TenneT in de energiemarkt

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TenneT in de energiemarkt"

Transcriptie

1 TenneT in de energiemarkt Klaas Hommes

2 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals aangegeven. Gebruik de trap in plaats van de lift. Ga naar het verzamelpunt. Volg de aanwijzingen van de bedrijfshulpverlener. Deze is in geval van een ontruiming aanwezig.

3 Inhoudsopgave Veranderende energiemarkt Ontwikkeling Noord-West Europese markt

4 Veranderende energiemarkt

5 Toename duurzame energie en decentrale opwek Aandeel duurzame energie 2013: realisatie 2020: doelstelling Aandeel duurzaam in elektriciteitsmix 2013: realisatie 2020: projectie Aandeel wind + zon in elektriciteitsmix 2013: realisatie 2020: projectie Nederland heeft inhaalslag nodig Haalt NL Duitsland in? 2020: 5x meer elektriciteit uit duurzame bronnen % Duitsland Nederland

6 Wind en zon in Duitsland Installed capacity (GW) in Germany Peak demand Off peak demand solar wind off shore wind on shore Source: BNetzA; updated August 2015

7 Consequenties en uitdagingen Aansluiten duurzame energie op het net en integreren in het systeem Aansluiten windparken op zee Hoge investeringen Kortere levensduur infrastructuur (zee) Opwekcapaciteit met korte(re) levensduur (windmolens, zonnepanelen) Integratie van zonne-energie Piek in opwek bij lage vraag Problemen met voltage Investeringen in het net voor grote daken met zonnepanelen vaak op afgelegen plekken.

8 Uitdaging Meer duurzame energie: vooral wind- en zonne-energie Een sterk stijgend aantal marktdeelnemers Garandeer een stabiel systeem gebaseerd op een groot aantal duurzame opwekkers en flexibele afnemers. Human steering Automated steering Mass steering Online price signal Houd het kostenefficiënt: Zorg voor een optimale uitwisseling van alle vormen van flexibiliteit, over grenzen heen. 21 januari 2016 Een toegankelijke TenneT in de Energiemarkt energiemarkt

9 Principes van marktontwerp Innovatie nodig om uitdagingen het hoofd te bieden Het marktontwerp moet stimuleren tot Innovatie en investeringen in activa die duurzame energie ondersteunen Vraag naar elektriciteit moet aan schaarste tegemoet komen Dit behoeft Acceptatie van prijsvolatiliteit om producenten die piekvermogen leveren, demand side response en opslag te steunen Een stabiel raamwerk waarbinnen marktpartijen rendement van innovatie krijgen Duidelijke verantwoordelijkheden (balanshandhaving) voor alle marktspelers, inclusief de opwekkers van duurzame energie Een balanceermechanisme dat marktpartijen prikkelt om aan hun klanten te leveren in tijden van schaarste Herbevestiging van huidige rollen en verantwoordelijkheden

10 Ontwikkeling Noord- West Europese markt

11 Europese samenwerking In Europees verband zijn afspraken (codes) vastgelegd op het gebied van verbindingen, het operationeel beheer en de marktsamenwerking.

12 Stromen door Europa Commerciële stromen in TWh s

13 Stromen door Europa Fysieke stromen in TWh s

14 Marktkoppeling: systemen Naar een Europese markt Europese marktkoppeling tussen Scandinavië, Groot-Brittannië en Noordwest-Europa (2014) Prijskoppeling NW en ZW Europese elektriciteitsmarkten (day ahead, Price Coupling of Regions) Oprichting TSCNET GmbH (2014, München) Flow based marktkoppeling (2015) TenneT draagt bij aan de ontwikkeling van een geïntegreerde elektriciteitsmarkt in Noordwest-Europa door actief marktkoppeling te ondersteunen.

15 Flow Based marktkoppeling Betere verdeling van transportcapaciteit op de grenzen Introductie op 20 mei 2015 Optimalisering transportcapaciteit interconnectoren Toewijzing grensoverschrijdende transportcapaciteit daar waar sociaal-economische effect het grootst is Voordeel NL elektriciteitsgebruiker kan oplopen tot ca. 80 miljoen euro per jaar (bron: ACM) NL veel voordeel vanwege goede verbondenheid met andere landen Flow Based Market Coupling is een initiatief van negen TSO s en stroombeurzen in Europa: TenneT, APX, Belpex, Creos, Elia, EPEXSPOT, RTE en TransnetBW.

16 Marktkoppeling: verbindingen Veilingopbrengst NorNed EUR 631 miljoen Veilingopbrengst BritNed EUR 448 miljoen NorNed MW 650 miljoen BritNed MW 600 miljoen Voordeel voor Nederland: Uitstekend verbonden met omliggende landen. Terugverdientijd investering in NorNed project: 100% in 7 jaar Terugverdientijd investering in BritNed project: 75% in 4 jaar COBRAcable MW 620 miljoen NordLink MW 1,5 2 miljard Doetinchem-Wesel MW 135 miljoen (NL deel) Meeden-Diele MW

17 Nederland sterk verbonden 700 MW 700 MW NL totaal MW MW 100 TWh MW Doetinchem- Wesel MW Uitbreiding Meeden-Diele 500 MW COBRAcable 700 MW 80 TWh MW NL totaal MW MW België totaal MW

18

19 Vragen..

20 TenneT is een toonaangevende Europese netbeheerder (Transmission System Operator, TSO) met haar belangrijkste activiteiten in Nederland en Duitsland. Met circa kilometer aan hoogspanningsverbindingen zorgen we voor een betrouwbare en zekere elektriciteitsvoorziening aan 41 miljoen eindgebruikers in de markten die we bedienen. Taking power further

21 Disclaimer Aansprakelijkheid en auteursrecht TenneT Deze powerpoint wordt u aangeboden door TenneT TSO B.V. ( TenneT ). De inhoud ervan - alle teksten, beelden en geluiden - is beschermd op grond van de auteurswet. Van de inhoud van deze powerpoint mag niets worden gekopieerd, tenzij daartoe expliciet door TenneT mogelijkheden worden geboden en aan de inhoud mag niets worden veranderd. TenneT zet zich in voor een juiste en actuele informatieverstrekking, maar geeft ter zake geen garanties voor juistheid, nauwkeurigheid en volledigheid. TenneT aanvaardt geen aansprakelijkheid voor (vermeende) schade, voortvloeiend uit deze powerpoint, noch voor de gevolgen van activiteiten die worden ondernomen op basis van gegevens en informatie op deze powerpoint.

Netaansluiting Windparken

Netaansluiting Windparken Netaansluiting Windparken Wouter van den Akker Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand:

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse Peter Nieuwenhuijse Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Ben Voorhorst COO TenneT 1 Onderwerpen TenneT algemeen Aandeel duurzaam Uitdaging inpassing duurzaam: - invloed weer - balanshandhaving - prijsontwikkeling

Nadere informatie

Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn

Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn Forward Capacity Allocation (FCA) Guideline Sector bijeenkomst 4 februari 2016 1 FCA Verordening Inwerkingtreding Doel comitologie stemming:

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Versterken 150kV-net Zeeuws-Vlaanderen

Versterken 150kV-net Zeeuws-Vlaanderen Nut- en noodzaak project Ir. J.A. (Jorrit) Bos - Netstrateeg Inhoud Introductie en aanleiding Overzicht Zeeuws-Vlaanderen Wet- en regelgeving Aanleiding voor het project Afgevallen oplossingsrichtingen

Nadere informatie

Regulering inkoopkosten energie en vermogen

Regulering inkoopkosten energie en vermogen Reactie TenneT Jan-Paul Dijckmans Regulering inkoopkosten E&V Huidige regulering: 1. Budgetregulering met bonus malus en gedeeltelijke nacalculatie 2. Geen statische en dynamische efficiëntie Te overwegen

Nadere informatie

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Waarom en Hoe? Ruben Rasing Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen: In

Nadere informatie

Vermogenselektronica in hoogspanningssystemen

Vermogenselektronica in hoogspanningssystemen Vermogenselektronica in hoogspanningssystemen Kees Koreman Inhoud De energietransitie Setting the scene War of currents: AC DC Converter technologie Voltage Source Converters De wind power hub Toekomstige

Nadere informatie

EU-204 Ruimtelijke Ordening

EU-204 Ruimtelijke Ordening EU-204 Ruimtelijke Ordening Mats Horstink / Rick Mulling Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

Een Flexibele energiemarkt

Een Flexibele energiemarkt Een Flexibele energiemarkt Watt connects 14-juni-2016 Erik van der Hoofd Uitdaging Meer duurzame energie: vooral wind- en zonne-energie Een sterk stijgend aantal marktdeelnemers Garandeer een stabiel systeem

Nadere informatie

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015 Kansen voor aangeslotenen Martijn Ophuis Onderwerpen Ancillary Services Kenmerken Make or Buy? Uitdagingen Systeemdiensten FCR - Primaire Reserve FRR Regel-, Reserve- en Noodvermogen Herstelvoorziening

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Demand response en balancering

Demand response en balancering Demand response en balancering congres flexibiliteit industrie en energie/netwerkbedrijven 15 oktober 2015 Erik van der Hoofd 1 Doel en kader het Europese gekoppelde systeem en synchrone zones Nederland

Nadere informatie

Position Paper. Interconnectoren

Position Paper. Interconnectoren Position Paper Interconnectoren 2 Position Paper TenneT Position Paper Interconnectoren De Europese elektriciteitsmarkt is sterk in ontwikkeling. Landsgrenzen worden steeds minder belangrijk. Het grensoverschrijdende

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

T-prognoses: nut en noodzaak

T-prognoses: nut en noodzaak T-prognoses: nut en noodzaak 1 Met deze folder willen wij u als klant van TenneT meer informatie geven over het nut en de noodzaak van T(transport)-prognoses. Wat zijn T-prognoses? T-prognoses staat voor

Nadere informatie

Vermogensconversie bij TenneT

Vermogensconversie bij TenneT Vermogensconversie bij TenneT huidige ontwikkelingen Kees Koreman Arnhem, 24 maart 2014 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid & Congestiemanagement Klaas Hommes Arnhem, 23 juni 2011 Aansluitbeleid TenneT Introductie Elektriciteitsmarkt Ontwikkelingen net Europees net Nederlands net Taken Tennet

Nadere informatie

Elke schakel even sterk

Elke schakel even sterk Ketenveiligheid voldoende op agenda van overheid en bedrijf? Ben Voorhorst TenneT Eerste grensoverschrijdende netbeheerder in Europa 22.000 km hoogspanningslijnen 41 miljoen eindgebruikers, ca. 3.000 medewerkers

Nadere informatie

TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie

TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie Arnhem, 13 maart 2015 TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie TenneT investeert EUR 2,3 miljard in 2014. Investeringsplan komende 10 jaar bedraagt circa EUR 20 miljard Underlying bedrijfsresultaat

Nadere informatie

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Agenda - TenneT - Energiemarkt

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Stay Tuned. Safety first!

Stay Tuned. Safety first! Welkom 1 Stay Tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals aangegeven.

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Verbinding naar de toekomst. Visie2030

Verbinding naar de toekomst. Visie2030 Verbinding naar de toekomst Visie2030 Visie2030 Waarom een Visie2030? TenneT werkt continu aan een betrouwbaar en adequaat hoogspanningsnet. Om goed in te spelen op de behoeftes van de Nederlandse maatschappij,

Nadere informatie

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Position Paper Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Geactualiseerde inzichten verkabelen Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels In 2008 heeft TenneT aangegeven maximaal 20 km 380 kv-kabel verantwoord

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Een zeer belangrijk uitgangspunt bij het bepalen van een nieuw tracé voor een bovengrondse hoogspanningsverbinding is afstand houden

Nadere informatie

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen 2 Position Paper TenneT Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Bij hoogspanningslijnen vanaf 110 kv

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer:

BESLUIT. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer: Besluit Ons kenmerk: ACM/DE/2015/201829 Zaaknummer: 13.0852.52 BESLUIT Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de Elektriciteitswet 1998 over de goedkeuring

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net 2 Position Paper TenneT Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net GIL is in principe toepasbaar in zowel hoogspanningsstations

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 023 Voorzienings- en leveringszekerheid energie Nr. 178 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Voor Mens, Milieu en Markt

Voor Mens, Milieu en Markt Voor Mens, Milieu en Markt Corporate Social Responsibility (CSR) bij TenneT Derk-Jan Haverkamp, Nick van den Broek, Henk Sanders Arnhem, 26 april 2011 Kerncijfers Verbindingen 20.000 km Stations 370 Interconnecties

Nadere informatie

Visie beveiliging. Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011

Visie beveiliging. Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011 Visie beveiliging Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011 Lunchlezing Visie beveiliging TenneT 12.30 uur Introductie 12.40 uur TenneT Algemeen + mogelijkheden 12.55 uur Uitdaging: Beveiliging en windpark

Nadere informatie

Taking power further

Taking power further Taking power further 01 Geen licht, centrale verwarming, geen muziek uit de stereo, geen beeld op tv of internet. Misschien weet je helemaal niet wat dat is, geen stroom. Want stroom is heel vanzelfsprekend.

Nadere informatie

380 kv cabling - Randstad North Ring

380 kv cabling - Randstad North Ring Sjouke Pieter Bootsma Senior manager Large Projects NL Randstad 380 kv: closing the ring Connection between: Maasvlakte (Rotterdam-area) and Beverwijk (Amsterdam area) Total investment 220 M + 650 M South-ring

Nadere informatie

Reguleringskader Energie & Vermogen

Reguleringskader Energie & Vermogen Reguleringskader Energie & Vermogen Tariefconsequenties voorstellen TenneT Teun van Biert Den Haag, 6 december 2012 Overzicht 1 Algemeen 2 Samenvatting voorstellen 3 Tariefconsequenties 4 Budget rolling

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet TenneT in het kort Even voorstellen Circa 22.000 kilometer hoogspanningsverbindingen 454 hoogspanningsstations 3,3 miljard euro jaaromzet 182.000 km² verzorgingsgebied Ongeveer 3.000 medewerkers 99,99%

Nadere informatie

20 Transportbalans 06

20 Transportbalans 06 2 Transportbalans 6 Vol energie In deze uitgave maakt TenneT TSO B.V. de balans op over 26 inzake de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Niet alleen zijn gegevens vermeld over onze infrastructurele

Nadere informatie

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Brandweer en elektriciteit Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Programma Gevaren van elektriciteit Voorbeelden van gevaren van elektriciteit Hoe zit het hoogspanningsnet in elkaar Veiligheidsmaatregelen

Nadere informatie

Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Europese schakel NorNedvoor de toekomst NorNedvoor de Europese schakel toekomst NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De publicatie van gegevens over de interconnecties: informatie ten dienste van de markt Als facilitator van de Belgische energiemarkt publiceert Elia op zijn website

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Reguleringskader Energie & Vermogen. Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012

Reguleringskader Energie & Vermogen. Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012 Reguleringskader Energie & Vermogen Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012 Overzicht 1 Doelen 2 Producten inkoop E&V 3 Marktontwikkelingen 4 Reguleringmethodiek E&V 5 Transporttaak 6 Systeemtaak 7 Voorstellen

Nadere informatie

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens Samenvatting Startnotitie voor de milieueffectrapportage Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Hoogspannings- lijnen

Hoogspannings- lijnen Hoogspanningslijnen 2 Een nieuwe hoogspanningsverbinding leggen we niet zo maar aan. We onderzoeken eerst nauwkeurig welk tracé en welke technische uitvoering het beste is. Dat gebeurt door een zorgvuldige

Nadere informatie

DE WAARDE VAN OPSLAG IN EEN SLIM ENERGY SYSTEEM. Zoetermeer 1 juni 2017

DE WAARDE VAN OPSLAG IN EEN SLIM ENERGY SYSTEEM. Zoetermeer 1 juni 2017 DE WAARDE VAN OPSLAG IN EEN SLIM ENERGY SYSTEEM Zoetermeer 1 juni 2017 Agenda voor vandaag Introductie Veranderingen in energiemarkt Locale flexibiliteit als game-changer Het energiesysteem USEF en opslag

Nadere informatie

Pagina 1/8. 1 Inleiding

Pagina 1/8. 1 Inleiding Zaaknummer: 104068 Datum: Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende

Nadere informatie

Pagina. Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/ Zaaknummer:

Pagina. Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/ Zaaknummer: Ons kenmerk: ACM/DE/2014/207218 Zaaknummer: 14.1334.15 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de Elektriciteitswet 1998. Pagina 1/7 Muzenstraat 41 2511 WB Den

Nadere informatie

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt als bedoeld in artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998 betreffende Noordwest Europese marktkoppeling

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt als bedoeld in artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998 betreffende Noordwest Europese marktkoppeling Zaaknummer: 13.0171.53 Ons kenmerk: ACM/DE/2013/205049 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt als bedoeld in artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998 betreffende Noordwest Europese marktkoppeling

Nadere informatie

16/17. TenneT Today. Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden. Verbindingen aanleggen over grenzen heen

16/17. TenneT Today. Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden. Verbindingen aanleggen over grenzen heen 16/17 TenneT Today Elektriciteit transporteren en de maatschappij draaiende houden Verbindingen aanleggen over grenzen heen De overgang mogelijk maken van traditionele naar hernieuwbare energiebronnen

Nadere informatie

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015 16 december 2015 Openbare gemeenschappelijke raadpleging van 16 december 2015 over de evolutie van de toewijzing van intraday capaciteiten op de elektrische koppelverbinding tussen Frankrijk en België

Nadere informatie

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt 2 oktober 2013 Dynamieken in de elektriciteitsmarkt Eneco Energy Trade Paul Hendrix, Bart van Paassen Kengetallen Eneco Groep 2,2 miljoen klanten in Nederland en België 7.000 vakkundige en betrokken medewerkers

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer:

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer: Ons kenmerk: ACM/DE/2015/405554 Zaaknummer: 15.0731.52 BESLUIT Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998, betreffende de verkorting van de sluitingstijd

Nadere informatie

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten Sjak Lomme SLEA Baarn, 19 mei 2006 Introductie Clustering De markten voor elektriciteit Missing link: intraday markt Risico s en mogelijkheden onbalansmarkt

Nadere informatie

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West

Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele. Zuid West Zuid West Nieuwe hoogspanningsverbinding vanuit Borssele De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT TSO B.V. aan de Zuid-West 380 kv-verbinding. De landelijk netbeheerder TenneT

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Hernieuwbare Energie na Frans Rooijers - directeur CE Delft

Hernieuwbare Energie na Frans Rooijers - directeur CE Delft Hernieuwbare Energie na 2025 Frans Rooijers - directeur CE Delft CE Delft - Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 - Energie, transport en grondstoffen - Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Bevoorradingszekerheid

Bevoorradingszekerheid Bevoorradingszekerheid Commissies Bedrijfsleven en Binnenlandse Zaken van de Kamer van volksvertegenwoordigers 23.09.2014 23 september 2014 1 Meer over FEBEG Inhoud Niets nieuws onder de zon Veel partijen

Nadere informatie

Water en hoogspanning

Water en hoogspanning Water en hoogspanning een goede combinatie? Frank Wester Arnhem, 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur Elektriciteit

Nadere informatie

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Achtergrond Industriële demand response is één van de mogelijke aanbieders van flexibiliteit op de elektriciteitsmarkten van de toekomst en ook nu al. Dit heeft

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 Marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 30 november 2012 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 30 november 2012 Marktconsultatie KCD 2013

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

2015D11090 LIJST VAN VRAGEN

2015D11090 LIJST VAN VRAGEN 2015D11090 LIJST VAN VRAGEN De commissie voor de Rijksuitgaven, de vaste commissie voor Economische Zaken en de vaste commissie voor Financiën hebben over het Rapport Aankoop Duits hoogspanningsnet door

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Twee netbeheerders Eén groep

Twee netbeheerders Eén groep Twee netbeheerders Eén groep 2 ELIA GROUP Door de liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft de rol van de transmissienetbeheerders een essentiële dimensie gekregen. Hun rol is niet meer los te denken

Nadere informatie

Recommendations for Testing of Long AC Submarine Cables

Recommendations for Testing of Long AC Submarine Cables Recommendations for Testing of Long AC Submarine Cables Cigré WG B1.27 Gert Aanhaanen Utrecht, 24 mei 2013 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport

Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport Cogen Symposium WKK en de Handel Bijdrage: Nico Klappe Manager Dispatch en Tradesupport 1. Introductie Essent 2. Energie keten Ketenmanagement Energy Management Group(tradingfloor) Portfolio trading Dispatch

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013 YUSO Marktintegratie van Hernieuwbare Energie Bart Pycke Smart Grids School Brussel, 8th of October 2013 October 2013 1 Topics Over Yuso De energiemarkt op zijn kop Hernieuwbare energie in België Over

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag. Rob van Leeuwen

Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag. Rob van Leeuwen Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag Rob van Leeuwen Agenda Introductie Jules Energy Uitleg project Energie-opslag op het boerenbedrijf Uitrol project in Drenthe Eerste

Nadere informatie

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost Notitie Nut & Noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PROJECTNUMMER 002.678.20 AUTEUR Gert Aanhaanen VERSIE 1.0 VERSIE STATUS Definitief PAGINA 1 van 11 Notitie Nut & noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PAGINA 2 van

Nadere informatie

Pagina 1/7. 1 Inleiding

Pagina 1/7. 1 Inleiding Zaaknummer: 15.0454.269 Datum: 31 juli 2015 Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie

Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag. Rob van Leeuwen

Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag. Rob van Leeuwen Financiële optimalisatie van zon-pv in combinatie met elektriciteit opslag Rob van Leeuwen Agenda Introductie Jules Energy Uitleg project Energie-opslag op het boerenbedrijf Uitrol project in Drenthe Eerste

Nadere informatie

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september 2012 Situering Eandis in energiemarkt Producenten elektriciteit CREG / VREG Invoerders aardgas Elia Fluxys Distributienetbeheerders Leveranciers Klanten

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Aanwezig: S. Harlem (FEBEG) M. Cailliau (FEBEG) F. Demaret (FEBEG) D. Hendrix (FEBEG) T. Waal (FEBEG) B. Larielle (FEBEG) H. Goris (EFET) B. Van der Spiegel

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Pagina 1/6. 1 Inleiding

Pagina 1/6. 1 Inleiding Zaaknummer: 16.0529.29 Datum: 8 september 2016 Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie