COMMUNICATIE. Een uitgave van

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "COMMUNICATIE. Een uitgave van"

Transcriptie

1 COMMUNICATIE Een uitgave van IMPULS, Willem Huveneerstraat Aarschot tel fax

2 MEER ZEGGINGSKRACHT VERWERVEN, VAN MONOLOOG NAAR DIALOOG. Hoe communiceer jij op het werk? Hoe verloopt de communicatie in jouw team en in de organisatie? Hoe gaan de collega s met elkaar om? Samenwerken is gebaseerd op communicatie, overleg, afspraken maken. Communicatie is de rode draad doorheen het dagdagelijkse gebeuren op de werkplek. Hoeveel tijd en aandacht wordt benut om te kijken naar de communicatie in teams en organisaties? Samenwerking verbetert, efficiëntie verhoogt als een organisatie tijd vrij maakt om met elkaar te communiceren over de communicatie binnen de organisatie als geheel of binnen de kleinere eenheden. Een organisatie is ook gebaat met investeringen in de communicatievaardigheden van iedere individuele medewerker. Het is een aanrader duidelijk, helder en concreet te communiceren, zo lijdt communicatie niet tot miscommunicatie. Wil jij je meer bewust worden van het doel en het effect van je communicatie? In deze uitgave geven we je een ongewone kijk op communicatie. We laten je ook kennismaken met het vormings- en trainingsaanbod van Impuls over weerbare communicatie. Geeft het lezen van deze uitgave je een impuls? Prikkelt het je om te reageren? Dan nodigen wij jou uit voor een dialoog tijdens onze vormingssessies. Contacten leggen en meningen uitwisselen, verrijken ieder individu en elke groep. 2

3 Hoe communiceer ik zo efficiënt mogelijk? Communicatie gaat over wat er in het contact met een ander of een omgeving wordt beroerd bij mij als persoon (mijn binnenkant). En wat ik daar dan vervolgens van communiceer door het non-verbaal te tonen en het verbaal uit te spreken. Ik maak een deel van mijn innerlijk kenbaar door het bestaansrecht te geven in het contact met de ander. Dat is wat aan de buitenkant waar te nemen, te zien, te horen is. Door je gedachten, je gevoelens, je verlangens te tonen en te verwoorden heb je een effect op de ander. Als je jezelf toont en uitspreekt, kom je met dit gedrag in het tussengebied tussen jou en de ander terecht. Communicatie speelt zich dus altijd af in dit tussengebied, ook de context heeft invloed. Wat de ander doet met wat ik in contact* brengt, is afhankelijk van jou als zender van de boodschap, de context, de timing, de manier waarop jij de boodschap verwoordt en de ander als ontvanger. Heeft de ander je gehoord? En wat heeft men gehoord? Is er echt geluisterd? Welke effecten heeft je boodschap veroorzaakt? Contact en communicatie is beïnvloeding. Een complex maar boeiend relationeel gegeven, die de samenwerking soms vleugels biedt. Soms draait de beïnvloeding echter anders uit dan je gepland, gehoopt of gewild had en dan vraagt het om bewuste bijsturing. 3

4 In deze uitgave besteden we eerst aandacht aan het individu als zender van communicatieboodschappen. Dan staan we stil bij het verloop van een dialoog. Hoe ontvangt de ander de boodschap en wat doet hij of zij ermee? Tenslotte bespreken we de invloed van de omgeving op het communicatieproces. Deze uitgave heeft als doel je bewuster te maken van het dagelijkse communicatiegebeuren zodat je de samenwerking effectiever en efficiënter kan aansturen. *Contact is de ervaringsuitwisseling tussen individu en omgeving. INNERLIJKE COMMUNICATIE Heel veel communicatie is innerlijke communicatie. Er komen prikkels van binnen of van buiten op je af. Eerst voer je een innerlijke monoloog om jezelf een houding ten aanzien van deze prikkels te geven. Je gaat na wat je van deze prikkels denkt, wat je erbij voelt en wat je ermee zou willen doen. Monoloog Ik ben ijverig aan het werk maar krijg stilaan honger. Ik kijk even op mijn klok en denk dan kom aan meid, nog even doorbijten, eerst deze tekst af, daarna kan je eten. Bij een vervelend karwei zou ik mezelf kunnen troosten met een boterhammetje om 11 uur. Bij jezelf ga je na hoe jij jezelf verhoudt ten aanzien van innerlijke en uiterlijke prikkels. Als je voor jezelf een aanvaardbare houding gevonden hebt, bepaal je welke actie je zal ondernemen. Veelal gebeuren deze innerlijke monologen onbewust en spontaan. Maar wanneer je bewust en gericht wilt communiceren, is het verstandig bij dit innerlijk proces stil te staan. Je krijgt meer inzicht in je noden en verlangens. Wanneer je deze ook naar de ander kunt uiten, zal dit het verdere communicatieproces gunstig beïnvloeden. Innerlijke tegenstrijdigheden Tijdens een innerlijke monoloog ervaar je ook tegenstrijdigheden. Het lijkt alsof nog een tweede stemmetje in je hoofd meedoet. In een stripverhaal wordt dit vaak afgebeeld door een engel en een duiveltje op de schouder van de stripfiguur. Het verbeeldt de strijd tussen twee polen in ieder individu. Allerlei argumenten, pro en contra, spoken door je hoofd. Je wordt heen en weer geslingerd tussen allerlei tegenstrijdigheden. 4

5 In de gang vraagt mijn collega of ik vanmiddag mee ga eten. Ik moet echter iets dringend afwerken. Ik heb alle tijd nodig dus ik bedank haar voor de uitnodiging. Ik wil mijn tekst wel afkrijgen maar ik voel ook de behoefte met mijn collega bij te praten. In het verleden is het al vaker gebeurd dat ik meer inzicht kreeg in bepaalde knelpunten door een babbel met haar. Vaak duurt het even vooraleer je deze tegenstrijdigheden bewust ervaart. Door er bewust mee om te gaan, kun je de verschillende visies terug op een lijn krijgen en harmonie in je denken creëren. Toch kan het gebeuren dat de tegenstrijdigheden blijven, zelfs na tal van monologen. Misschien heb je de neiging om dit te negeren en niet te voelen. Dan stop je wel een deel van de werkelijkheid weg. In het eerste voorbeeld kan de persoon kiezen tussen zijn/haar verantwoordelijkheidsgevoel of het verlangen naar een leuke babbel. Maar dit is een keuze tussen OF/ OF. Het één sluit het ander uit. Wanneer de persoon zowel zijn verlangen als zijn verantwoordelijkheidsgevoel aan zijn collega meedeelt, slagen ze er misschien in een balans te vinden. Een babbel en nog tijd over om de tekst af te werken. Dit is het EN/ EN-perspectief. Door de tegenstrijdigheden aan bod te laten komen, wordt de communicatie vollediger. Tijdens een discussie met een collega probeer ik mijn gevoel van irritatie onder de mat te vegen. Als ik mijn irritatie vertel, mondt deze discussie zeker in een conflict uit, denk ik en daar ben ik bang voor. Maar het vervelende gevoel blijft zeuren om aandacht. Ik ben niet geïrriteerd over de inhoud van de discussie maar wel dat zij haar afspraak niet nakomt. Ik voel me niet gerespecteerd. Ik wik en weeg of en hoe ik het zal zeggen. Uiteindelijk neem ik het risico en spreek voorzichtig uit waarom ik mij niet erkend voel. Mijn collega was zich niet bewust van deze irritatie en mijn gevoeligheid over de afspraak. Hierop werden de werkafspraken herbekeken met een vlotte samenwerking tot gevolg. De innerlijke tegenspraak onder ogen durven zien, is dikwijls de eerste stap tot meer inzicht, duidelijkheid en oplossingen. 5

6 Tijdens de Impulstraining Leg meer gewicht in de communicatieweegschaal krijgen deelnemers meer inzicht in hoe zij communiceren en dialogeren, zowel verbaal als nonverbaal, en hoe zij functioneren in het communicatieproces als ontvanger en zender. Deelnemers leren wat hun communicatiedoel is en checken af wat het effect is op de ander. Na de training nemen de deelnemers meer verantwoordelijkheid voor hun gedachten, gevoelens, verlangens en hun gedrag in het sociaal relationele verkeer. Het effect op de werkplek: er wordt meer informatie uitgewisseld (= intiemer in het team), men verwoordt helder wat er deugd doet binnen de samenwerking, men benoemt constructief waar men last van heeft. Wat komt aan bod tijdens de training? Wat is communicatiebevorderend en -belemmerend? Wat zijn externe factoren die de communicatie beïnvloeden? Wat verwoord ik en wat niet? Wat geef ik bestaansrecht en wat niet? Wat is de bedoeling van de communicatie? Wat is het effect? Hoe breng ik bedoeling en effect op dezelfde lijn? Hoe verloopt de communicatie met meerderen, gelijken en ondergeschikten? Hoe verwoord ik waar ik last en deugd van heb in het contact? Verantwoordelijkheid opnemen Wat wil je in communicatie brengen? Welke noden en behoeftes ervaar je? Wat is je mening? Wat heb je nodig? Wat denk, voel en wil je? De grote vraag wordt dan: wat spreek je uit? Met andere woorden: wat geef je bestaansrecht? Door bij je gedachten stil te staan, krijg je meer inzicht in wat je in het contact met de ander wilt bereiken. Door deze te verwoorden en te veruitwendigen krijgen ze betekenis voor jezelf en voor anderen. Wat is het doel van je communicatie? Wat wil je beïnvloeden? Welk effect wil je bereiken? En neem je de verantwoordelijkheid op voor de effecten ervan? Door middel van taal en gedrag kun je invloed en macht uitoefenen. Als je weinig invloed hebt, 6

7 voel je jezelf onmachtig. Onmacht en kwetsbaarheid worden vaak uit de communicatie gehouden. Je bent bijvoorbeeld bang dat het uiten van kwetsbaarheid je zwakker zal maken. Om dit te uiten, moet je vooral sterk in je schoenen staan. Hoe je iets zegt, maakt muren en uren van verschil, zei een deelneemster ooit. De realiteit is echter, dat er veelal onbewust gecommuniceerd wordt. Sta even stil bij wat je denkt, wat je voelt en wat je wilt. Zo krijg je meer greep op het communicatieproces met jezelf, met de anderen en met de omgeving. Je kunt steeds kiezen: eerst handelen en dan denken of eerst denken en dan handelen. Beide manieren hebben hun voor- en nadelen. Elk individu maakt hierin zijn keuze. Je moet wel weten dat de ander je steeds verantwoordelijk acht voor je woorden. Gelukkig maar verloopt communicatie meestal prettig en vlot. Het is pas wanneer je met verschillen, geschillen en conflicten te maken krijgt dat je geconfronteerd wordt met de draag- en daadkracht van je communicatie. Als ik een stok in het hoenderhok smijt, moet ik niet verbaasd zijn dat alle kippen tegen de ren opvliegen. Als ik smijt ben ik dan bereid om samen weer de rust te zoeken? Ook al was het zo niet bedoeld, het heeft mij diep geraakt, onzeker gemaakt. Heb ik dat zo gezegd? Dat moet je zo niet opnemen. Als het contact blokkeert, is direct reageren misschien te hoog gegrepen. Maar wat belet je om een uur, een dag, een maand later op het contact terug te komen? Doe je dit niet dan kan de communicatie voor lang gehypothekeerd zijn en daar is niemand mee gediend. 7

8 Tijdens de Impulstraining Macht en onmacht gaan de deelnemers expliciet aan de slag met de wederzijdse beïnvloeding. Wat maakt hen onmachtig en wat brengt hen in hun kracht? Zij leren hun beinvloedingsmogelijkheden kennen en gebruiken. Oude, onproductieve communicatiepatronen worden achtergelaten. Na de training kiezen zij zelf op welke manier ze aan een communicatieproces deelnemen. Ook op de werkplek krijgen mensen een beter zicht op inhoudelijke en relationele samenwerkingscomponenten. Ze kunnen er bewust mee omgaan in functie van samenwerking en effectiviteit. Deze vragen krijgen een antwoord tijdens de training: Welke machtsbronnen bestaan er? Welke macht gebruik je en waar ben je vies van? Wat betekent almacht? Wat betekent onmacht? Wat betekent een machtsstrijd? Wat zijn de voor- en nadelen van verschillende machtsposities? Hoe kom je in je kracht? Opkomen voor jezelf. Wat durf je niet, wat kun en wil je niet, wat weet je niet, wat mag je niet? Angsten, waarden en normen zeggen veel over je innerlijke bezieling. Meestal gaat de innerlijke communicatie over deze verlangens en angsten. Met de jaren en na vele ervaringen, ontwikkelde je bepaalde communicatiepatronen om te reageren. Na verloop van tijd merk je dat deze patronen niet meer effectief zijn en toch blijf je ze gebruiken. De vraag luidt dan: hoe kun je de oude - ineffectieve en inefficiënte - communicatie vervangen door een nieuwe, efficiënte en effectieve communicatiestijl? Als ik tijdens een functioneringsgesprek kritiek van mijn baas krijg, ga ik mij onmiddellijk verontwaardigd verdedigen. Ik zeg hem flink waar hij allemaal zelf in de fout gaat. Boos en gefrustreerd sta ik even later weer op de gang. 8

9 Tijdens de training Assertieve communicatie op de werkplek leren de deelnemers op een correcte manier voor hun behoeften en belangen opkomen zonder dat ze de behoeften en belangen van de ander uit het oog verliezen. Zo leren mensen meer uiten wat ze wezenlijk willen. Hierdoor ontstaat een dialoog tussen de verschillende medewerkers. Individuele behoeften kenbaar maken laat toe ze te toetsen aan de behoeften van het team en de organisatie. Dit brengt meer helderheid en duidelijkheid op de verschillende niveaus van de organisatie Vragen die aan bod komen zijn: Wat zijn je noden en behoeften? Hoe kun je verlangens en behoeften formuleren zonder jezelf en/of de ander te benadelen? Wat zijn de gevolgen van niet-assertief gedrag vanuit jouw perspectief en vanuit het perspectief van de ander? Wat zijn de gevolgen van grensoverschrijdend agressief gedrag voor jezelf en de ander? Hoe kun je zorg dragen voor jezelf en voor de relatie? Hoe kun je jezelf, de ander en de situatie begrenzen? In welke situaties valt het je moeilijk assertief te zijn? Hoe verwoord je waar je last/deugd van hebt in de samenwerking? 9

10 DE DIALOOG AANGAAN Wanneer je uitdrukt wat je denkt, voelt en wilt, treed je naar buiten en maak je jezelf kenbaar. Je uit jezelf dan non-verbaal (zonder woorden) en verbaal. Non-verbaal Er wordt heel veel non-verbaal gecommuniceerd. De manier waarop je staat en gaat, de manier waarop je kijkt of niet kijkt, spreekt boekdelen. Wanneer ik een vormingslokaal binnenkom, enthousiast over het onderwerp, uitgeslapen en na een gezellige babbel op de trein dan kom ik binnen met een brede glimlach, twinkelende ogen en een heldere stem. Als ik moe en tegen mijn zin een opgelegd thema moet gaan uitleggen dan sleep ik mij het lokaal binnen. Met gebogen hoofd en wallen onder de ogen, groet ik schuchter de groep, met een gedempte stem. Tijdens een training over genderverschillen zitten de mannen aan de ene kant en de vrouwen aan de andere kant. De grens is duidelijk voelbaar. Zonder dat er iets gezegd wordt, is er al heel veel duidelijk. Iedereen is gevoelig voor non-verbale communicatie en wordt erdoor beïnvloed. Maar vaak wordt er geen woord over gerept. Bij een hevige neen-schudder kun je bijvoorbeeld verwoorden wat je non-verbaal waarneemt. Ik merk dat je het niet eens bent, klopt dat? Bij een gesplitste groep zeg je: Ik voel dat jullie in twee groepen willen zitten, is dat zo? Twee jongeren in de leefgroep vliegen elkaar voor de zoveelste maal in de haren. Omdat ik hen de vorige keer rustig uit elkaar kon trekken, stap ik er nu zelfzeker op af. Maar kreeg ik enkele rake klappen, dan voel ik angst om tussen te komen. De pijn van de vorige keer komt dan naar boven. De jongeren merken mijn onzekerheid en onmacht en ze gaan gewoon door. Mijn collega komt binnen en zegt boos goedendag. Ik vraag haar: Ik heb de indruk dat je boos bent, klopt dat? Ja, moet je horen, daarnet werd ik uitgescholden door een automobilist pff, ik ben zelf verbaasd dat het nog zo nawerkt. Door het non-verbale te benoemen, worden de anderen er zich bewust van. Zo komt er ruimte vrij om er mee aan de slag te gaan. Soms voelt iemand zich betrapt, 10

11 onveilig en doorzichtig. Dit heeft te maken met het feit dat hij zich niet altijd bewust is van wat hij allemaal toont aan de anderen. Daarom benoem je het non-verbale beter onder de vorm van een hypothese of vraag. Hierdoor laat je de andere de kans om het te beamen of te ontkennen. Ook hier kun je weer bijsturen als het anders uitpakt dan je bedoeld, verwacht of gedacht had. Jij ziet de wereld door jouw bril, de ander heeft een andere kijk op de werkelijkheid. Dialogeren is hierover met elkaar van gedachten wisselen, met respect en ruimte voor ieders werkelijkheid. Verbaal Bij het verwoorden van je gedachten, gevoelens en verlangens spelen tal van nonverbale signalen een rol zoals je toon, je stemtimbre, Vaak hoor je zeggen het is niet wat je zegt dat me stoort maar het is de manier waarop je het zegt. Dit kan slaan op bijvoorbeeld de snedige intonatie of een negatieve lichaamshouding. Taal biedt tal van mogelijkheden maar vaak remt het ook af. Welk woord kies je om uitdrukking te geven aan wat je bedoelt? Wanneer het over objecten gaat valt het nog wel mee. Zet die stoel neer, neem de trein, breng deze nota weg. Maar als iemand vraagt om deze nota vandaag nog weg te brengen, dan kan dit rekbaar geïnterpreteerd worden. En hierdoor draait communicatie soms helemaal in de soep. Want als jij vandaag ook als vanavond opvat waardoor de nota te laat toekomt, is de ander boos of teleurgesteld. Vele woorden vragen om expliciete verduidelijking, maar wie is daar altijd zo bewust mee bezig? Een samenwerking (-leving) draait soms vierkant omdat er te weinig wordt uitgeklaard waar het precies omgaat. Impuls: Eerste stoot die een beweging meedeelt, opnieuw in beweging gezet, tot leven gebracht worden, aangezet worden door, product van massa en snelheid van een lichaam, door radio of radar uitgezonden signaal, wat door een zenuw als gevolg van een prikkel overgebracht wordt, prikkel, aansporing, beweeggrond. ( geciteerd uit van Dale) 11

12 Een impuls nodig? Wat bedoel je? Heel wat geschillen ontstaan door onduidelijkheid. Dialogeren over wat er precies bedoeld wordt, is noodzakelijk. Dan kan er nagegaan worden of er meningsverschillen zijn. Meningsverschillen hoeven niet per definitie tot een conflict te leiden. Wanneer verschillen toch tot conflicten leiden, is het belangrijk deze aan te gaan en niet onder het tapijt te vegen. In het communiceren over een conflict zit al het overbruggen van de verschillen en het opnieuw verbinding maken. Dit vergt heel wat onderhandelingsvermogen. Maar communicatie is niet anders dan voortdurend onderhandelen en een samenwerkingsevenwicht bereiken. Contact is de appreciatie van het verschil. (F.Perls) Met andere woorden wat heb ik nodig om te kunnen blijven communiceren over de verschillen die ik in het contact ervaar? Tijdens de Impulstraining Conflicthantering verwerven de deelnemers inzicht in de aanleiding van conflicten. Zij oefenen vaardigheden om conflicten op te lossen. Minder emotioneel omgaan met verschillen en geschillen is bevorderlijk voor constructieve samenwerking! Vragen waar tijdens de training wordt op ingegaan: Wanneer is er sprake van een conflict? Wat is een innerlijk conflict? Hoe bepaalt jouw kijk op de werkelijkheid de communicatie? Hoe met verschillende werkelijkheden omgaan? Wat is het gemeenschappelijke en wat is het verschil? Hoe liggen de machtsverhoudingen? Welke soorten conflicten bestaan er? Welke conflictstijlen bestaan er? Wat is conflictverhogend en verminderend? Wat houdt conflictbemiddeling in? Welke vaardigheden heb je nodig om te bemiddelen? 12

13 Doel en effect Ondanks je goede bedoelingen in het menselijke verkeer, schiet er af en toe iets in het verkeerde keelgat bij een ander. Wat je beoogt, wordt niet altijd bereikt. Wanneer je communicatie niet het gewenste resultaat heeft dan ben je verantwoordelijk voor het bijsturen ervan. Verzaak je hieraan, dan leg je geleidelijk een mijnenveld aan. Vroeg of laat barst de bom. En zeg nou zelf, je kan toch beter zelf het ontstekingsmechanisme onschadelijk maken. Bij het begin van een training zei een cursist dat hij het moeilijk heeft met vreemden. De trainer antwoordde met een lapsus dan heb je pech want ik ben hier als vreemde wel voor twee dagen. In de nabespreking bleek dat de cursist daardoor een deel van de cursus gemist had. De trainer had hem nogmaals bevestigd in het beeld dat vreemden niet te vertrouwen zijn. Dit is een voorbeeld van hoe complex communicatie kan zijn. Het effect van je communicatie is niet altijd voorspelbaar. Zorgzaam peilen en aftoetsen wat de ander gehoord heeft is een eenvoudige manier om voeling te houden met je effect op de ander. Waar nodig kun je bijsturen. Dit is dialogeren ten voeten uit. Belangrijk om te weten is dat iedereen invloed uitoefent, ook al wordt er geen woord gezegd. Gewoon aanwezig zijn, is al voldoende. Ook al is het niet jouw bedoeling om te beïnvloeden, je veroorzaakt soms een effect dat je helemaal niet beoogde. Wanneer ik binnenkom, vallen de gesprekken even stil, ik besef mijn en hun aanwezigheid. Een test om je beinvloedingsbesef te peilen: ik beïnvloed anderen altijd vaak zelden nooit ik word door anderen beïnvloed altijd vaak zelden nooit ik beïnvloed anderen positief altijd vaak zelden nooit ik word door anderen positief beïnvloed altijd vaak zelden nooit ik beïnvloed anderen negatief altijd vaak zelden nooit ik word door anderen negatief beïnvloed altijd vaak zelden nooit ik beïnvloed anderen negatief en soms heb ik geen andere keus altijd vaak zelden nooit ik word door anderen negatief beïnvloed en soms heeft de ander geen andere keus altijd vaak zelden nooit ik beïnvloed soms bewust negatief altijd vaak zelden nooit ik word soms bewust negatief beïnvloed altijd vaak zelden nooit 13

14 Wie zich bewust is van de invloed van verbale en non-verbale communicatie, zal gevoeliger in contact gaan met de ander. Als je niet anders kunt dan de ander negatief benaderen, kun je jezelf wel op een mogelijke reactie voorbereiden. Ook de communicatie van de ander kan je erg raken. Samenzijn brengt soms pijn met zich mee. Vaak wordt deze pijn uit de weg gegaan. Je bent bang dat je jezelf zwak opstelt. Maar net door in contact te brengen wat je raakt, blijft de dialoog stromen. Je investeert dan in de relatie met de ander. Emoties van boosheid en pijn zoeken hun weg. Een gekwetst persoon zoekt dikwijls steun bij anderen. Hiermee wordt de rode loper voor het roddelen gelegd. De persoon uit zich dan niet rechtstreeks maar onrechtstreeks en bouwt mee aan een klimaat van wantrouwen. Het samen zijn wordt gehypothekeerd want wie is er nog te vertrouwen? Wil je hier dieper op ingaan, dan kun je deelnemen aan de cursus assertieve communicatie, roddelen of pesten. Mijn baas heeft mij vanmorgen een uitbrander gegeven, ik had iets niet gedaan. Ik voel mij zeer onheus behandeld want die taak behoort niet tot mijn takenpakket. Ik laat zijn tirade over mij heen gaan en tijdens de koffiepauze geef ik volop lucht aan mijn gekrenkt gevoel. Mijn collega s versterken mijn verhaal. Zij hebben dit ook al meegemaakt. Het beeld dat we hierdoor van de baas creëren, gaat een eigen leven leiden. De samenwerking wordt er niet gemakkelijker op. Tijdens de Impulstraining Roddelen leren deelnemers het verschil kennen tussen praten over derden om het eigen denken, voelen en willen te toetsen, én roddelen. Na de cursus kunnen de deelnemers zich duidelijk en concreet in een direct contact uitspreken. Ze durven zich uiten in de directe hier en nu communicatie. Vragen die tijdens de training aan de orde zijn: Wat is het verschil tussen praten over derden en roddelen? Waarom praat je over derden? Wat zegt dit over een team en over de groeps- en organisatiecultuur? Hoe krijg je jouw boodschap helder? Wat heb je nodig om je in een rechtstreeks contact uit te spreken? Hoe vermijd je de parallelle circuits? Hoe werk je aan vertrouwen? 14

15 " ik heb samen met mijn collega een kaft met beleidsdocumenten aan de papierversnipperaar gevoerd, het zal haar leren ons zo te behandelen." Wanneer mensen niet kunnen praten over het onrecht dat ze ervaren tijdens het samenwerken, gaan ze soms over tot daden. We krijgen dan naast roddelen ook te maken met pesten. Pesten is een uiting van onvermogen, van de pijn van het samen zijn. Vaak gaat een pester op zoek naar een zwakker iemand om zijn gekwetst gevoel te compenseren. Gevaarlijk aan pesten is dat er toeschouwers zijn die niet (meer) durven reageren. Dit werkt verlammend en de sfeer geraakt verziekt. Uit angst verdwijnen de gevoeligheden voor wat kan en niet kan in menselijke communicatie. Het is dan de kunst om de samenwerkingssfeer opnieuw positief te beïnvloeden met de hulp van alle medewerkers. Tijdens de Impulstraining Pesten leren deelnemers omgaan met pesten en gepest worden. Ook worden zij zich bewust van hoe een positieve bedrijfscultuur het samenwerken bevordert en een negatieve samenwerking in de kiem smoort. Dit brengt met zich mee dat mensen meer opkomen voor een zorgzame en respectvolle samenwerking. Thema s die aan bod komen zijn: Wat is pesten? Wat is het perspectief van de pester en van de gepeste? Wat zegt dit over de groepscultuur? Wat zegt dit over de bedrijfscultuur? Wat kan er preventief gedaan worden? Hoe stel je een respectvolle gedragscode op? Welke vaardigheden kun je ontwikkelen om niet gepest te worden? 15

16 Tijdens de teambegeleidingen van Impuls wordt er gezocht naar wat er individueel en op het niveau van de groep en de organisatie nodig is om het vertrouwen in de directe en duidelijke communicatie te (her)installeren. Vaak zijn er meer ik-boodschappen nodig zodat teamleden kunnen verwoorden wat voor hen belangrijk is. Het verwoorden van de effecten van verbale en non-verbale acts van collega's geeft bestaansrecht aan de gevoelde deugd en ongemakken. We maken tijd en ruimte om samen te kijken wat aanwezig is en wat er nodig is om de samenwerking te optimaliseren. Ook de verschillen die leven tussen teamleden worden besproken. Inhoud, relatie, zijn en erkenning, expressie en appèl Als je naar buiten treedt, je uitspreekt dan communiceer je verschillende zaken: bewust of onbewust laat je je kennen wie je op dat moment bent ( de expressie van je zijn ). Als ik mij voor een groep beweeg, word ik me plots zeer bewust van mijn hele zijn, ik kijk even door hun ogen mee naar mij. je doet bewust of onbewust een beroep op de ander zie jij mij en hoe zie jij mij (appèl en vraag om (h)erkenning). Ik kom de koffiekamer binnen en mijn collega biedt iedereen een praline aan behalve aan mij. Dit raakt me. Is het een vergetelheid of vindt ze mij niet te doen? In mijn achterhoofd vraag ik mij af of ik haar ooit benadeeld heb. dan pas komt de inhoud van je boodschap aan bod. Naar een agressieve jongere wordt niet geluisterd. Er wordt vooral op zijn agressief gedrag gelet. je zeg tegelijkertijd hoe je de relatie ervaart. 16

17 Wil je de deur voor mij opendoen? Wanneer ik mijn nieuw project voorstel, ben ik mij bewust van de macht die de commissie heeft om het goed of af te keuren. Ik kies ervoor om mij in een onderdanige positie te presenteren. Het uniform van een gezagsdrager werkt op sommige mensen als een uitlokkende factor. Tijdens een communicatieproces kun je jezelf en de ander tijdens de verschillende niveaus erkennen of miskennen. Vaak gebeurt het niet erkennen zeer onbewust doordat de ander niet voor z n noden opkomt, je maar met een half oor naar de ander luistert, Soms wordt de ander ook zeer bewust gefnuikt. Communicatie wordt dan, behalve een contactmiddel, ook een machtig wapen. De ander erkennen als persoon, niet als object of instrument Waar het vaak misloopt, is de niet-erkenning van de ander. Als iemand zich toont, uitlegt welke betekenis de dingen hebben, stelt hij zich kwetsbaar op. Je kunt die persoon dan erkennen en het eens zijn met wat hij zegt of doet. Maar je hebt ook de macht om hem niet te erkennen en het oneens te zijn. Deze niet-erkenning brengt spanningen en moeilijkheden met zich mee. Bij conflictsituaties en agressie-incidenten dwing je vaak de ander om zijn eigenheid en zijn kijk op de werkelijkheid op te geven en jouw veronderstellingen tot de zijne te maken. Dit is in feite een vorm van verwerping. Sommigen reageren hierop door zich extra klein te maken en zich terug te trekken; anderen gaan hevig de strijd aan. Je bent je niet altijd bewust van wat je de ander hebt aangedaan. Maar neem de reactie van de ander au sérieux en beschouw het als een uitnodiging om het contact en de beïnvloeding te bespreken. 17

18 Erkenning met respect en ruimte voor ieders eigenheid. Erkenning met respect voor het verschil en oog voor wat er gemeenschappelijk is. Verwerping is geen erkenning van en geen respect voor het verschil. Als iemand voelt dat hij een object wordt, een instrument in handen van een ander, dan volgt er vroeg of laat een reactie. De mate van zelfrespect en van macht zullen de snelheid van reageren bepalen. Je kunt assertief voor jezelf opkomen op een manier die de eigenheid van de ander blijft respecteren. Je kunt over je laten lopen. Of je zet op een agressieve manier je eigen belangen voorop ten koste van de ander. DE ANDERE, PARTNER IN DE DIALOOG Vóór een gesprek ben je al een poos bezig met een innerlijk proces van denken, wikken en wegen en verwoorden. Dan spreek je jezelf uit en doet een appèl op de gesprekspartner. Bij deze laatste start dan een soortgelijk proces. Een communicatieproces vraagt tijd, ruimte en respect. Vaak gun je dit de ander niet en wil je dat er direct en liefst adequaat gereageerd wordt. Je leidt communicatie in goede banen als je de ander tijd en ruimte gunt. Wat ontvangt de ander? Terwijl je een boodschap uitspreekt, houd dan je zintuigen alert. Zo blijf je in contact met je gewaarwordingen. Hoe reageert de ander op jou als persoon (dit is de relationele component) en op de boodschap (de inhoudelijke component)? Bij een agressie-incident zeg ik een paar keer Jan. Als hij dit hoort, vraag ik om naar mij te kijken. Ik geef cursisten een opdracht en vraag of ze de opdracht begrepen hebben en of ze nog meer verduidelijking nodig hebben. Ik zie dat een van mijn collega s verbaasd kijkt. Ik check even of mijn interpretatie klopt. Ik herhaal met andere woorden wat ik wou zeggen en vraag of zij het nu begrijpt. 18

19 Communiceren gaat over spreken en luisteren. Vaak steek je veel tijd en moeite in hoe je iets gaat zeggen maar draag je er geen zorg voor hoe jouw woorden gehoord worden. Daarom is het aangewezen expliciet aan je gesprekspartner te vragen wat hij gehoord of begrepen heeft. Impuls nodig? Welke impuls zou hier bedoeld worden?????????? Explicitering is een hulpmiddel om de juiste inhoudelijke afstemming te bereiken. Je polst ook hoe de boodschap relationeel is overgekomen. Hoe is dat voor jou als ik je dat vraag? Met simpele vragen kun je klaarheid helpen scheppen: wat denk je erover, wat wil je ermee, wat voel je erbij?. Storingen bij de ander Het is goed te beseffen dat als jij je ei gelegd hebt, het nest van de ander daarom nog niet gereed is. Zorgzaam en respectvol omgaan met elkaar betekent dat je als zender checkt of de ontvangstapparatuur klaar is. Wat kan de ontvangst eventueel verstoren? Ik wil je iets zeggen over mijn ongenoegen van vorige vergadering daarom duik ik je kantoor binnen, kan dat nu voor jou? Neen, nu niet. Ik kreeg net een boze telefoon en wil daar even van bekomen. Een grondhouding van respect voor en erkenning van de ander doet vaak wonderen. Bovendien leg je voor jezelf en de ander een rode loper uit. Je maakt er een gelijkwaardige dialoog mee mogelijk. Soms vraag je iets aan de ander dat hij niet kan bieden. Je doet dan een appèl op zijn onvermogen. Daardoor zal de communicatie zowel op inhoudelijk als op relationeel vlak moeizaam verlopen. Ik nodig je uit samen te werken, maar jij voelt daar helemaal niets voor. Jij werkt heel gestructureerd en ik moet het hebben van chaos. Ik vraag je een inhoudelijk standpunt en we weten allebei dat als jij je mening geeft, we weer diametraal tegenover elkaar staan. 19

20 Als verpleegkundige kun je het onnoemelijke lijden van de patiënt niet meer aanzien, maar je weet dat actieve euthanasie taboe is binnen het ziekenhuis. Wanneer iemand niet wil dat je inhoudelijk of relationeel het gesprek aangaat om voor beide partijen tot een modus vivendi te komen, dan heb je een serieus probleem. Je kunt je dan erg onmachtig voelen. Wanneer deze kortsluiting bij beide partijen de samenwerking belemmert, groeit het relationele en/of inhoudelijke conflict dikwijls uit tot een probleem voor een team, een groep of voor heel de organisatie. Een externe coach kan dan helpen om de communicatie weer recht te trekken. Impuls biedt deze coaching aan, zowel op individueel, team als organisatieniveau. Het kan gaan om een begeleiding op maat of een één of meerdaagse training. Tijdens de Impulstraining Samenwerking, een krachtig conflict leren deelnemers wat het spanningsveld is tussen samenwerken en autonoom aan de slag gaan en wat de gevolgen daarvan zijn voor het werk. Ze oefenen vaardigheden in om met meningsverschillen om te gaan zonder dat er uitsluitingsmechanismen ontstaan. Op de werkplek heeft dit voor gevolg dat er creatiever wordt omgegaan met de mogelijkheden en belemmeringen. Bovendien worden deze vraagstukken behandeld: Wat is het spanningsveld tussen autonomie versus opgaan in een team? Wat bij gemeenschappelijke doelen en belangen en wat bij tegengestelde doelen en belangen? Hoe tegengestelde belangen in de samenwerking hanteren? Wanneer kan een medewerker met zijn eigenheid gevaarlijk worden voor de cohesie van het geheel? Wanneer wordt de eigenheid van iedereen een meerwaarde voor het geheel? En hoe ga je als leidinggevende om met de verschillen? Een meningsverschil tussen twee teamleden groeit uit tot een stellingenoorlog tussen twee kampen. Tijdens de werkuren gaat er veel energie en tijd naar het roddelen over de anderen. De leidinggevende probeert uit te zoeken wat de groep in twee verdeelt. Tijdens een overleg laat hij zijn ongenoegen horen over de onkunde van een medewerker. Hierdoor verbrandt hij zich bij de ene partij. Het team geraakt meer en meer in een impasse. Wanneer het ziekteverzuim veel hoger ligt dan bij de andere teams van de instelling en de prestaties ondermaats worden, besluit de raad van bestuur gehoor te geven aan de vraag voor externe coaching. DE CONTEXT Communicatieruimte 20

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Mediation als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Inhoud 1. Wat is mediation? 2. Belang van mediation 3. Visie en concept 4. Hoe werkt het? 5. Integreren in de praktijk 2 1. WAT IS MEDIATION?

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

3 essentiële communicatietips voor ingenieurs en ontwerpers

3 essentiële communicatietips voor ingenieurs en ontwerpers 3 essentiële communicatietips voor ingenieurs en ontwerpers Gratis e-book voor technische professionals die meer resultaten willen bereiken, door beter en effectiever te communiceren. Saskia Slotboom 2013

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende?

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 3/9 1 Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan?

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek,

1 Subassertiviteit. H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, 1 Subassertiviteit H et is december. Het nieuwe jaar staat voor de deur en Hans Verbeek, verkoper bij een groothandel, wil voor januari nog een aantal offertes de deur uit krijgen. Hij is druk bezig en

Nadere informatie

Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties! Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu)!

Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties! Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu)! Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu) Belang van communicatie voor een leidinggevende Waarom is communicatie voor een leidinggevende zo belangrijk?

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen!

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Workshop NEVI Inkoopdag, 25 juni 2015 Joost van Eijk Remco Kramers Agenda Even voorstellen Wat is Het NIC? Wat zijn jullie verwachtingen? Jouw grondhouding

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven bespreek je vak man Bespreek je vak man! Of je nou tractorchauffeur, kraanmachinist of grondwerker bent, ondernemer of werknemer, feit is dat je in een prachtige sector werkt. Natuurlijk wil je dat zo

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Ont - moeten. www.psysense.be

Ont - moeten. www.psysense.be Ont - moeten www.psysense.be Definitie van relatie Een relatie is iets waarbij je geeft en neemt, je streeft naar een win/win situatie. Je toont een relatie in een gebaar. De gebaren zijn vaak oprechter

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten?

Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten? Wat is jouw voorkeursstijl voor conflicten? Conflictstijlen test Bron: K.W. Thomas & R.H. Kilmann Inhoud/doel: Doel van deze vragenlijst is inzicht verkrijgen in de persoonlijke manier waarop iemand met

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

COMMUNICATIE DE AXIOMATA

COMMUNICATIE DE AXIOMATA COMMUICATIE DE AXIOMATA Mireille Jacobs Gezins en relatietherapie Bemiddeling, in familiezaken www.familiekwesties.be CAW oost Vlaanderen Vormingscentrum VCOK lid Forum voor Bemiddeling. Jozef Plateaustraat,

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

E book Relatieproblemen

E book Relatieproblemen E book Relatieproblemen Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl Ebook partner-relatie problemen Tot een zekere hoogte horen bepaalde relatieproblemen bij het leven. Wanneer er echter

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Liever assertiever op het werk

Liever assertiever op het werk Waarom een assertiviteitstraining? Voor veel mensen is het niet gemakkelijk om in een werkomgeving bijvoorbeeld voor de eigen mening uit te komen, neen te zeggen, om te gaan met de boosheid van een collega

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Pesten binnen een Vreedzame school

Pesten binnen een Vreedzame school Pesten binnen een Vreedzame school Inleiding ICBS Statenkwartier wil de leerlingen een veilig pedagogisch klimaat bieden, waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Toelichting. Intervisie

Toelichting. Intervisie Toelichting Intervisie December 2010 1. Wat is intervisie? Naast opleiding en training is gezamenlijke reflectie op het eigen handelen voor dierenartsen een goede manier om zich te ontwikkelen. Door in

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie