Dynamiek en stagnatie in de Republiek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dynamiek en stagnatie in de Republiek"

Transcriptie

1 CSE Dynamiek en stagnatie Dynamiek en stagnatie in de Republiek Workshop chronologie en begrippen Arnoud Aardema Universitaire Lerarenopleiding Radboud Universiteit Nijmegen

2 Woord vooraf Ieder jaar blijkt weer hoe moeilijk het voor de leerling is om de stof voor de examenonderwerpen onder de knie te krijgen. Begrippen, gebeurtenissen, ontwikkelingen uit elkaar houden en deze ook nog eens koppelen aan bronnen in het examen is voor menig examenkandidaat geen makkelijke opgave. In deze workshop wordt leerlingen een overzicht geboden van de stof van het hele examenonderwerp. Met behulp van deze kapstok is het voor leerlingen hopelijk eenvoudiger de stof onder de knie te krijgen. Tevens worden de belangrijkste begrippen uit de stofomschrijving gekoppeld aan gebeurtenissen en bronnen. Hopelijk hebben u en uw leerling veel plezier van het materiaal uit deze workshop. Heeft u naar aanleiding van de workshop vragen en suggesties of wilt u de opdracht digitaal g d krijgen, neem contact op met ondergetekende. drs. Arnoud Aardema Vakdidacticus geschiedenis Universitaire Lerarenopleiding Radboud Universiteit Nijmegen (ILSRU) Erasmusplein 1, kamer HT Nijmegen telefoon: (alleen op maandag en vrijdag) Alles uit deze bundel mag gekopieerdgebruikt worden voor in de klas, mits de bron wordt vermeld.

3 Chronologie De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Dynamiek en stagnatie in de Republiek Kenmerken, gebeurtenissen en bronnen plaatsen in de tijdbalk. 50 minuten Leerling kan de belangrijkste kenmerken uit de stofomschrijving toe passen op primaire bronnen. Leerling kan continuïteit en verandering binnen lange termijn ontwikkelingen beschrijven. De stof van het eindexamenonderwerp is behandeld en afgerond. Voorbereiden: Kopieer voor iedere groep de tijdbalk op A3. Kopieer voor iedere groep bijlage 1, 2 en 3. o Knip de kaartjes los en stop deze in drie aparte enveloppen. o Bijlage 1 is envelop nr. 1 etc. Kopieer voor iedere leerling het vragenblad Instrueren: Wat: We gaan in een les de stof uit het katern over de geschiedenis van de Republiek herhalen. Hoe: Je gaat kenmerkengebeurtenissen en bronnen plaatsen in een tijdbalk. Vervolgens moet je vragen beantwoorden over de tijdbalk Waarom: Het examen zal de stof vooral toetsen met behulp van bronnen. Het is dus van belang de kenmerkende aspecten uit die periode te kunnen koppelen aan bronnen. Uitvoeren: Verdeel de klas in groepen van drie, drie stoelen achter twee tafels Ronde 1 o Geef ieder groepje envelop nr. 1. o Tussenbespreking: Welke gebeurtenis vonden jullie moeilijk te plaatsen? Ronde 2 o Geef ieder groepje envelop nr. 2. o Tussenbespreking: Welk kenmerk vonden jullie moeilijk te plaatsen? Ronde 3 o Geef ieder groepje envelop nr. 3. o Tussenbespreking: Welke bron vonden jullie moeilijk te plaatsen? Nabespreken: Welke kenmerken gebeurtenissen of bronnen kon je moeilijk plaatsen. Hoe heb je bepaald welke bronkenmerk waar kwam? Waarom heb ik met jullie deze opdracht gedaan? Vervolg: Neem thuis de tijdbalk door en streep de zinnen in de bron aan die te maken hebben met het kenmerk dat bij de bron hoort.

4 Doelen Leerling kan de belangrijkste kenmerken uit de stofomschrijving toe passen op primaire bronnen. Leerling kan continuïteit en verandering binnen lange termijn ontwikkelingen beschrijven. Tijd Voor de opdracht is 1 lesuur van 50 minuten voldoende. Het vragenblad kan eventueel in een volgende les besproken worden. Beginsituatie De stof is behandeld. De opdracht is bedoeld als korte herhaling van de belangrijkste stof. Of kan dienen als geheugen opfrisser voor het begin van het CSE. Voorbereiden Kopieer voor iedere groep de tijdbalk op A3. Kopieer voor iedere groep bijlage 1, 2 en 3. o Knip de kaartjes los en stop deze in drie aparte enveloppen. o Bijlage 1 is envelop nr. 1 etc. Kopieer voor iedere leerling het vragenblad. NB. De gekleurde papieren hebben twee functies: U kunt als docent snel zien, ook van wat grotere afstand, of kaartjes juist liggen. Dat helpt u bij de begeleiding van de leerlingen. Bij het terugdoen in de envelop kan dat op kleur gebeuren Instrueren Wat gaan we doen? We gaan in een les de stof van het examenonderwerp Dynamiek en stagnatie in de Republiek herhalen Hoe gaan we het doen? Je gaat gebeurtenissen, kenmerken en bronnen plaatsen in een tijdbalk. Vervolgens moet je vragen beantwoorden over de tijdbalk Waarom doen we dit? Het examen zal de stof vooral toetsen met behulp van bronnen. Het is dus van belang de kenmerkende aspecten uit die periode te kunnen koppelen aan bronnen. Tevens leent dit thema zich uitstekend voor vragen over verandering en continuïteit. Met behulp van een tijdbalk krijg je een overzicht van de stof en kun je beter zicht krijgen hierop. Uitvoeren Ronde 1 Plaats de gebeurtenissen bij het juiste jaartal. Rond 2 De stofomschrijving gebruikt vier perioden. Plaats de begrippen uit de envelop in het vak onder de vier perioden. Plaats een kenmerk bij de periode waarvan jij vindt dat het die periode kenmerkt. Ronde 3 Plaats de bronnen uit de envelop in de tijdbalk. Probeer de tijd te bepalen waar de bron thuis hoort. Kies uit de begrippen die daar liggen één kenmerk dat volgens jullie bij deze bron hoort. Nabespreken Inhoudelijk De inhoudelijke nabespreking kan op twee manieren plaats vinden: 1. Bespreek het vragenblad met de leerlingen. 2. Ga in op de bronnen die geplaatst moesten worden. Gezien de hoeveelheid bronnen is het moeilijk om alles na te bespreken. Er kan gekozen worden voor twee manieren van nabespreken; vanuit de leerling of vanuit de docent. Deze beide manieren van aanpak zijn aanvullend en kunnen dus beide in dezelfde les toegepast worden. Het is dan wel raadzaam te beginnen met de nabespreking van uit de leerling.

5 o o Vanuit de leerling: Vraag aan de groepen twee bronnen die ze moeilijk vonden om te plaatsen. Inventariseer de bronnen. Bespreek de drievier bronnen die meest genoemd worden. Vanuit de docent: Kies de bronnen die volgens u belangrijk zijn en die misschien lastig te plaatsen waren. Voorbeelden: Bron 10 Amsterdam als stapelmarkt, maar ook te koppelen aan de moedernegotie. Bron 5 Amsterdam als stapelmarkt van producten uit de gecommercialiseerde landbouw Proces De nabespreking op het proces is erg belangrijk. Alleen als leerlingen zich bewust zijn hoe ze naar verbanden hebben gezocht als ze iets moesten plaatsen, zijn ze in staat dat een volgende keer systematisch te doen. Leerlingen leren zo dat feiten alleen zin krijgen als er betekenis aan gegeven wordt door ze in verband te brengen met andere gegevens. Richtvragen voor deze bespreking kunnen zijn: Hoe heb je bepaald waar. moest komen? Hoe heb je bron.. geplaatst? Hoe heb je bepaald dat argument X beter is dan argument Y? Varianten U kunt deze werkvorm zelf eenvoudig uitbreiden. Dat kan door extra bronnen of kenmerken ed. toe te voegen. Vervolg Een huiswerkopdracht kan erop gericht zijn de stof nogmaals te herhalen: U kunt de leerlingen een kopie op A4 meegeven van de tijdbalk. Dit is de lege tijdbalk en ontbreken alle gelegde kaartjes U kunt ze de opdracht geven thuis opnieuw de kenmerken (zie vragenblad) erin te schrijven en de lege hokjes te vullen. Ook kunt u ze vragen in de bronnen aan te geven welke woorden of zinsdelen verwijzen naar het kenmerk waar de bron bij hoort. Werkmateriaal Bijlage 1 Gebeurtenissen Bijlage 2 Kenmerken Bijlage 3 Bronnen Bijlage 4 Antwoordblad bronnen Bijlage 5 Vragenblad Bijlage 6 Tijdbalk op A4 Formaat Gebruikte literatuur: O. Gelderblom, Zuid-Nederlandse kooplieden en de opkomst van de Amsterdamse stapelmarkt (Hilversum 2000) C.Lesger, Handel in Amsterdam ten tijde van de opstand. Kooplieden commerciële expansie en verandering in de ruimtelijke economie der Nederlanden (Hilversum 2001). Gebruikte websites: Site van het Instituut voor de Nederlandse Geschiedenis (ING) met primaire bronnen: Het Geugen van Nederland bevat vele afbeeldingen die van toepassing zijn op het eindexamenonderwerp. De onderstaande link verwijst naar de afbeelding Zicht op het Grootslag en Enkhuizen (1610) die ook in de werkvorm is opgenomen. Op de site kan op de afbeelding worden ingezoomd, hetgeen leuke en interessante details oplevert.!"#$!%&%&'($) ($)($ *+($ ($ ',($,($ ($)($ ($ ($ -($)+ ($ '.($,($ ($)!($)+% &

6 Bijlage 1: Kenmerken (kopieer dit vel op groen papier) Hanze Commerciële landbouw handelskapitalisme Belastingpacht Kooplieden-regenten regenten kapitaalmarkt voorbijlandvaart oligarchie verpaupering urbanisatie wereldeconomie infrastructuur Moedernegotie stapelmarkt Driehoekshandel inpoldering mercantilisme immigratie patriotten Doelistenbeweging Contract van correspondentie koopmansbeurs De-urbanisatie nijverheid Sonttol

7 Bijlage 2: Gebeurtenissen (kopieer dit vel op rood papier) Val van Antwerpen Spaanse troepen nemen deze belangrijke handelsstad in. Vrede van Munster Spanje en de Repbliek der Nederlanden sluiten vrede. De Vierde Engelse oorlog De Republiek leidt een nederlaag onder leiding van stadhouder Willem V In steden van de Republiek breekt het Pachtersoproer uit Oprichting van de West- Indische Compagnie Oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie Rampjaar Groot deel van de Republiek wordt bezet door buitenlandse troepen Slag bij Heiligerlee, het begin van de Tachtigjarige Oorlog Intrekking van het Edict van Nantes Geloofsvrijheid voor protestanten in Frankrijk wordt ongedaan gemaakt. Opkomst van de marktgerichte economie in Holland Acte van Navigatie. Engeland beschermt de binnenlandse handel en productie

8 Bijlage 3: Geschreven bronnen (kopieer dit vel op geel papier) : ; < : 2 2 > 2. 2 >? = 2. = = : A " 2. '6+ : # 2 B C D 92 3%E232. F

9 0 2 D.. 2? 8 8. E : C 4C G 2 0 4?> 2 2 4?..2 ;2 4. : 6. 2

10 Bijlage 4: Antwoordblad bronnen (mogelijke antwoorden) " 4;2 E ;!!)H# >2 52. $ '!)IJ+ 7 > DL!#M) K J G 892!I) "? E!) I 0 5 ">2!)JM ) :.!I#! M 3 5 B"'!I $+ H N: D <24.!)M! 7 0 :!))J!!! 3C4: B.: E!$ '!IMK+!K 3C4!J 3 ;3!# 3 D 4?!I B"!)J!!) 08> 7 '!#H#+ A 7 D!I#. 0:

11 Bijlage 5 Vragenblad Dynamiek en Stagnatie 1. Koppel een bron en een begrip aan een gebeurtenis uit de tijdbalk. 2. Geef een voorbeeld van een bron en een begrip die in meerdere perioden op de tijdbalk geplaatst kunnen worden. Leg je antwoord uit. 3. Geef een voorbeeld van continuïteit op lange termijn in de tijdbalk. Verwerk de bronnen in je antwoord. 4. Geef een voorbeeld van een verandering op lange termijn in de tijdbalk. Verwerk de bronnen in je antwoord. 5. In de stofomschrijving wordt onderscheid gemaakt tussen markt, overheid en sociale verhoudingen. Geef met behulp van een voorbeeld uit de tijdbalk aan dat hier soms geen strikte scheiding tussen bestaat. 6. De stofomschrijving spreekt van dynamiek en stagnatie. Hoe is dit in de tijdbalk terug te zien op het gebied van markt, overheid en sociale verhoudingen? Leg je antwoord uit. 7. De stofomschrijving spreekt van vier perioden (opkomst, dynamiek, relatieve en absolute stagnatie). Kun je deze periodisering in de bronnen en begrippen in de tijdbalk terug zien? Leg je antwoord uit. 8. De tijd van de Republiek wordt beschouwd als een bijzondere periode in de geschiedenis van Nederland. Bewijs dit met behulp van drie argumenten uit de tijdbalk.

12 1500 Opkomst e 15 eeuw Gouden Eeuw

13 Zilveren Eeuw Absolute stagnatie ! " # "$" % &

Workshop: Oorlog in beeld

Workshop: Oorlog in beeld Woord vooraf Beelden zijn in ons dagelijks leven niet meer weg te denken. Veel historische gebeurtenissen van de 20 e eeuw staan middels beelden in ons geheugen gegrift. Of het nu gaat om de val van de

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Niveau: klas 3 h/a, ook te gebruiken in bovenbouw h/a

Niveau: klas 3 h/a, ook te gebruiken in bovenbouw h/a Domino - Verandering en continuïteit in Rusland, 1894-1921 De Russische geschiedenis in de periode 1894-1921 kenmerkte zich onder meer door Opstand in 1905, twee revoluties in 1917 en een burgeroorlog

Nadere informatie

Link it: Republiek in tijd van Vorsten

Link it: Republiek in tijd van Vorsten Link it: Republiek in tijd van Vorsten Uitleg Link it werkt in principe als een soort domino (hoewel je er andere varianten op kunt bedenken). Het idee is dat de leerlingen moeten proberen om een begrip

Nadere informatie

Dynamiek en stagnatie in de Republiek. Een samenvatting geven met PowerPoint, klassikaal en actief

Dynamiek en stagnatie in de Republiek. Een samenvatting geven met PowerPoint, klassikaal en actief I ILS - Radboud Universiteit Nijmegen Jan de Vries Dynamiek en stagnatie in de Republiek Een samenvatting geven met PowerPoint, klassikaal en actief I ILS - Radboud Universiteit Nijmegen Wat zijn uw knelpunten

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Dynamiek en Stagnatie in de Republiek

Dynamiek en Stagnatie in de Republiek Dynamiek en Stagnatie in de Republiek Dynamiek groei Stagnatie stilstand Republiek Republiek der zeven verenigde Nederlanden Hoofdvraag: Hoe kan het dat de Republiek zo n lange periode van welvaart meemaakte

Nadere informatie

De les in een oogopslag. Onderwerp: Verandering en continuïteit in de Russische geschiedenis Activiteit:

De les in een oogopslag. Onderwerp: Verandering en continuïteit in de Russische geschiedenis Activiteit: Foto s vergelijken - Verandering en continuïteit in Rusland, 1894-1921 De Russische geschiedenis in de periode 1894-1921 kenmerkte zich onder meer door Opstand in 1905, twee revoluties in 1917 en een burgeroorlog

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt

Levenslijn Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt Republiek - Maurits en Oldenbarnevelt De les in een oogopslag Onderwerp: Maurits en Oldenbarnevelt Activiteit: Tijdsduur: Leerlingen bepalen hoe Oldenbarnevelt en Maurits reageerden op een gebeurtenis

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen VWO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Combineer raak met beelden

Combineer raak met beelden Combineer raak met beelden De Nederlandse Opstand voor beeldslimme leerlingen Ronald Becx Inleiding/ Verantwoording: Het idee voor deze opdracht kreeg ik in de les toen we bezig waren met de Mystery van

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Dynamiek en stagnatie in de Republiek Gebruik bron 1. Twee uitspraken: Met deze bevolkingsgegevens van het gewest Holland in het westen en het gewest Overijssel in het oosten van de Republiek kun je laten

Nadere informatie

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Kwartet Hofcultuur Middels deze opdracht vatten de leerlingen eerst voor henzelf een aantal belangrijke aspecten omtrent de kunst en

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo I

Eindexamen geschiedenis havo I Dynamiek en stagnatie in de Republiek Tussen het ontstaan van de moedernegotie en de opkomst van de gecommercialiseerde landbouw in Holland bestond een verband. 3p 1 Licht dit verband toe door: een omschrijving

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - I Dynamiek en stagnatie in de Republiek In 1438 brak er een oorlog uit tussen een aantal Noord-Duitse Hanzesteden en Holland. 1p 1 Geef de economische oorzaak voor de spanning tussen deze Hanzesteden en

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Havo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Welke militaire oorzaak kun je benoemen? Holland

Nadere informatie

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen

Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen Tentoonstelling Beeldende Kunst Middeleeuwen De Middeleeuwen kennen verschillende stijlen en uitingsvormen van religieuze thema s Om de leerlingen hier een goed inzicht in te geven en zelf mee aan te slag

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek.

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek. HISTORISCHE BLINGO Korte omschrijving werkvorm Deze kennisquiz is een combinatie van Bingo en Lingo. De klas wordt verdeeld in zes teams. Ieder team heeft een bingokaart met daarop negen jaartallen. Het

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo II

Eindexamen geschiedenis havo II Dynamiek en stagnatie in de Republiek In de late middeleeuwen waren er weinig aanwijzingen voor de economische bloei van Holland in de zestiende eeuw. 2p 1 Geef aan: dat natuurlijke omstandigheden in de

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - II Dynamiek en stagnatie in de Republiek In de vijftiende eeuw raakten Hollandse steden in conflict met de Hanze. 2p 1 Leg uit dat dit conflict veroorzaakt werd door de groei van de moedernegotie. Gebruik

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2011 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Achter dit examen is een erratum opgenomen. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling opgenomen.

Nadere informatie

ANIMATIE-FILM-DOMINO KIJKEN, WETEN, SAMENWERKEN

ANIMATIE-FILM-DOMINO KIJKEN, WETEN, SAMENWERKEN ANIMATIE-FILM-DOMINO ANIMATIE-FILM-DOMINO Een opdracht voor groep 6,7 of 8 gericht op goed leren kijken Leerlingen spelen in groepjes van 4 een filmdominospel waarmee zij begrippen voor kunstanalyse actief

Nadere informatie

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Oefenexamen II vwo 1 Het gewest Holland werd in de zestiende eeuw een sterk verstedelijkt gebied. Leg uit: a. waarom de moedernegotie voor het voortbestaan van dit verstedelijkte gebied absoluut noodzakelijk

Nadere informatie

200 JAAR STATEN-GENERAAL

200 JAAR STATEN-GENERAAL 200 JAAR STATEN-GENERAAL NOVEMBER 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #7 WAT HEB JE NODIG Knipblad met jaartallen (gekleurd papier) Knipblad met foto s/uitleg (wit papier) Magneetjes + magneetbord Uitgeknipte

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen VWO 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Les 1: Het ontstaan en de splitsing van het Koninkrijk der Nederlanden ( )

Les 1: Het ontstaan en de splitsing van het Koninkrijk der Nederlanden ( ) Les 1: Het ontstaan en de splitsing van het Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) Inleiding Tijdens de viering van 200 jaar koninkrijk staan we stil bij gebeurtenissen uit de afgelopen twee eeuwen en

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden

Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden Antwoorden oefenopgaven HC Rep. Der Nederlanden 5H Opgave 1 De Hollandse steden in het midden van de zestiende eeuw waren voor hun bevolkingsgroei afhankelijk van de invoer van graan uit het Oostzeegebied.

Nadere informatie

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61319 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Naam Leerling:... Klas:...

Naam Leerling:... Klas:... Personen en begrippen in historische context Republiek 1555-1588 Opdrachtblad A1 Naam Leerling:........................ Klas:....... Wat gaan we doen? In deze opdracht gaan we een persoon of begrip in

Nadere informatie

SCHRIJF HET VERVOLG SCHRIJF HET VERVOLG KIJKEN, VOELEN, MAKEN KIJKEN VOELEN NADENKEN MAKEN WETEN

SCHRIJF HET VERVOLG SCHRIJF HET VERVOLG KIJKEN, VOELEN, MAKEN KIJKEN VOELEN NADENKEN MAKEN WETEN Een opdracht voor groep 6, 7 of 8 gericht op het kijken naar kunst en creatieve ontwikkeling. De leerlingen schrijven een scène gebaseerd op een kunstwerk uit de zeventiende eeuw naar keuze. De leerlingen

Nadere informatie

Rampjaar 1672 hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Rampjaar 1672 hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 November 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61312 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Kleding met een boodschap

Kleding met een boodschap Kleding met een boodschap Kleding met een boodschap Een opdracht voor groep 8 gericht op kritisch denken Door kritisch naar een show van Louis Vuitton te kijken en hardop te denken ontdekken de leerlingen

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing:

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing: Gebruiksvriendelijkheid: Elon Education is een tool waarmee online woordjes geleerd kunnen worden voor de vreemde talen. Ook is het mogelijk om met Elon Education de tafels te oefenen, werkwoorden enz.

Nadere informatie

Leerdoel De leerlingen leren op een actieve wijze waarom de Gouden Eeuw zo belangrijk is geweest voor Nederland.

Leerdoel De leerlingen leren op een actieve wijze waarom de Gouden Eeuw zo belangrijk is geweest voor Nederland. Voorbereidende les bij de interactieve rondleiding Dagelijks leven in de Gouden Eeuw (groep 4-8) Geschiedenis Waarom is de Gouden Eeuw goud? Deze voorbereidende les hoort bij de interactieve rondleiding

Nadere informatie

Arabisch 1,2 (nieuwe stijl)

Arabisch 1,2 (nieuwe stijl) 20 01 Tijdvak 2 Vrijdag 22 juni 10.00 12.30 uur Examen HVO Hoger lgemeen Voortgezet Onderwijs rabisch 1,2 (nieuwe stijl) Vragenboekje Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Daar is een militaire oorzaak voor. Benoem die oorzaak

Nadere informatie

WIE IS HET? Wie is het? KIJKEN SAMENWERKEN NADENKEN WETEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

WIE IS HET? Wie is het? KIJKEN SAMENWERKEN NADENKEN WETEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. WIE IS HET? Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Wie is het? Een opdracht voor groep 4 of 5 gericht op goed leren kijken Leerlingen werken in duo s samen en proberen door goed te kijken en gerichte

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Leerjaar 2 Uitvinders Een informatieve tekst lezen Algemene modulegegevens Leerjaar: 2 Taaltaak: Een informatieve tekst lezen Thema: Uitvinders (sector Techniek) Leerstijlvariant: ERVAAR BEKIJK - DENK

Nadere informatie

Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm

Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm wwwexpertisecentrum-kunsttheorienl Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm Dit collegevoorbeeld/lesvoorbeeld laat twee verschillende werkvormen zien, een werkvorm die gericht is op lagere orde

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Arabisch. Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs. Tijdvak 2 Vrijdag 23 juni uur. Vragenboekje

Arabisch. Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs. Tijdvak 2 Vrijdag 23 juni uur. Vragenboekje 20 00 Tijdvak 2 Vrijdag 23 juni 10.00 12.30 uur Examen HVO Hoger lgemeen Voortgezet Onderwijs rabisch Vragenboekje Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen DOCENTENHANDLEIDING Gouden Bronnen Gouden Bronnen Amsterdam Museum KORTE INFORMATIE Onderwerp: De Gouden Eeuw Doelgroep: Onderbouw voortgezet onderwijs Vakgebieden: Mens & Maatschappij Kunst en Cultuur

Nadere informatie

GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN

GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN GEVOELLIJNEN - FOR THE BIRDS GEVOELLIJNEN Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven Leerlingen identificeren zich met een van beide groepen - de grote vogel of de groep kleine vogels. Daarna wisselen

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard.

Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Werkvorm: Bekend, Benieuwd en Bewaard. Doel: Eén van jullie groep gaat opschrijven wat jullie al weten over De Tweede Wereldoorlog (bekend). Daarna schrijven jullie op wat jullie graag willen weten over

Nadere informatie

Docentenhandleiding Trigamo

Docentenhandleiding Trigamo Docentenhandleiding Trigamo Wat is Trigamo? Trigamo betekent letterlijk het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. De leerling maakt in groepjes aan de hand van

Nadere informatie

Examentraining - Geschiedenis. HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog

Examentraining - Geschiedenis. HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog Examentraining - Geschiedenis HAVO 5 Republiek Duitsland Koude oorlog Doel Bewustwording nieuw programma Kansen zien! Kennis & vaardigheden herhalen Typische examenzaken Vergroten motivatie Inhoud Inhoudelijke

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. Vincent-stripverhaal Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Vincent-stripverhaal Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven en maken. Leerlingen maken samen een stripverhaal, gebaseerd

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten De Republiek in een tijd van vorsten In de zestiende eeuw voerden veel Europese vorsten een politiek van centralisatie. Zij gebruikten daarvoor verschillende middelen. 4p 1 Noem twee van die middelen en

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2013 tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar Dr. Albert Schweitzer havo-vwo

Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar Dr. Albert Schweitzer havo-vwo Programma van Toetsing en Afsluiting Schooljaar 2014-2015 Dr. Albert Schweitzer havo-vwo VWO 6 code SOM duur (minuten) herkansbaar Cijfer Vak: Biologie Cohort: 2012 Totale studielast: 480 Aanduiding A

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5 1/5 Deze voorbereidende les hoort bij het programma Proef de Gouden Eeuw, speciaal ontwikkeld voor NT2 niveau A1 t/m B2. Ter voorbereiding op het museumbezoek kunt u met deze les de cursisten op een actieve

Nadere informatie

Behandelde onderwerpen Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (eventueel: verbanden tussen kinderrechten)

Behandelde onderwerpen Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (eventueel: verbanden tussen kinderrechten) Kennismaking met het IVRK (Uit: verzameling workshops kinderrechten) (Uit: Recht in de roos) Algemeen doel: kennismaken met de verschillende kinderrechten uit het Internationaal Verdrag inzake de Rechten

Nadere informatie

EMOTIE IN KUNST EMOTIE IN KUNST KIJKEN, VOELEN KIJKEN VOELEN SAMENWERKEN WETEN NADENKEN

EMOTIE IN KUNST EMOTIE IN KUNST KIJKEN, VOELEN KIJKEN VOELEN SAMENWERKEN WETEN NADENKEN Een opdracht voor groep 7 of 8 gericht op het begrijpen van emoties in kunst. Leerlingen leggen een link tussen emoties en kunst, door emotionele beelden uit een animatiefilm te vergelijken met emoties

Nadere informatie

Studiewijzers 2016/2017

Studiewijzers 2016/2017 Studiewijzers 2016/2017 Periode 7 kader leerjaar 4 1 studiewijzers 2016-2017 Inhoudsopgave Nederlands... 3 Engels... 5 DUITS... 7 Economie... 9 BIOLOGIE... 11 WISKUNDE... 12 Levensbeschouwing... 14 Periode

Nadere informatie

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica Nederlandse troepen in Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden? Korte lesomschrijving Leerlingen verwerven in deze les informatie over de burgeroorlog in Joegoslavië. Ook onderzoeken ze de

Nadere informatie

Vragen stellen in de reken-wiskundeles

Vragen stellen in de reken-wiskundeles Vragen stellen in de reken-wiskundeles Marc van Zanten, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO & Universiteit Utrecht: Panama, O&T, Faculteit Sociale Wetenschappen Inleiding Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2011 - II

Eindexamen geschiedenis vwo 2011 - II Dynamiek en stagnatie in de Republiek Een gebeurtenis: In 1560 stelden de Hollandse steden Amsterdam, Enkhuizen en Hoorn gezamenlijk een consul (zaakgelastigde) aan in de Portugese hoofdstad Lissabon,

Nadere informatie

11 a Noem een oorzaak van de economische groei in Holland en Zeeland die binnen deze gewesten

11 a Noem een oorzaak van de economische groei in Holland en Zeeland die binnen deze gewesten Antwoorden op de Basisvragen 1 DE NEDERLANDEN, VAN EIND 15 DE TOT EIND 16 de EEUW 1 Een deel van de Nederlanden maakt zich los uit het Habsburgse Rijk 1 a Waaruit bestond voor het merendeel van de inwoners

Nadere informatie

Gebruik woordenboek: Tenzij nadrukkelijk vermeld, is het gebruik van een eendelig woordenboek Nederlands bij de toetsen toegestaan.

Gebruik woordenboek: Tenzij nadrukkelijk vermeld, is het gebruik van een eendelig woordenboek Nederlands bij de toetsen toegestaan. Gebruik woordenboek: Tenzij nadrukkelijk vermeld, is het gebruik van een eendelig woordenboek Nederlands bij de en toegestaan. Centraal examenstof: De voor het centraal examen te bestuderen stof wordt

Nadere informatie

Kleur? Oorlog? Wanneer? Verhaal van. Blauw Iran-Irakoorlog 1980-1988 Neimar. Groen Oorlog in Rwanda 1994 Dominic

Kleur? Oorlog? Wanneer? Verhaal van. Blauw Iran-Irakoorlog 1980-1988 Neimar. Groen Oorlog in Rwanda 1994 Dominic OPDRACHT Op de volgende pagina vind je een tijdslijn. Daarnet werden er vijf verschillende oorlogen besproken. Duid deze oorlogen aan op de tijdslijn. Kleur de balkjes onder de tijdslijn in de juiste kleur.

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Passende perspectieven praktijkonderwijs

Passende perspectieven praktijkonderwijs Passende perspectieven praktijkonderwijs Toelichting op overzicht leerroutes A-B-C rekenen SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Overzichten van leerroutes rekenen voor het praktijkonderwijs,

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen Werken met afbeeldingen in het examenprogramma geschiedenis havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Tien tijdvakken met kenmerkende aspecten Geschiedenis van

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO)

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) Voor de uitvoering van zijn centralisatiepolitiek stelde Karel V drie centrale raden in. 1 Noem één van deze centrale raden en leg uit op welke wijze deze

Nadere informatie

Analyse van filmshots

Analyse van filmshots Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Actieve analyse van filmshots Film bevat veel verschillende onderdelen waarop je een film kunt analyseren. Via deze werkvorm (domino)

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Gezondheid

Spreekopdrachten thema 4 Gezondheid Spreekopdrachten thema 4 Gezondheid Opdracht 1 bij 4.1 * Doe de opdracht in groepjes. Uitleg voor de docent: Verdeel de klas in groepjes van vier à vijf cursisten. Op deze pagina staan kaartjes met lichaamsdelen

Nadere informatie

1 Les 1: Algemene inleiding

1 Les 1: Algemene inleiding 1 Les 1: Algemene inleiding Tijdsverantwoording, lesverloop, werkvormen 10 30 10 Introductie Kort aan de leerlingen uitleggen dat wordt gestart met het project Met je kop in de krant. De eerste les wordt

Nadere informatie

LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE

LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE TOELICHTING LESBRIEF De website Beroepen in Beeld.nl is een initiatief van de Kenniscentra voor Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven. Op deze website

Nadere informatie

Vrede op aarde, een beter klimaat, geen oorlogen, aardig zijn voor elkaar...

Vrede op aarde, een beter klimaat, geen oorlogen, aardig zijn voor elkaar... fr go t schoo Vrede op aarde, een beter klimaat, geen oorlogen, aardig zijn voor elkaar... Ik hoop dat de zeespiegel niet verder stijgt. Wishes for the World is een project van www.kidsmovingtheworld.nl

Nadere informatie

DIGITAAL 09 10 11 12 13 - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN

DIGITAAL 09 10 11 12 13 - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN Maandag 18 april Dinsdag 19 april Woensdag 20 april Donderdag 21 april Vrijdag 22 april DIGITAAL - OEFENEN DIGITAAL - OEFENEN DIGITAAL - OEFENEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL - EXAMEN DIGITAAL

Nadere informatie

WAT ZIE IK? KLEUR WAT ZIE IK? KLEUR KIJKEN WETEN VOELEN MAKEN KIJKEN, WETEN, VOELEN, MAKEN

WAT ZIE IK? KLEUR WAT ZIE IK? KLEUR KIJKEN WETEN VOELEN MAKEN KIJKEN, WETEN, VOELEN, MAKEN WAT ZIE IK? KLEUR WAT ZIE IK? KLEUR Een opdracht voor groep 1,2 gericht op het leren van primaire en secundaire kleuren. In de les leren leerlingen gezamenlijk kleuren en basisvormen te herkennen en te

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo I

Eindexamen geschiedenis vwo I Dynamiek en stagnatie in de Republiek Uit een boek over de geschiedenis van Amsterdam komen de volgende citaten: 1 Juist op het gebied van de goedkope eigen scheepvaart had Amsterdam een troef in handen

Nadere informatie

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Aardrijkskunde. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Aardrijkskunde. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo. Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland Aardrijkskunde Trainingsmateriaal De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.nl Traininingsmateriaal Aardrijkskunde Lyceo-trainingsdag 2015 Jij staat

Nadere informatie