DUURZAAM ONTWIKKELEN IN HUISSEN ANGEREN. Schakel tussen gebied & economische stimulering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DUURZAAM ONTWIKKELEN IN HUISSEN ANGEREN. Schakel tussen gebied & economische stimulering"

Transcriptie

1 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN HUISSEN ANGEREN Schakel tussen gebied & economische stimulering

2 Duurzaam ontwikkelen Huissen Angeren Opgesteld door: Roelof Westerhof In samenwerking met projectbureau herstructurering glastuinbouw Huissen Angeren April 2014

3 INHOUD 1. DUURZAAM VERSTERKEN GLASTUINBOUW EN LEEFOMGEVING 5 2. AAN DE SLAG MET DUURZAAMHEID 7 3. DUURZAAMHEID IN HUISSEN ANGEREN Maatschappij Gebruikswaarde van de ruimte Belevingswaarde van de ruimte Toekomstwaarde van de ruimte Economie Effecten PROJECTEN Kansen en uitdagingen in relatie tot doelen van het projectbureau Projecten 21 Tijdelijke akkers 22 Tuinders voor biobased economy 24 Local 4 Local 26 Ondernemingsplan energie 30 Groene ervaring voor stadslandbouw 32 Huissen Angeren in het groen 34 Project Parochie t Zand CONCLUSIE 38 Bijlage 1. Aspecten van duurzaamheid Bijlage 2. Duurzame effecten van maatregelen in Huissen Angeren Bijlage 3. Informatie over gewassen Bijlage 4. Gesprekspartners Bijlage 5. Uitvoeringsprogramma 3

4 4

5 1. DUURZAAM VERSTERKEN GLASTUINBOUW EN LEEFOMGEVING Projectbureau Herstructurering Glastuinbouw Huissen Angeren (verder het Projectbureau) is opgezet om de glastuinbouw in het gebied te behouden en de ruimtelijke kwaliteit te versterken. Het gaat erom een vitale moderne glastuinbouw te ontwikkelen én woon en werkfuncties te creëren in gebieden die minder geschikt zijn voor schaalvergroting. Het Projectbureau doet investeringen in verbetering van de infrastructuur en landschappelijke verfraaiing en faciliteert projectontwikkelingen. Dit is allemaal maatwerk, waarbij er voortdurend wordt gekeken naar duurzaamheid voor het bedrijf en het gebied. Voor het Projectbureau ligt daarbij de nadruk op het duurzaam versterken van sociaal, economische en ruimtelijke structuren. Deze structuren zouden zo moeten worden vormgegeven dat ze het ondernemerschap in het gebied stimuleren en versterken. Het Planbureau voor de leefomgeving noemt dit ook wel de energieke samenleving *. Deze vraag kent een aantal verschillende aspecten (zie ook bijlage 1): Wie bepaalt wat duurzame ontwikkeling is? Waar zit de kracht van het gebied en waar zitten belangrijke uitdagingen? Welke maatregelen leveren waar de grootste duurzaamheidswinst? Hoe groot is de markt voor eventuele nieuwe diensten en producten die het gebied zou kunnen leveren? Over welke markten gaat het (wereldmarkt, Regio Arnhem Nijmegen, Nederland, Duitsland)? Met wie en in welk proces gaan we met deze vragen aan de slag? Dit document legt de resultaten (lessen, producten, coalities) vast van de manier waarop het Projectbureau met duurzame ontwikkeling in Huissen Angeren aan het werk is en noemt kansrijke projecten die samen met gebiedspartners kunnen worden opgepakt. De kernvraag van dit document is: Op welke manier kan het Projectbureau samen met gebiedspartners bijdragen aan het duurzaam versterken van sociaal, economische en ruimtelijke structuren. * Het rapport De energieke samenleving is te vinden op de website van het Planbureau voor de leefomgeving. 5

6 LEESWIJZER Hoofdstuk 2: Aan de slag met duurzaamheid Bijna niemand is tegen duurzaamheid. Maar vaak staan we nog voor de vraag: hoe maken we van duurzaamheid iets dat je vast kunt pakken? Iets waarmee je vandaag gewoon kunt beginnen zonder te verzanden in abstracte discussies? Welke aspecten van duurzaamheid zijn belangrijk voor Huissen Angeren. Hoofdstuk 2 beschrijft de manier waarop het Projectbureau met duurzaamheid aan de slag wil. Hoofdstuk 3: Duurzaamheid in Huissen Angeren. Hoe beoordelen we de duurzaamheid van Huissen Angeren? Op welke vlakken is de meeste winst te halen en waar liggen concrete kansen en uitdaging Hoofdstuk 4: Projecten Hoofdstuk 4 beschrijft welke kansen en uitdagingen het Projectbureau vanuit haar opdracht zou willen oppakken. Om hierin goede keuzes te maken is een analyse uitgevoerd naar lopende ontwikkelingen op het gebied van duurzame ontwikkeling. In 2013 en 2014 is met een aantal partijen binnen en buiten Huissen Angeren gesproken. Bijlage 4 bevat een lijst met gesprekspartners. Daarnaast zijn bronnen op internet over duurzame projecten geanalyseerd. Deze analyse leverde een aantal project ideeën op die met partijen in het gebied zijn besproken. Tijdens deze gesprekken zijn ideeën afgevallen, projecten aangescherpt en werd de meerwaarde van betrokkenheid van het Projectbureau besproken. Dat leidde tot een aantal kansrijke projecten die: 1) Aansluiten bij de behoeften van Huissen Angeren. 2) Waar dat kan lopende ontwikkelingen versterken en versnellen. 3) Goed passen bij de opdracht van het projectbureau 6

7 2. AAN DE SLAG MET DUURZAAMHEID Duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Op deze manier definieerde de VN-commissie Brundtland uit 1987 het begrip in Our Common Future. Eén van de knelpunten in het concept is dat we geen scherp beeld hebben van de behoeften van toekomstige generaties. Het begrip duurzaamheid doet daarmee een beroep op ons voorstellingsvermogen. De duurzaamheidsadviseur John Elkinton introduceerde de methodiek van de drie P s. Duurzame ontwikkeling is een harmonische ontwikkeling van people (mensen), planet (planeet/milieu) en profi t (opbrengst/winst). Deze indeling levert echter nog geen concreet handelingsperspectief op voor Huissen Angeren. We hebben ons laten inspireren door het afwegingskader duurzaamheid van de provincie Utrecht. Dit kader geeft een brede maar toch concrete invulling van de aspecten die een rol spelen bij het beoordelen van de bijdrage van projecten of maatregelen aan duurzame ontwikkeling. Doel is om de discussie over duurzame ontwikkeling te faciliteren en om te inspireren tot aanvullende maatregelen in lopende projecten op het gebied van infrastructuur, gebiedsontwikkeling en samenwerking met andere overheden. Milieubeleidsplan gemeente Lingewaard Waterplan We hebben de analyse aangevuld met onze eigen kennis en ervaring over duurzame ontwikkeling in andere gebieden en uit literatuur. Hoofdstuk 3 bespreekt de bestaande situatie rond duurzaamheid in Huissen Angeren. Dit hoofdstuk 2 licht de verschillende aspecten van duurzame ontwikkeling kort toe. Bijlage 2 bevat het afwegingskader. De fi guur op blz 8 vat het afwegingskader samen. De 3 P s van people, planet en profi t zijn vertaald naar maatschappij, ruimte en economie. De volgende paragrafen lichten deze indeling toe. Maatregelen moeten passen binnen de cultuur en wet- en regelgeving van een land en bestuurlijk, fi nancieel en maatschappelijk haalbaar zijn. Dit aspect krijgt aandacht onder het kopje effecten. Om een gebiedsgericht afwegingskader voor duurzaamheid te ontwikkelen is gebruik gemaakt van wat er in diverse beleidsstukken over duurzaamheid in Huissen Angeren wordt gezegd (alle stukken zijn beschikbaar op de website van de gemeente Lingewaard): Structuurvisie gemeente Lingewaard Sociale visie Lingewaard (2022). Kadernotitie duurzaamheid

8 zondheid (2) ten (2) uimte (verkeer, criminaliteit) (1, 2) huisopnames en minder doden (2) tes (1) iale cohesie: bestaande en nieuwe coalities (1,2) id van het gebied (1,2) gesprek, respect en begrip (2) urgers op hun leefwereld (2) n vergrijzing (2) rs opnemen (1,2) tot studie en zelfontwikkeling (2) ontwikkelen en behoud cultuur en identiteit (2) tbaarheid arbeidsmarkt (2) eerbaarheid van kwetsbare groepen (2) ormatievoorziening (2) rechtvaardig, zorgvuldig,... (1,2) een groot gebied nge tijd sen ling naar elders en later (3,4) s geborgd gebruik: inbreiding (1) Veiligheid en gezond Participatie en zorg voor elkaar Onderwijs Behoorlijk bestuur Tijd en ruimte Maatschappij Duurzaamheid in beleidsstukken van de gemeente 1) Structuurvisie gemeente Lingewaard ) Sociale visie Lingewaard (2022) 3) Kadernotitie duurzaamheid ) Milieubeleidsplan gemeente Lingewaard ( ) 5) Waterplan 2008 Detailuitwerkingen van bovengenoemde documenten Brugdocument Ruimte samen delen 2012 Verkeersplan Herstructureringsgebied Huissen-Angeren DUURZAME EFFECTEN STRUCTURELE MAATREGELEN HUISSEN ANGEREN Ruimte Gebruikswaarde Belevingswaarde Energie Water Verkeer en vervoer Openbare ruimte Historie/identiteit/ cultuur Energiebesparing en verminderin Energie van groene bronnen die Betaalbaar en betrouwbaar Het aandeel eigen productie nee Biomassa Verminderen watergebruik (4) Verbeteren kwaliteit grond- en o Water in het gebied vasthouden Voldoende water voor de glastu Water versterkt de recreatiestru Versterken recreatieve routestruc Versterken routes vrachtverkeer Scheiding soorten verkeer (1) Vermindering druk op wegennet Energiezuinige vormen van trans Hoogwaardig openbaar vervoe Openbaar groen dichtbij woonw Lucht, geur en fijnstof (4) Meer m2 in het gebied toeganke Recreatieroutes (fietsen, skeelere Versterken positie als geografisc Wandel en fietsroutes uiterwaar Veilig wandelen op de dijk (1) Aantrekkelijk vestigingsklimaat (1 Bereikbare voorzieningen (1,2) Zichtbaar maken geschiedenis va Versterken van sociale en geomo Aandacht voor stilte en donkerte Leesbaarheid van het Betuwse la Ruimte voor recreatie (1) en leren (2) tie / inspiratie (3,4) ing ruimte voor nieuwe kennis en inzichten stering in plaats van subsidie ppelen van budgetten ng overheid stigingsklimaat (1,3) cties (waterberging, energievoorziening) (1) tie gemeente (3,4) besteden overheid en bedrijfsleven (4) Proces Investering publiek geld Effecten Toekomstwaarde Versterken habitat en biodiversiteit Klimaatbestendigheid (4) Natuurlijke processen Groen blauwe structuren aanslui Uiterwaarden (1) Voedsel en leefgebied voor orga Vergroten overlevingskansen pla Verbeteren ecologische kwaliteit Bodemvorming (structuur, organis Bestuiving Waterkringloop (5) Verminderen van het gebruik va afvalscheiding (4) voorzienendheid: voedsel en energiezekerheid wen (4) sregio: verkleinen afstanden (1) rk Lingezegen en Uiterwaarden (1) n Agropark II (1) Circulaire economie/ biobased economy Versterken structuren Modernisering teeltareaal Overig ondernemerschap Hoge productie per m2 (1) Hoge toegevoegde waarde per Nieuwe gewassen / teeltwijzen ( Toename ondernemers (1) Verbreding producten en dienste Toegang / opzetten nieuwe mar Topsectoren: Agrofood en Life Sc Economie Werkgelegenheid Lokale economie van het Huissen Niet aleen kenniseconomie, ook m Werk voor nieuwe inwoners (1,2 Koopkracht (2) Flexibiliteit/veerkracht Functiecombinaties / multifuntion Diversificatie producten (1) Aanpasbaarheid maatregelen 8 Biomassa Voedsel Eiwitten Vezels Brandstof

9 MAATSCHAPPIJ Het geluk van mensen is een belangrijk aspect van duurzame ontwikkeling. Dat betekent zelfontplooiing en samenzijn in een gezonde en veilige leefomgeving. In een de maatschappij die sterk genoeg is om tegenslagen op te vangen en zich aan te passen aan veranderingen. Wetenschappers hameren op het belang van een betrouwbare overheid voor duurzame ontwikkeling. In Nederland komt duurzame energie bijvoorbeeld moeilijker van de grond dan in Duitsland omdat de overheid geen duidelijke koers vaart. Behoorlijk bestuur is een belangrijk aspect van duurzame ontwikkeling omdat het de randvoorwaarden van keuzes door bedrijven en burgers bepaalt. RUIMTE Om de kwaliteit van de ruimte te beoordelen gebruiken planologen vaak drie soorten van ruimtelijke kwaliteit: Gebruikswaarde: de functionaliteit van de ruimte. In welke mate draagt de inrichting bij aan economische activiteiten. Kun je de ruimte gebruiken voor verschillende functies. Kan de ruimte snel worden aangepast aan nieuwe behoeften en wat zijn de kosten voor onderhoud? Belevingswaarde: gaat over schoonheid, herkenbaarheid, leesbaarheid. Het gaat om culturele aspecten, natuur en groen, archeologie en de beleving van stilte en donkerte. Toekomstwaarde: heeft te maken met fl exibiliteit, veerkracht en stabiliteit om met veranderingen om te gaan. Maatregelen die bijdragen aan voor mens en natuur belangrijke processen zoals waterkringloop, bestuiving van planten en opvangen van hittestress door water en groen zijn duurzamer dan maatregelen die dat niet doen. Een gebied waarin planten en dieren kunnen overleven draagt bij aan het behoud van biodiversiteit voor volgende generaties. ECONOMIE Moderniseren van het teeltareaal is een belangrijk uitgangspunt voor de duurzame ontwikkeling van Huissen Angeren. Vergroten van de diversiteit in economische activiteiten kan belangrijk zijn. Dat kan binnen de glastuinbouw door vergroten van de diversiteit in producten en afzetmarken en daarbuiten door de werkgelegenheid in andere sectoren te bevorderen. Veel gemeenten kijken naar kennisindustrie en recreatie. Hoe groot is de markt voor recreatie en kan iedereen mee in de kennisindustrie? Misschien biedt de maakindustrie ook kansen. Vakmanschap is meesterschap! Er lijkt een groeiende markt te zijn voor lokale producten en lokaal voedsel van goede kwaliteit. Waarbij kwaliteit een breed begrip is, waaronder ook de manier van produceren, onderhouden en hergebruik valt. EFFECTEN Dit onderdeel zegt iets over de manier waarop de maatschappij zich duurzaam ontwikkeld. De meeste mensen willen bijvoorbeeld geen ecodictatuur, er is weinig draagvlak voor verregaande maatregelen voor duurzame ontwikkeling die door de overheid worden opgelegd. Mensen willen zelf beslissen over de ontwikkeling van hun levensstijl. Overheden willen liever geen langdurige subsidies geven en moeten ook eenmalige investeringen goed kunnen verantwoorden. Investeringen die over groot gebied over lange termijnen effect hebben zijn duurzamer dan investeringen met een klein effect op een klein gebied. Dit is een van de redenen waarom het Projectbureau zich vooral richt op het versterken van sociaal, economische en ruimtelijke structuren. Het zoeken is naar investeringen die over jaar ook nog bijdragen aan maatschappij, ruimte en economie. * Topsectorenbeleid Agrofood en Life Sciences 9

10 3. DUURZAAMHEID IN HUISSEN ANGEREN Dit hoofdstuk bevat een omschrijving van de duurzaamheid van Huissen Angeren op hoofdlijnen vanuit het perspectief van het Projectbureau. Dit beeld van de bestaande situatie wordt aangevuld door gebiedsactoren en projectpartners. Hierbij is het afwegingskader duurzaamheid gebruikt als beoordelingskader. Dit hoofdstuk is daarom ook opgebouwd langs de groepen van het afwegingskader: Maatschappij Gebruikswaarde van de ruimte Belevingswaarde van de ruimte Toekomstwaarde van de ruimte Economie Effecten Per groep worden eerst de lopende zaken beschreven die bijdragen aan duurzame ontwikkeling op dat punt. Vervolgens volgt een korte beschrijving van kansen en uitdagingen voor duurzame ontwikkeling. De kansen en bedreigingen komen uit beleidsstukken en uit de gesprekken die het Projectbureau sinds haar oprichting heeft gevoerd met mensen in het gebied en vertegenwoordigers van de gemeente. De paragraaf effecten wijkt hiervan iets af, deze paragraaf beschrijft alleen de bestaande effecten. 3.1 MAATSCHAPPIJ Maatschappelijke aspecten van duurzaamheid zijn veiligheid en gezondheid, participatie en zorg voor elkaar, onderwijs en behoorlijk bestuur. Lopende zaken Verkeersveiligheid: uitvoering van het Verkeersstructuurplan* betekent een belangrijke verbetering voor de verkeersveiligheid. Snel en langzaam verkeer wordt meer gescheiden. Doordat de gemeente meer veilige fi etspaden aanlegt wordt de drempel om de fiets te pakken lager. Er komt meer openbaar groen in het gebied dat uitnodigt om buiten te wandelen en te spelen. Veiligheid en gezondheid gaan hier hand in hand. Onderwijs is belangrijk voor de innovatieve kracht van Huissen Angeren. Verschillende tuinders werkten in het kennisnetwerk INES Gelderland aan innovaties op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. INES is opgenomen in KiEMT. KiEMT is een netwerk van bedrijven, overheden en kennisinstellingen in Oost-Nederland (zie ook hoofdstuk 4). Onderwijs: Huissen Angeren is deel van Greenport Arnhem Nijmegen. De Greenports werken aan een dynamische en krachtige tuinbouwketen. Zorg en participatie: op het gebied van bloementeelt, zorg en participatie is de Stichting Epric actief. De Stichting Epric is een natuur educatie traject waar naast het educatieve deel, tevens mogelijkheden zijn voor begeleiding voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Participatie: er zijn veel initiatieven ontplooid in Huissen Angeren en omgeving. KAN-plant, Wijkplatforms, Greenport Arnhem-Nijmegen en het Glastuinbouwpact Arnhem Nijmegen waarin de Gemeente Lingewaard en Overbetuwe, Provincie Gelderland, LTO Noord Glaskracht, Greenport Arnhem-Nijmegen, Kamer van Koophandel Centraal Gelderland, Rabobank Oost Betuwe, Plantion 10 * Verkeersstructuurplan met de titel Eindscenario Verkeer Herstructureringsgebied Huissen-Angeren is te vinden op

11 B.V. en ondernemers uit de glastuinbouwsector samenwerken. Ook bijzonder is de samenwerking tussen gemeenten bij duurzaam inkopen van zonnepanelen. Negentien gemeenten in de regio Arnhem Nijmegen organiseren samen een grootschalige collectieve inkoopactie voor zonnepanelen. Deze actie maakt het voor inwoners en bedrijven in de regio extra aantrekkelijk om zonnepanelen aan te schaffen en ze te laten installeren (www.zonnepaneelvoordeel.nl). Participatie en behoorlijk bestuur: het Projectbureau draagt zelf ook bij aan de maatschappelijke ontwikkeling van Huissen Angeren. Door nadrukkelijk samen te werken met ondernemers en bewoners in het gebied bij het zoeken naar oplossingen voor problemen en nieuwe initiatieven te faciliteren. Kansen en uitdagingen Voornaamste uitdagingen op het gebied van maatschappij zijn het verder verbeteren van de veiligheid en gezondheid (verkeer, bewegen, buiten spelen) Kans is het verder / versneld uitvoeren van het Verkeersstructuurplan en het vergroten van toegankelijke (openbare) ruimte voor spelen en wandelen. Onderwijs (in brede zin, inclusief innovatie productie en vermarkten glastuinbouw). In het gebied zijn geen kennisinstellingen aanwezig maar in de steden eromheen wel. Zeker Nijmegen en Wageningen zijn relevant voor de ondernemers van Huissen Angeren. Innovatieve teelten en technieken worden pas toegepast als er afnemers voor zijn. Naast innovatie is er behoefte aan nieuwe vormen van marketing en nieuwe afzetketen. Participatie richt zich nog niet op samenwerking in de productieketen (tussen telers, verwerkers, winkels) 3.2 GEBRUIKSWAARDE VAN DE RUIMTE De gebruikswaarde is het vermogen van het gebied om gebruikers van energie, water en ruimte te voorzien. De infrastructuur van het gebied hoort ook bij de gebruikswaarde. De gebruikswaarde van de ruimte neemt toe als het gebied meer functies kan ondersteunen of als bestaande functies beter werken. Lopende zaken Energie en openbare ruimte: door de sanering van oud glas en het bouwen van nieuw duurzamere kassen neemt de gebruikswaarde van het gebied toe. Nieuwe kassen gebruiken minder energie of kunnen op termijn zelfs energie leveren. De herstructurering biedt verder tal van kansen voor verbeteren van de toegang tot de openbare ruimte. Verkeer en vervoer: uitvoeren van het Verkeersstructuurplan verbetert de ontsluiting en versterkt ook de positie van Huissen Angeren als geografi sch centrum. Waar mogelijk wordt de verkeersstructuur lokaal aangevuld met de aanleg van fi ets- en wandelpaden. Openbare ruimte en water: door herstructurering ontstaat er meer ruimte voor groen en water. Er is een hoeveelheid grond die nog niet is uitgegeven voor glastuinbouw. Deze voorraad grond biedt kansen voor tijdelijke functies. Hoofdstuk 4 gaat hier verder op in. Kansen en uitdagingen Voornaamste uitdaging voor de gebruikswaarde zijn energiebesparing en productie. Voor tuinders blijft het moeilijk om hiervoor investeringsruimte te vinden, ook al betalen maatregelen zich op termijn terug. Monitoren van de voortgang op dit vlak is nodig om in te kunnen grijpen als de voortgang uitblijft., Uitvoeren van duurzame verkeer en vervoersmaatregelen en toegang tot de openbare ruimte. Monitoren van de voortgang. Waterberging, wateroverlast en waterkwaliteit zijn geen belangrijke knelpunten (meer). 3.3 BELEVINGSWAARDE VAN DE RUIMTE Belevingswaarde is de manier waarop mensen het gebied ervaren. De zichtbare geschiedenis, mooi ontworpen gebouwen en overgangen in het landschap versterken de belevingswaarde. Belevingswaarde maakt dat mensen zich ergens thuis en welkom voelen. 11

12 Lopende zaken Historie / identiteit en cultuur: het Projectbureau besteedt veel aandacht aan het vergroten van de beleving, ook wel leesbaarheid, van het landschap. Cultuurhistorie en de groen blauwe hoofdstructuur zijn de onderlegger voor de invulling van lokale plannen. Bijvoorbeeld de keuze voor inheemse bomen en hagen. Per gebied zijn er inrichtingskaders bepaald waarbinnen plannen worden uitgewerkt. Hiermee wordt de identiteit behouden. Recreatie: lijkt een ondergeschoven onderwerp in Huissen Angeren maar is gezien de ligging bij twee grote steden wel een kans. Mensen fi etsen wel door het gebied maar geven weinig geld uit aan horeca en andere zaken in Huissen Angeren. Kansen en uitdagingen Versterken van de belevingswaarde in gebieden met weinig ruimtelijke dynamiek is een belangrijk aandachtspunt. Daarbij kan bijvoorbeeld worden samengewerkt met de Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Belevingswaarde kan worden versterkt door het bieden van activiteiten voor bewoners (regio Arnhem-Nijmegen of alleen Lingewaard) in het gebied en het versterken van recreatieve routes. In combinatie met attracties waar mensen heen kunnen gaan, bijvoorbeeld proeftuinen met innovaties in de tuinbouw. 3.4 TOEKOMSTWAARDE VAN DE RUIMTE Toekomst waarde is het vermogen om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen. Flexibiliteit, veerkracht en stabiliteit van de ruimtelijke inrichting, watersysteem en natuur zijn kernelementen van dit begrip, evenals het in stand houden en versterken van natuurlijke processen zoals kringlopen, bestuiving en kwaliteit van water, lucht en bodem. Lopende zaken Versterken habitat en biodiversiteit: de groen blauwe hoofdstructuur vergroot de overlevings- en vestigingskansen voor planten en dieren in het gebied en verbindt de uiterwaarden met Park Lingezegen. Het Projectbureau legt in erfinrichtingsplannen de afspraken hierover met bewoners vast. Creëren van duurzaam in te richten kavels ten behoeve van glastuinbouw. Kansen en uitdagingen Tot dusver is er weinig aandacht geweest voor het versterken van natuurlijke processen. Maatregelen kunnen zich richten op natuurlijke bestrijding van plagen, verminderen van het gebruik van eutrofi ërende en giftige stoffen, vergroten van overlevingskansen van kwetsbare soorten zoals bijen, vlinders, mussen en vleermuizen. Voor de toekomst is het ook belangrijk om in te spelen op klimaatverandering. Welke structuren zijn kwetsbaar op het moment dat het klimaat verandert en met welke maatregelen kan nu al (kosteneffectief) worden geanticipeerd? Uitdaging van het creëren van stabiliteit en veerkracht. Dit is vooral gelegen bij de bedrijven. 3.5 ECONOMIE Economische aspecten van duurzaamheid zijn werkgelegenheid, ondernemerschap en modernisering van het teeltareaal. Diversifi catie van de economie brengt veerkracht en fl exibiliteit in het gebied. Toekomstwaarde en economie overlappen elkaar in deze begrippen. 12

13 Lopende zaken Modernisering van het teeltareaal versterkt de economie van het gebied. Een van de voorwaarden voor een gezonde glastuinbouw is een hoge fi nanciële opbrengst per m2. In het Glaspact Arnhem Nijmegen werken overheden, tuinders, productie- en vervoersbedrijven nauw met elkaar samen om de glastuinbouwcluster te versterken. Doel is om samen problemen op te lossen die ieder voor zich onvoldoende kan oplossen; of om kansen te pakken. Kansen en uitdagingen Overig ondernemerschap: het versterken van de economische structuur richt zich nog onvoldoende op ondernemerschap en werkgelegenheid buiten de glastuinbouw. De vraag is welke kansen versterken van deze structuren buiten / in samenhang met de glastuinbouw biedt voor de duurzame ontwikkeling. Uitdaging van het positioneren van een sterk economisch gebied dat aantrekkelijk is voor de huidige ondernemers en nieuwe activiteiten / ondernemers aantrekt. 3.6 EFFECTEN Moderne kassen, landschappelijke verbetering en ruimtewinst, zijn op dit moment de belangrijkste effecten van de activiteiten van het Projectbureau. Omdat tegelijk oud glas is gesaneerd is er netto behoorlijke hoeveelheid grond vrijgekomen. De plannen zijn dat deze ruimte wordt ingevuld met nieuwe functies zoals landschappelijk wonen. Dit betekent meer inheemse bomen en haagsoorten die kunnen dienen als leefgebied voor vogels en insecten. Door de plannen nemen ook de mogelijkheden om te wandelen en te fietsen toe. De ontsluiting voor auto- en vrachtverkeer is verbeterd door de aanleg van asfalt. ONDERDEEL DUURZAAMHEID MAATSCHAPPIJ GEBRUIKSWAARDE BELEVINGSWAARDE TOEKOMSTWAARDE ECONOMIE KANSEN EN UITDAGINGEN Het verder verbeteren van de veiligheid en gezondheid (verkeer, bewegen, buiten spelen) en onderwijs (in brede zin, inclusief innovatie productie en vermarkten glastuinbouw). Energiebesparing en productie, duurzaam verkeer en vervoer en toegang tot de openbare ruimte. Versterken van de belevingswaarde in gebieden met weinig ruimtelijke dynamiek. Natuurlijke bestrijding van plagen, verminderen van het gebruik van eutrofi ërende en giftige stoffen, vergroten van overlevingskansen van kwetsbare soorten zoals bijen, vlinders, mussen en vleermuizen. Klimaatadaptatie: welke structuren zijn kwetsbaar op het moment dat het klimaat verandert en met welke maatregelen kan nu al (kosteneffectief) worden geanticipeerd? Modernisering van het teeltareaal versterkt de economie van het gebied. Een van de voorwaarden voor een gezonde glastuinbouw is een hoge fi nanciële opbrengst per m2. Nieuwe afzetkanalen zijn daarbij een kans, er zijn nieuwe structuren nodig om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. 13

14 4. PROJECTEN 4.1 KANSEN EN UITDAGINGEN IN RELATIE TOT DE DOELEN VAN HET PROJECTBUREAU Uit de analyse van Hoofdstuk 3 blijkt dat er behoefte is aan structurele verbeteringen op een aantal vlakken. De laatste tabel van het vorige hoofdstuk vat ze nog eens samen. Een aantal van deze kansen en uitdagingen komt overeen met de opdracht van het projectbureau. In het kort luidt deze: het duurzaam versterken van sociaal, economische en ruimtelijke structuren. Het projectbureau voert deze opdracht uit door activiteiten uit te voeren die bijdragen aan: Dynamiek bevorderen. Economie stimuleren. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Community building. Om de opdracht te vertalen naar uitvoerbare activiteiten en projecten is gewerkt vanuit de kansen en uitdagingen die passen bij de opdracht van het Projectbureau. Zie naaststaande tabel. Met deze analyse is het gesprek met partijen in en om Huissen Angeren gevoerd om te komen tot resultaat zonder het wiel opnieuw uit te vinden Daarbij is er gekeken naar welke zaken er al spelen. Mogelijk kan er effi ciënt worden aangehaakt bij deze initiatieven, projecten en kan er gebruik worden gemaakt van de aanwezige kennis en wordt dubbel werk voorkomen. Tegelijkertijd betekent de inbreng van het Projectbureau dat initiatieven sneller van de grond komen, meer impact hebben en dat initiatieven die vooral buiten het gebied lopen het gebied in worden gehaald. ONDERDEEL DUURZAAMHEID, KANSEN EN UITDAGINGEN MAATSCHAPPIJ Kansen en uitdagingen: het verder verbeteren van de veiligheid en gezondheid (verkeer, bewegen, buiten spelen) en onderwijs (in brede zin, inclusief innovatie productie en vermarkten glastuinbouw). GEBRUIKSWAARDE Kansen en uitdagingen: energiebesparing en productie, duurzaam verkeer en vervoer en toegang tot de openbare ruimte. BELEVINGSWAARDE Kansen en uitdagingen: versterken van de belevingswaarde in gebieden met weinig ruimtelijke dynamiek. TOEKOMSTWAARDE Kansen en uitdagingen: natuurlijke bestrijding van plagen, verminderen van het gebruik van eutrofi ërende en giftige stoffen, vergroten van overlevingskansen van kwetsbare soorten zoals bijen, vlinders, mussen en vleermuizen. Klimaatadaptatie: welke structuren zijn kwetsbaar op het moment dat het klimaat verandert en met welke maatregelen kan nu al (kosteneffectief) worden geanticipeerd? ECONOMIE Kansen en uitdagingen: modernisering van het teeltareaal versterkt de economie van het gebied. Een van de voorwaarden voor een gezonde glastuinbouw is een hoge fi nanciële opbrengst per m2. Nieuwe afzetkanalen zijn daarbij een kans, er zijn nieuwe structuren nodig om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. DOELEN PROJECTBUREAU Bevorderen van de dynamiek in het gebied. Community building. Economie stimuleren. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Bevorderen van de dynamiek in het gebied. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Economie stimuleren. Bevorderen van de dynamiek in het gebied. 14

15 In de zomer van 2013 is met partijen binnen en buiten Huissen Angeren gesproken. Bijlage 4 bevat een lijst met gesprekspartners. Daarnaast zijn duurzame projecten geanalyseerd. Onderstaand volgt een beschrijving van de belangrijkste programma s en organisatie waarmee het projectbureau bij de uitvoering van het duurzaamheidsplan de samenwerking kan zoeken om zo de benoemde kansen en uitdagingen in te vullen. Greenport de Betuwse Bloem (sinds 2005) Deelnemende partijen: ondernemers in de tuinbouw, ZLTO / LTO Noord, Kamer van Koophandel Centraal Gelderland, provincie Gelderland, Onderwijsplatform Rivierenland, Stichting Food Valley, Oost NV Ontwikkelingsmaatschappij voor Overijssel en Gelderland. De coördinatie van de activiteiten van de Stichting Greenport Betuwse Bloem is in handen van Projecten LTO Noord. Duurzaamheidsbeleid Lingewaard Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Lingewaard richt zich op drie gebieden: Sociaal (mensen): de gemeente wil voor haar inwoners een veilige samenleving creëren waarin iedereen zich betrokken voelt en niemand wordt buitengesloten. Iedereen doet mee en iedereen doet ertoe. Ecologisch (milieu): beleid richt zich ook op respect voor het milieu. Meer schone energie, minder vervuiling. Economisch (bedrijven): een duurzame ondernemer houdt niet alleen rekening met de winst, maar ook met mens en milieu. Duurzaam ondernemen is stabiel ondernemen en zorgt voor welvaart en vooruitgang. De gemeente helpt duurzame ondernemers graag op weg. In het duurzaamheidsbeleid probeert de gemeente bij haar beslissingen steeds een evenwicht te vinden tussen deze 3 thema s. Investeren in duurzame maatregelen kost tijd en geld, maar levert op lange termijn veel op. De gemeente heeft daarom in de kadernotitie Duurzaamheid haar plannen en doelstellingen tot 2015 vastgelegd. Deze doelstellingen zijn opgenomen in de mindmap Duurzame effecten structurele maatregelen die het uitgangspunt vormt voor de projecten van het Projectbureau. Ook bij de uitvoering van projecten zal er veel aandacht zijn voor de doorvertaling van gemeentelijk duurzaamheidsbeleid in concrete maatregelen. Doel: door meer samenwerking, onderling en binnen de tuinbouwketen, verder versterken van de economische positie van de tuinbouw in het Rivierengebied. Het gaat bijvoorbeeld om scholing, duurzaamheid en gebiedsprofi lering. Momenteel lopen 7 projecten. Naast deze projecten zijn publiek-private samenwerkingsverbanden opgezet: de pacten. Deze pacten vormen de basis van de Betuwse Bloem waar het gaat om de uitvoering van projecten en de aansluiting op de ondernemers in de verschillende tuinbouwclusters. Voor Huissen Angeren is het Glastuinbouwpact Arnhem-Nijmegen relevant. Via dit pact kunnen ook de kennis en de contacten van de andere projecten van Betuwse Bloem worden ontsloten. Glastuinbouwpact Arnhem Nijmegen (sinds 2011) Deelnemende partijen: de Gemeente Lingewaard en Overbetuwe, Provincie Gelderland, LTO Noord Glaskracht, Greenport Arnhem-Nijmegen, Kamer van Koophandel Centraal Gelderland, Rabobank Oost Betuwe, Plantion B.V. en ondernemers uit de glastuinbouwsector. Doel: het versneld en gecoördineerd oppakken van activiteiten die bijdragen tot de ontwikkeling van een duurzame en concurrerende tuinbouwcluster in de regio Arnhem Nijmegen. Daarbij kan gedacht worden aan zaken als verplaatsing van tuinders naar het moderne glastuinbouwgebied Bergerden, de verduurzaming van de glastuinbouw door introductie van nieuwe energievoorzieningen, promotie en marketing van het gebied transport en logistiek. Ook andere aansprekende 15

16 thema s kunnen samen worden opgepakt. Te denken valt aan zaken als marktontwikkelingen, ondernemerschap, innovatie en samenwerking met andere sectoren. Greenport Arnhem-Nijmegen (sinds 2006) Dit is het ondernemersplatform dat deelt neemt in het Glastuinbouwpact Arnhem-Nijmegen. De Greenport Arnhem-Nijmegen is de uitvoeringsorganisatie van het Glaspact Het werkplan van het Glastuinbouwpact bevat een aantal projecten die relevant kunnen zijn voor Huissen Angeren. Training op het gebied van onderhandelingsvaardigheden en verkooptechnieken (15 ondernemers). Marketing safari (10 ondernemers) gericht op afzetconcepten. Werkbezoek aan verschillende local for local initiatieven o.a. Oregional. Samen met KAN-plant is een plan uitgewerkt voor verdere samenwerking en marktbenadering. Businesscase voor Crystal Palace is uitgewerkt. Netwerkavond organiseren of actueel innovatiethema (energie in de tuinbouw), samenwerken met RCT. Deelname van tuinders aan vervolg van INES-programma in Gelderland en/of andere kennisbijeenkomsten. Ondersteuning aan tuinders commissie Nieuwe Energie. Ondersteuning van BEB bij het realiseren van een biomassawerf op Bergerden en doorlevering van biogas en/of CO2. Samen met LTO (en evt. waterschap) organiseren van avond over duurzaam watergebruik/beheer op tuinbouwbedrijven en zoetwater problematiek Doel: zorgen dat er een levendig tuinbouwnetwerk onderhouden wordt, waarin relevante tuinbouwkennis snel verspreidt, ondernemers allerlei contacten kunnen leggen, waar nieuwe (innovatieve) ideeën ontstaan en ondernemers inspiratie kunnen opdoen. Om dat te bereiken organiseert Greenport Arnhem-Nijmegen een verscheidenheid aan activiteiten zoals cursussen, excursies, workshops, discussiebijeenkomsten en begeleiding van innovaties en opzetten van projecten. LTO Noord LTO Noord richt zich op de belangenbehartiging van de agrarische sector. LTO Noord wil dat agrarische ondernemers de ruimte krijgen en behouden om hun werk te kunnen doen. Ruimte voor agrarische ondernemers: daarbij gaat het letterlijk om voldoende grond als ook om genoeg speling binnen de wet- en regelgeving. Projecten LTO Noord is een zelfstandige dochteronderneming van LTO Noord. Projecten LTO Noord wil gezien worden als de natuurlijke partner die klanten op professionele wijze helpt bij het oplossen van vraagstukken op het terrein van de ontwikkeling van het landelijk gebied en het ontwikkelen van een duurzame positie voor de (agrarische) ondernemers in markt en maatschappij. Projecten LTO Noord heeft projecten in verschillende marktgroepen. De volgende marktgroepen zijn relevant voor Huissen Angeren. Plant en bedrijf; glastuinbouw. Plant en bedrijf; open teelten. Markt en keten. Ondernemer en bedrijf. Ruimte en inrichting. Water en groene ruimte. Natuur en Landschap. Energie en Milieu. Toerisme en Recreatie. Zorg en Welzijn. Bij de beschrijving van de projecten wordt aangegeven met welke projecten het Projectbureau samen wil optrekken. De volgende projecten zijn daarvoor relevant: Internationale Streekmarkt: het opzetten van een digitaal verkooppunt van en voor streekmarktproducenten (www.moreforlocal.eu). Bijenkennisnet: versterken van de bijenpopulatie (www.bijenkennisnet.nl). Agroenergie: de website biedt objectieve, betrouwbare, praktische en integrale informatie over technieken en maatregelen op het ge- 16

17 bied van energieproductie, besparing en klimaat. Programma duurzame energie: informeert en faciliteert ondernemers op het gebied van duurzame energie. Vraagbundeling zonnepanelen: LTO Noord-leden kunnen zich aanmelden voor de 3e ronde via Stadslandbouw: de werkgroep stadslandbouw van Projecten LTO Noord richt zich op agrarische bedrijven (multifunctioneel) in de stadsrand of in de directe nabijheid van de stad en die zich willen richten op de stedelijke markt. Het streven is dat het onderzoek leidt tot enkele concrete projecten. Landbouwvisie De Liemers: door Projecten LTO Noord is samen met de ondernemers in het gebied een landbouwverkenning uit gevoerd. De landbouwverkenning schetst een beeld waar volgens de agrarische sector de kansen voor de landbouw liggen, welke investeringen dit met zich meebrengt, welke programma s hiervoor nodig zijn of moeten worden ontwikkeld en welke stappen op de korte en lange termijn genomen dienen te worden. De verkenning is afgerond. De LTO Noord-afdeling beraadt zich op welke stappen ondernomen moeten worden. Ontwikkelingsmaatschappij Oost NV Oost NV werkt nauw samen met de Stichting Food Valley in Wageningen, Health Valley in Nijmegen, het Innovatieplatform in Twente, Kennispark Twente, Kennispoort Zwolle, de Kamers van Koophandel, Syntens, het Ministerie van Economische Zaken, de NFIA (Netherlands Foreign Investment Agency), Agentschap NL, de Provincies van Gelderland en Overijssel, gemeenten en regio s. Doel: Oost NV ontwikkelt en begeleidt innovatieprojecten en helpt ze te financieren. De rol van Oost NV is samen te vatten als kennis ontsluiten, geld regelen, netwerken ontwikkelen en contacten leggen. Projecten concentreren zich op de vakgebieden: BioBased Business, Voeding en Gezondheid en Voeding en Technologie (Food & the Factory). KiEMT kiemt (kennis en innovatie in Energie- en Milieutechnologie) is een netwerk van EMT-gerelateerde bedrijven, overheden en kennis- instellingen in Oost-Nederland. KiEMT wordt gefi nancierd door subsidies van de volgende partijen: Arnhems Ondernemers Centrum, Europese Unie (EFRO, Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling), Gelderland Onderneemt, Gemeente Arnhem, Gemeente Duiven, Gemeente Enschede, Gemeente Nijmegen, Kamer van Koophandel, Provincie Gelderland, Provincie Overijssel, Regio Achterhoek, Regio Noord-Veluwe, Stedendriehoek Onderneemt. Een groot aantal toonaangevende bedrijven in Oost-Nederland werkt mee in KiEMT. Doel: via nauwe samenwerking en kennisuitwisseling bevordert kiemt innovaties en new business op het gebied van energie- en milieutechnologie. Stichting Crystal Palace Er zijn drie initiatiefnemers (Van der Meer Associates, maak<architectuur, Ballast Nedam). Daarnaast is er sprake van een projectgroep, bestaande uit: de initiatiefnemers en Hydro Huisman, Oost NV, Kamer van Koophandel Centraal Gelderland, Greenport, Wageningen UR, Bezoekerscentrum Sonsbeek, Stichting Kiemt, NUON, de Boer en Advies. Doel : Crystal Palace wordt een showcase voor het tuinbouwgebied Bergerden, een plek waar food, health, en energy worden geïntegreerd, waarbij beleving centraal staat. Crystal Palace is een plek waar Food, Health & Energy worden geïntegreerd, dat gelegen is in een landschapspark en een sterke relatie heeft met de verstedelijking van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen. Duurzaamheid (energieneutraal) en stadslandbouw staan centraal in het concept. Crystal Palace fungeert als een dynamische plek waarbij beleving een belangrijke rol speelt en aansluit bij de wensen van de bevolking. * Crystal Palace Een regionale showcase: de plek waar Food, Health en Energy kunnen worden beleefd! Betuwse Bloem 17

18 Nijmegen en Arnhem In twee gesprekken met de gemeente Arnhem en Nijmegen is een analyse gemaakt van de behoeften in de Stadsregio waaraan Huissen Angeren invulling zou kunnen geven en omgekeerd. Onderstaande tabel vat het resultaat van die analyse samen. STADSREGIO HUISSEN ANGEREN 18 Behoefte aan: Ruimte voor duurzame energie: warmtenet, zonnecellen en windenergie. Ruimte voor moestuinen (volle grond en kassen). Kennis en ervaring over teelt van gewassen. Nieuwe producten met een eigen, liefst lokale identiteit (weg van de bulkproducten). Behoefte aan nieuwe teelten als grondstof producten: geneeskrachtige kruiden voor medicijnen, grondstoffen voor biochemie, vleesvervangers en speciale rassen (planten, vruchten en groenten). Behoefte aan biologisch geteelde producten uit de kas. Behoefte aan werkgelegenheid. Bovenstaande analyse is besproken en aangevuld in gesprekken met een aantal partijen binnen en buiten Huissen Angeren. Bijlage 4 bevat een lijst met gesprekspartners. Tijdens deze gesprekken zijn project ideeën ontstaan en aangescherpt en werd de meerwaarde van betrokkenheid van het Projectbureau besproken. Dat leidde tot een aantal kansrijke projecten die: 1. Aansluiten bij de behoeften van Huissen Angeren: pakken van kansen en het hoofd bieden aan uitdagingen. 2. Waar dat kan lopende ontwikkelingen versterken en versnellen of zonder het projectbureau niet verder komen. 3. Goed passen bij de opdracht van het Projectbureau. Behoefte aan: Economische impuls glastuinbouw: hogere marges, nieuwe producten en afzetkanalen. Nieuwe functies en sloop van kassen. Nieuwbouw van kassen. Toegankelijke en mooie groene ruimte. Nieuwe bestemming voor leegstaande woningen en gebouwen. Ouderenzorg. Aanpassingen infrastructuur en openbaar vervoer. Intact houden sociale samenhang en zorg voor elkaar. Werkgelegenheid. Tabel op de volgende bladzijde toont deze samenhang tussen kansen / uitdagingen, opdracht Projectbureau en projecteffecten op hoofdlijnen. De volgende paragraaf beschrijft de projecten in detail: Inhoud en omschrijving van het project. Beoogde effecten. Bijdrage aan doelen van het projectbureau. Betrokken partijen. Wat nodig is om het plan te realiseren. Wat er al speelt en waarom het Projectbureau de samenwerking zou kunnen zoeken. Welke rol en bijdrage bij de opdracht en rolopvatting van het Projectbureau zou kunnen passen.

19 ONDERDEEL DUURZAAMHEID, KANSEN EN UITDAGINGEN MAATSCHAPPIJ Kansen en uitdagingen: het verder verbeteren van de veiligheid en gezondheid (verkeer, bewegen, buiten spelen) en onderwijs (in brede zin, inclusief innovatie productie en vermarkten glastuinbouw). GEBRUIKSWAARDE Kansen en uitdagingen: energiebesparing en productie, duurzaam verkeer en vervoer en toegang tot de openbare ruimte. BELEVINGSWAARDE Kansen en uitdagingen: versterken van de belevingswaarde in gebieden met weinig ruimtelijke dynamiek. DOELEN PROJECTBU- REAU Bevorderen van de dynamiek in het gebied. Community building. Economie stimuleren. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Bevorderen van de dynamiek in het gebied. PROJECT EN EFFECT Tijdelijke akkers en kassen en Tuinders voor biobased economy Stimuleren samenwerking tussen tuinders. Ervaring met teelt en afzet van nieuwe gewassen met hogere marges Local 4 Local Meer inzicht in de wens van de consument en daarop snel kunnen inspelen door nieuwe producten Praktische kennis van nieuwe teelten. Groene ervaring voor de stadslandbouw: Meer contact tussen tuinders en consumenten in de stad Studie en zelfontwikkeling Huissen Angeren in het groen: Met de bewoners samen maatregelen nemen om het gebied te vergroenen. Bewoners kennis en kunde bijbrengen wat betreft aanleg en onderhoud van groen Parochie `t Zandse vierkant: Zinvolle tijdsbesteding ouderen (bewegen, gezondheid, gezelligheid) Tijdelijke akkers en kassen: Productief maken braakliggende terreinen door te verdienen aan de productie van biomassa Tuinders voor biobased economy: Hogere winst per m2 kasoppervlak Ondernemingsplan Energie: Het vergroten van de duurzame energieproductie Parochie `t Zandse vierkant: Nieuwe bestemming kerk en parochiehuis Tijdelijke akkers en kassen: Meer en mooier openbaar groen, wandel en fietsroutes Huissen Angeren in het groen: Draagt bij aan de leefbaarheid en beleving van het gebied Vergroot de aantrekkelijkheid voor recreatie Parochie `t Zandse vierkant: Behoud kerk en pastorie als hart van `t Zand 19

20 20 TOEKOMSTWAARDE Kansen en uitdagingen: natuurlijke bestrijding van plagen, verminderen van het gebruik van eutrofi ërende en giftige stoffen, vergroten van overlevingskansen van kwetsbare soorten zoals bijen, vlinders, mussen en vleermuizen. Klimaatadaptatie: welke structuren zijn kwetsbaar op het moment dat het klimaat verandert en met welke maatregelen kan nu al (kosteneffectief) worden geanticipeerd? ECONOMIE Kansen en uitdagingen: modernisering van het teeltareaal versterkt de economie van het gebied. Een van de voorwaarden voor een gezonde glastuinbouw is een hoge fi nanciële opbrengst per m2. Nieuwe afzetkanalen zijn daarbij een kans, er zijn nieuwe structuren nodig om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Imago en kwaliteit van het gebied verbeteren. Economie stimuleren. Bevorderen van de dynamiek in het gebied. Tijdelijke akkers en kassen: Bijdragen aan landschap en biodiversiteit. Afspraken over toekomstige bestemming. Huissen Angeren in het groen: Versterken van het leefgebied en overlevingskansen van inheemse planten en dieren. Parochie `t Zandse vierkant: Ruimte voor (nieuwe) duurzame functies door sloop oude gemeenschapshuis. Parochie `t Zandse vierkant: Werkgelegenheid restaurant en pension met eigen tuin Nieuwe afzetmogelijkheid voor tuinbouwproducten. Tijdelijke akkers en kassen: Verdienen aan de productie van biomassa Verbreding teelten. Sluiten van kringlopen door geen olie maar planten als grondstof te gebruiken (afbreekbaar, composteerbaar, CO2 vastlegging) Tuinders voor biobased economy: Inzicht in de haalbaarheid van produceren van hoogwaardige plantaardige producten voor de chemische of voedingsindustrie Identifi ceren van hefbomen om belemmeringen weg te nemen Kosten van experimenteren verlagen door gezamenlijke proefprojecten Sluiten van kringlopen door geen olie maar planten als grondstof te gebruiken (afbreekbaar, composteerbaar, CO2 vastlegging) Local 4 Local Kortere ketens tussen producent en consument, grotere marge door uitschakelen tussenhandel Grotere marge voor bijzondere producten binnen bestaande afzetkanalen Gebruik maken van de kansen van de groeiende markt voor biologische kasproducten en het gebrek aan biologische kastuinbouw in de regio Ondernemingsplan Energie Productief maken van daken van schuren Groene ervaring voor de stadslandbouw: Nieuwe manieren om met kasteelt geld te verdienen Hogere marges per eenheid product / m2 Huissen Angeren in het groen: Vergroot de aantrekkingskracht om in Huissen Angeren te wonen en te werken

STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015. Verbinden, inspireren en activeren

STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015. Verbinden, inspireren en activeren STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015 Verbinden, inspireren en activeren Radboud Vorage, juli 2010 ACHTERGROND Netwerkprogramma loopt af Rol GAN continueren, vanuit het bedrijfsleven Aansluiten bij behoefte deelnemers/participanten

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Jaarverslag Activiteiten Greenport Arnhem-Nijmegen 2012

Jaarverslag Activiteiten Greenport Arnhem-Nijmegen 2012 2012 Jaarverslag Jaarverslag Activiteiten Greenport Arnhem-Nijmegen 2012 1. Inleiding De netwerkorganisatie Greenport Arnhem-Nijmegen opereert in de regio in nauwe samenwerking met haar partners Rabobank

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Verdienen met ZLTO. De stad als kans!

Verdienen met ZLTO. De stad als kans! Verdienen met ZLTO De stad als kans! Verdienen met ZLTO De stad als kans! Twitter: @MariskavKoulil #purehubs #stadslandbouw De stad als kans! Programma workshop Inleiding Korte kennismaking Introductie

Nadere informatie

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14 Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten Resultaten digitale verkenning 22 september 14 In het kort Doelgroep: Gelderse gemeenten Doel: verkennen behoefte aan provinciale ondersteuning bij faciliterende

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Iedereen kan Vergroenen

Iedereen kan Vergroenen Iedereen kan Vergroenen Voorop in de Vergroening Prijsvraag 2013 Aanleiding Lentiz LIFE College is een school voor VMBO en MBO (AOC), in een sterk geürbaniseerde omgeving (Schiedam). Met een AOC midden

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Overijssel kleurt groen in 2020

Overijssel kleurt groen in 2020 Overijssel kleurt groen in 2020 Natuur en Milieu Overijssel Circulaire economie Vitale leefomgeving Kracht van de samenleving Waarom een groen Overijssel? Winst voor iedereen: Vitale leefomgeving voor

Nadere informatie

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het eigenlijk allemaal? Veel ondernemers werken met passie aan hun product of dienst. Dan komt het weleens voor dat ondernemers

Nadere informatie

Workshop duurzame stadslandbouw

Workshop duurzame stadslandbouw Workshop duurzame stadslandbouw Changemaker Festival te Heino 14 september 2013 Datum: 14 september 2013 Locatie: Van: Voor: Summmercamp Heino Cees Moerman Workshop Changemaker Kenmerk: 1309 Programma

Nadere informatie

Bent u. duurzaamheid. al de baas?

Bent u. duurzaamheid. al de baas? Bent u al de baas? Wat levert het je op? Inzicht in hoe u het sbereik binnen een leefgebied kunt vergroten door slimme inrichting van uw sbeleid en duurzame aanpak van infrastructurele (her)inrichtingsprojecten.

Nadere informatie

De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland

De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland De toekomst van het fruitcluster in Rivierenland Geef fruit de ruimte & innovatie Frank Engelbart 30 september 2015 Werkbezoek Provinciale Staten Provincie Gelderland Over Fruitpact Agenda 2020 Sinds 2007

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën.

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek heeft in dit VN Jaar van de Coöperatie 2012 het economisch

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Stadsatelier Stadslandbouw Trefdag Innovatie in de stad

Stadsatelier Stadslandbouw Trefdag Innovatie in de stad Stadsatelier Stadslandbouw Trefdag Innovatie in de stad TRANSITIE LANDBOUW-VOEDING POTENTIEEL VAN STADSLANDBOUW Dirk Van Gijseghem 2 ANALYSE Voldoende, divers, gezond, veilig voedsel maar ook voedingsgerelateerde

Nadere informatie

AB- vergadering 9 december 2015 Bijlage bij agendapunt 7e

AB- vergadering 9 december 2015 Bijlage bij agendapunt 7e AB- vergadering 9 december 2015 Bijlage bij agendapunt 7e Stand van zaken Regiocontract (1november 2015) Subsidieverlening De provincie heeft besloten voor 2 programma's in het Regiocontract: Aantrekkelijk

Nadere informatie

De kracht van het Westland

De kracht van het Westland De kracht van het Westland De kracht van het Westland Burgemeester J. van der Tak De economie (profit): onze economische kracht De mensen (people): onze sociale verbondenheid De ligging (planet): prettige

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Even terugkijken Successen van de afgelopen tijd Uniek systeem voor duurzaam beheer Zelfstandige Landschapsfondsen Betrokkenheid ANV s en andere lokale partijen Voorbeeld

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Stadsboeren in Nederland

Stadsboeren in Nederland Stadsboeren in Nederland Door: ir. Rosanne Metaal Directie Europees Landbouwbeleid &Voedselzekerheid DG AGRO, Ministerie Economische Zaken Presentatie Alumni-netwerk, 12 november 2013, Uit Je Eigen Stad

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Overijssels Ontwikkelmodel

Overijssels Ontwikkelmodel Overijssels Ontwikkelmodel Inzicht in duurzaamheid geeft toekomst met uitzicht! Door Egbert Dijk op 20 oktober 2011 Inhoud Wat is duurzame ontwikkeling? Omgevingsvisie Overijssel Processtappen duurzame

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Koers voor de toekomst

Koers voor de toekomst Koers voor de toekomst Er verandert veel in de wereld om ons heen. Neem alleen al de toenemende mobiliteit, of de economie die sterker lijkt dan ooit tevoren, en overal wordt gebouwd, en - om dichter in

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

projecten Laanboompact

projecten Laanboompact Samenwerken aan gezonde groei Laanboompact projecten 2013 Het Laanboompact is een initiatief van de Boomkwekersvereniging Opheusden e.o., gemeente Neder-Betuwe, Provincie Gelderland, Rabobank West Betuwe

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Kringloop-wandeling Duurzaamheid in de Natuurexcursie

Kringloop-wandeling Duurzaamheid in de Natuurexcursie Kringloop-wandeling Duurzaamheid in de Natuurexcursie Duurzaamheid in excursies 1. Wat is duurzaam 2. PPP 3. Componenten en dimensies 4. Ecologische voetafdruk 5. Educatie duurzame ontwikkeling 6. Hoofd,

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030 De Koers van Cuijk Inhoud presentatie 1. Doel en opzet Structuurvisie - visie en thema s - deelgebieden 2. Gebiedsgerichte opgaven 3. Visiekaart 4. Het vervolg.. 5.

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies o GEBIED IN 360o Naar aanleiding van de sessie Gezamenlijk toekomstbeeld Haarlemmer Kweektuin, met de leden van de voorbereidingscommissie is de volgende toekomstvisie opgesteld. Letterlijk aan de hand

Nadere informatie

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid Wij gaan voor groen! Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid 1. Aanleiding Al vele jaren wordt in de regio Noordoost Brabant samengewerkt aan

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland

Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland 3 februari 2015 - zaaknummer 2014-016804 Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Gelet op de goedkeuring van deze beleidsregel door het Comité

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Agenda Groen voor de Stad

Agenda Groen voor de Stad Agenda Groen voor de Stad Een nieuw Haags groenbeleid Derde stadsgesprek, 19 april 2016 Programma 1. Opening 2. Presentatie: resultaten gesprek met de stad 3. Deelsessies 4. Vervolg 5. Afronding en borrel

Nadere informatie

Hergebruik grondstoffen uit elektronica Hergebruik grondstoffen uit elektronica Wat doet het programma Ruimte in Regels?

Hergebruik grondstoffen uit elektronica Hergebruik grondstoffen uit elektronica Wat doet het programma Ruimte in Regels? Ruimte voor innovatieve investeringen door Ruimte in Regels Ruimte in Regels voor Groene Groei is een gezamenlijk programma van de ministeries van Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu U wilt als

Nadere informatie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie Proeftuin FoodValley Biobased economy en energietransitie 1 2 Inhoudsopgave Inleiding Waarom is een biobased economy belangrijk voor FoodValley? Wat is de ambitie voor FoodValley? Hoe kun je innovaties

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS

SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS SLOTPRESENTATIE 18 SEPTEMBER 2014 BART BOMAS PILOTPROJECT > Nieuwe gebiedsontwikkeling > Regels loslaten > Slimme combinaties van samenwerking en financiering > Meerwaarde creëren WAAROM EEN PILOTPROJECT?

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland

Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Sterk en Toekomstbestendig bestuur Regio Gelderland Inspelen op een veranderende omgeving Roel Wever 7 april 2014 Rivierenland Een samenwerkingsproject van Provincie Gelderland en VNG Gelderland 1 De essenties

Nadere informatie

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Inhoud Inleiding... 2 I. Snapshot Rivierenland 2013... 2 II. Toekomstbeeld Rivierenland 2040...

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Gerbrand van t Klooster LTO Nederland Coördinator ruimtelijke ordening Waarden van het landschap, RLG (1996): ruimte en

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector

Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector Partners gezocht voor Strategische Innovaties in de Gastvrijheidssector 1. Inleiding In de visie van de Gastvrijheidssector voor 2025 (Vinden, Verrassen, Verbinden) is de missie geformuleerd dat Nederland

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP A. Inleiding en doelstelling In de regiocommissie van 24 oktober jl. is toegezegd dat het college de raad een voorstel doet ten aanzien van de

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie