De beheerrisico s van architectuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De beheerrisico s van architectuur"

Transcriptie

1 De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans

2 Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich mee, architectuur heeft namelijk betrekking op verandering en innovatie. Daarom is het verrassend dat risico s inventariseren binnen architectuur geen vanzelfsprekendheid is. Tenslotte is de impact van architectuur op met name beheerrisico s groot. Architectuur bepaald de fundamenten van de ICT inrichting en is daardoor een bepalende factor voor zowel de implementatie- als beheerrisico s. In dit artikel wordt ingegaan op (beheer)risico s vanuit het gezichtveld van architectuur. Hiertoe wordt een risico extensie geintroduceerd voor de architectuurtaal Archimate. Risico s inventariseren Inventariseren van risico s is binnen het werkveld architectuur relatief onbekend. In Togaf 9 wordt er aan risico s minimale aandacht besteedt in de vorm van guidelines en techniques [1]. Deze guidelines geven aan dat de architectuur gebruik kan maken van de risicomethoden aanwezig binnen de organisatie. Echter inbedding van risico inventarisatie in de Togaf fasen en deliverables ontbreekt. Binnen andere ICT werkvelden is risico inventarisatie verder uitgewerkt. Bijvoorbeeld binnen: ITIL Beheer, in ITIL 3 is een risico framework uitgewerkt dat ingezet kan worden binnen de service management processen [2]. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een risico classificatie. Vermeldenswaardig in deze is dat men ontwerprisico s onderkend, architectuur zal veelal betrekking hebben op deze risico s. Informatiebeveiliging, vanzelfsprekend is de uitwerking van risico s en de bijbehorende maatregelen in dit werkveld vergaand uitgewerkt. ISO en 27002, Govcert en CRAMM zijn bekende voorbeelden. Zo beschrijft CRAMM een fasering en methodische werkwijze om zowel technische als beheersmatige risico s te analyseren en te beheersen [3]. Analyse van deze en andere methoden bieden een kader voor risico inventarisaties binnen ICT architectuur. Risico s en architectuur ITIL [2] onderscheidt vier soorten risico s waarvan vanuit architectuurperspectief met name ontwerprisico s relevant zijn. Architectuur legt de kaders voor ontwerp en heeft daarom een grote impact op risico s met name op het non functionele vlak. Impact van beheerrisico s door architectuur wil ik toelichten met een tweetal voorbeelden: 2 Diensten zijn herbruikbaar (Nora 3.0 [4]), hiermee wordt bereikt dat een organisatie doelmatiger is en meer gericht is op kerntaken, dit omdat herbruikbare taken van andere diensten ingezet kunnen worden of omdat de eigen taken hergebruikt worden door afnemers. Echter de impact van dit principe voor het beheer van het ICT landschap is groot, zeker als hergebruik over de

3 organisatiegrenzen heen gaat. Beschikbaarheid en performance van de dienst moet voldoen aan de eisen van de afnemer met de hoogste eisen. Daarnaast kan door een opeenstapeling van eisen van verschillende afnemers piekbelasting optreden. Risico liggen op het vlak van de inrichting van de infrastructuur èn de beheerorganisatie. Bij gelijke geschiktheid heeft Open Source Software de voorkeur (www.noiv.nl), doel is om enerzijds te besparen op licentiekosten en anderzijds vendor lock-in te voorkomen. Impact van dit principe op ICT kan echter groot zijn. Vanuit beheerperspectief wordt veelal gezocht naar standaardisatie van infrastructuur en applicatiecomponenten. Dit om de beheertaken eenvoudig te houden en kennisborging te bewaken. Introductie van OSS heeft tot gevolg dat de inrichting complexer wordt in situaties waar geen bigbang introductie wordt toegepast. Risico s liggen met name op het vlak van kennisontwikkeling, veranderingen in beheerprocessen en migratieaspecten. Bovenstaande punten geven een beeld van de impact die architectuur principes kunnen hebben op de (beheer)organisatie. Architectuur kan rekening houden met de beheeraspecten vanaf de allereerste fasen van de architectuuruitwerking. Reden om te zoeken naar een werkwijze voor het doen van risico inventarisaties binnen een ICT architectuur traject. Hierbij wordt een risico inventarisatie alsvolgt onderverdeeld: Architectuur risico inventarisatie Risico s visualiseren binnen een architectuurtaal In onderstaande paragrafen werken we beide aspecten uit. Risico inventarisatie Bij ICT architectuur ligt de focus op aspecten van vernieuwing en optimalisatie. Bij ontwikkelaars van software zien we een duidelijke overeenkomst met deze focus, met name gericht op optimalisatie. De beheerorganisatie heeft de focus op de volgende aspecten van het ICT landschap: Continuiteit, Van ICT voorzieningen wordt verwacht dat deze beschikbaar zijn op het moment dat de afnemers van de diensten van deze voorzieningen dat verwachten. Dat stelt eisen aan de configuratie van het ICT landschap maar ook aan de implementatie van de afzonderlijke onderdelen. Reductie van complexiteit, Een grote complexiteit van het ICT landschap stelt extra eisen aan de beheerorganisatie, bijvoorbeeld op het vlak van kennisontwikkeling, inrichting van beheerprocessen en op het vlak beheeractiviteiten. Bijvoorbeeld een ICT landschap dat in hoge mate gestandaardiseerd is op het vlak van technologie (zoals één database platform) zal de introductie van een implementatie met een afwijkend platform proberen te voorkomen. Reden is dat dit afwijkende component een onevenredige eis stelt aan de beheerorganisatie op het vlak van kennisontwikkeling en beheeractiviteiten. 3

4 Risicoreductie, Naast continuïteit in de dagelijkse uitvoering zie je dat lange termijn continuiteit een belangrijk aandachtspunt is voor de beheerorganisatie. Men zal dus veelal zoeken naar componenten die toekomstzeker zijn. Daartoe wordt bijvoorbeeld gekeken naar de leveranciers rond een component. Leveranciers op het vlak van opleidingen, ondersteuning en toekomstige releases. Hiermee wordt voorkomen dat in een later stadium de continuïteit van de ICT dienstverlening in het gevaar komt of dat onevenredige kosten gemaakt moeten worden voor het beheer van componenten. Kostenaspecten, In bovenstaande punten is reeds een aantal keren het kostenaspect genoemd. Een slecht beheerd en divers ICT landschap is naast de andere aspecten veelal duur. Bijvoorbeeld omdat er meer personen ingezet moeten worden om de componenten beschikbaar te houden, maar ook doordat bijvoorbeeld vaker updates en releases nodig zijn. Ook is het op peil houden van het kennisniveau van een divers ICT landschap veelal duurder dan een homogene inrichting. Bij het opstellen van een enterprisearchitectuur spelen de concerns van de stakeholders een belangrijke rol. Deze bepalen de richting van de oplossing in de target architectuur. Ook is bij het uitwerken van de baseline architectuur de input van stakeholders een belangrijke bron van informatie bij inventarisatie van concerns [1]. Hieronder een aantal relevante concerns voor stakeholders uit de beheerorganisatie. Nogmaals wordt benadrukt dat de inperking voor de beheerorganisatie een keuze is. Concerns kunnen voor alle stakeholders bepaald en gekwantificeerd worden met behulp van risico inventarisaties Inventarisatie van de concerns en de onderliggende risico s kan op meerdere manieren uitgevoerd worden. Een veelgebruikte indeling is de volgende [6]: Test, bij non functionele meetbare requirements wordt bijvoorbeld gemeten of aan de eis wordt voldaan, zoals performance en beschikbaarheid Review, bij non functionals zoals uitbreidbaarheid, herbruikbaarheid en onderhoudbaarheid een veel toegepaste werkwijze Checklist, vragenlijsten en checklists om te controleren of aan de gestelde eis is voldaan. In onderstaande afbeelding van een geautomatiseerde checklist voor het inventariseren van risico s. 4

5 Eindresultaat van een risico inventarisatie is dat er een beeld is van de risico s behorende bij de componenten binnen de ICT architectuur vanuit het perspectief van één of meerdere stakeholders. Hierbij is het mogelijk om de componenten per risicogebied met elkaar te vergelijken door ze te classificeren binnen vooraf gedefinieerde categorieen. Vervolgens kunnen verschillende architectuur uitwerkingen op basis van deze classificatie (kwanitiatief) vergeleken worden. ` 5

6 Architectuur risico visualisatie Een uitwerking van een risicoinventarisatie van geclassificeerde architectuur componenten en het vergelijken van uitwerkingen zal al snel complex worden. Het visualiseren van risico s binnen architectuur kan bijvoorbeeld op de volgende manieren: Matrices Matrices zijn een weergave van drie dimensies en zijn daardoor geschikt om componenten, risico s en de score binnen de classificatie weer te geven Voor de risico inventarisatie is er een verrijkte weergave ontwikkeld met een kleurcodering voor de categorieen. Grafen Voorbeelden van grafen zijn ER diagrammen, UML class diagrammen. De architectuur modelleertaal Archimate [5] is gebaseerd op grafen. Grafen kunnen kortweg omschreven worden als entiteiten (rechthoeken) die op basis van relaties (lijnen) met elkaar verbonden zijn. Aan deze twee dimensies kan een extra dimensie toegevoegd worden voor visualisatie van risico s. In onderstaande afbeelding een graaf op basis van de Archimate notatie die verrijkt is met attributen die de risico s weergeven. Hierbij wordt wederom een kleurencategorisering gebruikt zodat snel inzicht te krijgen is van waar risico s optreden in de architectuur uitwerking. 6

7 Beide architectuur visualisaties maken het mogelijk om op een eenvoudige wijze inzichtelijk te maken welke componenten binnen de architectuur de meeste of minste risico s vormen. Dit kan verder uitgebreid worden door bepaalde concerns en/of stakeholders een andere waardering te geven. Hiermee kan dan vervolgens een sommering gemaakt worden van de waardering en de score waarbij de totaalscore aangeeft welke configuratie kwantitatief het laagste risico omvat. Tot slot In dit artikel is ingegaan op de mogelijkheden van risico inventarisatie en -visualisatie binnen ICT architectuur. Hierbij is een beeld gegeven van een werkwijze. Deze werkwijze wordt uitgewerkt in de vorm van een risico extensie voor de modelleertaal Archimate. Deze uitwerking bestaat uit de volgende onderdelen: Beschrijving van methodische stappen Voorbeelden van risico inventarisatie checklists Architectuur visualisaties Prototype van een geautomatiseerde risico extensie tool Meer informatie over de Archimate Risico Extensie is te vinden op Bronnen [1] The Open Group, Togaf 9.0, [2] Foundations of IT Service management op basis van ITIL v3 7

8 [3] Cramm.com [4] Goutier, H. & Lieshout, J. Van, Nora 3.0, principes voor samenwerking en dienstverlening,e-overheid, [5] The Open Group, Archimate 1.0 specification, [6] Best, B. De, Acceptatiecriteria,

Concerns van stakeholders in de beheerorganisatie

Concerns van stakeholders in de beheerorganisatie Concerns van stakeholders in de beheerorganisatie Risico analyse op basis van interactie en checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico analyse is een relatief onbekend fenomeen binnen de ICT,

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Inventarisatie van concerns, requirements, principes en patronen Bert Dingemans Togaf 9 kent verschillende entiteiten om de behoeften van stakeholders te

Nadere informatie

De architect twijfelt over een aantal zaken in beide scenario s en stelt daarom voor een aantal analyses te doen, zoals:

De architect twijfelt over een aantal zaken in beide scenario s en stelt daarom voor een aantal analyses te doen, zoals: Kwalitatieve - en kwantitatieve analyses kunnen de dienstverlening van de enterprise-architect verbeteren. Toch is de inzet van deze analysevormen eerder uitzondering dan regel. Hoe kunnen we dit hulpmiddel

Nadere informatie

PProject Start Architectuur (PSA)

PProject Start Architectuur (PSA) PProject Start Architectuur (PSA) Archimate Risico Extensie (Are) versie 0.2 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging 0.1 Juni 2011 Bert Dingemans Geen

Nadere informatie

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Abstract Modelleren op basis van de open standard ArchiMate is een goed uitgangspunt voor

Nadere informatie

Keteininformatiemodellering op basis van Archimate

Keteininformatiemodellering op basis van Archimate Keteininformatiemodellering op basis van Archimate Notatie en voorbeelden versie 0.1 Bert Dingemans Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Archimate... 3 Domeininformatiemodellen... 4 Modellering...

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Project Start Architectuur (PSA)

Project Start Architectuur (PSA) Project Start Architectuur (PSA) InterActory Architectuur Service Orientatie versie 0.2 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging 0.1 Maart 2012 Bert

Nadere informatie

Geef handen en voeten aan performance management

Geef handen en voeten aan performance management Geef handen en voeten aan performance management De laatste jaren is het maken van concrete afspraken over de ICT-serviceverlening steeds belangrijker geworden. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn onder

Nadere informatie

NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012

NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012 NAF Insight: ArchiMate en domeintalen 1 November 2012 Harmen van den Berg, NAF-werkgroep ArchiMate-gebruik Een paar sfeerbeelden... Werkgroep ArchiMate-gebruik Kennis delen rond gebruik ArchiMate taal

Nadere informatie

De rol van een data-architect. Bert Dingemans

De rol van een data-architect. Bert Dingemans De rol van een data-architect Bert Dingemans Abstract Bij een toenemende volwassenheid van data-architectuur neemt het gebruik van generieke gegevensverzamelingen toe. Deze gegevens worden veelal beheerd

Nadere informatie

Stakeholders, concerns, principes en patronen in dataarchitectuur. Bert Dingemans

Stakeholders, concerns, principes en patronen in dataarchitectuur. Bert Dingemans Stakeholders, concerns, principes en patronen in dataarchitectuur Bert Dingemans Abstract Veranderingen in en rond organisatie zijn van invloed op de rol van de data-architect. Door deze veranderingen

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Lifecycle Management: opereren onder architectuur. Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl

Lifecycle Management: opereren onder architectuur. Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl Lifecycle Management: opereren onder architectuur Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl Agenda Introductie mijzelf en ArchiXL Korte inleiding Lifecycle Management methodiek Inzicht in status Inzicht in

Nadere informatie

NAF Opzet Werkgroepen

NAF Opzet Werkgroepen NAF Opzet Werkgroepen Youetta de Jager Frank Luyckx Roland Drijver Denis Hageman Raymond Slot Juni 2016 1 Achtergrond Om een nieuwe start te maken met de werkgroepen, is er vanuit de PC een opzet gemaakt

Nadere informatie

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1

LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software. Versie 1 LNV architectuurrichtlijnen gelijke geschiktheid Open Source Software Versie 1 2 Gelijkegeschiktheid Inhoud 1 Inleiding 4 1.1 Doelstelling 4 2 Toetsing gelijke geschiktheid 5 2.1 Total Cost of Ownership

Nadere informatie

Presentatie NORA/MARIJ

Presentatie NORA/MARIJ Presentatie NORA/MARIJ 6 november 2009 Peter Bergman Adviseur Architectuur ICTU RENOIR RENOIR = REgie NuP Ondersteuning Implementatie en Realisatie Overzicht presentatie Families van (referentie-)architecturen

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden

Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden De enorme ontwikkeling die het beheer van ICT in de afgelopen jaren doormaakt, heeft een scala aan beheermethoden opgeleverd. Het gaat om een groot aantal methoden

Nadere informatie

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY Leesvervangende samenvatting bij het eindrapport Auteurs: Dr. B. Hulsebosch, CISSP A. van Velzen, M.Sc. 20 mei 2015 In opdracht van: Het

Nadere informatie

AVANCE Application Management

AVANCE Application Management AVANCE Application Management AVANCE Application Management is een 100% dochteronderneming van AVANCE ICT Groep Nederland en is gespecialiseerd in het virtualiseren en (re)packagen van applicaties. Door

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International Succes = x Visie x Draagvlak 2 Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International dinsdag 3 oktober 2006 Spider Congres Agenda Inventarisatie SPI-knelpunten Implementatie

Nadere informatie

Register- en sleutelbeleid Bert Dingemans

Register- en sleutelbeleid Bert Dingemans Register- en sleutelbeleid Register- en sleutelbeleid Bert Dingemans Abstract Bij een toenemende volwassenheid van data-architectuur neemt het gebruik van generieke gegevensverzamelingen toe. Deze gegevens

Nadere informatie

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur.

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. ITIL Wat is ITIL? Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. Begrippen Rol Functie Proces Proceseigenaar Procesmanager Product Dienst Problem Problem

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen WI1: Het opstarten van het project Milestone 1 WI2: Ontwikkel een Vison WI3: Modelleer het Business Domain WI4: Creëer een Glossary WI7: Beheer wijzigingen

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Tien tips voor canonieke datamodellering. Bert Dingemans

Tien tips voor canonieke datamodellering. Bert Dingemans Tien tips voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Modelleren is een vakgebied gebaseerd op eenvoudige notaties. Echter op het moment dat en model opgesteld wordt blijkt de te modelleren

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Harmen van den Berg LAC 2011 November 2011 Aandachtsgebieden BiZZdesign Implementatie EA Richten Governance Implementatie BPE Inrichten

Nadere informatie

Brochure ASL2 Foundation

Brochure ASL2 Foundation Brochure ASL2 Foundation Over Pink Elephant Pink Elephant is een internationale kennisleider op het gebied van bedrijfsinnovatie en bedrijfsverandering. Met advies- en IT dienstverlening haalt Pink Elephant

Nadere informatie

SVHT-IT. Mission statement

SVHT-IT. Mission statement SVHT-IT Mission statement Wij leveren oplossingen en diensten aan het MKB op het gebied van ICT, waarbij service, flexibiliteit en een persoonlijke relatie met de klant voorop staan SVHT-IT is een onderneming

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer Document D-2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer Versie 1.0 Datum 15 juli 2014 Status Definitief Colofon Versie 1.0 Contactpersoon Paul Leunissen M 06-5250 6691 Paul.Leunissen@minienm.nl

Nadere informatie

Canonieke data-architectuur Bert Dingemans

Canonieke data-architectuur Bert Dingemans Canonieke data-architectuur Canonieke data-architectuur Bert Dingemans Abstract Deze whitepaper beschrijft diverse aspecten van canonieke data-architectuur. Naast de definitie van canonieke data-architectuur

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels.

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens en Adri Cornelissen In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens Alleen een organisatie die

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

Het moment van de gestandaardiseerde waarheid! Open Standaarden voor gelinkte Overheden OSLO 3

Het moment van de gestandaardiseerde waarheid! Open Standaarden voor gelinkte Overheden OSLO 3 Het moment van de gestandaardiseerde waarheid! Open Standaarden voor gelinkte Overheden OSLO 3 1 Even voorstellen Johan van der Waal Domeinverantwoordelijke informatiemanagement Johan.vanderwaal@v-ict-or.be

Nadere informatie

Albert Jan Anneveld en Co Meerveld Testomgevingen, nu zeker wel!!!

Albert Jan Anneveld en Co Meerveld Testomgevingen, nu zeker wel!!! Titel, samenvatting en biografie Albert Jan Anneveld en Co Meerveld Testomgevingen, nu zeker wel!!! Samenvatting: Het belang van testen hoeven we niet uit te leggen. Onze presentatie behelst een warm pleidooi

Nadere informatie

TAM. Control Model for Effective Testing

TAM. Control Model for Effective Testing TAM Control Model for Effective Testing Test management group Missie Adapteren specifieke context klant Klanten helpen met testuitdaging Resultaatgericht testmanagement Standaardisatie en industrialisatie

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Edwin de Vries 3 juni 2008 Praktisch Implementeren van Enterprise Architectuur bij Gemeenten Waarom Architectuur bij Gemeenten? Praktische aanpak Invulling

Nadere informatie

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010 Applicatie Portfolio Optimalisatie BMC klantendag 4 maart 2010 Introductie Pim van der Kleij consultant applicatieen servicemanagement Benno Faase consultant servicemanagement 2 Sogeti Professioneel ICT-vakbedrijf

Nadere informatie

Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk'

Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk' Ronde Tafel Hergebruik en uitwisseling van software bij het Rijk' 29 januari 2013 Agenda 1) Uitgangssituatie 2) Voorlopige resultaten inventarisatie 3) (markt)ontwikkelingen 4) Wat is het vraagstuk? 5)

Nadere informatie

Tools voor architectuur

Tools voor architectuur Tools voor architectuur Ria van Rijn In deze white paper besteden we aandacht aan tools, die het maken en beheren van architectuurproducten kunnen ondersteunen. Allereerst wordt er aandacht besteed aan

Nadere informatie

ABN AMRO Verzekeringen Project: Documentbeheer Verzekeringen

ABN AMRO Verzekeringen Project: Documentbeheer Verzekeringen Opdrachtformulering Het in kaart brengen van de structuur achter verzekeringsdocumenten met het doel deze op een efficiënte manier productief te maken in een daarvoor te realiseren tool. De applicatie

Nadere informatie

NAF Insight ArchiMate. 8 maart 2012

NAF Insight ArchiMate. 8 maart 2012 NAF Insight ArchiMate 8 maart 2012 Programma 14:00 14:30 Opening en introductie Marc Lankhorst, Novay en NAF-bestuur 14:30 16:45 Parallelsessies 1 & 2 16:45 18:00 Netwerken en eten 18:00 19:10 Open Space

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Tools. TOGAF in vogelvlucht. Het enterprise architectuur vakgebied is nog. Serieus raamwerk voor elke architect

Tools. TOGAF in vogelvlucht. Het enterprise architectuur vakgebied is nog. Serieus raamwerk voor elke architect Tools Er zijn de afgelopen tien jaar veel architectuurmethoden, technieken en raamwerken verschenen. Veel van deze methoden en technieken zijn afkomstig van adviesorganisaties en niet publiek beschikbaar.

Nadere informatie

Open Source Software community- en teruggave beleid EL&I. Versie 1

Open Source Software community- en teruggave beleid EL&I. Versie 1 Open Source Software community- en teruggave beleid EL&I Versie 1 2 Open Source Software community- en teruggave beleid EL&I Inhoud Inleiding 4 1 Inzet OSS software 4 2 Community beleid 6 2.1 Communitybeleid

Nadere informatie

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF, ArchiMate en Architect Harmen van den Berg BiZZdesign BiZZdesign Designing your business is our business! Business model innovatie Enterprise architecture management

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Kenmerken van DLArchitect

Kenmerken van DLArchitect Kenmerken van DLArchitect Bert Dingemans, e-mail : bert@dla-os.nl www : http://www.dla-os.nl 1 Inhoud KENMERKEN VAN DLARCHITECT... 1 INHOUD... 2 INLEIDING... 3 ARCHITECTUUR... 3 Merode... 3 Methode en

Nadere informatie

DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie

DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie Erik Saaman (projectleider DUTO) NORA Gebruikersraad, 9 juni 2015 normenkader@nationaalarchief.nl Duurzaam toegankelijke overheidsinformatie

Nadere informatie

Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer

Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer WHITEPaPER: BUSINESS SERVICE MANAGEMENT Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer IT SERVIcE PRoVIDER auteur: Herman Rensink WHITEPAPER: BUSINESS SERVICE MANAGEMENT 2 Met GENSYS levert

Nadere informatie

Overheidsorganisatie verkleint risico s binnen het Software Lifecycle Management-proces.

Overheidsorganisatie verkleint risico s binnen het Software Lifecycle Management-proces. TITEL Overheidsorganisatie verkleint risico s binnen het Software Lifecycle Management-proces. Door Marco Vos INTRODUCTIE Voor de serviceverlening van de overheid wordt al vele decennia software ontwikkeld.

Nadere informatie

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL )

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Exameneisen Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Publicatiedatum 1-1-2008 Startdatum 1-3-2007 Doelgroep IT Service Management Practitioner: Release &

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Brochure TOGAF 9.1 Foundation (Level 1)

Brochure TOGAF 9.1 Foundation (Level 1) Brochure TOGAF 9.1 Foundation (Level 1) Over Pink Elephant Pink Elephant is een internationale kennisleider op het gebied van bedrijfsinnovatie en bedrijfsverandering. Met advies- en IT dienstverlening

Nadere informatie

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen Management van IT Han Verniers PrincipalConsultant Han.Verniers@Logica.com Logica 2008. All rights reserved Programma Management van IT Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

Impressie ICT Benchmark Gemeenten 2012 Inzicht in prestaties door benchmarking van ICT-kosten met andere gemeenten

Impressie ICT Benchmark Gemeenten 2012 Inzicht in prestaties door benchmarking van ICT-kosten met andere gemeenten Impressie ICT Benchmark Gemeenten 2012 Inzicht in prestaties door benchmarking van ICT-kosten met andere gemeenten Impressie ICT Benchmark Gemeenten 2012 Inzicht in prestaties door benchmarking van ICT-kosten

Nadere informatie

Workshop 12 ART-DECOR en Acute overdracht. Michael Tan Kai Heitmann Maarten Ligtvoet

Workshop 12 ART-DECOR en Acute overdracht. Michael Tan Kai Heitmann Maarten Ligtvoet Workshop 12 ART-DECOR en Acute overdracht Michael Tan Kai Heitmann Maarten Ligtvoet 22 november 2012 Topics Aanpak en visie Perinatologie Michael Tan Uitleg Acute Overdracht in ART-DECOR Kai Heitmann Faciliteren

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Datum: 31 augustus 2011

Datum: 31 augustus 2011 ICT assessment Methodiek: ITEM-C ICT assessment Ontwikkeld door: ITEM-C advies en interim management Auteur: H.W. Gooskens Datum: 31 augustus 2011 Copyright: ITEM-C advies en interim management Niets uit

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert UML From weblog http://dsnippert.wordpress.com Naam: Dennis Snippert Inhoudsopgave 1. Wat is Uml?... 3 2. UML diagrammen... 4 3. Uitleg diagrammen... 5 3.1. Usecase diagram:... 5 3.2. Class diagram:...

Nadere informatie

Security en Risico's in de Ontwerpketen: Designing Secure Organizations

Security en Risico's in de Ontwerpketen: Designing Secure Organizations Security en Risico's in de Ontwerpketen: Designing Secure Organizations Henk Jonkers Landelijk Architectuur Congres 28 november 2012 That s our CIO. He s encrypted for security purposes. Positionering

Nadere informatie

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Bewustwording (Klik hier) Structureren en borgen (Klik hier) Aanscherping en maatwerk (Klik hier) Continu verbeteren (Klik hier) Solviteers

Nadere informatie

Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur

Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur Een volgende stap in de ontwikkeling van architectuur TOGAF in vogelvlucht Danny Greefhorst Er zijn de afgelopen tien jaar veel architectuurmethoden, technieken en raamwerken verschenen. Veel van deze

Nadere informatie

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. IT Service CMM Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 2 GESCHIEDENIS EN ACHTERGROND...

Nadere informatie

ICT Projectmanagement & Consultancy. Pagina 1

ICT Projectmanagement & Consultancy. Pagina 1 ICT Projectmanagement & Consultancy Pagina 1 Introductie Daelor v.o.f. is een bedrijf bestaande uit vier vennoten, die elk ruim 10 jaar ervaring hebben in ICT en aanpalende disciplines. Project management,

Nadere informatie

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS INHOUD Body of knowledge and skills (BoKS) HBO-i domeinbeschrijving Curriculumontwikkeling 3 BODY OF KNOWLEDGE AND SKILLS verantwoording veel hogescholen

Nadere informatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS Een praktische implementatie Zacharias van Diermen Legal & General www.landg.nl Edwin Schumacher Synergio www.synergio.nl Legal & General Bedrijf Bestaat al 175 jaar Opgericht

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government

Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government Henri de Joode Directeur Infra Services PinkRoccade Local Government Total Specific Solutions (TSS) Visie & Strategie TSS: Specialisten; geen generalisten 'best-in-class' bedrijfsoplossingen Gedelegeerd

Nadere informatie

Auditen van Agile projecten

Auditen van Agile projecten Auditen van Agile projecten Platform voor Informatiebeveiliging 10 december 2013 Merijn van der Zalm & Marcel Trijssenaar Agenda Belang van assurance op agile ontwikkelen Agile versus Waterval Perspectief

Nadere informatie

Brochure HC&H Masterclasses

Brochure HC&H Masterclasses Brochure HC&H Masterclasses & Masterclass Informatiebeveiliging & Masterclass Proces en Informatiemanagement & Masterclass Klantgericht werken & Masterclass Functioneel Beheer & Masterclass Inkoop ICT

Nadere informatie

Checklist Slimme vragenlijst regievoering

Checklist Slimme vragenlijst regievoering Checklist Slimme vragenlijst regievoering versie 2.0 Slimme vragenlijst Leveranciersselectie Hoe stel ik vast dat dit beste leverancier is? Welke criteria hanteer ik daarbij? Wat als het selectieproces

Nadere informatie

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam Een reisverslag OGH Fusion Middleware SOA dag 19-5-2010 Lonneke Dikmans Oracle Ace Director Inhoud 2 Architectuur Doelstellingen Rotterdam Veilig, betrouwbaar

Nadere informatie

IIM processen. Figuur 1 De IIM processen.

IIM processen. Figuur 1 De IIM processen. IIM Information Infrastructure Management, overzicht A.A. Uijttenbroek, D.S. Tan, W. de Jong. IIM [1, Uijttenbroek et al.] is een aanpak om met behulp van de informatie-infrastructuur het managen, ontwikkelen,

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren!

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! (de mens in het proces) Ronald Vendel Business Development manager Ruim 20 jaar ervaring Gestart in 1990 Software specialisme: Procesmanagement (BPM)

Nadere informatie

Overleven in een digitale wereld

Overleven in een digitale wereld P a g i n a 1 Projecten in de spotlight Overleven in een digitale wereld Gemeente Venlo heeft zich een stevige ambitie opgelegd. Niet alleen moet het imago van Venlo verbeterd worden, met de Floriade 2012

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie

Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland. Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Onderzoeksresultaten Cloud Computing in Nederland Alfred de Jong Principal Consultant Practice Leader Architectuur & Innovatie Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau

Nadere informatie

Inleiding Wat is twin datacenter? Waarom implementeren organisaties twin datacenter oplossingen? Business Continuity Management (BCM)

Inleiding Wat is twin datacenter? Waarom implementeren organisaties twin datacenter oplossingen? Business Continuity Management (BCM) Inleiding ICT-infrastructuur vervult een dermate belangrijke rol in de bedrijfsvoering dat beschikbaarheids-eisen steeds hoger komen te liggen. De afhankelijkheid van ICT-services wordt steeds groter en

Nadere informatie

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit

Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Proactief en voorspellend beheer Beheer kan effi ciënter en met hogere kwaliteit Beheer kan efficiënter en met hogere kwaliteit Leveranciers van beheertools en organisaties die IT-beheer uitvoeren prijzen

Nadere informatie

Berry Kok. Navara Risk Advisory

Berry Kok. Navara Risk Advisory Berry Kok Navara Risk Advisory Topics Informatiebeveiliging in het nieuws Annual Benchmark on Patient Privacy & Data Security Informatiebeveiliging in de zorg Extra uitdaging: mobiel Informatiebeveiliging

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Dragon1 EA Methode Bridge Training

Dragon1 EA Methode Bridge Training www.yvomar.nl DRAGON1 GEACCREDITEERDE TRAINING ORGANISATIE (ATO) Word Dragon1Certified Architect Maak grondig kennis met het VEA Kernmodel van Dragon1 Leer 10 veelgevraagde Architecture Baseline producten,

Nadere informatie