Onderzoek Open Source Ondersteuning SGA. Onderzoek Open Source Ondersteuning Service Gerichte Architectuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek Open Source Ondersteuning SGA. Onderzoek Open Source Ondersteuning Service Gerichte Architectuur"

Transcriptie

1 Onderzoek Open Source Ondersteuning SGA Onderzoek Open Source Ondersteuning Service Gerichte Architectuur Opdrachtgever : Bestuursdienst Gemeente Rotterdam Projectleider : Folkert-Jan de Groot ( ) Versie : 1.2 Status : Definitief Datum : 26 juni 2009

2 SAMENVATTING Als gevolg van veranderende behoeften staat de gemeente voor de keus een andere Enterprise Service Bus (ESB) te selecteren. De stuurgroep heeft, in lijn met het gemeentelijk beleid, verzocht om eerst te kijken naar de mogelijkheden van open source software. De aanpak is om eerst de meest waarschijnlijke kandidaat te onderzoeken. Mocht deze niet voldoen dan wordt een ander onderzocht of wordt het onderzoek stopgezet. Uit een selectie van tien mogelijke ESB s is uiteindelijk Mule van Mulesource geselecteerd. Voor het beoordelen van de geschiktheid is vanuit drie verschillende invalshoeken naar het product gekeken: 1. Functionele aspecten; Bestaande uit eisen en criteria voortvloeiend uit de concern informatiearchitectuur. Hierin zijn de perspectieven van Architectuur, Ontwikkeling en Beheer samen gebracht. 2. Dienstverleningsaspecten; Bestaande uit algemene kenmerken van open source software ten aanzien van ondersteuning op de software en juridische risico s. 3. Organisatorische aspecten; Bestaande uit vragen over de gevolgen voor de beheersorganisatie, migratieaspecten en kosten. Voor de beoordeling is gebruik gemaakt van bureauonderzoek, een proof of concept, een bezoek aan de gemeente Groningen en de inhuur van externe expertise op het gebied van de implementatie van Mule. Onderzoeksresultaten Voor Mule gelden de algemene voordelen van open source software zoals transparantie, interoperabiliteit, onafhankelijkheid en flexibiliteit. De ondersteuning van open standaarden is goed, er is een actieve community die uitbreidingen ontwikkeld en er zijn meerdere partijen in de markt beschikbaar die ondersteuning bieden op Mule. Functioneel voldoet Mule aan de gestelde eisen met één aandachtspunt, namelijk de communicatie met de Overheids Service Bus die in specifieke gevallen gebruik maakt van het ebms-protocol. Deze communicatie is mogelijk via de OSB Gateway en voorlopig voldoet deze oplossing. Het biedt echter niet de schaalbaarheid die uiteindelijk gewenst is. Een ebms-adapter biedt die schaalbaarheid wel maar is nog niet beschikbaar. Op een later moment zal bekeken worden of de ontwikkeling van een ebms-adapter noodzakelijk is. Pagina 2 van 46

3 De drijvende kracht achter Mule is Mulesource, een commerciële partij die de vrij beschikbare versie van Mule onderhoudt en publiceert. Daarnaast bieden ze een Enterprise Edition aan. Deze bevat additionele functionaliteiten, monitoring software en extra documentatie. Dit wordt gebundeld met een juridische vrijwaring en support. Met Mulesource kan een dienstverleningscontract worden afgesloten. De stabiliteit, beschikbaarheid en betrouwbaarheid van Mule zijn daarmee voldoende gewaarborgd. Het onderzoek heeft geen volledige helderheid kunnen krijgen over de gevolgen van de licentievoorwaarden. Er is binnen de organisatie onvoldoende expertise beschikbaar om een conclusie te kunnen trekken. De risico s lijken marginaal en er zijn geen praktijkvoorbeelden van juridische problemen, toch verdient het aanbeveling hier een uitspraak over te doen. Ten behoeve van functioneel en technisch beheer biedt Mule wel grafische functionaliteiten voor monitoring en logging maar deze zijn zeer beperkt. Ontsluitingsmogelijkheden richting gespecialiseerde monitoringsoftware zijn daarentegen ruim aanwezig. Mule is slechts één infrastructuurcomponent, in het kader van monitoring over alle componenten heen wordt een bredere strategie bedacht. Bij de implementatie van Mule moet rekening gehouden worden met extra configuratiewerk en maatwerk ten behoeve van monitoring en logging. De kosten voor aanschaf van de Mule ESB Enterprise Edition, inclusief drie jaar support, worden geraamd op De keuze voor Mule kan de gemeente een aanzienlijk kostenvoordeel opleveren door de besparing op licenties en onderhoud. Advies De werkgroep adviseert de Enterprise Edition van Mule aan te schaffen. De leverancier Mulesource kan worden benaderd als elke andere leverancier. Om duidelijkheid te krijgen over de licentievoorwaarden zal overleg met Mulesource nodig zijn of kan extern advies ingewonnen worden. Geadviseerd wordt de broncode van de software vooral niet zelf aan te passen maar dit door de leverancier te laten doen. De gemeente heeft voldoende expertise in huis om direct met Mulesource te kunnen communiceren. Een tussenpartij zoals Atos Origin of Cap Gemini heeft daarom geen meerwaarde. Alvorens projecten gebruik kunnen gaan maken van de ESB is het noodzakelijk de beschreven roadmap te volgen voor de implementatie en het onder architectuur brengen van Mule. De resultaten van het onderzoek geven voldoende aanleiding om ook voor de andere componenten uit de concern informatiearchitectuur naar de mogelijkheden van open source software te kijken. Hiervoor is het noodzakelijk capaciteit expliciet te reserveren. De werkgroep adviseert tevens om de consequenties voor migratie van bestaande Pagina 3 van 46

4 applicaties pas in kaart te brengen nadat het onderzoek naar het component Orkestratie is afgerond. Dit vanwege de sterke afhankelijkheden tussen de ESB, het Services-platform en de Orkestratie-instrumenten. Voor de keuze van Mule speelt het geen rol. De invoering van Mule is gelijk aan de invoering van een andere ESB. Aangezien al is vastgesteld dat een andere ESB dan de huidige Oracle ESB noodzakelijk is, zal training, migratie en inpassing in de bestaande infrastructuur altijd nodig zijn. Pagina 4 van 46

5 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING AANLEIDING INLEIDING OP OPEN SOURCE SOFTWARE OPZET DOEL SCOPE UITGANGSPUNTEN VERLOOP VAN HET ONDERZOEK Acceptatiecriteria Inventariseren van kandidaatsoftware Referentiebezoek gemeente Groningen Proof of concept Mule ESB Bureauonderzoek naar functionele aspecten Onderzoek naar dienstverleningsaspecten Onderzoek naar organisatorische aspecten RESULTATEN FUNCTIONELE ASPECTEN Proof Of Concept Bureauonderzoek DIENSTVERLENINGSASPECTEN Duurzaamheid Licentiemodel Afdekken van juridische risico s Ondersteuning ORGANISATORISCHE ASPECTEN Roadmap Kosten CONCLUSIES EN ADVIES BIJLAGEN BIJLAGE: QSOS RESULTATEN BIJLAGE: MULESOURCE ONDERSTEUNING BIJLAGE: CAP GEMINI ONDERSTEUNING BIJLAGE: RESULTATEN FUNCTIONELE ASPECTEN BIJLAGE: ESB KOSTENVERGELIJKING LITERATUURLIJST Pagina 5 van 46

6 1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING Overheden moeten vanaf april 2008 gebruik maken van open standaarden. Daarnaast geniet open source software bij gelijke geschiktheid de voorkeur. Dit is het beleid van zowel de Gemeente Rotterdam als de centrale overheid. De onderliggende doelstellingen van dit beleid zijn [1]: Het vergroten van de interoperabiliteit tussen en met de verschillende bouwstenen en vormen van dienstverlening van de eoverheid. Het verminderen van de afhankelijkheid van leveranciers bij het gebruik van ICT. Het vergroten van de transparantie en flexibiliteit van gebruikte software. Het bevorderen van een gelijk speelveld op de softwaremarkt en voorts bevorderen van innovatie en de economie. Dientengevolge hoort bij iedere aanschaf van software een beoordeling van de mogelijkheden van open source software. Deze beoordeling kan op twee manieren met het inkoopproces worden verweven: 1. De beoordeling wordt, voordat de markt wordt benaderd, door de gemeente zelf uitgevoerd. Alle activiteiten, zoals het vinden, beschrijven en testen van potentiële softwarepakketten worden door de gemeente uitgevoerd. Eerst wordt gezocht naar open source mogelijkheden, pas als die niet zijn gevonden wordt de markt benaderd. Een noodzakelijke voorwaarde is dat de gemeente beschikt over voldoende expertise. 2. In de aanbestedingsprocedure worden open en gesloten software naast elkaar gevraagd en beoordeeld. Het voordeel hiervan is dat veel van de onderzoeksactiviteiten door de softwareleveranciers uitgevoerd worden als onderdeel van het offertetraject. Dit onderzoek is onderdeel van het project Aanbesteding BPM/SOA dat als doel heeft software te selecteren voor de realisatie van een Service Gerichte Architectuur. De stuurgroep van dit project heeft gekozen voor optie 1, namelijk om eerst een onderzoek te doen naar de mogelijkheden van open source software [8]. Dit document is het resultaat van dat onderzoek. Pagina 6 van 46

7 1.2 INLEIDING OP OPEN SOURCE SOFTWARE De aard van open source software is ongetwijfeld bij de lezer bekend. Echter, voor een goed begrip van dit onderzoek is het van belang een aantal specifieke kenmerken van open source software helder te beschrijven. Te beginnen met een definitie. Open source software is software dat een gebruiker vrij kan [5]: a. inzetten voor elk doel, b. bestuderen door de broncode te analyseren, c. aanpassen en verbeteren, d. distribueren, met of zonder aanpassingen. Deze eigenschappen van open source software dragen bij aan de beleidsdoelstellingen (zie 1.1) door: Transparantie: de broncode van de software is vrij beschikbaar en kan worden bestudeerd en aangepast. Hierdoor kan tot in detail inzage worden verkregen in de processen die plaatsvinden. Interoperabiliteit: het gebruik van open standaarden bevordert interoperabiliteit ( de mogelijkheid om met systemen van andere leverenaciers samen te werken). Open source producten gaan veelal correct om met open standaarden. Daarbij kunnen producten die volgens dezelfde open standaarden werken elkaar in principe vervangen. Onafhankelijkheid: transparantie en interoperabiliteit maken het mogelijk dat in principe alle leveranciers de software kunnen leveren, aanpassen en onderhouden. Flexibiliteit: open source software kan worden aangepast naar de specifieke behoeften van de gebruiker. Hiervoor is men niet afhankelijk van de originele leverancier van de software. De gebruiker kan dit zelf doen of in leveranciers in concurrentie laten aanbieden. Open standaarden Het staat een ieder vrij een bijdrage te leveren aan open source software. Veel open source software wordt dan ook ontwikkeld door een internationaal verspreide community van ontwikkelaars. Het gebruik van standaarden is in die context een belangrijke voorwaarde voor de effectiviteit van de samenwerking. De aard van de open source wereld is natuurlijk dusdanig dat open standaarden de voorkeur hebben. Dit leidt er toe dat open source producten veelal correct omgaan met open standaarden. Vendor lock-in Open source software speelt een rol om vendor lock-in s te voorkomen. Door de openheid is in principe iedere leverancier in staat het product te leveren en dezelfde diensten aan te bieden. Doorgaans kan een open source product ook van het internet gedownload worden en zonder tussenkomst van een leverancier worden ingezet. Daarnaast hebben veel open source producten geen afhankelijkheid van een specifiek besturingssysteem; ze vereisen meestal een omgeving die aan een aantal (vaak open) standaarden moet voldoen. Pagina 7 van 46

8 Open source en aanbesteding Het staat overheidsorganisaties vrij om gratis software zonder aanbesteding in gebruik te nemen [1]. In veel gevallen worden er allerlei producten en diensten aangeboden gerelateerd aan die software. Dit kan variëren van additionele documentatie tot installatie van de software. Hiervoor dient de reguliere inkoopprocedure worden gevolgd, namelijk door de diensten aan te besteden, dan wel in te kopen via bestaande mantelpartijen. en de vraag worden gesteld of er sprake is van een aanbestedingsplicht. Indien behoefte is aan deze dienstverlening verloopt de verwerving ervan volgens het reguliere inkoopproces, Als de kosten van de diensten onder het drempelbedrag vallen is een overheidsorganisatie zoals altijd in beginsel vrij de opdracht te gunnen, mits daarbij de beginselen van het aanbestedingsrecht in acht worden genomen [1]. Ook kan de overheidsorganisatie ervoor kiezen om de software en de diensten toch tegelijkertijd als één opdracht aan te besteden, zodat in ieder geval de productkeuze niet mededingingsrechtelijk belemmerend werkt. Juridische aspecten Het gebruik van open source software brengt twee juridische risico s met zich mee: 1. Inbreuk op intellectueel eigendom. In dit geval claimt een derde partij het intellectueel eigendom op (een deel van) de software. Op grond van de inbreuk kan de derde partij vorderen dat de gebruiker stopt met het gebruik en/of schadevergoeding betaalt [7]. Een bekend voorbeeld hiervan is de claim van SCO op delen van Linux. In de praktijk is het nog nooit voorgekomen dat een dergelijke claim is toegewezen. Het afdekken van dit risico kan op twee manieren: a. Een vrijwaring (indemnification) door ofwel de leverancier van de software of een tussenpersoon. Zo levert HP een vrijwaring op Linux. b. Een audit op de broncode, die is immers beschikbaar. 2. Gebrekkigheid van de software In dit geval leidt de organisatie schade doordat de software fouten bevat. Hierdoor kan een informatiesysteem bijvoorbeeld lange tijd uitvallen of er kunnen belangrijke gegevens verdwijnen. In open source software-licenties wordt aansprakelijkheid in de regel vergaand uitgesloten en worden geen garanties gegeven over de werking van software. In dit opzicht verschillen open source software-licenties nauwelijks van commerciële licenties. Open source software-licenties staan echter wel toe dat met derde partijen aanvullende afspraken worden gemaakt over garantie en aansprakelijkheid. [7] Pagina 8 van 46

9 Kosten Het gebruiksrecht van software kan wel gratis zijn, het feitelijke gebruik van software is dat niet. Licentiekosten zijn maar een gedeelte van de totale kosten van het gebruik van de software. Er wordt daarom wel eens gevraagd om de total cost of ownership (TCO). Naast aanschafkosten wordt in de TCO rekening gehouden met de kosten voor de benodigde hardware, kosten voor het installeren en beheren van de software, kosten voor het trainingen van medewerkers, et cetera [1]. Echter, het berekenen van de TCO is buitengewoon lastig. Voor de lange termijn zouden bijvoorbeeld ook de exit kosten meegenomen moeten worden. Daarbij beperken TCO-methoden zich uitsluitend tot kwantificeerbare kosten. Voordelen als flexibiliteit, onafhankelijkheid en transparantie verdwijnen uit beeld. Terwijl deze juist zo belangrijk zijn voor een publieke organisatie [5]. Pagina 9 van 46

10 2 OPZET 2.1 DOEL Het doel van het project is te onderzoeken in welke mate de behoefte ten aanzien van Service Gerichte Architecturen kan worden ingevuld middels open source software en welke impact de selectie van deze software zal hebben op de organisatie. 2.2 SCOPE De behoefte waaraan de geselecteerde software invulling moet geven bestaat niet uit louter functionele eisen. De mogelijkheden voor het afdekken van bedrijfsrisico s (financieel, continuïteit, imago) zijn net zo goed van belang. Tezamen met de gevolgen voor de organisatie onderkennen we daarmee drie categorieën: 1. Functionele aspecten a. Functionele eisen en wensen uit oogpunt van Software Beheer. b. Functionele eisen en wensen uit oogpunt van Software Ontwikkeling. c. Functionele eisen en wensen uit oogpunt van de concern proces- en informatiearchitectuur. 2. Dienstverleningsaspecten a. Garanties ten aanzien van het gebruik van de software. b. Ondersteuning bij het gebruik van de software. 3. Organisatorische aspecten a. Gevolgen voor de beheerorganisatie van de TWD-omgeving. b. Gevolgen voor bestaande applicaties en projecten. c. Kosten van aanschaf en dienstverlening. De software voor het onderwerp SOA heeft betrekking op de volgende onderdelen in de concern informatiearchitectuur [2]: 1. Gegevensuitwisseling 2. Services 3. Orkestratie Gegevensuitwisseling kan op verschillende wijzen plaatsvinden en ingericht worden. Vanuit het uitgangspunt van service oriëntatie kiest de gemeente Rotterdam voor enkelvoudige berichtuitwisseling en het aanbieden van services voor een enterprise service bus (ESB) [6]. Op dit moment bestaat bij een groot aantal lopende projecten behoefte aan een ESB. Daarnaast zijn de behoeften, de toegevoegde waarde en de kaders voor gebruik in kaart gebracht voor het concern [6]. Hierom is eerst begonnen met de keuze voor een ESB en komen Services en Orkestratie later. Er is rekening gehouden met het feit dat de ESB onderdeel uitmaakt van een totale infrastructuur. De ESB is een bepalende component in deze infrastructuur. Daarom wordt eerst gerapporteerd over de resultaten van de ESB alvorens verder te gaan. Dit document bevat dus alleen de onderzoeksresultaten ten aanzien van de ESB. Pagina 10 van 46

11 2.3 UITGANGSPUNTEN 1. De werkgroep bestaat uit specialisten die ook op het gebied van open source veel ervaring hebben. De kennis die deze groep tezamen heeft is voldoende om dit project uit te voeren. Op onderdelen kan extern getoetst worden. 2. De vraag of SOA ondersteund kan worden met open source is al beantwoord omdat de praktijk dit bewijst (zie de gemeente Groningen). Er wordt met name gekeken naar aspecten die typisch zijn voor de Rotterdamse situatie. 3. De selectie die eventueel volgt op dit onderzoek leidt tot het vaststellen van een concernstandaard. Hierdoor zijn kwaliteit en zorgvuldigheid belangrijker dan snelheid. 4. Het PoC in het onderzoek zal zich richten op 1 softwarepakket tegelijkertijd. Indien een geschikte kandidaat gevonden wordt zal niet verder worden gezocht naar een mogelijk betere. De achtergrond hiervan is dat de werkgroep voldoende expertise bevat om voor de PoC de beste keuze te maken. 2.4 VERLOOP VAN HET ONDERZOEK Onderstaande tabel geeft de stappen weer die gedurende het onderzoek genomen zijn. De volgorde geeft een zekere chronologie aan maar veel activiteiten zijn parallel uitgevoerd, zoals het opstellen van de criteria en het inventariseren van kandidaatsoftware. # Stap 1. Opstellen van de acceptatiecriteria. 2. Inventarisatie van kandidaat open source software. 3. Referentiebezoek aan de gemeente Groningen Uitvoeren van een Proof of concept met Mule als ESB. Bureauonderzoek naar de functionele aspecten die niet in het PoC zijn getoetst. Onderzoek naar aspecten ten aanzien van dienstverlening. Onderzoek naar de organisatorische gevolgen van de selectie van open source. 8. Evaluatie en rapportage. Pagina 11 van 46

12 2.4.1 Acceptatiecriteria De acceptatiecriteria zijn opgesteld door de werkgroep en gevalideerd bij de Werkgroep GUC. De volledige uitwerking van de criteria kunt u vinden in het document "ESB_Eisen_en_Criteria_IOO_v01.xls" [3]. Om te komen tot deze uitwerking zijn de volgende stappen genomen: 1. De producten van de werkgroep GUC zijn als uitgangspunt genomen voor de eisen en criteria. Voor de concrete implementatieaspecten is in deze werkgroep gekozen voor het Quint2/Extended ISO-Model 1. Dit Quint2 model is een uitbereiding van de ISO 9126 standaard voor softwarekwaliteit. In de ISO 9126 standaard worden zes kwaliteitseigenschappen van softwareprodukten gedefinieerd, te weten: Functionality, Usability, Efficiency, Reliability, Maintainability en Portability. Elk van deze eigenschappen is onderverdeeld in een aantal deeleigenschappen. Het Quint2 model voegt aan deze 21 deeleigenschappen nog elf, in de praktijk veelgebruikte, eigenschappen toe [4]. 2. De werkgroep heeft de pincipes en eisen uit de concern informatiearchitectuur (componentarchitectuur gegevensuitwisseling, implementatie-aspecten, patronen) die relevant zijn voor een ESB vertaald naar eisen en gecategoriseerd volgens het Quint2 model. Daarnaast zijn de eisen die in QSOS 2 staan vermeld voor open source ESB s geïnventariseerd en opgenomen in de lijst van eisen en criteria. QSOS (http://www.qsos.org) is een instrument voor het selecteren en vergelijken van open source software. Het resultaat hiervan is een evaluatiesheet (zie Bijlage: QSOS Resultaten ). 3. Deze sheet is vervolgens omgewerkt naar een set acceptatiecriteria die getoetst kunnen worden [3]. Per criterium is aangegeven op welke wijze de toetsing plaatsvindt, namelijk via een PoC, via documentatie of via een referentie bezoek/consultant. Dit is uitgewerkt in Pocs_Mule_ESB_v3.doc [4] Inventariseren van kandidaatsoftware De werkgroep beschikt over een aantal specialisten op het gebied van SOA die de markt en het open source landschap goed kennen. Gezamenlijk is gekomen tot een lijst van mogelijke open source producten voor de ESB. Hieronder staan deze producten in willekeurige volgorde. Product Mule Sun OpenESB Apache ServiceMix Toelichting Lightweight ESB with a custom implementation model. https://open-esb.dev.java.net/ JBI implementatie (standaard voor ESB's) Pagina 12 van 46

13 Spring Integration Fuse ESB Apache Camel Apache Synapse Apache Tuscany JBoss ESB PEtALS An integration framework part of Spring. Gebaseerd op ServiceMix. ActiveMQ Implementation of the (SCA) specification. Gebaseerd op JBoss messaging. JBI-based ESB, hosted by OW2 (formerly ObjectWeb) Keuze voor Mule Voor de initiële selectie is gebruik gemaakt van een aantal instrumenten: 1. Vergelijking van producten die in de markt aanwezig zijn: a. QSOS test. Er is gebruik gemaakt van het instrument dat beschikbaar is bij QSOS (http://www.qsos.org). QSOS is een instrument voor het selecteren en vergelijken van open source software. Het resultaat hiervan is een evaluatiesheet (zie Bijlage: QSOS Resultaten ). Hierin werden drie producten vergeleken: Mule, ServiceMix en JBoss ESB. Mule kwam hier als beste uit. De versie van Mule die tijdens de test gebruikt wordt is 2.1. b. Open ESB boek. Hierin wordt een aantal ESB s besproken. Ook hier komt Mule als meest geschikte ESB uit naar voren. c. Overheidservaring. Mule is bij de instanties waar informatie is verzameld als enige open source ESB genoemd: i. DIMPACT is een samenwerkingsverband tussen een aantal gemeenten dat gebruik maakt van Mule. ii. De gemeente Groningen heeft gekozen voor Mule. iii. Een aantal landelijke voorzieningen gebruiken Mule (zoals de gateway voor de Overheids Service Bus). 2. Quickscan van Mule a. Past het binnen de werkwijze van IOO? Het product past qua gekozen technologie en opbouw goed binnen de werkwijzen van IOO (Java en Spring, kan met Eclilpse ontwikkeld worden). b. Past het binnen de concern informatiearchitectuur? Mule is gebaseerd op dezelfde patronen die gebruikt zijn voor de uitwerking van de gegevensuitwisselingscomponent (Enterprise Integration Patterns: Designing, Building and Deploying Messaging Solutions (http://www.eaipatterns.com/)). Pagina 13 van 46

14 c. Past het binnen de TWD omgeving? Mule ondersteunt JMX (voor monitoring) en is installeerbaar als jar, war of als ejb op een applicatieserver. 3. Relatie met andere componenten (services en orkestratie) a. Mule vereist geen applicatieserver, maar kan wel geïnstalleerd worden en gekoppeld worden aan een applicatieserver. Dit betekent dat het geen beperkingen oplevert voor het selectietraject van het services platform en/of de orkestratiesoftware. b. Mule vereist geen specifieke ontwikkelomgeving (IDE). Alle componenten die voor Mule gebouwd moeten worden zijn een combinatie van configuratie in de vorm van xml, property files en Java. Dit kan met iedere willekeurige Java ontwikkelomgeving (of een tekst editor) gebouwd worden. c. JBoss applicatieserver heeft een connector voor Mule. Deze open source applicatieserver komt veel in de markt voor en zou als services platform dienst kunnen doen. d. Mule heeft een connector voor jbpm. jbpm is orkestratiesoftware Referentiebezoek gemeente Groningen De gemeente Groningen heeft gekozen voor een implementatie van de Mule ESB. De werkgroep is op bezoek geweest om zich te laten informeren over hun keuze voor Mule. De belangrijkste conclusies hieruit zijn: 1. De situatie in Groningen is qua inhoud (architectuur/componenten/applicaties) vergelijkbaar met die van Rotterdam. Wel bestaat een duidelijk verschil in schaalgrootte (aantal services/aantal berichten). 2. De perspectieven Architectuur en Ontwikkeling waren voldoende belicht en vielen positief op. Minder aandacht was in Groningen besteed aan operationeel beheer. Hier heeft het project vervolg aan gegeven door in het PoC extra nadruk op beheer te leggen. Daarnaast is een expert benaderd voor advies. 3. Voor dienstverlening zal Groningen een contract aangaan met een dienstverlener. Zij zijn sterk betrokken bij de huidige implementatie en bij enkele lopende projecten. 4. De keuze voor Mule is voornamelijk tot stand gekomen in samenwerking met een specifieke dienstverlener. Hier zijn acceptatiecriteria voor opgesteld waaraan voldaan werd Proof of concept Mule ESB Het Proof of Concept voor Mule ESB bestaat uit vier verschillende maar samenhangende testen: # Titel Omschrijving Pagina 14 van 46

15 1. PoC-GBA Kennisgevingen vanuit de GBA-personen bron applicatie naar PoC-GM PoC-TMF PoC-WABO gegevensmagazijn via de ESB. Verwerkingstijd op een voor Rotterdam representatieve set. Testen op foutmarge, gemak van foutdetectie, en eventueel foutcorrectie. Verwerking van een informatieverzoek vanuit een webapplicatie aan het gegevensmagazijn via de ESB op een voor Rotterdam representatieve set. Testen op verwerkingstijd, foutmarge en gemak van fout detectie en eventueel capaciteit. Aansluiten vanuit Rotterdam op de landelijke TerugMeldFaciliteit via de Overheids service bus (OSB). De beschrijving van de landelijke TMF kan teruggevonden worden in het document Startarchitectuur TMF versie 1.0, 29 januari 2008 Aansluiten vanuit Rotterdam als tweede applicatie op de OSB. Aantonen dat de ESB dienst kan doen als toegangspoort naar buiten door een tweede service aan te sluiten via de OSB. Deployment model, autenthicatie en autorsatie, ebxml. De ontwikkeling van de software voor PoC 1 en 2 is uitgevoerd door IOO De ontwikkeling van de software voor PoC 3 is uitgevoerd door IT-eye. De testen zijn uitgevoerd door IOO/TWD_GW op hardware van TWD_GW en op locatie bij TWD_GW. De beoordeling van de PoC software en de PoC tests is uitgevoerd door de ESB Open Source werkgroep, hierin zijn specifiek vertegenwoordigd OIM Architectuur, TWD_GW en IOO Bureauonderzoek naar functionele aspecten Voor de indeling van de eisen is Quint2 gebruikt. Niet al deze eisen hoeven aangetoond te worden middels een werkend voorbeeld: een aantal is gemakkelijk te controleren via documentatie. Een eis is via bureauonderzoek getoetst indien de Rotterdamse situatie niet of nauwelijks verschilt van andere gebruikersgroepen, of als een criterium op dit moment niet van toepassing is op de Rotterdamse situatie. De volgende bronnen zijn gebruikt voor het bureauonderzoek: De QSOS score van Mule. Een aantal van de criteria is gemeten met behulp van QSOS (http://www.qsos.org/?p=81). Hierbij is een weging gegeven aan de criteria gebaseerd op de concern informatiearchitectuur en de gestelde technische eisen. De Mule 2.x User Guide. Deze is op te vragen via de Mule site na registratie. De website van Mule. Deze is vrij toegankelijk. De website van Apache CFX (één van de componenten die gebruikt wordt in Mule). De werkwijze is als volgt, er zijn drie scores: Goed als Mule voldoet aan het acceptatiecriterium zonder wijzigingen te hoeven aanbrengen anders dan in de configuratie van Mule. Voldoende als Mule geen voorgedefinieerde ondersteuning biedt voor het Pagina 15 van 46

16 criterium maar wel mogelijkheden biedt om deze te realiseren. Dit kan op de volgende manieren: o Standaard ondersteuning via Mule Extensions (zie o Standaard ondersteuning via Mule custom componenten. Deze componenten kunnen zelf ontwikkeld worden middels zogenoemde custom compnents. Een voorbeeld is een custom transport. o Alternatieve oplossing. Er zijn soms alternatieve oplossingen die standaard in Mule zijn gebouwd om hetzelfde te bereiken. Slecht als Mule niet voldoet aan het criterium en ook geen ondersteuning biedt om de functionaliteit zelf te realiseren. Ieder kwaliteitsaspect kent een aantal onderdelen, voor het bureauonderzoek is het in een totaal samengevat Onderzoek naar dienstverleningsaspecten Het beschikbaar stellen van softwarefunctionaliteit bestaat niet alleen uit de initiële verwerving en installatie van software. Verreweg de grootste component in termen van tijd en kosten is het onderhoud en beheer dat nodig is om de software beschikbaar te houden. Het is van groot belang om hier bij de verwerving van de software rekening mee te houden. De wijze waarop open source software wordt onderhouden (zie 1.2) is fundamenteel anders dan bij gesloten software. Dit heeft directe consequenties voor de organisatie van zowel het onderhoud (van de softwarecode) als het beheer (van de installatie). De gemeente Rotterdam heeft nog weinig ervaring met de grootschalige inzet van open source software op het niveau van applicaties. Op het niveau van het operating system ligt dit anders, Linux is zelfs een gemeentelijke standaard. Dit is maar heel beperkt met elkaar te vergelijken omdat het open source landschap per applicatie heel verschillend is. Om inzicht te krijgen in de dienstverleningsmogelijkheden voor Mule hebben we de volgende activiteiten ondernomen: 1. Afstemming met de gemeente Groningen over de wijze waarop zij onderhoud en beheer van plan zijn in te richten. 2. Bureauonderzoek naar de achtergronden van dienstverlening rond open source in zijn algemeenheid. 3. Overleg met marktpartijen (Atos Origin en Cap Gemini) over de dienstverlening die zij leveren op Mule. 4. Bureauonderzoek naar de diensten van de leverancier van Mule (Mulesource) en de ondersteuning van de community rondom Mule Onderzoek naar organisatorische aspecten Het in gebruik nemen van nieuwe software heeft gevolgen voor de organisatie. Het kan zijn dat er opleidingen, migraties, nieuwe procedures en dergelijke nodig zijn. Het Pagina 16 van 46

17 is de vraag of het ingebruik nemen van open source software andere consequenties met zich meebrengt dan gesloten software. Enerzijds kunnen dat consequenties zijn die kunnen volgen uit de techniek, zoals een andere manier van monitoring. Anderzijds kunnen dat consequenties zijn die volgen uit een verandering in de rol die de organisatie vervult bij het gebruik van de software. De gemeente heeft ervaring met open source software. Linux wordt grootschalig ingezet en is een standaar. Andere open source software wordt welliswaar ingezet maar veelal lokaal en in weinig kritische situaties. De keuze voor een open source ESB en de standaardisatie hierop binnen het concern is van een andere orde. Dit deel van het onderzoek bestaat uit het formuleren van antwoorden op de volgende drie vragen: 1. Heeft de inzet van een open source ESB andere gevolgen voor de organisatie dan de inzet van gesloten software? 2. Wat zijn de gevolgen voor de organisatie met betrekking tot het beheer bij de TWD? 3. Wat zijn de gevolgen voor bestaande applicaties en projecten? 4. Wat zijn de kosten van aanschaf en dienstverlening? Het resultaat van dit deel van het onderzoek is een roadmap van de benodigde stappen volgend op de behandeling van dit rapport. Pagina 17 van 46

18 3 RESULTATEN 3.1 FUNCTIONELE ASPECTEN De functionele aspecten zijn beoordeeld middels bureaonderzoek of via een concrete test (Proof of Concept). De volgende paragrafen bevatten een samenvatting van die resultaten. Alle resultaten zijn opgenomen in 5.4 Bijlage: Resultaten Functionele Aspecten Proof Of Concept Het proof of concept is opgebouwd uit de volgende drie elementen: 1. Softwaretesten Mijn Loket Het project Mijn Loket levert software op waarvan een deel gebruikt kan worden om Mule te testen. Daarvoor zijn door de IOO specifiek testen ontwikkeld die in samenwerking met de TWD en OIM zijn uitgevoerd en beoordeeld. Op alle criteria scoort Mule goed. 2. Beoordeling door de TWD De beheerbaarheid van Mule is beoordeeld door beheerders van de TWD. Hier is op meerdere manieren invulling aan gegeven. Voor logging en monitoring zijn diverse softwarepakketten bekeken, tevens is een dag externe expertise ingehuurd met gedegen kennis van Mule. Uit het onderzoek naar de beheerbaarheid van Mule blijkt dat Mule voldoende scoort als het gaat om monitoring en logging. Welke monitoring tool gekozen wordt maakt in principe niet veel uit omdat informatie via JMX of via een custom http-service opvraagbaar is. Bij de implementatie van Mule dient rekening te worden gehouden met extra configuratiewerk en maatwerk ten behoeve van monitoring en logging. 3. Koppeling met de Overheids Service Bus (OSB) De OSB maakt gebruik van het ebms-protocol indien specifieke eisen gesteld worden aan de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van de communicatie. Dit protocol wordt binnen de gemeente Rotterdam niet gebruikt. Het is daarom noodzakelijk een vertaling te maken tussen dit protocol en de webservicestandaarden die gebruikt worden in Rotterdam. Het was de bedoeling om de koppeling met de OSB in de praktijk te toetsen met behulp van de projecten Wabo en Stelsel van Basisregistraties. Dit is niet uitgevoerd. Voor de vertaling naar ebms bestaan twee varianten: 1. Met behulp van de OSB Gateway. Deze wordt door het ICTU gratis beschikbaar gesteld maar is vooral bedoeld voor gemeenten die geen eigen Service Bus hebben. 2. Met behulp van een zogenaamde ebms-adapter. Deze adapter is specifiek voor elk merk ESB. Rotterdam heeft een voorkeur voor deze variant. Pagina 18 van 46

19 Er blijkt geen out-of-the-box ebms-adapter beschikbaar te zijn voor Mule. Atos Origin, de ontwikkelaar van de OSB Gateway, gaf aan over een dergelijke adapter te beschikken, maar deze bleek slechts ten dele aan onze eisen te voldoen. Voorlopig kan gebruik gemaakt worden van de OSB Gateway. Op een later moment zal opnieuw gekeken worden naar de mogelijkheden om een adapter in te zetten. Deze keuze wordt gemaakt op basis van twee argumenten: 1. Het overleg met Atos Origin geeft aan dat de ontwikkeling van een dergelijke adapter mogelijk is. De kosten hiervan zijn onduidelijk, mede omdat het ICTU bezig is om de OSB Gateway open source te maken. Deze Gateway bevat een deel van de benodigde code. 2. Er komt een lobby op gang richting het ICTU om zo min mogelijk services te ontwikkelen op basis van ebms omdat deze technologie inmiddels ingehaald is. Daarmee zou het gebruik van de adapter beperkt zijn. Dit sluit aan op het voornemen uit de Nederlandse Overheids Referentie Architectuur (NORA 2.0 pagina 139, 140) waarin wordt geconstateerd dat voor webservices gewerkt moet worden aan een standaard, waarmee ook betrouwbaar berichtenverkeer met webservices mogelijk wordt Bureauonderzoek Na de voorselectie is een aantal criteria aangewezen die door middel van een bureauonderzoek zijn getoetst. Mule voldoet op alle aspecten aan de eisen die gemeente Rotterdam aan een ESB stelt. Hieronder volgt een samenvatting van de resultaten per categorie. Geschiktheid Geschiktheid behoort tot de categorie Functionaliteit en betreft negen eigenschappen van software die van invloed zijn op de aanwezigheid en geschiktheid van een verzameling functies voor gespecificeerde taken. Mule scoort op zes eigenschappen goed. Op Standaarden, Transformaties en Patronen scoort Mule voldoende. Dit wordt veroorzaakt doordat de volgende aspecten voldoende in plaats van goed zijn: UDDI, XQuery, Constante mappings, en publish/subscribe. Standaarden: UDDI UDDI is een standaard die gebruikt wordt voor het bevragen van een service catalogus. Op dit moment heeft Rotterdam nog geen beleid ten aanzien van deze service catalogus. Dit zal verder worden uitgewerkt in de component architectuur services en gouden gids. Als gekozen wordt voor de UDDI-standaard en er vanuit Mule een koppeling gelegd moet worden naar deze catalogus kan een custom transport gemaakt worden. Transformaties: XQuery en Constante mappings Op het gebied van transformaties scoort Mule voldoende omdat er niet standaard ondersteuning voor XQuery geboden wordt. Indien gewenst kan er een custom tranformer gebouwd worden voor XQuery. Hetzelfde geldt voor constante mappings. Pagina 19 van 46

20 Patronen: publish-subscribe en queues Mule ondersteunt een groot aantal patronen, waaronder publish-subscribe. Voor het opslaan van berichten in een zogeheten queue zal Mule aangesloten moeten worden op een Queuing Provider. De meest bekende producten (zowel open source als commercieel) worden door Mule ondersteund. Deze constructie wordt gebruikt bij de meeste commerciële producten (zoals Oracle ESB). Al zijn er ook producten op de markt die zowel ESB funtionaiteit leveren als een queue implemenatie (bijvoorbeeld de Sonic ESB van Progress). Traceerbaarheid Traceerbaarheid betreft eigenschappen van de software die van invloed zijn op de inspanning benodigd voor het vaststellen van de correctheid van gegevensverwerking op gewenste punten. Rotterdam kiest ervoor om traceerbaarheid en monitoring via een centrale oplossing te realiseren en niet per middleware element. Het gaat immers om de traceerbaarheid van de berichten die behalve via de ESB ook via andere componenten (services, orkestratie) verwerkt worden. Mule scoort hierop voldoende. JMX wordt standaard ondersteund, voor SNMP kan een eigen connector geschreven worden, mocht Rotterdam ervoor kiezen om SNMP te gebruiken in plaats van JMX. Overige eigenschappen met betrekking tot functionaliteit Op alle overige eigenschappen met betrekking tot functionaliteit die zijn getoetst in het bureauonderzoek (accuratesse, koppelbaarheid, compliance en beveiliging) scoort Mule goed. Veranderbaarheid Veranderbaarheid behoort tot de categorie Onderhoudbaarheid en betreft Eigenschappen van de software die van invloed zijn op de inspanning benodigd voor het wijzigen, het aanpassen, het verwijderen van fouten of het veranderen van de omgeving van de software. Mule is modulair opgebouwd en kan door middel van tools gecompileerd worden. Mule scoort goed op dit kwaliteitsaspect. Beheerbaarheid Beheerbaarheid behoort ook tot de categorie Onderhoudbaarheid en betreft Eigenschappen van de software die van invloed zijn op de inspanning benodigd voor het draaien van software. Mule scoort goed op dit kwaliteitsaspect. Volwassenheid Volwassenheid behoort tot de categorie Betrouwbaarheid en betreft Eigenschappen die van invloed zijn op de frequentie van falen door fouten in de software. Mule scoort goed op dit kwaliteitsaspect. Mule is meer dan drie jaar oud, heeft klanten over de hele wereld en een grote actieve community. Dit blijkt onder andere uit MuleForge, waar allerlei extensies op Mule ontwikkeld worden door de open source community. Beschikbaarheid Beschikbaarheid behoort tot de categorie Betrouwbaarheid en betreft Eigenschappen Pagina 20 van 46

Selectietraject van een Open-source Concernstandaard

Selectietraject van een Open-source Concernstandaard 18 Maart 2010 J.Cival Coördinator Informatiebeleid & Selectietraject van een Open-source Concernstandaard architectuur Agenda Even voorstellen Aanleiding Aanbestedingsstrategie Selectie Business case Succesfactoren

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Waterbodem Applicatie (WAB*info) 10 juli 2008 Gaston Lamaitre Data-ICT-Dienst, Delft Inhoud Wat doet Rijkswaterstaat? Doel van WAB*info De randvoorwaarden

Nadere informatie

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam Een reisverslag OGH Fusion Middleware SOA dag 19-5-2010 Lonneke Dikmans Oracle Ace Director Inhoud 2 Architectuur Doelstellingen Rotterdam Veilig, betrouwbaar

Nadere informatie

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1 LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software Versie 1 2 Gelijkegeschiktheid Inhoud 1 Inleiding 4 1.1 Doelstelling 4 2 Toetsing gelijke geschiktheid 5 2.1 Total Cost of Ownership

Nadere informatie

Van 6 weken naar 6 minuten. met. OpenSource. Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl

Van 6 weken naar 6 minuten. met. OpenSource. Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl Van 6 weken naar 6 minuten met OpenSource Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl Wat is DUO? Uitvoeringsorganisatie van Ministerie van OCW - Studiefinanciering - Bekostiging

Nadere informatie

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV Wat is Cloud Op het moment dat content uit het eigen beheer c.q. toezicht verdwijnt

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag

Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Programma OSOSS, open source en LINUX gebruikersdag Mark Bressers, programmamanagement programma Open Standaarden en Open Source Software voor de Overheid Inhoud Open Standaarden en Open Source Software

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau

Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau Red Dolphin ICT Services BV Open Source Business Intelligence bij het Inlichtingenbureau - Ervaringen met het gebruik van Pentaho binnen DKD NOiV jaarcongres 18 maart 2010 Agenda Wat is Open Source Business

Nadere informatie

AVANCE Application Management

AVANCE Application Management AVANCE Application Management AVANCE Application Management is een 100% dochteronderneming van AVANCE ICT Groep Nederland en is gespecialiseerd in het virtualiseren en (re)packagen van applicaties. Door

Nadere informatie

betrouwbare communicatie tussen overheden onderling en met burgers YENLO.COM

betrouwbare communicatie tussen overheden onderling en met burgers YENLO.COM Digikoppeling Appliance Yenlo betrouwbare communicatie tussen overheden onderling en met burgers YENLO.COM Het uitwisselen van elektronische berichten dient uniform, betrouwbaar en via open standaarden

Nadere informatie

Parasoft toepassingen

Parasoft toepassingen Testen op basis van OSB en Digikoppeling Voor de bestaande Overheid Service Bus en de nieuwe standaard Digikoppeling zijn verschillende test- omgevingen opgezet. Hiermee kan het asynchrone berichtenverkeer

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

Kiezen voor WSO2. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. M inisterie van Infrastructuur en Milieu

Kiezen voor WSO2. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. M inisterie van Infrastructuur en Milieu M inisterie van Infrastructuur en Milieu Kiezen voor WSO2 Yenlo WSO2 ontbijtsessie Auteurs Paul Leunissen (Enterprise Architect IenM, 06 5250 6691) Stephen Oostenbrink (Enterprise Architect IenM, 06 4211

Nadere informatie

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten

Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Mr. M.H.Paapst Open voorkeur in een aanbesteding Deel III: Modelteksten Onderstaande wensen, eisen en teksten hebben tot doel de leveranciersonafhankelijkheid, flexibiliteit en interoperabiliteit te bevorderen

Nadere informatie

We danken u voor u bijdrage in de vorm van het invullen van de vragenlijst. 1. De organisatie waarvoor u de vragenlijst gaat beantwoorden?

We danken u voor u bijdrage in de vorm van het invullen van de vragenlijst. 1. De organisatie waarvoor u de vragenlijst gaat beantwoorden? Introductie Deze vragenlijst is onderdeel van studie naar de business case van ehealth toepassingen. Op basis van een formeel model van het Nictiz worden een aantal stakeholders onderscheiden rond een

Nadere informatie

Voorbeelden generieke inrichting Digikoppeling

Voorbeelden generieke inrichting Digikoppeling Voorbeelden generieke inrichting Versie 1.1 Datum 19/12/2014 Status Definitief Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555 4555 (10 ct p/m) e. servicecentrum@logius.nl Documentbeheer

Nadere informatie

WSO2 ebms adapter. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. Ministerie van Infrastructuur en Milieu. 1 DEFINITIEF, 18 september 2012

WSO2 ebms adapter. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. Ministerie van Infrastructuur en Milieu. 1 DEFINITIEF, 18 september 2012 Ministerie van Infrastructuur en Milieu WSO2 ebms adapter Yenlo WSO2 ontbijtsessie Auteurs Paul Leunissen (Enterprise Architect IenM, 06 5250 6691) Stephen Oostenbrink (Enterprise Architect IenM, 06 4211

Nadere informatie

Rotterdamse TerugMeld Faciliteit

Rotterdamse TerugMeld Faciliteit Presentatie NOIV congres, 24 maart 2011 Jaap Dekker CIO-office Rotterdamse TerugMeld Faciliteit 2 Agenda Waarom dit verhaal? Digimelding (voorheen TerugMeld Faciliteit). Rotterdamse TerugMeld Faciliteit

Nadere informatie

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is PQR Lifecycle Services Het begint pas als het project klaar is IT wordt een steeds crucialer onderdeel van de dagelijkse bedrijfsvoering. Waar u ook bent, het moet altijd beschikbaar en binnen bereik zijn.

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions

Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions 22 April, 2010 Woerden, Nederland Introductie Transfer Solutions Transfer Solutions is een gespecialiseerde

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software

Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software Hoezo gratis? Mythes en misverstanden over open source software Waarom? Waarom? Archief 2.0 O Reilly: eerder mentaliteitswijziging dan louter technologie architecture of participation : samenwerking en

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB

Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB Upgrade of Her-implementatie PeopleSoft FMS bij DNB Release cq support status 2002 Europese aanbesteding 2003 Implementatie 4 modules (GL,AP,PO,IN) Huidige versie 8.8 (upgrade 2005) uitbreiding modules.

Nadere informatie

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Het betaalbare integratieplatform voor al uw Business-to-Business Integratie en Applicatie Integratie Volledig geautomatiseerde afhandeling van elektronisch

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3

Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3 Vision ~ Knowledge ~ Results Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3 OGh Fusion Middleware/ SOA Dag 19 Mei 2010, Het Oude Tolhuys Edwin Biemond email edwin.biemond@whitehorses.nl Web http://blogs.whitehorses.nl/,

Nadere informatie

nemen van een e-depot

nemen van een e-depot Stappenplan bij het in gebruik nemen van een e-depot CONCEPT VOOR FEEDBACK Bijlage bij Handreiking voor het in gebruik nemen van een e-depot door decentrale overheden 23 juli 2015 Inleiding Dit stappenplan

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011. Professionaliseren dienstverlening CMS

Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011. Professionaliseren dienstverlening CMS Joop Cornelissen BMC Klantendag 2011 Professionaliseren dienstverlening CMS Agenda Introductie CIBER Waarom verder professionaliseren Tijdslijnen selectietraject Businesscase Scope implementatie Status

Nadere informatie

SURFshare. Shared application services & expertise. Edwin van der Zalm directeur SURFshare

SURFshare. Shared application services & expertise. Edwin van der Zalm directeur SURFshare SURFshare Shared application services & expertise Edwin van der Zalm directeur SURFshare Wat is en wat biedt SURFshare? Agenda 1. Achtergrond 2. Doel en domein 3. Meerwaarde 4. Welke diensten biedt SURFshare

Nadere informatie

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine.

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Businesscase Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Colofon Datum 14 oktober 2010 Referentie Auteur BusinessCase

Nadere informatie

Plan van Aanpak Pilot

Plan van Aanpak Pilot Plan van Aanpak Pilot DBK-applicaties Beproeven compatibiliteit DBK-applicaties op innovatieplatform voor de Veiligheidsregio s Status : concept Versienummer : V0.2 Datum : Augustus 2012 Blad : 2 / 6 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

Customer Case: WoningNet

Customer Case: WoningNet Customer Case: WoningNet WoningNet en Webservices Woonruimtebemiddeling Shared service center Business uitdaging Architectuur visie Woonruimtebemiddeling Woningzoekende Corporatiemedewerker Corporatiemedewerker

Nadere informatie

FS 141216.5D. FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI.

FS 141216.5D. FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI. FS 141216.5D FORUM STANDAARDISATIE 16 december 2014 Agendapunt 5. Open standaarden, lijsten Stuknummer 5D. Intake-advies OSI Advies Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de OSI open source licenties

Nadere informatie

HP ITSM Assessment Services HP Services

HP ITSM Assessment Services HP Services HP ITSM Assessment Services HP Services Uit HP s ervaring met duizenden enterprise-klasse IT-omgevingen blijkt dat periodieke evaluaties essentieel zijn voor uw operationele succes. U dient de juiste serviceniveaus

Nadere informatie

Regiodagen King & Logius

Regiodagen King & Logius Regiodagen King & Logius Workshop Digikoppeling Johan ten Dolle Implementatie coördinator Logius Martin van der Plas Technisch adviseur Digikoppeling Logius Sept 2013 Agenda Inleiding Digikoppeling stelselvoorzieningen

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Duur van stage/afstuderen Manager Begeleider Locatie : 6 à 9 Maanden : dr. ir. J.J. Aue : dr. ir. H.J.M. Bastiaansen

Nadere informatie

Fors besparen op uw hostingkosten

Fors besparen op uw hostingkosten Whitepaper Fors besparen op uw hostingkosten Hoe kunt u een kostenvoordeel behalen zonder dat dat ten koste gaat van de kwaliteit van uw dienstverlening? INHOUD» De hostingmarkt» Cloud technologie» Uitbesteden

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

Extended ISO 9126: 2001. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Extended ISO 9126: 2001. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Extended ISO 9126: 2001 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Drechtsteden Technische Architectuur (DTA) ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Status : Definitief 1.0 Redactie : DTA Datum : 29-08-2007 1 Versiebeheer

Nadere informatie

IT beheer: zelf doen is geen optie meer. Ed Holtzer Jurian Burgers

IT beheer: zelf doen is geen optie meer. Ed Holtzer Jurian Burgers IT beheer: zelf doen is geen optie meer Ed Holtzer Jurian Burgers Het leven is te kort om zelf iets te doen wat men tegen betaling ook door anderen kan laten verrichten. William Somerset Maugham Engels

Nadere informatie

Factsheet Outsourcing

Factsheet Outsourcing Factsheet Outsourcing www.vxcompany.com U wilt er zeker van zijn dat de IT-infrastructuur van uw organisatie in goede handen is, zodat u uw aandacht volledig kunt richten op de core business. Wij beheren

Nadere informatie

ERP Testing. HP Nijhof. Testmanager. Testnet November 2005

ERP Testing. HP Nijhof. Testmanager. Testnet November 2005 ERP Testing HP Nijhof Testmanager Testnet November 2005 Solution Sales Meeting7 November 2005 1 Agenda Waarom pakketten testen? Schaarse middelen? Ideale ERP test situatie Vragen 2 De centrale vraag ERP

Nadere informatie

WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN. Hardwarevirtualisatie en licenties

WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN. Hardwarevirtualisatie en licenties WHITEPAPER NIEUWE HARDWARE? LET OP UW ORACLE LICENTIES EN VOORKOM FINANCIËLE GEVOLGEN Hardwarevirtualisatie en licenties Financieel risico? Vijf belangrijke vragen Prakijkscenario en advies Inleiding Virtualisatie

Nadere informatie

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements Service Level Agreement tips Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden en Service Level Agreements Service Level Agreements SLA s komen onder meer voor als basis van veel clouddiensten.

Nadere informatie

Leones. Business Case Service Management Tool

Leones. Business Case Service Management Tool Leones Business Case Service Management Tool Inhoudsopgave 1. AFBAKENING... 3 1.1 DOEL... 3 1.2 AANNAMES... 3 1.3 HUIDIGE SITUATIE... 3 1.4 PROBLEEMSTELLING... 3 1.5 WAT ALS ER NIETS GEBEURT?... 3 2. OPTIES...

Nadere informatie

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur)

Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie. Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Open voorkeur in de ICT inkoop en aanbestedingsstrategie Mr Mathieu Paapst (juridisch adviseur) Doelen actieplan Doelstelling Actieplan Nederland Open in Verbinding Verbetering van interoperabiliteit Vermindering

Nadere informatie

Sonic Middleware, van tool tot systeem

Sonic Middleware, van tool tot systeem Sheet 1 Intergamma Franchise organisatie Marktleider Service provider Sonic EAI Sonic Middleware van tool tot systeem Visie Automatisering 2003 Stamgegevens 2005 2014: Meest kritisch systeem Sheet 2 Franchiseorganisatie

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government

Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government Total Specific Solutions (TSS) Visie & Strategie TSS: Specialisten; geen generalisten 'best-in-class' bedrijfsoplossingen Gedelegeerd

Nadere informatie

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI TBI is een groep van ondernemingen die onze leefomgeving

Nadere informatie

Integratie in de praktijk

Integratie in de praktijk Integratie in de praktijk Werken als integratie consultant bij KLM Werken als integratie consultant bij KLM T. Lansbergen A. Kwekel Hogeschool Rotterdam 13/10/2015 Agenda Introductie - Organisatie Use

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax OpenText RightFax Intuitive Business Intelligence Whitepaper BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax Beschrijving van de oplossing, functionaliteit & implementatie Inhoud 1 Introductie 2 Kenmerken

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving all-in beheer

1 Dienstbeschrijving all-in beheer 1 Dienstbeschrijving all-in beheer De all-in beheer overeenkomst van Lancom is modulair opgebouwd. U kunt bij Lancom terecht voor deelgebieden zoals helpdesk ondersteuning of backup, maar ook voor totale

Nadere informatie

Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk'

Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk' Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk' 29 januari 2013 Agenda 1) Uitgangssituatie 2) Voorlopige resultaten inventarisatie 3) (markt)ontwikkelingen 4) Wat is het vraagstuk? 5)

Nadere informatie

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies voorheen 10 jaar Oracle-specialist! Agenda Wat is een Service-Oriented Architecture?

Nadere informatie

Integraal Kostenmodel voor het voeren van digitale dossiers in de JGZ

Integraal Kostenmodel voor het voeren van digitale dossiers in de JGZ Integraal Kostenmodel voor het voeren van digitale dossiers in de JGZ Voorwoord Deze handreiking behoort tot de reeks handreikingen die worden samengesteld ten behoeve van de verwerving en implementatie

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES ONZE VISIE OP PROFESSIONEEL SOFTWARE ONTWIKKELEN Bij succesvolle softwareontwikkeling draait

Nadere informatie

24/7. Support. smart fms

24/7. Support. smart fms 24/7 Support Smart FMS vindt het van het grootste belang dat haar klanten helder inzicht hebben in de voorwaarden, zekerheid over gemaakte afspraken en het vertrouwen in haar als softwareaanbieder. Het

Nadere informatie

Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014. Versie 1.0

Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014. Versie 1.0 Stichting Inlichtingenbureau Privacy jaarverslag 2014 Versie 1.0 Status Definitief Datum 12 maart 2015 1. Privacybescherming en informatiebeveiliging... 3 1.1 Inleiding/privacy by design... 3 1.2 Verwerking

Nadere informatie

HA in de praktijk. Database en Server Consolidatie

HA in de praktijk. Database en Server Consolidatie HA in de praktijk Database en Server Consolidatie SPREKER : E-MAIL : DATUM : Johan Westerduin, Peter Vermaat jwesterduin@transfer-solutions.com, pvermaat@transfer-solutions.com 14 oktober 2010 WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Change Management RFC Checklist

Change Management RFC Checklist Change Management Versie 1.0 27 juli 2011 Definitief Auteur : Bart de Best Akkoord : Bart de Best Datum : 27 mei 2011 Versie : 1.0 Referentie : Pagina : I Colofon Titel Change Management Ondertitel Versie

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Early Adopters Berichtenbox MijnOverheid Sessie Techniek

Early Adopters Berichtenbox MijnOverheid Sessie Techniek Early Adopters Berichtenbox MijnOverheid Sessie Techniek Eric van den Hoek Ton Laarhoven Versie 20 april 2015 Programma 14.15 15.30 Welkom, programma De diepte in 2 Logius, dienst digitale overheid 20

Nadere informatie

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Kernwaarden versus principes Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Enkele definities van architectuurprincipes: Fundamentele organisatiespecifieke keuzes Richtinggevende afspraken Regels en richtlijnen

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016 Third Party Memorandum (TPM) Een Derde verklaring of Third Party Mededeling (TPM) is een verklaring die afgegeven wordt door een onafhankelijk audit partij over de kwaliteit van een ICT-dienstverlening

Nadere informatie

De ins en outs van OpenERP! OpenERP wanneer en hoe toepasbaar en welke aandachtspunten bij invoering

De ins en outs van OpenERP! OpenERP wanneer en hoe toepasbaar en welke aandachtspunten bij invoering De ins en outs van OpenERP! OpenERP wanneer en hoe toepasbaar en welke aandachtspunten bij invoering OpenERP Inhoud Ervaringen vanuit de gebruiker DEMO Open source filosofie OpenERP Voor welke bedrijven

Nadere informatie

Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep

Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep Dit document beschrijft de keuzes die gedaan worden ten aanzien van de hard en software voor het Management Informatie Systeem. Voor de presentatielaag

Nadere informatie

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien.

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien. 10 redenen om te virtualiseren Wat betekent virtualiseren? Met virtualisatie bij computers wordt over het algemeen bedoeld dat meerdere besturingssystemen tegelijkertijd op één computer kunnen draaien.

Nadere informatie

Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project. versie 1.0 juni 2008

Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project. versie 1.0 juni 2008 Strategie Applicatie integratie Open.Amsterdam project versie 1.0 juni 2008 Document informatie Versiebeheer Versie Datum Auteur Activiteiten 1.0 juni 2008 drs. E. Willemsen Initiële opzet Archivering

Nadere informatie

Uitwerking onderdelen werkplan

Uitwerking onderdelen werkplan Uitwerking onderdelen werkplan Het Nationaal Platform Data Model (NPDM) heeft een werkplan opgesteld om richting te geven aan de activiteiten voor de komende maanden en inzicht te krijgen in de benodigde

Nadere informatie

Opname WPA2-Enterprise op de lijst voor pas toe of leg uit

Opname WPA2-Enterprise op de lijst voor pas toe of leg uit FS 151028.2B Forum Standaardisatie Wilhelmina v Pruisenweg 104 2595 AN Den Haag Postbus 84011 2508 AA Den Haag www.forumstandaardisatie.nl Opname WPA2-Enterprise op de lijst voor pas toe of leg uit FORUM

Nadere informatie

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Implementatiekosten en baten van SURFconext Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Dit document geeft een antwoord op de vraag hoeveel een aansluiting op SURFconext kost. Introductie... 1

Nadere informatie

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie.

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. John Lieberwerth Agenda Even voorstellen Cloud Computing De tien Plagen Gebruikersorganisatie en ICT

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Memo. Geachte contactpersoon, invuller,

Memo. Geachte contactpersoon, invuller, Memo Deloitte Consulting B.V. Laan van Kronenburg 2 1183 AS Amstelveen Postbus 300 1180 AH Amstelveen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9709 www.deloitte.nl Behandeld door: Datum: Michel Hummel

Nadere informatie

GEBRUIKERSBIJEENKOMST 11 april 2011. www.escrowalliance.nl

GEBRUIKERSBIJEENKOMST 11 april 2011. www.escrowalliance.nl GEBRUIKERSBIJEENKOMST 11 april 2011 ESCROW ALLIANCE BV Onafhankelijke derde partij gespecialiseerd in escrowregelingen Kwalitatieve en innovatieve escrowregelingen Brede ervaring op het snijvlak ICT en

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Handleiding voor aansluiten op Digilevering

Handleiding voor aansluiten op Digilevering Handleiding voor aansluiten op Digilevering Versie 1.0 Datum 1 augustus 2013 Status definitief Colofon Projectnaam Digilevering Versienummer 1.0 Contactpersoon Servicecentrum Logius Organisatie Logius

Nadere informatie