Tijd: 15:15-18.00 uur. Vermeld je naam op elke pagina.. Vermeld je collegenummer..

Nadere informatie

3.3.2 Moment op een rechthoekige winding in een magnetisch. veld... 10

3.3.2 Moment op een rechthoekige winding in een magnetisch. veld... 10 Contents 1 Electrostatica 3 1.1 Wet van Coulomb......................... 3 1.2 Elektrische veldsterkte...................... 3 1.3 Arbeid in het electrisch veld................... 3 1.4 Beweging van lading

Nadere informatie

www. Fysica 1997-1 Vraag 1 Een herdershond moet een kudde schapen, die over haar totale lengte steeds 50 meter lang blijft, naar een 800 meter verderop gelegen schuur brengen. Door steeds van de kop van

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3.

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. figuur 3 De schuifweerstand is zo ingesteld dat de stroomsterkte 0,50 A is. a) Bereken het

Nadere informatie

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2014 theorietoets deel 1

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2014 theorietoets deel 1 Eindronde Natuurkunde Olympiade 2014 theorietoets deel 1 Opgave 1 Fata Morgana (3p) We hebben een planparallelle plaat met een brekingsindex n(z), die met de afstand z varieert. Zie ook de figuur. a. Toon

Nadere informatie

INVLOED VAN MATERIAAL (MEDIUM)

INVLOED VAN MATERIAAL (MEDIUM) Hoofdstuk 2 IVLOED VA MATERIAAL (MEDIUM) Vroeger heb je wellicht met magneten gespeeld. Hierbij moet je onbewust boeiende eigenschappen hebben ontdekt. Het verschijnsel magnetisme was reeds bekend in het

Nadere informatie

****** Deel theorie. Opgave 1

****** Deel theorie. Opgave 1 HIR - Theor **** IN DRUKLETTERS: NAAM.... VOORNAAM... Opleidingsfase en OPLEIDING... ****** EXAMEN CONCEPTUELE NATUURKUNDE MET TECHNISCHE TOEPASSINGEN Deel theorie Algemene instructies: Naam vooraf rechtsbovenaan

Nadere informatie

Tentamen Elektromagnetisme 1 (NS-103B)

Tentamen Elektromagnetisme 1 (NS-103B) Tentamen Elektromagnetisme (NS-B) woensdag 8 april 5: 8: uur Het gebruik van literatuur of een rekenmachine is niet toegestaan. U mag van navolgende algemene gegevens gebruik maken. Bij de opgaven zelf

Nadere informatie

1. Opwekken van een sinusoïdale wisselspanning.

1. Opwekken van een sinusoïdale wisselspanning. 1. Opwekken van een sinusoïdale wisselspanning. Bij de industriële opwekking van de elektriciteit maakt men steeds gebruik van een draaiende beweging. Veronderstel dat een spoel met rechthoekige doorsnede

Nadere informatie

Handleiding Magnetisme

Handleiding Magnetisme Handleiding Magnetisme Informatie voor de leerkracht De naald van ons kompas wijst altijd naar het noorden. Dat komt omdat het ijzer van die magnetische naald reageert op de ijzeren kern van de aarde.

Nadere informatie

1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit

1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit Hoofdstuk 2 Elektrostatica Doelstellingen 1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit 2.1 Het elektrisch

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrostatica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrostatica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrostatica 4 november 2017 Brenda Casteleyn, PhD Met dank aan: Atheneum van Veurne, Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) 1. Inleiding

Nadere informatie

8 College 08/12: Magnetische velden, Wet van Ampere

8 College 08/12: Magnetische velden, Wet van Ampere 8 College 08/12: Magnetische velden, Wet van Ampere Enkele opmerkingen: Permanente magneten zijn overal om ons heen. Magnetisme is geassociëerd met bewegende electrische ladingen. Magnetisme: gebaseerd

Nadere informatie

Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur

Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur EINDEXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS IN 1977 Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE Zie ommezijde Deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van het Besluit

Nadere informatie

TENTAMEN NATUURKUNDE

TENTAMEN NATUURKUNDE CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN NATUURKUNDE TENTAMEN NATUURKUNDE tweede voorbeeldtentamen CCVN tijd : 3 uur aantal opgaven : 5 aantal antwoordbladen : 1 (bij opgave 2) Iedere opgave dient op een afzonderlijk

Nadere informatie

ABSTRACT Zonder magnetisme zou de wereld om ons heen er heel anders uitzien. De radio zou niet werken, computers zouden niet bestaan en op zee zou je

ABSTRACT Zonder magnetisme zou de wereld om ons heen er heel anders uitzien. De radio zou niet werken, computers zouden niet bestaan en op zee zou je ABSTRACT Zonder magnetisme zou de wereld om ons heen er heel anders uitzien. De radio zou niet werken, computers zouden niet bestaan en op zee zou je verdwalen zonder kompas. Maar wat is magnetisme nu

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

De startmotor. Student booklet

De startmotor. Student booklet De startmotor Student booklet De startmotor - INDEX - 2006-04-10-14:04 De startmotor De startmotor is een elektrische motor, en bij een elektrische motor draait het allemaal om magneten en magnetisme:

Nadere informatie

CURSUS ELEKTRICITEIT. B.Marckx

CURSUS ELEKTRICITEIT. B.Marckx CURSUS ELEKTRICITEIT Naam leerling : Klas : Deze cursus reikt je stenen en mortel aan, het kasteel moet je zelf bouwen. Klasafspraken: 1.Naar het klaslokaal komen: * Je komt rustig naar het klaslokaal.

Nadere informatie

2 Elektriciteit Elektriciteit. 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn.

2 Elektriciteit Elektriciteit. 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn. 2 Elektriciteit 1 2.1 Elektriciteit 1 A De aal heeft ca 4000 elektrische cellen van 0,15 volt, die in serie geschakeld zijn. 2 mp3-speler dynamo fiets accu lamp op je kamer stopcontact auto batterij 3

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

OOFDSTUK 8 9/1/2009. Deze toets bestaat uit 3 opgaven (31 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

OOFDSTUK 8 9/1/2009. Deze toets bestaat uit 3 opgaven (31 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! NATUURKUNDE KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK OOFDSTUK 8 9/1/2009 Deze toets bestaat uit 3 opgaven (31 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! Opgave 1: Afbuiging

Nadere informatie

7 Elektriciteit en magnetisme.

7 Elektriciteit en magnetisme. 7 Elektriciteit en magnetisme. itwerkingen Opgae 7. aantal 6, 0 9,60 0 8 elektronen Opgae 7. aantal,0 0,0 0 A,60 0 s 9,5 0 6 elektronen/s Opgae 7. O-atoom : +8-8 0 O-ion : +8-0 - Lading O-ion - x,6 0-9

Nadere informatie

Halfgeleiders LDR. experiment -1. gemakkelijk middelmatig moeilijk. demonstratie-experiment leerlingenpracticum

Halfgeleiders LDR. experiment -1. gemakkelijk middelmatig moeilijk. demonstratie-experiment leerlingenpracticum experiment -1 Halfgeleiders LDR 3de graad - Halfgeleiders Onderwerp: LDR LDR, multimeter Meet de weerstand van de LDR zonder dat die afgedekt is. Meet de weerstand als je de LDR afdekt. Waar zou je een

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT Wanneer loopt er stroom? Elektrische apparaten werken alleen als er een stroom door loopt. Om de stroom te laten lopen is er altijd een spanningsbron nodig. Dat kan een

Nadere informatie

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Tweede ronde - theorie toets. 21 juni beschikbare tijd : 2 x 2 uur

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Tweede ronde - theorie toets. 21 juni beschikbare tijd : 2 x 2 uur NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE Tweede ronde - theorie toets 21 juni 2000 beschikbare tijd : 2 x 2 uur 52 --- 12 de tweede ronde DEEL I 1. Eugenia. Onlangs is met een telescoop vanaf de Aarde de ongeveer

Nadere informatie

Fysica. Indien dezelfde kracht werkt op een voorwerp met massa m 1 + m 2, is de versnelling van dat voorwerp gelijk aan: <A> 18,0 m/s 2.

Fysica. Indien dezelfde kracht werkt op een voorwerp met massa m 1 + m 2, is de versnelling van dat voorwerp gelijk aan: <A> 18,0 m/s 2. Vraag 1 Beschouw volgende situatie nabij het aardoppervlak. Een blok met massa m 1 is via een touw verbonden met een ander blok met massa m 2 (zie figuur). Het blok met massa m 1 schuift over een helling

Nadere informatie

TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010)

TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010) TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010) 2 Juli, 2010, 14:00 17:00 uur Opmerkingen: 1. Dit tentamen bestaat uit 4 vragen met in totaal 19 deelvragen. 2. Werk nauwkeurig en netjes. Als ik het antwoord niet kan

Nadere informatie

E3 H3 Elektromagneten. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

E3 H3 Elektromagneten. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Its Academy Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 May 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/51306 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010)

TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010) TENTAMEN ELEKTROMAGNETISME (8N010) 25 april, 2008, 14.00-17.00 uur Opmerkingen: 1. Dit tentamen bestaat uit 4 vragen met in totaal 18 deelvragen. 2. Het is toegestaan gebruik te maken van bijgeleverd formuleblad

Nadere informatie

Tentamen E&M 13-mei-2004

Tentamen E&M 13-mei-2004 E&M Tentamen E&M 3-mei-2004 Boller, Offerhaus, Verschuur E&M 40305 Aanwijzingen De toets bestaat uit twee delen, waarvan het eerste deel binnen 60 minuten moet worden ingeleverd. In het eerste deel worden

Nadere informatie

-0,20,0 0,5 1,0 1,5 0,4 0,2. v in m/s -0,4-0,6

-0,20,0 0,5 1,0 1,5 0,4 0,2. v in m/s -0,4-0,6 Dit oefen et 2 en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl 5vwo oefen-et 2 Et-2 stof vwo5: Vwo5 kernboek: Hoofdstuk 3: Trillingen Hoofdstuk 4: Golven Hoofdstuk 5: Numerieke natuurkunde Hoofdstuk 6: Elektromagnetisme

Nadere informatie

VLAKKE PLAATCONDENSATOR

VLAKKE PLAATCONDENSATOR H Electrostatica PUNTLADINGEN In een ruimte bevinden zich de puntladingen A en B. De lading van A is 6,010 9 C en die van B is +6,010 9 C. Om een idee van afstanden te hebben is in het vlak een rooster

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt. We kennen twee soorten lading:

Nadere informatie

Practicum magneten. Naam: Klas:

Practicum magneten. Naam: Klas: Naam: Klas: Practicum magneten Benodigdheden 2 staafmagneten, kompasje, grote spijker, twee kleine spijkertjes, figuurzaagje, rode en blauwe stickertjes, kunststof plaat, ijzervijlsel in een strooipotje,

Nadere informatie

1. Een karretje op een rail

1. Een karretje op een rail Natuurkunde Vwo 1986-II 1. Een karretje op een rail Een rail, waarvan de massa 186 gram is, heeft in het midden een knik. De beide rechte stukken zijn even lang. De rail wordt. slechts in de twee uiterste

Nadere informatie

Langere vraag over de theorie

Langere vraag over de theorie Langere vraag over de theorie (a) Magnetisch dipooloent Zoals het elektrisch dipooloent is het agnetisch dipooloent een vectoriële grootheid. Het agnetisch dipooloent wordt gedefinieerd voor een gesloten

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: Fysische grondslagen van de elektrotechniek

HOOFDSTUK 1: Fysische grondslagen van de elektrotechniek HOOFDSTUK 1: Fysische grondslagen van de elektrotechniek 1. Elektrostatica ladingen, velden en krachten lading fundamentele eigenschap van materie geheel veelvoud van elementaire lading = lading proton/elektron

Nadere informatie

Een radiotoestel met bakelieten behuizing (zie figuur 11). Bakeliet kent talloze toepassingen, zoals:

Een radiotoestel met bakelieten behuizing (zie figuur 11). Bakeliet kent talloze toepassingen, zoals: Toepassingen Fig 11 Radiotoestel Fig 12 Lampen Een radiotoestel met bakelieten behuizing (zie figuur 11) Bakeliet kent talloze toepassingen zoals: A Tussenlaag in geleiders als elektrische isolatie bijvoorbeeld

Nadere informatie

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1

Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1 Eindronde Natuurkunde Olympiade 2015 theorietoets deel 1 Opgave 1 Botsend blokje (5p) Een blok met een massa van 10 kg glijdt over een glad oppervlak. Hoek D botst tegen een klein vastzittend blokje S

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

EXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELUK ONDERWIJS IN 1979 , I. Dit examen bestaat uit 4 opgaven. " '"of) r.. I r. ',' t, J I i I.

EXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELUK ONDERWIJS IN 1979 , I. Dit examen bestaat uit 4 opgaven.  'of) r.. I r. ',' t, J I i I. .o. EXAMEN VOORBEREDEND WETENSCHAPPELUK ONDERWJS N 1979 ' Vrijdag 8 juni, 9.00-12.00 uur NATUURKUNDE.,, Dit examen bestaat uit 4 opgaven ',", "t, ', ' " '"of) r.. r ',' t, J i.'" 'f 1 '.., o. 1 i Deze

Nadere informatie

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm:

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm: Wisselen Maximale en effectieve waarde We gaan de wissel aansluiten op een weerstand. I I G In deze situatie geldt de wet van Ohm: I = We zien een mooie sinusvormige wissel. De hoogste waarde word ook

Nadere informatie

Inleiding Elektromagnetisme en het gebruik

Inleiding Elektromagnetisme en het gebruik Inleiding Inleiding...2 Magnetisme (kort)...3 Het Elektromagnetisch Veld...3 Wet van Faraday...3 Wet van Lenz...3 Wet van Coulomb...4 Wet van Ampère...4 De alternator (wisselstroomgenerator)...4 De dynamo

Nadere informatie

Arbeid, vermogen en rendement

Arbeid, vermogen en rendement Arbeid, vermogen en rendement Formules Arbeid Arbeid is een maat van het werk dat geleverd wordt door een krachtbron om een voorwerp te verplaatsen. Als een kracht een verplaatsing tot gevolg heeft dan

Nadere informatie

MAGNETISME. 1 Magneten 2 Magnetische veldlijnen 3 Elektromagneten 4 Inductiespanning 5 Inductiestroom 6 Transformatoren

MAGNETISME. 1 Magneten 2 Magnetische veldlijnen 3 Elektromagneten 4 Inductiespanning 5 Inductiestroom 6 Transformatoren MAGNETISME 1 Magneten 2 Magnetische veldlijnen 3 Elektromagneten 4 Inductiespanning 5 Inductiestroom 6 Transformatoren 1 Magneten Magneten Magneten hebben de eigenschap dat ze drie stoffen kunnen aantrekken,

Nadere informatie

Het elektrisch stick-relais. Opleiding en Vorming

Het elektrisch stick-relais. Opleiding en Vorming Het elektrisch stick-relais Opleiding en Vorming Het elektrisch stick-relais Opleiding en Vorming ~Nederlandsej ~~Spoorwegen) Sector Schrijver : Technische Opleidingen : A.J. Visser Goedgekeurd door: D.

Nadere informatie

Dimensies, eenheden en de Maxwell vergelijkingen

Dimensies, eenheden en de Maxwell vergelijkingen Dimensies, eenheden en de Maxwell vergelijkingen Alexander Sevrin 1 Inleiding De keuze van dimensies en eenheden in het elektromagnetisme is ver van eenduidig. Hoewel het SI systeem één en ander ondubbelzinnig

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Elektrostatica

Hoofdstuk 8 Elektrostatica Hoofdstuk 8 Elektrostatica Alain Risack Elektriseren. Verklaar wat er gebeurt. Wat wordt er hiermee aangetoond? Elektriseren Elektriseren door wrijving. Elektriseren door contact. Een vlierpit bolletje:

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Tentamen E&M 25 Juni 2012

Tentamen E&M 25 Juni 2012 / E&M Aanwijzingen De toets bestaat uit twee delen. Het eerste deel behelst begripsvragen en moet na 60 mi;ft,~e ~\'lo.j:ai~tll verd. De antwoorden op de begripsvragen moeten op een apart vel worden gemaakt.

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme 2009-2010

Schriftelijk examen: theorie en oefeningen Fysica: elektromagnetisme 2009-2010 Schriftelijk examen: theorie en oefeningen 2009-2010 Naam en studierichting: Aantal afgegeven bladen, dit blad niet meegerekend: Gebruik voor elke nieuwe vraag een nieuw blad. Zet op elk blad de vermelding

Nadere informatie

Elektriciteit. Hoofdstuk 2

Elektriciteit. Hoofdstuk 2 Elektriciteit Hoofdstuk 2 (het blijft spannend) Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. spanning 2007-2008 hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op van elektrische lading die stroomt. We kennen

Nadere informatie

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Vooraf : expectation management 1. Verwachtingen van deze presentatie (inhoud, diepgang) U = R= R. I = 8 Ω. 0,5 A =

Nadere informatie

T HEORIE a FYSICA c i s Fy

T HEORIE a FYSICA c i s Fy T HEORIE FYSICA Algemeen Inleiding Deze mini- cursus geeft een beknopt maar volledig overzicht van de theorie zoals gezien in het middelbaar onderwijs. Deze theoriecursus moet eerder als opfrissingsmiddel

Nadere informatie

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Hoofdstuk 3 Elektrodynamica Doelstellingen 1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Elektrodynamica houdt de studie

Nadere informatie

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2)

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Snelheid en gemiddelde snelheid Met de grootheid snelheid geef je aan welke afstand een voorwerp in een bepaalde tijd aflegt. Over een langere periode is de snelheid

Nadere informatie

o a. onveranderd blijven o b. verdubbelen tot -360 kv. o c. stijgen tot een waarde van OV. o d. positief worden tot een waarde van 720 kv.

o a. onveranderd blijven o b. verdubbelen tot -360 kv. o c. stijgen tot een waarde van OV. o d. positief worden tot een waarde van 720 kv. jaar: 1989 nummer: 07 In ieder hoekpunt van een driehoek ABC bevindt zich een lading. In A en C is dit een lading van - 6.10-6 C. In B is dit +10.10-6 C. Beschouwen we het punt P gelegen op 30 cm van A

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I - + - + Eindexamen natuurkunde -2 havo 2000-I 4 Antwoordmodel Opgave LEDs voorbeelden van schakelschema s: 50 Ω V LED A 50 Ω A V LED Als slechts één meter juist is geschakeld: punt. 2 uitkomst: R = 45

Nadere informatie

N 200.664 Elektromotor met permanente magneet

N 200.664 Elektromotor met permanente magneet Elektromotor met permanente magneet Naam: Groep/klas: Inhoud: enodigd gereedschap: 1 triplex 200 x 70 x 10 mm potlood, liniaal, passer 1 triplex 190 / 20 x 10 mm,, 2 x boormachine 1 latje 150 x 10 x 5

Nadere informatie