De bijdrage van Elia op deze raadpleging dient niet als vertrouwelijk beschouwd te worden.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De bijdrage van Elia op deze raadpleging dient niet als vertrouwelijk beschouwd te worden."

Transcriptie

1 Bijdrage Elia aan de openbare raadpleging van de CREG inzake de maatregelen die moeten worden genomen om de toereikendheid van conventionele productiemiddelen van elektriciteit in België te waarborgen Algemeen De afgelopen maanden en jaren staat de bevoorradingszekerheidsproblematiek centraal in België. Het heeft de publieke autoriteiten ertoe geleid om onder andere de nucleaire uitstapkalender te herbekijken, een tender voor nieuwe capaciteit op te stellen en een mechanisme van strategische reserves te installeren. Dit laatste heeft de taken en verantwoordelijkheden van Elia System Operator (hierna Elia ) als transmissienetbeheerder reeds significant doen toenemen. Bovenop deze nieuwe taken heeft Elia vanuit diens rol als marktfacilitator reeds enige denkoefeningen uitgevoerd over mogelijke aanpassingen aan het huidige marktmodel in het kader van bevoorradingszekerheid en best practices van CRM-mechanismen. Het is vanuit dit opzicht dat de bijdrage van Elia dient geapprecieerd te worden, waarbij additionele vragen en aandachtspunten aangehaald worden. Elia staat bovendien ter beschikking voor de publieke autoriteiten voor verdere toelichting bij deze bijdrage, alvorens aanbevelingen geformuleerd worden. De structuur van deze bijdrage volgt deze van de door de CREG opgestelde vragenlijst. Op de vragen van hoofdstuk 2 Mogelijke maatregelen op het gebied van kostenvermindering, wordt niet ingegaan. Elia neemt de vrijheid om desgevallend per blok van vragen te antwoorden, eerder dan specifiek per vraag een antwoord te formuleren. Tenslotte wordt opgemerkt dat de scope van de bevraging enkel gericht is op conventionele productie-middelen, waardoor onder andere vraagsturing en hernieuwbare energiebronnen eerder buiten beschouwing blijven. Dit lijken toch belangrijke elementen om mee te nemen in het debat en worden dus op verschillende plaatsten aangehaald in deze bijdrage. De bijdrage van Elia op deze raadpleging dient niet als vertrouwelijk beschouwd te worden. Disclaimer: Deze nota dient als een vrijwillige, niet bindende bijdrage beschouwd te worden aan de consultatie inzake de maatregelen die moeten worden genomen om de toereikendheid van conventionele productiemiddelen van elektriciteit in België te waarborgen. Elia heeft geen wettelijke verantwoordelijkheid voor de toereikendheid, maar brengt deze bijdrage aan het debat vanuit de rol van expert en facilitator op dit vlak die voortspruit uit het regeerakkoord.

2 1. Afbakening en kwantificering van het probleem 1) Welke geografische zone is volgens u relevant voor een analyse omtrent de capaciteitsbehoefte? Voor een analyse moet op zijn minst België en diens buurlanden meegenomen worden. Het is belangrijk dat hiervoor betrouwbare en voldoende gedetailleerde data voorhanden zijn. De landen die op hun beurt een grote impact hebben op de buurlanden van België worden idealiter ook in detail meegenomen in de analyse. Voor de overige landen kan een inschatting gemaakt worden. Initiatieven zoals een regionale generation adequacy studie binnen het pentalateral energy forum of een uitbreiding van de ENTSO-E methodologie voor het evalueren van de bevoorradingszekerheid naar het Europese niveau 1, benadrukken dat dergelijke analyses niet langer op nationaal niveau bekeken kunnen worden. Het meenemen van een geografische zone die verder gaat dan de landsgrenzen impliceert dat er internationale engagementen zijn over het vermogen van het productiepark in verhouding tot de verbruikspieken in de verschillende landen. Aan deze voorwaarde is op vandaag niet voldaan. Elia wijst op de risico s die het gebruik van een importhypothese voor een significant vermogen zonder dergelijke engagementen met zich meebrengt. 2) Is er momenteel sprake van een probleem betreffende de toereikendheid (rekening houdend met de strategische reserve)? Zo neen, op welke termijn verwacht u dat een dergelijk probleem zou kunnen ontstaan? Zo ja, wat is volgens u de omvang van het probleem? Een probleem inzake toereikendheid kan vele oorzaken hebben, met name: De sluiting van niet-intermittente productiecentrales, dewelke uit de markt geduwd worden door o.a. de lage marginale productiekosten van hernieuwbare energieproductie. De afwezigheid van nieuwe investeringen in niet-intermittente productie-centrales, in het bijzonder van productie dewelke aangewend kan worden op de piekmomenten. Een onstabiel wettelijk en regulatoir kader en in het bijzonder de permanente onzekerheid over de planning van de nucleaire uitstap. Het gebrek aan internationale overeenstemming en samenwerking inzake De gewenste energiemix De Europese elektriciteitsbevoorradingszekerheid Bovendien wijst enkel het feit dat er een mechanisme van strategische reserves bestaat in België, reeds op een mogelijk probleem betreffende de toereikendheid. Dit probleem stelt zich nog meer, wetende dat de strategische reserve grotendeels is samengesteld uit centrales die uit de markt zijn getreden en aangewend moeten worden indien de centrales in de markt onvoldoende blijken om tegemoet te komen aan de vraag. Dit probleem lijkt zich naar de toekomst enkel maar manifester te stellen, daar de analyses een stijgende tendens vertonen inzake het benodigde volume aan strategische reserves. De nood aan strategische reserves voor België, die dus een graadmeter is voor de grootte van het probleem, hangt in grote mate af van de beschikbaarheid van het nucleaire productiepark. In het 1 Scenario Outlook & Adequacy Forecasts (SO & AF) analyses

3 geval dat Doel 3 en Tihange 2 niet beschikbaar zouden zijn voor de winter 2015/2016, dan is er (rekening houdend met de verwachte te contracteren volumes aan strategische reserves) met bijna zekerheid een probleem om het wettelijk voorziene risicoprofiel van 3h LOLE in gemiddelde winters en 20h LOLE in P95 te respecteren. Het volume aan strategische reserves waarvoor Elia een instructie heeft ontvangen om een aanbesteding te lanceren, is voor deze situatie 2750MW bovenop de reeds gecontracteerde 750MW. De kans is reëel dat het vereiste volume niet zal gevonden worden (hetgeen reeds voorgevallen is voor de winter 2014/2015). Het volume aan strategische reserves dat effectief gecontracteerd zal worden, zal het probleem reduceren, maar niet volledig uitsluiten. De exacte omvang van het probleem zal afhangen van heel wat variabelen, met name: klimatologische parameters, evolutie van de vraag, reactie van de markt bij een oproep van overheden om het verbruik te beperken of op de onevenwichtsprijzen, beschikbare importcapaciteit, etc. Indien Doel 3 en Tihange 2 wel beschikbaar zouden zijn voor de winterperiode , dan lijkt het meer waarschijnlijk dat het benodigde volume aan strategische reserves (advies DG energie: 700MW extra) aangeboden wordt tijdens de aanbesteding, waardoor er minder tot geen problemen verwacht kunnen worden voor de winter 2015/2016. Voor de winter 2016/2017 wordt enerzijds een toename van de importcapaciteit via de noordgrens verwacht in vergelijking met de winter 2015/2016, maar anderzijds zal dit gunstig effect afgezwakt worden door verwachte bijkomende sluitingen van productiecapaciteit in de zomer van 2016 in België en een algemene tendens tot vermindering van de reservecapaciteiten in de buurlanden, waarvoor nog geen voldoende gedetailleerde gegevens beschikbaar zijn. 3) Wat is de aard (of wat zal de aard zijn) van het toereikendheidsprobleem (gebrek aan flexibiliteit, gebrek aan basiscapaciteit, piekcapaciteit enz.)? Op korte termijn is het probleem voornamelijk een probleem van piekcapaciteit. Echter, in een situatie met bijkomende sluitingen kan er zich ook een tekort aan basiscapaciteit manifesteren en is er meer nood aan flexibele capaciteit (cf. infra vraag 6). Het gebrek aan piekcapaciteit en de toekomstige nood aan flexibiliteit vormen uitdagingen waarvoor verschillende oplossingen dienen uitgewerkt te worden (cf. infra stuk 3.3). 4) Wat is uw verklaring voor het feit dat de marktprijzen niet significant gestegen zijn ondanks de aankondiging van de behoefte aan een strategische reserve van MW voor aanstaande winter? Elia kan zich niet uitspreken over de dynamiek van marktprijzen, maar wenst toch enkele elementen aan te brengen voor deze vraag. Vooreerst, voor zover de marktprijzen de verwachting zouden uitdrukken voor een statistisch verwachte, dus gemiddelde winter, worden de volumes aan strategische reserves (ook) bepaald door de 20h LOLE limiet voor een uitzonderlijk strenge winter. Hiermee is het verband tussen volume aan strategische reserve en marktprijs reeds principieel doorbroken. Ten tweede, valt te noteren dat het CWE elektrisch systeem extreem gevoelig is aan lage temperaturen, niet alleen door de speciale karakteristieken van het Franse park, maar ook door de flowproblematiek bij deze lage temperaturen, waarbij het Nederlandse park reserve levert aan het geheel van de buurlanden, waarvoor het net niet voorzien is, voornamelijk door overbelastingen op

4 de Belgisch-Nederlandse grens. Uiteraard houden de forward prijzen geen rekening met dergelijke extreme koudegolven (maar is de basis veeleer de gemiddelde verwachte temperaturen), terwijl de wettelijke regeling voor de strategische reserves dit wel oplegt voor de volumebepaling. Het aantal uren inzet van de strategische reserves zou beperkt kunnen zijn in functie van de precieze marktreactie op een aankondiging tot mogelijk tekort. Deze vraagrespons wordt actueel nog niet in de berekeningen van Elia opgenomen wegens gebrek aan ervaring tot kwantificatie van deze parameter. Ook dit kan dus bijdragen tot de ontkoppeling tussen het volume aan strategische reserves en de forward marktprijs. 5) Welke markttoetredingsbarrières ziet u voor nieuwe capaciteit (productie met inbegrip van noodgroepen/afschakelbaar vermogen/opslag) voor zowel in het transmissienet als in het distributienet? Elia spreekt zich niet uit over de toetredingsbarrières voor productie- of opslagmiddelen, maar ziet als belangrijkste barrière voor nieuwe capaciteit in het transmissienet de lange doorlooptijd voor de realisatie van nieuwe projecten door publieke weerstand en vergunningstrajecten. 6) In hoeverre kunnen hernieuwbare energiebronnen (in het bijzonder windenergie) de bevoorradingszekerheid verbeteren? Windenergie heeft een positieve invloed op de bevoorradingszekerheid, maar niet in dezelfde mate als een thermische of nucleaire eenheid. Door het volatiele karakter kan er niet vanuit gegaan worden dat op 100% van de windenergie gerekend kan worden op het moment van de piek, dewelke bepalend is voor de bevoorradingszekerheid. Echter, door het toenemend geïnstalleerd vermogen van hernieuwbare energiebronnen is er eerder een nood aan meer flexibele eenheden voor het middenlastsegment dan aan bijkomende basiscapaciteit. Flexibiliteit is meer en meer noodzakelijk om het intermitterende karakter van deze energiebronnen en de stijging van de vraag naar de avondpiek op te vangen. Immers de daling van zonneproductie in de late namiddag zal zorgen voor een sterkere stijging van de residuele vraag die afgedekt dient te worden door flexibele eenheden ( Duckcurve ). Onderstaande grafiek geeft de invloed weer van wind (1800MW) en zon (2800MW) op de monotone belastingscurve (eerste 50h) voor een willekeurig wind en zon jaar. Hieruit blijkt dat wind het aantal uren inzet van de piekcentrales (of uren inzet van vraagflexibiliteit) sterk reduceert, maar in zeer beperkte mate het nodige geïnstalleerde vermogen reduceert.

5 Volgende grafiek geeft een inschatting van de beschikbaarheid van de geïnstalleerde wind- en zonnecapaciteit op een piekuur (18:00-19:00) op basis van 14 jaar data voor wind en zon in België. Het beschikbaarheidspercentage gaat dus voor wind van 0 tot 95% en voor zon van 0 tot 40% (percentage > 0 komt voornamelijk voor in maart), maar het gemiddelde (0,5 percentile) ligt echter respectievelijk op 30% en 0% beschikbaarheid. In een context van strategische reserves is het besluit dus dat de hernieuwbare bronnen een zeer beperkte invloed hebben op het totaal benodigde volume aan strategische reserves, maar terzelfdertijd leiden tot een sterke vermindering van het aantal uren inzet van deze reserves.

6 3. Mogelijke maatregelen op het gebied van inkomstenverhoging 3.1 Maatregelen voor de verbetering van de elektriciteitsmarkts (Energy Only Market, EOM ) De volgende maatregelen kunnen overwogen worden ter verbetering van de elektriciteitsmarkten: Deelname HEB: Elia wenst zich uitdrukkelijk niet uit te spreken over het niveau van de ondersteuning voor hernieuwbare energiebronnen (HEB). Wat betreft de structuur van deze mechanismen, stelt Elia echter vast dat vanuit diverse autoriteiten en stakeholders stemmen opgaan voor een structurele hervorming van (althans een deel van ) de steunmechanismen, gericht op een meer actieve deelneming van de hernieuwbare energiebronnen aan de elektriciteitsmarkten, zowel in day ahead, intraday en balancing. Als voorbeeld verwijzen wij naar de EU Environmental and Energy Aid Guidelines (EEAG) 2 of de EU Communicatie making the most of public intervention 3. Elia steunt de evolutie in deze richting, opdat hernieuwbare energie in de toekomst een belangrijke rol zou kunnen spelen in het leveren van flexibiliteit voor de elektriciteitsmarkt. 15 minuten producten: De invoering van kwartierproducten op elektriciteitsmarkten zou moeten leiden tot een betere valorisatie van capaciteit en flexibiliteit. Echter een dergelijke implementatie is enkel mogelijk in coördinatie met de buurlanden. Verbetering van de liquiditeit op intradaymarkten door cross-border koppeling in een geharmoniseerd systeem. Herevaluatie van de caps op de groothandelsmarkt: wijzigingen hieraan dienen voorafgegaan worden met een debat en keuzes inzake de maatschappelijke aanvaardbaarheid van prijspieken (cf. infra) en zijn enkel mogelijk in het kader van internationale afspraken. Bovenstaande punten kunnen volgens Elia zorgen voor een verbetering van de energiemarkt. Indien deze echter als onvoldoende of maatschappelijk onhaalbaar beschouwd worden, dan acht Elia het aangewezen om de discussie voor een structurele oplossing van het capaciteitsprobleem in België op korte termijn aan te vatten. Bovendien geeft Elia nog enkele elementen mee van het huidige marktmodel dewelke in het kader van deze bevraging nuttig lijken met het perspectief op het te voeren debat. In het bijzonder werd door de invoering van de strategische reserve nieuwe maatregelen genomen om de markt te stimuleren: Het onevenwichtstarief wordt verhoogd naar 4500 /MWh in geval van activering van strategische reserves bij een structureel tekort, bevestigd door een real time indicator. Strategische reserves worden door een economische trigger 4 slechts geactiveerd indien de Belpex Day ahead niet kan clearen en dus indien de markt reeds een prijsniveau haalt van 3000 /MWh; Behoudens de economische trigger, bestaat er ook een technische trigger, meer info zie:

7 Deze twee design kenmerken van de strategische reserves zijn essentieel voor het naast elkaar bestaan van een goed werkende groothandelsmarkt in combinatie met het mechanisme van strategische reserves en leiden tot twee opmerkingen. Ten eerste laat het huidige marktmodel sterke prijssignalen toe in de day ahead en intraday markten, hoewel de frequentie ervan eerder beperkt is voorgekomen in het verleden. De maatschappelijke aanvaardbaarheid van een mogelijke verhoogde frequentie van prijspieken dient vooreerst besproken te worden (aangezien de kans hiervoor groter is geworden met meer centrales uit de markt). Dit is namelijk fundamenteel voor de te maken keuzes inzake een verbeterde werking van de energy-only markt + strategische reserve, of het installeren van een capaciteitsmarkt. De reflecties die Elia hier wenst mee te geven is dat enerzijds sterke prijsstimulansen belangrijk zijn op de korte en middellange termijn opdat de marktpartijen het gepaste gedrag zouden aannemen om situaties van schaarste te voorkomen en op de lange termijn voor het nemen van investeringsbeslissingen inzake flexibiliteit. Anderzijds, hebben de sterke prijspieken in het verleden steeds tot een reactie van de marktpartijen geleid om maatregelen te nemen om dergelijke hoge prijzen in de toekomst te vermijden. Het valt te verwachten dat het huidige marktmodel, gebaseerd op een vrije groothandelsmarkt in combinatie met strategische reserves buiten de markt, gepaard zal gaan met frequente prijspieken. Dit zou minder het geval zijn bij een marktgebaseerd capaciteitsmechanisme (cf. infra). Tenslotte moet men zich de vraag stellen welk mechanisme het best zal leiden tot het aantrekken van nieuwe investeringen en het in de markt houden van bestaande flexibiliteit (verwachte prijspieken of stabiel kader voor opbrengsten gedurende meerdere jaren). Een tweede punt betreft de correcte prijssignalen via de onevenwichtstarieven, dewelke gepast lijken voor een goede functionering van de evenwichts-, intraday, day ahead en forward markten. De afgelopen jaren heeft Elia daarom - in overleg met de CREG - belangrijke inspanningen geleverd om deze stimulansen te verbeteren. Dit heeft gezorgd voor een significante verbetering van het gedrag van de evenwichtsverantwoordelijken. Elia is van mening dat de huidige stimulansen die gegeven worden door de onevenwichtstarieven naar de marktpartijen adequaat fungeren. Bovendien is er voldoende flexibiliteit in de onevenwichtstariefstructuur ingebouwd om bijkomende interventie mogelijk te maken, mocht dit noodzakelijk blijken.

8 3.2 Verbetering van de genomen maatregelen: aanbesteding en strategische reserve De vorige regering heeft inderdaad maatregelen genomen om de bevoorradingszekerheid van het land te waarborgen. Enerzijds is echter de aanbesteding voor nieuwe capaciteit (nog) niet afgerond en bestaat de kans dat deze niet gefinaliseerd zal worden en anderzijds is de volume-nood aan strategische reserve, ten gevolge van voornamelijk de nucleaire uitstap en de sluitingsprogramma s van de thermische productiecentrales, dermate hoog dat de goede werking van de elektriciteitsmarkt in vraag gesteld kan worden. Een evaluatie van de geïnstalleerde mechanismen lijkt dus aangewezen. In een dergelijke evaluatie-oefening dienen vooreerst twee reflecties in rekening gebracht te worden. Enerzijds de vicieuze cirkel die gecreëerd wordt door eender welk ondersteuningsbeleid voor nieuwe productiecapaciteit. Een ondersteuningsbeleid kan er inderdaad toe bijdragen dat het objectief van nieuwe capaciteit bereikt wordt dankzij de voorziene stimulans. Het is namelijk zo dat aan de huidige marktcondities er inderdaad weinig tot geen additionele conventionele nieuwe productiecapaciteit wordt ontwikkeld op de markt. Deze condities vormen een uitdaging voor de huidige centrales om in de markt te blijven, laat staan om nieuwe centrales te bouwen. Aankondigingen of het uitzicht op een ondersteuning zal echter tot initieel gevolg hebben dat er zich zeker geen vrijwillige investeringen zullen manifesteren, tot er duidelijkheid is over het kader en de voorwaarden. Op de korte termijn, zullen deze discussies en overwegingen voor potentiele ondersteuning dus enkel leiden tot het uitstellen van projectrealisatie. Anderzijds, indien nieuwe en ondersteunde capaciteit effectief ontwikkeld worden, met inbegrip van een ondersteuningsregime, zal deze gezien het merit-order effect er vermoedelijk enkel toe leiden dat andere, reeds bestaande capaciteit (zonder het ondersteuningsregime) uit de markt geprijsd worden. Dit laatste is nog meer het geval, indien er een vangnet voorhanden is voor deze capaciteit, bijvoorbeeld zoals het huidige mechanisme van strategische reserves. Actueel is de verplichte deelname aan het mechanisme van strategische reserves voor productiecentrales gelinkt aan de verplichte aankondiging tot uitdienstname van de centrales conform art.4bis van de elektriciteitswet. Er wordt opgemerkt dat dit kader niet verder in detail is uitgewerkt zoals de wet voorziet: 2. Na advies van de commissie en van de netbeheerder kan de Koning de mededelingsprocedure bedoeld in 1 vaststellen, met name wat de vorm en de modaliteiten van de mededeling betreft.. Het lijkt aangewezen om in een oefening van evaluatie en desgevallend modificatie van de huidige mechanismen te bekijken in welke mate hieraan uitvoering kan gegeven worden en welke implicaties/verbeteringen dit kan inhouden. Het huidige mechanisme van strategische reserves heeft desalniettemin ervoor gezorgd dat de productie-centrales te Seraing en Vilvoorde nog opgeroepen kunnen worden tijdens de winterperiode en heeft tot 100MW additionele demand side management gemobiliseerd (additioneel, aangezien ongeveer een zelfde volume voor de andere DSM-producten werd aangeboden in de andere aanbestedingen). De mogelijkheid van een tijdelijke sluiting (dient deze mogelijkheid behouden te blijven?) en de huidige marktcondities hebben echter bijgedragen aan de intenties tot sluiting van een aantal productie-centrales. Dit, in combinatie met de nucleaire uitstap en zonder compensatie van nieuwe conventionele productie-middelen waarop ex-ante gerekend kan worden in het kader van de bevoorradingszekerheid, heeft er onder andere toe geleid dat er een groot volume aan strategische reserve nodig is om de wettelijke standaarden van LOLE te

9 respecteren (dewelke hier niet in twijfel getrokken worden en dus verondersteld van toepassing te blijven in de toekomst). Elia heeft steeds in de analyse van het benodigde volume aan strategische reserve, conform de vigerende wettelijke bepalingen inzake LOLE, meegegeven dat het huidige design van het mechanisme niet geschikt lijkt wanneer het volume aan strategische reserve een dergelijke omvang aanneemt, dat deze is samengesteld uit een significant deel van het productiepark. Dit heeft namelijk een grote impact op de marktwerking en de rol van Elia als transmissienetbeheerder. Bovendien leidt een dergelijke situatie niet tot de beoogde in concurrentiestelling van de aanbesteding van strategische reserves. Wat betreft de vraag over het maximaal volume aan strategische reserves dat als aanvaardbaar kan beschouwd worden, dient opgemerkt te worden dat het antwoord op deze vraag niet los kan gezien worden van het aantal uren inzet van deze reserve. De pertinente vragen in dit verband zijn: hoeveel uren inzet worden verwacht en wat is het maximaal aantal uren dat aanvaardbaar is voor de marktwerking. Het antwoord op de eerste vraag hangt af van de steilheid van de monotone verbruikscurve (steilheid die toeneemt door de ontwikkeling van wind en zon cfr. grafiek bij punt 6) en van de invoermogelijkheden rond de kritieke piekuren. De grafiek bij punt 6 suggereert dat 1200MW strategische reserve minder dan 50h ingezet zou worden in het huidig park, zonder rekening te houden met bijkomende marktreactie (vermindering van behoefte) en zonder rekening te houden met verminderde beschikbaarheid van importenergie op de kritieke winterpieken (verhoging van de behoefte). Tenslotte wordt onderlijnd dat het mechanisme van strategische reserve ontwikkeld werd om capaciteit te behouden, eerder dan nieuwe capaciteit aan te trekken. Bovendien kunnen de strategische reserves enkel opgeroepen worden tijdens een periode van vijf wintermaanden en dragen deze dus niet bij tot de adequaatheid van het systeem in zijn geheel. Nieuwe capaciteit aantrekken is daarentegen wel een doelstelling van een CRM-mechanisme (bovenop het terug in de markt brengen van bestaande capaciteit die uit de markt is getreden), en is uiteraard niet beperkt tot een winterperiode. Concluderend kan men dus stellen dat met de vooruitzichten en analyses van de bevoorradingszekerheid van het land enerzijds, en rekening houdend met de noodzakelijke tijd voor de ontwikkeling van enig CRM-mechanisme anderzijds, het aangewezen lijkt om op korte termijn en met alle betrokken instanties het debat aan te gaan welk marktmodel best tegemoet komt aan de bevoorradingszekerheidsproblematiek in België.

10 3.3 Het instellen van een ander vergoedingsmechanisme voor capaciteit (CRM) dan de strategische reserve De vraag of België nood heeft aan een CRM-mechanisme hangt af van het feit of het huidige marktdesign er wel of niet voldoende in slaagt om een afdoende vergoeding te voorzien voor capaciteit 5 die bijdraagt tot de bevoorradingszekerheid. Deze vraag werd reeds uitgebreid besproken in de eerste delen van deze bijdrage. In dit deel wordt, voor het geval geoordeeld wordt dat een CRM voor België gewenst is, enkele principes gesuggereerd en toegelicht die in rekening gebracht kunnen worden in het debat voor een CRM-mechanisme voor de Belgische markt. 1.1 Afbakening Een CRM moet als doel hebben om een lange termijn adequate bevoorradingszekerheid te garanderen in een voor marktpartijen en investeerders geloofwaardig en duurzaam kader. Dit betekent meer concreet dat: Een CRM moet toelaten dat efficiënte, bestaande eenheden in de markt kunnen blijven als dit techno-economisch optimaal is. Dit betekent dat zij beschouwd over de hele economische levensduur van de investering in staat moeten zijn om hun variabele en vaste kosten op afdoende wijzen te dekken. Een CRM moet toelaten dat nieuwe investeringen een geloofwaardig, stabiel en afdoend economisch kader hebben zodat zij tijdig kunnen gerealiseerd worden wanneer anders een niet-adequate situatie in de toekomst zou optreden. Een CRM moet de nodige investeringen in demand side management ondersteunen en aldus de deelname van demand side management op de korte termijn energiemarkten stimuleren. Vergeleken met de huidige situatie gekenmerkt door een mechanisme van strategische reserve en een tender voor nieuwe productie-eenheden kan een CRM toelaten dat: Capaciteit die (tijdelijk) buiten de markt is geplaatst terug in de markt gebracht kan worden, en zo kan bijdragen aan een goede marktwerking, zonder overdreven steun te ontvangen en zonder de markt op korte (merit order) en lange (investeringen) termijn te verstoren. Alle capaciteit (aan productie- en vraagzijde) die een bijdrage levert aan de bevoorradingszekerheid hier een billijke, marktgebaseerde vergoeding voor ontvangt. Op die manier kan een CRM bijdragen tot het vermijden van een slippery slope effect. Een CRM kan bovendien toelaten om de huidige verschillende initiatieven ter ondersteuning van bevoorradingszekerheid te integreren in één enkel mechanisme. Zo kan een CRM uitgedacht worden dat zowel strategische reserves vervangt als de tender voor nieuwe eenheden integreert en geconcipieerd worden als een noodzakelijke aanvulling van het marktdesign. 5 Capaciteit is hier een generisch begrip dat technologieneutraal is en zowel productiecapaciteit, initiatieven aan de vraagzijde, opslagcapaciteit, e.d. kan omvatten.

11 Het invoeren van een CRM als complement van de energiemarkt betekent geenszins dat initiatieven ter verbetering van de werking van de energiemarkt niet meer nodig zijn. In tegendeel, een perfect functionerende energiemarkt blijft een cruciale hoeksteen van het globale marktdesign. Zo blijft de energiemarkt bijvoorbeeld belangrijk voor het optimaal en kosten-efficiënt inzetten van eenheden op korte termijn (merit order) en genereert de energiemarkt vanzelfsprekend een belangrijke inkomstenstroom voor alle geïnstalleerde capaciteit. Kortom, een goede energiemarkt laat ook toe om over alle markten (energie, CRM, balancing, ondersteunende diensten, etc.) heen tot een kostenefficiënte uitkomst te komen. Verder is het uiteraard cruciaal dat een lange termijn visie op de energiemix en een stabiel investeringskader aanwezig zijn. De onzekerheden die voortvloeien uit het gebrek aan deze elementen ondergraven de effectiviteit van elke marktgebaseerde oplossing. Een CRM mag daarom ook niet beschouwd worden als een conjuncturele noodzaak. Conjunctuureffecten vertalen zich in de verschillende inkomstenstromen die capaciteit heeft of kan hebben, maar het is enkel het totaalpakket dat kan leiden tot een adequate bevoorradingszekerheid. In een CRM is het bovendien mogelijk dat de prijs gelijk wordt aan nul, hetgeen zou duiden op een adequate situatie, maar hetgeen niet betekent dat een CRM overbodig is geworden op langere termijn. De situatie kan terug veranderen en een CRM biedt dan een bijkomende garantie dat de markt tijdig de nodige prikkels zal ervaren. Op deze manier draagt een CRM ook positief bij tot het beperken van de volatiliteit van de prijzen op de energiemarkt. Zonder een CRM is deze volatiliteit noodzakelijk om via prijspieken investeringssignalen te geven. Aangezien een CRM tijdig kan zorgen voor een adequate situatie en dus schaarste in de (korte termijn) energiemarkt kan beperken, beperkt het ook de nood aan, en het bereiken van, prijspieken in deze markt. Deze impliciete interactie tussen een CRM en de energiemarkt lijkt daarom zeker wenselijk. Dit impliceert dat het debat rond een mogelijk CRM-mechanisme relevant blijft, ondanks eventuele wijzigingen in de nucleaire beschikbaarheid en het te contracteren volume aan strategische reserves. 1.2 CRM contouren Er bestaan in de praktijk en de theorie verschillende, sterk uiteenlopende CRM designs. De keuzes in deze designs zijn telkens gedreven door onder andere de concrete doelstellingen voor een CRM en de lokale context. Volgende algemene eigenschappen zouden voor een CRM naar voren geschoven kunnen worden: Marktgebaseerd: Een CRM is best marktgebaseerd omdat dit bijdraagt tot een concurrentieel economisch kader en zo tot een economisch efficiënte uitkomst. In tegenstelling tot strategische reserves zitten alle beschikbare capaciteiten op die manier opnieuw in de energiemarkten Market-wide: In tegenstelling tot mechanismen waarbij slechts een fractie van de capaciteit een capaciteitsvergoeding kan krijgen, biedt een CRM best een vergoeding voor alle capaciteit die bijdraagt tot de bevoorradingszekerheid. De redenen hiervoor werden reeds toegelicht in de vorige sectie. Voor capaciteiten die reeds een compensatie ontvangen via andere mechanismen, of waarvoor wettelijke bepalingen primeren is een aparte oplossing nodig, opdat een dubbele betaling vermeden zou worden. Technologie-neutraal: Alle capaciteit, ongeacht de gebruikte technologie, die bijdraagt tot de bevoorradingszekerheid zou een vergoeding moeten ontvangen, proportioneel tot de

Hiertoe wordt in verschillende mogelijkheden voorzien:

Hiertoe wordt in verschillende mogelijkheden voorzien: Openbare raadpleging inzake de maatregelen die moeten worden genomen om de toereikendheid van conventionele productiemiddelen van elektriciteit in België te waarborgen Het regeerakkoord van 10 oktober

Nadere informatie

Consultatie volumebepaling strategische reserve

Consultatie volumebepaling strategische reserve Consultatie volumebepaling strategische reserve Samenvatting Een consultatie aangaande de volumebepaling in het kader van de strategische reserve is georganiseerd. Dit document omvat feedback van Elia

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Investeringen in Conventioneel Vermogen

Investeringen in Conventioneel Vermogen Investeringen in Conventioneel Vermogen Situatieschets, Verwachtingen en Perspectieven op Aanpassingen Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, 21 Mei 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman, Sebastiaan

Nadere informatie

STUDIE (F)150604-CDC-1422

STUDIE (F)150604-CDC-1422 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

STANDPUNT. Steven Harlem. steven.harlem@febeg.be. Inleiding

STANDPUNT. Steven Harlem. steven.harlem@febeg.be. Inleiding Raadpleging van de CREG over het voorstel van Elia betreffende de Onderwerp: werkingsregels voor de strategische reserve en over de ontwerpbeslissing van de CREG over dit voorstel van Elia Datum: 3 maart

Nadere informatie

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT E VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT Bij elektriciteitshandel is er steeds kans op onevenwicht tussen injectie en afname van het net. Iedere ARP, of evenwichtsverantwoordelijke, moet de stroomafname

Nadere informatie

Goedkeuring plan Wathelet door kern

Goedkeuring plan Wathelet door kern Staatssecretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming Secrétaire d Etat à l'environnement, à l'energie, à la Mobilité et aux Réformes institutionnelles Melchior Wathelet Goedkeuring

Nadere informatie

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Overzicht 1. Wie is EDF Luminus 2. De uitdaging 3. De oplossing Corporate Presentation -

Nadere informatie

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore

Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Toepassing van groenestroomcertificaten voor offshore Elia Users Group: discussieplatform RES 19 april 2012 elementen voor discussie Inhoud Context 3 Probleemstelling 4 Alternatieven 5 Feed-in tarief of

Nadere informatie

Afschakelplan en Stroomtekort 2014

Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Komt het tot afschakelen? Wat is het afschakelplan / Ben ik erbij betrokken? Verloop van het afschakelplan 2 13. 225 MW De afnamepiek op het net van Elia in 2013: 13.225

Nadere informatie

Reaction of ANODE on Calculation volume SR winter 2016-2017 Monday 8/06/2015.

Reaction of ANODE on Calculation volume SR winter 2016-2017 Monday 8/06/2015. Reaction of ANODE on Calculation volume SR winter 2016-2017 Monday 8/06/2015. Beste Cindy, Hieronder mijn feedback op uw consultatie inzake de bepaling van het volume van de strategische reserve. Indien

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Definities Vraagbeheer: het vermogen van een verbruiker

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen

De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen Balance De strategische reserve, een mechanisme om het structurele productietekort op te vangen Elia heeft de opdracht gekregen om een mechanisme voor strategische reserve op te zetten om het structurele

Nadere informatie

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit I. DOEL VAN HET RAADPLEGINGSPROCES Met het ontwerp van tariefmethodologie dat nu voorligt, zet de CREG een

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014 Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Overzicht 1.De rol van de Transmissienetbeheerder 2.Afschakelplan 2 1. De rol

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

NOTA (Z)150115-CDC-1395

NOTA (Z)150115-CDC-1395 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Inhoud Inhoud Deel I Deel II Deel III Deel IV EnergyVille Uitdagingen in onze huidige

Nadere informatie

Seminar Third Energy Package

Seminar Third Energy Package Seminar Third Energy Package Standpunt van de leveranciers en de producenten van elektriciteit en gas Jan Herremans Directeur-generaal FEBEG 16.05.2011 FEBEG 6.09.2011 2 Belangrijkste punten van kritiek

Nadere informatie

Markt voor Flexibiliteit

Markt voor Flexibiliteit Markt voor Flexibiliteit Globale verkenning van kansen en uitdagingen Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, 9 April 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman, Sebastiaan Hers Agenda Terugblik en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014 Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract Elia Users Group 05/06/2014 Wijzigingen ARP-contract (1/2) 1. Definities Hernemen producten SDR en SGR zoals ze momenteel bestaan Mogelijke

Nadere informatie

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Infosessie POM-ODE 05/04/11 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Vaststellingen Net uitgebouwd vanuit centrale filosofie Centrale

Nadere informatie

26/05/2009. Financieel Forum 1

26/05/2009. Financieel Forum 1 26/05/2009 Financieel Forum 1 EEN DUURZAME EUROPESE ENERGIEMARKT: verre mythe of nabije realiteit? Dr. Chris De Groof Directeur-generaal, Electrabel Professor Universiteit Antwerpen 2 I. INTRODUCTIE Het

Nadere informatie

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat?

Leveringszekerheid. Wat als morgen het licht uitgaat? Leveringszekerheid Wat als morgen het licht uitgaat? Inhoudstafel Samenvatting Enkele definities Net voldoende aanbod Leveringszekerheid Wat kunnen wij doen? Wat kan u doen? Conclusie Samenvatting Een

Nadere informatie

Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie

Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie Making Things Smart Sturen van energieverbruik Essenscia workshop Flexibiliteit en energie-efficiëntie 1 2 Uitdaging chemie 3 Uitdaging elektriciteitssysteem 4 Uitdaging elektriciteitssysteem 5 Uitdaging

Nadere informatie

STUDIE (F)110506-CDC-1062

STUDIE (F)110506-CDC-1062 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking

Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking Black-outs: Achtergrond en de rol van decentrale energieopwekking Agenda Achtergrondinformatie energiemarkt Decentrale energie-opwekking (Dieselgenerator, WKK, UPS): Helpen black-out te voorkomen Technisch:

Nadere informatie

Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen

Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen Voorspellingen en gerealiseerde productie PV 1 -zonnevermogen Publicatie op de website Samenvatting Dit document beschrijft de gebruikte gegevens en hypotheses waarop de online publicatie van zowel de

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig?

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? Wouter Hylkema w.hylkema@energeia.nl 16 juni 2015 AMSTERDAM (Energeia) Nederland kan als freerider meeliften op buitenlandse capaciteitsmechanismen.

Nadere informatie

FACTSHEET (04/10/2012)

FACTSHEET (04/10/2012) Evenwicht: een fysiek gegeven waarvan de frequentie de indicator is Elektriciteit kan niet worden opgeslagen. De hoeveelheid elektriciteit die op het net geïnjecteerd wordt (productie en invoeren) en de

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De elektronische publicatie van balancinggegevens: informatie ten dienste van de markt Om het evenwicht in zijn regelzone te kunnen handhaven, heeft Elia een balancingmechanisme

Nadere informatie

ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014

ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014 ZORGNET Colloquium afschakelplan 19 november 2014 1. Elektriciteitsschaarste? Hoe is dit mogelijk? A. Algemene context B. Productiecapaciteit winter 2014/2015 C. Bevoorradingsproblematiek winter 2014/2015

Nadere informatie

Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018

Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018 Evolutie van de behoefte aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking van de Belgische regelzone tot 2018 Mei 2013 Deze studie gaat na welke de behoeften aan ondersteunende diensten voor de evenwichtsbewaking

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Stroomproblematiek winter 2014-2015 Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Probleem? Onevenwicht vraag productie Frequentie wijkt af van 50 Hz Black-out over grote delen van België / Europa Brown-out

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Match van vraag en aanbod

Match van vraag en aanbod Match van vraag en aanbod Globale verkenning van oplossingen, kosten en markt (bijgewerkte versie) Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, maart 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman Groei fluctuerend

Nadere informatie

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Persnota 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Inleiding België beschikt over een geïnstalleerde elektrische productiecapaciteit van

Nadere informatie

De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013

De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013 De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013 Zero Emission Solutions Een energieadviesbureau met zowel overall-services als à la carte Duurzaamheid Kennis Procurement Duurzaamheidsstrategie

Nadere informatie

Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur

Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur Inhoud Inleiding... 2 I. Krachtlijnen van de ontwikkeling van het voorstel van Elia tot

Nadere informatie

Het Europees kader voor capaciteitsmechanismen

Het Europees kader voor capaciteitsmechanismen Het Europees kader voor capaciteitsmechanismen Studiedag Capita Selecta Energierecht 2014 Niels Baeten & Lothar Van Driessche Leuven, Provinciehuis, 13 mei 2015 Inhoud DEEL I: CAPACITEITSMECHANISMEN >

Nadere informatie

STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM. Periode 2017-2027

STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM. Periode 2017-2027 STUDIE OVER DE NOOD AAN ADEQUACY EN AAN FLEXIBILITEIT IN HET BELGISCHE ELEKTRICITEITSSYSTEEM Periode 217-227 APRIL 216 VOORWOORD Geachte lezer, Op vraag van de Minister van Energie, heeft Elia voorliggende

Nadere informatie

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Aanwezig: S. Harlem (FEBEG) M. Cailliau (FEBEG) F. Demaret (FEBEG) D. Hendrix (FEBEG) T. Waal (FEBEG) B. Larielle (FEBEG) H. Goris (EFET) B. Van der Spiegel

Nadere informatie

Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd?

Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd? Blijft de elektriciteitsvooziening nog steeds verzekerd? Inhoudstafel: Editoriaal, Jan Van Roost, Elia - National Control Center Bevoorradingszekerheid vanuit de Algemene Directie Energie, Eline Vanderspeeten,

Nadere informatie

Studie over de middelen die moeten worden toegepast om de toegang tot het vraagbeheer in België te faciliteren

Studie over de middelen die moeten worden toegepast om de toegang tot het vraagbeheer in België te faciliteren Studie over de middelen die moeten worden toegepast om de toegang tot het vraagbeheer in België te faciliteren Workshop 21 maart 2016 1 Onthaal (slides 1 tot 16) Aspect prijzen Agenda 11h 1. Modaliteiten

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

NOTA (Z)150122-CDC-1398

NOTA (Z)150122-CDC-1398 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12 Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit Smart Energy Solutions 04/12/12 Inhoud Netinvesteringen Netaansluitingen Gesloten distributienetten Directe lijnen Nettoegang Flexibiliteit VREG

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Resultaten bevraging belanghebbenden VREG

Resultaten bevraging belanghebbenden VREG Resultaten bevraging belanghebbenden VREG juli 2011 ntract kunnen reageert op het inzicht 1.1 Situatieschets De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (VREG) wil zijn organisatie en werking

Nadere informatie

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Achtergrond Industriële demand response is één van de mogelijke aanbieders van flexibiliteit op de elektriciteitsmarkten van de toekomst en ook nu al. Dit heeft

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten Sjak Lomme SLEA Baarn, 19 mei 2006 Introductie Clustering De markten voor elektriciteit Missing link: intraday markt Risico s en mogelijkheden onbalansmarkt

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EU - Contractenrecht A03 Brussel, 9 december 2010 MH/SL/AS A D V I E S over DE CONSULTATIE VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET EUROPEES CONTRACTENRECHT VOOR CONSUMENTEN

Nadere informatie

De prijs van de elektriciteit per tariefcomponent *** Persconferentie 5 juli 2006

De prijs van de elektriciteit per tariefcomponent *** Persconferentie 5 juli 2006 De prijs van de elektriciteit per tariefcomponent *** Persconferentie 5 juli 2006 Guido CAMPS Directeur Controle van de prijzen en rekeningen op de elektriciteitsmarkt Commissie voor de Regulering van

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Vleva, Minaraad, 28 januari 2016 Jan Haers LNE/AIB Energie-attaché PV Het Luxemburgse voorzitterschap (2 de helft 2015) Raad Energie van 26 november

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Inleiding Artikel 5 van de NC RfG betreft Determination of significance

Nadere informatie

Toepassing van tarieven voor injectie. op het distributienet

Toepassing van tarieven voor injectie. op het distributienet Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Toepassing van tarieven voor injectie op het distributienet Natalie Cornelis - Directie Controle prijzen en rekeningen 1 STUDIES VAN DE CREG

Nadere informatie

Directie Toezicht Energie (DTe)

Directie Toezicht Energie (DTe) Directie Toezicht Energie (DTe) Aan Ministerie van Economische Zaken T.a.v. de heer mr. L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 102238/1.B999 Rapport Frontier

Nadere informatie

Beheersing piekverbruik

Beheersing piekverbruik Beheersing piekverbruik Cis Vansteenberge Smart Building Congres 5 maart 2015 Beheersing piekverbruik 5/3/2015 1 Inhoud Inleiding Congestie Windprofiel Profiel zonne-energie Oplossingen DSM Opslag Besluit

Nadere informatie

DE RENTABILITEIT VAN ELEKTRICITEITSOPSLAG IN BELGIE

DE RENTABILITEIT VAN ELEKTRICITEITSOPSLAG IN BELGIE DE RENTABILITEIT VAN ELEKTRICITEITSOPSLAG IN BELGIE KVAB Laurent Jacquet - Directeur 05-05-2015 INHOUDSOPGAVE 1. Context & doelstellingen van de studie 2. Huidige beschikbare opslagtechnologieën 3. Kosten

Nadere informatie

Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014

Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014 Bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2014 april 2013 Volgens artikel 233 van het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

STUDIE (F)050908-CDC-455

STUDIE (F)050908-CDC-455 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

STUDIE (F)140908-CDC-1352

STUDIE (F)140908-CDC-1352 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

ADVIES AR090506-042 ALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over

ADVIES AR090506-042 ALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ALGEMENE

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST BESLISSING (BRUGEL-Beslissing-20150220-23) betreffende de aanpassing van de tarieven voor de doorrekening van de kosten voor het

Nadere informatie

Disclosure. Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom

Disclosure. Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom Disclosure Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom Inhoud 1. Welke noden voor het Vlaamse disclosure systeem? 2. Welke ontwikkelingen zijn al bezig 3. Wat nog nodig? => Voorstellen

Nadere informatie

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ********

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ******** Beste collega s, Energie is brandend actueel. Elke dag heeft de pers het over het risico dat België loopt op het vlak van bevoorradingszekerheid, de nieuwe beleidslijnen in het federale regeerakkoord,

Nadere informatie

Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Visie VREG

Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Visie VREG Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer Visie VREG 30/03/09, IST Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Bedenkingen bij eindrapport Inhoud Analyse van marktrollen en

Nadere informatie

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Inleiding De snelle liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau confronteerde

Nadere informatie

Standpunt van ELIA. betreffende het ontwerp. van studie over de. perspectieven van de. elektriciteitsbevoorrading 2008-2017. Raadpleging van de

Standpunt van ELIA. betreffende het ontwerp. van studie over de. perspectieven van de. elektriciteitsbevoorrading 2008-2017. Raadpleging van de Raadpleging van de netbeheerder in uitvoering van art 3 van de Elektriciteitswet van 29 april 1999 Standpunt van ELIA betreffende het ontwerp van studie over de perspectieven van de elektriciteitsbevoorrading

Nadere informatie

Inrichting marktplaats voor Flexines

Inrichting marktplaats voor Flexines Inrichting marktplaats voor Flexines Binnen een huishouden is voortdurend behoefte aan energie, die wellicht deels zelf kan worden opgewekt, en deels moet worden ingekocht. Of, zoals steeds meer gebeurt,

Nadere informatie

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG Silvie Myngheer 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven Fédération Belge

Nadere informatie

ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND

ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE OVERDRACHTCAPACITEIT EN DE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND CAPACITEITEN Inhoudstafel 1. Introductie... 3 2. Veronderstellingen

Nadere informatie

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Auteur: Joost Bollens 1 Abstract In de loop van mei 2009 werd in Vlaanderen de zogenaamde systematische aanpak van de VDAB (de Vlaamse Dienst voor

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Memorandum Elia, transmissienetbeheerder

Memorandum Elia, transmissienetbeheerder Memorandum Elia, transmissienetbeheerder 1. Wie zijn wij? 2. De energiesector in transitie 3. De transitie, een uitdaging voor Elia Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het

Nadere informatie

Demand response en balancering

Demand response en balancering Demand response en balancering congres flexibiliteit industrie en energie/netwerkbedrijven 15 oktober 2015 Erik van der Hoofd 1 Doel en kader het Europese gekoppelde systeem en synchrone zones Nederland

Nadere informatie

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium Slim met energie opportuniteiten voor de industrie Smart Energy Solutions - 4 december 2012 Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium FEBELIEC STELT ZICH VOOR

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport 1. Introductie Essent 2. Energie keten Ketenmanagement Energy Management Group(tradingfloor) Portfolio trading Dispatch

Nadere informatie

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio SEAGRIDS Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Noodzaak van de Seagrids investeringsprojecten Aansluiting van de internationale, onderzeese

Nadere informatie

I. De tariefbepaling voor de toegang tot het net: de principes

I. De tariefbepaling voor de toegang tot het net: de principes Toegang Toegang tot het net: objectieve, transparante en gereguleerde tarieven De diensten voor toegang tot het net die Elia levert, omvatten de terbeschikkingstelling van de netinfrastructuur, het beheer

Nadere informatie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie ADVIES VAN HET BIPT OVER DE AANWIJZING VAN BELGACOM MOBILE NV ALS OPERATOR MET EEN STERKE POSITIE OP DE MARKT VOOR OPENBARE MOBIELE TELECOMMUNICATIENETWERKEN EN OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE

Nadere informatie