Memorandum Elia, transmissienetbeheerder

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Memorandum Elia, transmissienetbeheerder"

Transcriptie

1 Memorandum Elia, transmissienetbeheerder 1. Wie zijn wij? 2. De energiesector in transitie 3. De transitie, een uitdaging voor Elia Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het net Organisatie van de interne energiemarkt 4. Essentiële randvoorwaarden Mei 2014

2 02 MEMORANDUM Wie zijn wij? Elia System Operator NV («Elia») is de beheerder van het Belgische transmissienet voor elektriciteit. De onderneming staat in voor de transmissie van elektriciteit van producenten naar distributienetbeheerders en grote industriële gebruikers. Verder heeft Elia ook de opdracht de nodige infrastructuur ter beschikking te stellen voor de invoer en de uitvoer van elektrische energie vanuit en naar de buurlanden. Elia bezit geheel het Belgische zeerhogespanningsnet (150 tot 380 kv) en nagenoeg 94% (eigendom en gebruiksrechten) van het Belgische hoogspanningsnet (30 tot 70 kv). Het Elia-net omvat kilometer bovengrondse en kilometer ondergrondse verbindingen. Het is een essentiële schakel tussen de elektriciteitsmarkten van Noord- en Zuid-Europa. Als gevolg van de recente investeringen in interconnectiecapaciteit met de buurlanden en de investeringen die op middellange termijn zijn gepland, heeft België één van de meest open en best geïnterconnecteerde netten van Europa. Elia heeft een invloedrijke positie binnen de groep van Europese netbeheerders door zijn participaties in de energiebeurzen APX en Powernext (via HGRT), in CASC en Coreso, en vooral door zijn overname van de Duitse netbeheerder 50Hertz Transmission in samenwerking met zijn financiële partner IFM. Deze participaties liggen in de lijn van de strategie van Elia om een zo optimaal mogelijke dienstverlening aan te bieden aan de ondernemingen en de gemeenschap in België en het energie- en klimaatbeleid te bevorderen door het groeiend aandeel hernieuwbare energie te integreren. Ook door de oprichting van Elia Grid International - een handelsfiliaal dat instaat voor het ontwikkelen van diensten en consulting op het vlak van EPC (Engineering, Procurement & Constructing) binnen het transmissienetbeheer - bundelen Elia en 50Hertz hun inspanningen. LENGTE VAN HET HOOGSPANNINGSNET IN BELGIË Spanning (kv) Ondergrondse kabels (km) Bovengrondse lijnen (km) Totaal (km) Elia Totaal Elia

3 03 MEMORANDUM De energiesector in transitie 1 Richtlijn 2009/72, Reglement 713/2009 en 714/2009 De energiesector zit volop in transitie en belangrijke Europese, Belgische en regionale beleidsbeslissingen zijn bepalend voor de context waarbinnen deze transitie zich afspeelt. Ten eerste, is er het Derde Energiepakket 1 dat als doel de versterking van de interne elektriciteitsmarkt in de Europese Unie heeft. Deze interne elektriciteitsmarkt dient keuzevrijheid te bieden aan alle consumenten in de Europese Unie, zowel voor particulieren als voor ondernemingen, dient nieuwe mogelijkheden voor economische groei te creëren en de grensoverschrijdende handel te bevorderen en zo efficiëntieverbeteringen, concurrerende tarieven en een betere dienstverlening te bewerkstelligen, alsook bij te dragen tot de leverings- en voorzieningszekerheid en de duurzaamheid van de economie. Ten tweede, is er het Klimaat- en Energiepakket dat bepalend is voor de context waarbinnen de transitie zich afspeelt. Dit pakket omvat drie Europese doelstellingen die gerealiseerd dienen te worden tegen 2020: een reductie van broeikasgassen met 20% t.o.v. 1990, 20% hernieuwbare energie in de totale energiemix van de EU en het realiseren van 20% energie-efficiëntie. België moet tegen % energie uit hernieuwbare bronnen in het eindverbruik van energie behalen. Dit vertaalt zich in een doelstelling van 20,9% hernieuwbare energiebronnen in de elektriciteitsproductie. Het Klimaat- en Energiepakket heeft dus de basis gelegd voor de transitie naar een CO2-arme energieproductie. De twee bovenstaande pakketten worden verder gefaciliteerd door nieuwe beleidsbeslissingen zoals Verordening 347/2013 die de versnelling van de modernisering van de bestaande energie-infrastructuur en de bouw van nieuwe energietransportinfrastructuur beoogt door de erkenning van projecten van algemeen belang. Het 3 de energiepakket omvat ook het opstellen van de netwerkcodes: deze codes moeten de harmonisatie, integratie en efficiëntie van één Europese elektriciteitsmarkt faciliteren. Naast deze Europese wetgevende initiatieven zijn er ook belangrijke Belgische en regionale beleidsbeslissingen. De wet houdende de geleidelijke uitstap uit kernenergie omvat de sluiting van de nucleaire centrales in België tegen In 2015 worden Doel 1 en 2 uit dienst genomen wat een daling in de productiecapaciteit van 866 MW impliceert. Om deze daling op te vangen en gelet op de verschillende sluitingen van conventionele productiecentrales werden extra maatregelen getroffen door de regering om de bevoorradingszekerheid in België te kunnen garanderen ( Plan Wathelet ). Hieronder valt de verlenging van de opening van Tihange 1 tot 2025, een aanbesteding voor 800 MW nieuwe gasgestookte elektriciteitscentrales, de ontwikkeling van strategische reserves, steun aan het versterken van de interconnecties. Daarnaast werd ook de steun aan de offshore windproductie herzien. Om de Europese doelstellingen te kunnen realiseren werden op het niveau van de gewesten ook belangrijke initiatieven genomen met betrekking tot de ondersteuning van hernieuwbare energie, ter promotie van het rationeel energieverbruik en ter versnelling van de vergunningsprocedures. DOEL 1 DOEL 2 DOEL 3 TIHANGE 2 DOEL 4 TIHANGE 3 TIHANGE 1 MW /02 01/12 01/10 01/02 01/07 01/09 01/

4 04 MEMORANDUM 2014 Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het net Organisatie van de interne energiemarkt 3. De transitie, een uitdaging voor Elia Het productiepark in transitie De transitie van de energiesector heeft een belangrijke impact op vier grote dimensies: de samenstelling van het productiepark, de netontwikkeling, het beheer van het net en tenslotte op de organisatie van de interne energiemarkt. Elia wordt in deze vier domeinen voor grote uitdagingen geplaatst. Om aan deze uitdagingen het hoofd te kunnen bieden en om Elia toe te laten haar rol als essentiële schakel in de elektriciteitsmarkt verder te kunnen opnemen, is er nood aan een langetermijnvisie die haar uitvoering vindt in een onderbouwd reglementair kader, de bepaling en prioritering van de nodige middelen en de ondersteuning van de overheid op alle niveaus. CONTEXT De samenstelling van het productiepark wordt sterk beïnvloed door zowel het Klimaat- en Energiepakket als door nationale beleidsbeslissingen. De 2020-doelstellingen hebben de ontwikkeling van hernieuwbare energie sterk aangemoedigd door middel van ondersteuningsmechanismen. De toenemende productie van hernieuwbare energiebronnen heeft als gevolg dat de traditionele gascentrales minder draaiuren hebben (hernieuwbare energie staat vooraan in de meritorder) en hun rentabiliteit in het gedrang komt. Dit, en ook een veroudering van het bestaande productiepark, leidt vandaag tot de effectieve sluiting van verschillende gascentrales alsook tot de aankondiging van nieuwe sluitingen voor de toekomst. Deze evolutie in combinatie met de nucleaire uitstap brengt een grote uitdaging mee op het gebied van de bevoorradingszekerheid. Hoewel Elia niet verantwoordelijk is voor het bestaan van een productiepark dat gedimensioneerd is om de afname in alle omstandigheden te dekken, kunnen de voormelde problemen inzake bevoorradingszekerheid een belangrijke impact hebben op de taken van Elia. In dat kader werd Elia reeds de bijkomende taak toegewezen om de strategische reserves te beheren. Elia voerde een analyse uit in het kader van de ontwikkeling van strategische reserves, die een inschatting maakt van de reductie van de geïnstalleerde productiecapaciteit en die gebaseerd is op de nucleaire uitstap en de aangekondigde tijdelijke en definitieve sluitingen van verschillende centrales. Volgens de schattingen zal tussen 2014 en 2016/2017 de geïnstalleerde capaciteit dalen met MW: een reductie van meer dan 25% (zie onderstaande grafiek). De analyse die o.a. rekening houdt met een maximale benutting van de beschikbare interconnectiecapaciteit, toonde de noodzaak aan om te beschikken over een bepaald volume strategische reserves voor de komende winters. Door de Staatssecretaris werd, na voorstel van Elia, een volume van 800 MW aan strategische reserves langs productieen vraagzijde vastgesteld dat door Elia wordt aanbesteed.

5 05 MEMORANDUM 2014 De totaal geïnstalleerde capaciteit van de centrale productie-eenheden (fossiel en nucleair) met een minimum- en maximumgrens vermits een aantal eenheden tijdens de beschouwde periode buiten dienst gaan MW JANUARY 2014 Max Min 2014/ / /2017 Bovenstaande analyse werd echter gemaakt vóór de aankondiging van het (tijdelijk?) buiten dienst stellen van de nucleaire centrales Doel 3 en Tihange 2 wegens technische bezorgdheden. Volgens nieuwe analyses zal, ondanks een maximale benutting van de beschikbare MIN interconnectiecapaciteit, van de flexibele productie en MAX de strategische reserves, de bevoorradingszekerheid problematisch worden tijdens de winter van 2014/2015 en de volgende winters indien deze centrales niet terug in werking gesteld worden. Immers, de andere door de federale regering genomen maatregelen, zoals de aanbesteding voor 800 MW nieuwe gasgestookte centrales, en de versterking van de interconnecties kunnen niet op korte termijn de beoogde resultaten geven. Hoewel de elektriciteitsmarkt een Europees gegeven is, en de Europese netbeheerders grensoverschrijdende coördinatieorganen opgezet hebben om het evenwicht op de Europese netten te bewaken, blijft Elia afhankelijk van het nationale productiepark, dat evolueert maar zonder Europese coördinatie. De lidstaten hebben nog steeds de volledige autonomie om hun eigen energiemix te bepalen en te voorzien in hun eigen bevoorradingszekerheid. Deze paradox moet zo spoedig mogelijk opgelost worden. De uitdaging bestaat erin om een Europese bevoorradingszekerheid te waarborgen waarbij de maatregelen van de verschillende lidstaten op elkaar afgestemd worden en zo weinig mogelijk invloed hebben op de werking van de Europese markt.

6 06 MEMORANDUM 2014 Maatregelen Gelet op de dreigende bevoorradingsproblemen voor de winter van 2014/2015 en de volgende winters, is het 5 voor twaalf. Elia vraagt om op korte termijn: te waken over een correcte uitvoering van de maatregelen genomen door de regering om de bevoorradings zekerheid te garanderen. een evaluatie van de maatregelen uit te voeren waarbij de uitdienstname van Doel 3 en Tihange 2 in rekening wordt gebracht. Indien blijkt uit de evaluatie dat de maatregelen niet volstaan om de bevoorradings zekerheid te garanderen dienen de maatregelen aangepast te worden: - voorzien van een bijkomend volume aan strategische reserves (productie- en afname), - het herevalueren van de lopende aanbestedingsprocedure voor nieuw productiecapaciteit zowel m.b.t. volume als m.b.t. voorwaarden voor deelname om een maximaal volume te kunnen contracteren. het nemen van maatregelen om de uitdienstname van bestaande conventionele productie-eenheden die nog niet op het einde van hun levensduur zijn, te vermijden. het voortouw nemen in besprekingen met de buurlanden om de maatregelen inzake bevoorradingszekerheid van de verschillende landen beter op elkaar af te stemmen rekening houdend met de energiemix.

7 07 MEMORANDUM 2014 Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het net Organisatie van de interne energiemarkt Ontwikkeling van het net CONTEXT Om de interne energiemarkt tot stand te brengen, hernieuwbare energie te integreren en de bevoorradingszekerheid te garanderen is de verdere ontwikkeling van het transmissienet van essentieel belang. Allereerst dienen de interconnecties met buurlanden verder gerealiseerd te worden. Deze vormen een essentiële schakel in de bevoorradingszekerheid en om de marktwerkwerking te bevorderen. Naast interconnecties zijn er ook de netversterkingen die plaatsvinden om de voortdurend toenemende decentrale en hernieuwbare productie aan te sluiten maar ook om te voldoen aan de noden van de verbruikers. Tenslotte dienen er ook belangrijke vervangingsinvesteringen te gebeuren omwille van het ouder wordende net. De door Elia voorziene investeringen op een spanningsniveau vanaf 70kV worden opgenomen in een nieuw federaal ontwikkelingsplan , goed te keuren door de toekomstige minister van energie. De andere investeringen worden opgenomen in de regionale investeringsplannen. De goedgekeurde investeringsplannen vormen een belangrijke input voor de tarieven die door de CREG zullen goedgekeurd worden voor de periode Aan de hand van deze vooruitzichten becijferde Elia dat voor het komende decennium haar investeringsbehoefte meer dan 2 miljard euro bedraagt. Elia wordt, net als andere Europese transmissienetbeheerders, geconfronteerd met een groeiende vraag naar aansluitingen voor bv. onshore windparken en WKK-installaties in geografische gebieden waar het net niet over voldoende capaciteit beschikt om een veilige werking van het net te garanderen. Een netuitbreiding in deze gebieden vergt veel tijd en duurt meestal langer dan de realisatie van de productie-eenheid. Daarom is het belangrijk om in overleg met de overheden beredeneerde keuzes te maken over de optimale ontwikkeling van het net alsook over de optimale locatie voor de aansluiting van deze nieuwe (decentrale) productiecapaciteit. Naast netversterking moet er ook voldoende aandacht besteed worden aan het flexibel toegang geven aan de productie-installaties. Elia voert verder ook een proactief investeringsbeleid om de netcapaciteit van het transmissienet te verhogen in de geografische zones waar zich met een hoge waarschijnlijkheid een sterke groei van hernieuwbare energieproductie zal voordoen. Zowel de realisatie van interconnecties, netversterkingen, aansluiting van decentrale productie en het uitvoeren van vervangingen zijn cruciaal omwille van diverse redenen: de economische ontwikkeling van die regio, de integratie van decentrale productie, de realisatie van een interne energiemarkt, het garanderen van de bevoorradingszekerheid, het verhogen van het welzijn, in het bijzonder op milieuvlak, enz. Ondanks het duidelijk maatschappelijk belang en de kwalificatie van projecten als project van algemeen belang (PCI)* door de Europese Commissie, is de realisatie ervan afhankelijk van de public acceptance, het feit of vergunningen snel afgeleverd worden en of er gerechtelijke procedures aangespannen worden door openbare besturen of burgers. Onderstaande Elia-projecten illustreren deze problematiek. * PCI: Project of Common Interest. door het dragen van een PCI- label zullen de projecten een snellere en efficiëntere vergunningverleningsprocedures en verbeterde regelgevende behandeling ondervinden.

8 08 MEMORANDUM 2014 Eeklo Avelgem Avelin France Mercator Bruegel Netherlands Zandvilet Maasbracht Meerhout Lint Verbrande Brug Lixhe Drogenbos Courcelles Brume Gramme Achene Monceau Chooz Luxembourg Lonny Aubange Schiffelange Germany ➊ Stevin-project: aanvang van het project voor onbepaalde termijn vertraagd wegens hangende procedures voor de Raad van State. Dit project is noodzakelijk voor de aansluiting van de offshore windmolenparken, de interconnectie met het VK en de economische ontwikkeling van de zeehavens en kuststreek. ➋ Belgian Offshore Grid (PCI)*: voorziet, in samenwerking met de offshore producenten, de aanleg van een net in zee om op een efficiënte wijze de verschillende voorziene windmolenparken te kunnen aansluiten. Ook dit project is voor onbeperkte tijd uitgesteld gelet op de onzekerheid rond het Stevin-project en de reglementaire onzekerheid hieraangaande. ➌ Nemo-project (PCI)*: de eerste interconnectie met het VK zou voor onbepaalde tijd vertraging kunnen oplopen gelet op de onzekerheid van het Stevin-project. Dit project is essentieel voor de bevoorradingszekerheid en de éénmaking van de markt. ➍ Brabo: na een arrest van de Raad van State in 2012 dat het GRUP vernietigde, werd het project opnieuw opgestart en zou het moeten gerealiseerd worden tegen Het project is nodig voor de interconnectie met Nederland en de afname in de Antwerpse haven. ➎ Alegro (PCI)*: opgestart in 2012 en zou tegen 2019 gerealiseerd moeten worden. De eerste interconnectie met Duitsland is noodzakelijk voor de bevoorradingszekerheid, de integratie van hernieuwbare energiebronnen en de éénmaking van de markt. ➏ Versterking van de Oostlus: de vergunningen voor dit project werden afgeleverd maar aangevochten door de betrokken gemeenten. Dit project is noodzakelijk voor de integratie van de decentrale productie in de regio Butgenbach-Amel. Legende Power station HV-station 380 kv Other companies Planning procedure Being studied Line 380 kv Other companies 380 / 220 kv ➊ Extension 380 kv to the coast Windparks + Zeebrugge (Stevin) ➋ Belgian Offshore Grid ➌ HVDC connection UK (Nemo) ➍ Reinforcement 380 kv Antwerp port area (Brabo) ➎ Interconnection HVDC Belgium-Germany (Alegro) ➏ Reinforcement East loop (wind power decentralized power units) Tenslotte investeert Elia ook heel wat middelen in het onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe technologieën die toelaten om de nodige netinvesteringen uit te voeren met beperking van de impact op de omgeving, om haar net optimaal te beheren (zoals hogetemperatuursgeleiders, compacte mastarmen, temperatuursbewaking van de lijnen in real time, etc.) en om haar net steeds smarter te maken (HVDC-technologie, integratie van hernieuwbare, etc.). * PCI: Project of Common Interest. Zie p. 7.

9 09 MEMORANDUM 2014 Maatregelen Om de ontwikkeling van het net met meer hernieuwbare en decentrale productie op een vlotte en kostenefficiënte manier te laten gebeuren, vraagt Elia: de verduidelijking van de Belgische energiemix om enerzijds de bevoorradingszekerheid te garanderen en anderzijds de netbeheerder toe te laten de noodzakelijke ontwikkelingen van het transmissienet te plannen en de nodige versterkingswerken uit te voeren. De concrete vertaling van de Europese doelstellingen betreffende elektriciteitsproductie op basis van hernieuwbare energiebronnen via het Nationaal Allocatieplan is belangrijk bij de verduidelijking van de mix en heeft ook consequenties voor de voorbereiding van het ontwikkelingsplan dat er bij het bepalen van de locatie voor toekomstige aansluitingen rekening gehouden wordt met de beschikbare netcapaciteit om een optimaal gebruik van de bestaande infrastructuur te garanderen en de kosten voor het net te beperken, wat in het belang van iedereen is. Flexibele toegang moet een deel van de oplossing vormen voor aansluiting in geval van beperkte netcapaciteit en om investeringen te voorkomen die minder noodzakelijk zijn. het geven van de nodige ondersteuning voor het voeren van een proactief investeringsbeleid dat in nauw overleg plaatsheeft met overheden, toezichthouders, eindgebruikers, marktspelers en in het bijzonder met de netbeheerder. Door samenwerking en coördinatie kunnen de juiste federale en regionale maatregelen getroffen worden. Om de noodzakelijke investeringen snel te kunnen realiseren vraagt Elia: een coherente en effectieve samenwerking met de overheidsinstanties om in samenspraak de prioritaire investeringsprojecten te bepalen: aansluiting van de offshore elektriciteitsproductie, ontwikkeling van de interconnecties met de buurlanden (Nemo, Alegro, Brabo), onthaalcapaciteit te ontwikkelen voor hernieuwbare energie... de opname van verantwoordelijkheid door lokale, regionale en federale besturen in het proactief communiceren over de energietransitie en het verdedigen van het belang van de noodzakelijke investeringen waarover een consensus bestaat zodat afgeleverde vergunningen niet langer worden betwist door openbare besturen. het ondersteunen door de betrokken overheden van de initiatieven die Elia neemt om de algemene aanvaarding door het publiek te bevorderen. een echte one stop shop (voor vergunningen) met een volledige integratie van de bestaande vergunningsprocedures m.b.t. stedenbouw, milieu en energie op federaal en regionaal niveau voor elektriciteitstransmissie-infrastructuur. het vermijden van meervoudige milieustudies en openbare onderzoeken op regionaal en federaal niveau met eenzelfde of gelijkaardig voorwerp, om verwarring bij de burger en lange doorlooptijden te vermijden. Om de netuitbouw en het beheer efficiënt en met de beste technologieën te laten gebeuren vraagt Elia: de stimulering en ondersteuning van de investeringen in het onderzoek dat nodig is voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën en de verdere verslimming van het transmissienet.

10 wind onshore run of river 10 MEMORANDUM 2014 Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het net Organisatie van de interne energiemarkt Beheer van het net CONTEXT Elektriciteit kan niet in grote hoeveelheden worden opgeslagen. Ze moet geproduceerd worden op hetzelfde ogenblik dat de verbruiks behoefte zich voordoet. De netbeheerder heeft als opdracht om continu toe te zien op het evenwicht tussen de productie en het verbruik. Dit is een voorwaarde voor de goede werking van het net en de kwaliteit van de bevoorrading. Door het Klimaat- en Energiepakket wordt het netbeheer voor nieuwe uitdagingen gesteld. De geïnstalleerde capaciteit aan hernieuwbare energiebronnen alsook de productie zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. En ook de komende jaren zal hernieuwbare energie een belangrijke rol spelen. Het is dan ook een uitdaging om de hernieuwbare energiebronnen te integreren in de energiemarkt doordat de productie moeilijker te voorspellen is, een intermitterend karakter heeft en ondersteund wordt door subsidiemechanismen die marktverstorend kunnen werken Elia steunt de doelstelling om een verhoging van het aandeel van hernieuwbare energie mogelijk te maken en erkent de noodzaak van steunmechanismen voor technologieën die nog niet matuur zijn. De huidige mechanismen en de daardoor gegeven signalen verhinderen echter dat de betrokken marktpartijen volledige verantwoordelijkheid nemen voor het evenwicht tussen injectie en afname in hun eigen portefeuille. Naast de integratie van hernieuwbare energie vormen andere veranderingen in het productiepark, in het bijzonder de effectieve en aangekondigde sluiting van gascentrales, ook een uitdaging voor het netbeheer. Dit type centrale heeft immers nog steeds een groot aandeel in de levering van de diensten voor het permanent bewaren van het evenwicht in het elektriciteitsnet (ondersteunende diensten) en indien deze diensten in aanbod verminderen zal dit een impact hebben op een competitieve werking van de markt van de ondersteunende diensten. Elia stelt alles in het werk om de goede werking van het net te garanderen en de veranderingen in de markt van de ondersteunende diensten op te vangen. Elia ondernam al innovatieve initiatieven ter diversificatie van bronnen (WKK, hydro, wind, etc.) en leveranciers (vraagzijdebeheer vanuit transmissie- en distributienetten) die ondersteunende diensten leveren en dit binnen de technische limieten van het elektriciteitsnet. Evolutie HEB* (MW) Totaal HEB* 2013: 5800 MW 21% 48% 19% 10% 2% Biomass Solar Wind offshore Wind onshore Run of river * HEB: Hernieuwbare energiebronnen 2014

11 11 MEMORANDUM 2014 Maatregelen Om het net op een zo efficiënt mogelijke manier uit te baten, vraagt Elia de herziening van een aantal modaliteiten van de steunmechanismen zonder dat deze leiden tot een aantasting van het algemeen niveau van de benodigde steun. In het bijzonder vraagt Elia: de harmonisatie van de steunmechanismen op regionaal en federaal niveau alsook de harmonisatie van de hieraan gerelateerde maatregelen en regels. de aanpassing van toekomstige steunmechanismen op een dergelijke wijze zodat de huidige koppeling van de steun aan de geproduceerde elektriciteit wordt weggewerkt en een volledige integratie van hernieuwbare energiebronnen in de markten tot stand komt. voor de bestaande steunmechanismen, indien nodig, aanpassingen door te voeren om een betere marktintegratie te bereiken en dit met respect voor de aangegane verbintenissen. dat bij het aanpassen van deze steunmechanismen de Europese richtsnoeren (Guidelines on Sate Aid for environmental protection and energy ) gehanteerd worden als belangrijke leidraad. dat de financiering en administratieve behandeling van deze mechanismen losgekoppeld worden van de taken die Elia als netbeheerder heeft. Om de goede werking van het net te garanderen en de veranderingen in de markt van ondersteunende diensten op te vangen, vraagt Elia: adequate middelen te voorzien om de ondersteunende diensten te kunnen contracteren. de nodige vrijheidsgraden voor de ontwikkeling van de markt van ondersteunde diensten alsook de ondersteuning bij de ontwikkeling hiervan. het wettelijke en regulatoire kader te voorzien voor de ontwikkeling van vraagzijdebeheer. de ontwikkeling van maatregelen om een productiepark te garanderen dat aan de noden voldoet en over de nodige flexibiliteit beschikt en waarover de netbeheerder kan beschikken om zijn taken uit te oefenen. Deze maatregelen dienen zo ruim mogelijk te worden bekeken inclusief de mogelijkheid voor Elia om over eigen middelen zoals opslag te beschikken.

12 12 MEMORANDUM 2014 Het productiepark in transitie Ontwikkeling van het net Beheer van het net Organisatie van de interne energiemarkt Organisatie van de interne energiemarkt CONTEXT Voor de realisatie van de interne energiemarkt werden reeds grote stappen voorwaarts genomen. Na de trilaterale marktkoppeling werkte Elia samen met andere transmissienetbeheerders en elektriciteitsbeurzen aan de ontwikkeling van de Centraal-West-Europese markt. Een volgende stap in het integratieproces was de invoering van een day-aheadmarktkoppeling in Noordwest-Europa (NWE). Tenslotte was er zeer recent de koppeling van de NWE-markt met de SWE-markt (South Western Europa) wat leidde tot de creatie van één West-Europese markt. Deze projecten hebben bijgedragen aan het feit dat de Belgische groothandelsmarkt voor elektriciteit vandaag niet langer een nationaal gegeven is en elektriciteitsprijzen niet langer nationaal bepaald worden. Elia werkt vandaag ook actief mee aan projecten voor de intradaymarkten om de liquiditeit ten gunste van de marktspelers te laten toenemen. Deze initiatieven worden mogelijk gemaakt dankzij de intensieve coöperatie tussen de transmissienetbeheerders en de elektriciteitsbeurzen die actief zijn in deze regio s. De beurzen voor elektriciteit in ons land en in de buurlanden zijn niet-gereguleerde entiteiten die, door samenwerking in een specifiek Europees kader, een centrale rol spelen bij het tot stand komen van de interne markt voor elektriciteit. Een eenzijdige wijziging van dit regulatoir kader zou nadelig kunnen zijn voor deze ontwikkelingen. Voor Elia blijft de uitdaging erin bestaan om een doorgedreven marktintegratie na te streven om zo efficiëntieverbeteringen te realiseren, concurrentie te bevorderen en bij te dragen tot de leverings- en bevoorradingszekerheid. Partners 13 transmissienetbeheerders 4 energiebeurzen Koppeling CWE regio Groot-Brittannië en de Scandinavische regio 1 CWE-markt bestaat uit Nederland, Luxemburg, België, Frankrijk en Duitsland 2 NWE-markt bestaat uit CWE-landen, Groot-Brittannië, Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken en Oostenrijk

13 13 MEMORANDUM 2014 Maatregelen De realisatie van de interne energiemarkt vormt een aanzienlijke uitdaging en daarom vraagt Elia: adequate middelen om de voortrekkersrol die Elia reeds gespeeld heeft te kunnen behouden en dus alles in het werk te stellen om de marktintegratie te faciliteren. bij eventuele wijziging van het regulatoir kader van de elektriciteitsbeurs Belpex, hierover met de buurlanden te overleggen of, indien dit niet mogelijk is, hierbij rekening te houden met het businessmodel van deze activiteit in de buurlanden. een vruchtbare samenwerking met de Belgische autoriteiten om de Europese bepalingen van de netwerkcodes zo adequaat mogelijk en op een coherente manier om te zetten in nationale wetgeving, zodat de transmissienetbeheerder de taken die door deze regelgeving werden toegewezen, kan uitvoeren. om de werkzaamheden in het kader van de verdere integratie van de markten (marktkoppeling, ontwikkeling van de intraday markten,...) en de realisatie van het Europese marktmodel te steunen en voldoende flexibiliteit te voorzien in de Belgische reglementaire bepalingen. een wetgevend en regulatoir kader dat overeenstemt met de Europese ontwikkelingen.

14 14 MEMORANDUM Essentiële randvoorwaarden Het is duidelijk dat de transitie de nodige veranderingen met zich meebrengt die Elia, als netbeheerder, voor nieuwe uitdagingen stelt op het niveau van netontwikkeling en beheer, de marktintegratie maar ook op het gebied van het faciliteren van de bevoorradingszekerheid. Om op de opgesomde uitdagingen een antwoord te bieden zijn er bepaalde randvoorwaarden essentieel. ONDERBOUWD EN STABIEL REGELGEVEND KADER Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de creatie van een onderbouwd en stabiel regelgevend kader waarbinnen Elia haar activiteiten duidelijk kan ontwikkelen. Bij de ontwikkeling van dit kader dient Elia voldoende geraadpleegd te worden voor de aspecten van de wetgeving die de transmissienetbeheerder aanbelangen. Recente veranderingen in het wettelijk kader voor de ontwikkeling van het Belgian Offshore Grid hebben verregaande gevolgen voor Elia en haar partners. De aanleg van dit net in de Noordzee is echter noodzakelijk om op een efficiënte wijze de verschillende voorziene windmolenparken te kunnen aansluiten en vormt een belangrijke bouwsteen voor de toekomstige realisatie van een North Sea Grid. Elia vraagt dan ook de vaststelling van een sluitend wettelijk kader dat de realisatie van het Belgian Offshore Grid, dat bovendien een project van algemeen belang is, verzekert. Het regulatoir en wettelijk kader dient rekening te houden met de risico s die de verbruikers en netbeheerders lopen op het gebied van de investeringen in netinfrastructuur doordat aangekondigde projecten die netversterkingen vereisen niet worden uitgevoerd (stranded costs). Om een stabiel regelgevend kader te bewaren vraagt Elia ook om de gemeenschappelijke tariefstructuren en contracten te handhaven voor alle gebruikers van het Elia-net, en wel in het belang van deze gebruikers: deze beschikken immers vaak over verschillende verbruiksplaatsen in verschillende gewesten of deze zijn aangesloten op verschillende spanningsniveaus. Diverse gemeenten heffen belastingen op masten die disproportioneel zijn en de transmissienettarieven aanzienlijk kunnen doen stijgen (de totale kost kan tot +/- 40 mio per jaar oplopen indien op alle Elia-masten in België een dergelijke belasting wordt geheven). Deze handelswijze legt een hypotheek op de ontwikkeling van het net alsook op de betaalbaarheid ervan. Elia vraagt dan ook om met de bevoegde instanties hierover overleg te voeren en te werken aan een oplossing. ADEQUATE MIDDELEN Volgens de vergelijking opgesteld door ENTSO-E (European Network of Transmission System Operators for Electricity) zijn de Elia-tarieven bij de laagste van Europa. Volgens de informatie die de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG) gepubliceerd heeft, ligt het aandeel van de transmissietarieven in de factuur van de huishoudelijke verbruikers op dit ogenblik ongeveer tussen 3 en 6 %. Elia stelt alles in het werk om ook in de toekomst competitieve tarieven te verzekeren. Het takenpakket van Elia is de afgelopen jaren echter sterk in omvang toegenomen en beperkt zich niet meer tot alleen het onderhoud, de ontwikkeling en de uitbating van het net. Elia heeft de rol van marktfacilitator ter harte genomen en neemt de lead in verschillende marktintegratieprojecten, doet aan onderzoek en ontwikkeling, zoekt proactief naar oplossingen om HEB in de markt te integreren, werkt ambitieuze maatregelen uit om de bevoorradingszekerheid te ondersteunen, ontwikkelt innovatieve producten om vraagsturing te promoten,... Al deze activiteiten vergen menselijk kapitaal maar ook financiële middelen. In het kader van de komende tarifaire periode moet verzekerd worden dat Elia ertoe aangezet wordt om de uitdagingen aan te gaan en dat Elia op de markt de nodige middelen kan vinden om de investeringen te financieren.

15 15 MEMORANDUM 2014 Componenten van de transmissienettarieven in /MWh (ENTSO-E, 2013) EEN GESCHIKTE TARIEFSTRUCTUUR Een derde essentiële OTHER randvoorwaarde is het opstellen van een geschikte tariefstructuur die rekening houdt met de stijging van het LOSSES aantal decentrale productie-eenheden. Dit leidt immers tot investeringen in het net die niet gepaard SYSTEM gaan met een Sverhoogde consumptie maar met een vermindering van de afgenomen energie van het net, in het bijzonder het transmissienet. INFRASTRUC De tarieven worden momenteel per eenheid volume bepaald en het stijgende aantal decentrale productieeenheden heeft dan ook een aanzienlijke invloed op de financiering van de tarieven en de openbare dienstverplichtingen die door de overheid aan Elia worden opgelegd. 0 AT BE BH BG HR CZ DK EE FI FR DE GB GR HU Andere regulatoire lasten Verliezen Systeemdiensten Infrastructuur IE IT LV LT LU MK NL NI NO PL PT RO RS SK SI ES SE CH Een geschikte tariefstructuur dient ook het cascadeprincipe te behouden waarbij de transmissienetkosten worden gerecupereerd via de distributienetbeheerders die op hun beurt kosten recupereren via de leveranciers, die ten slotte de kosten doorfactureren naar de eindklant.

16 An Elia Group Company Contact Elia Keizerslaan Brussel - België T +32 (0) Colofon Concept en eindredactie: Elia, departement Communicatie Grafische vormgeving: Verantwoordelijke uitgever: Ilse Tant Mei 2014

Reactie van Elia op de conceptnota voor nieuwe regelgeving betreffende het stimuleren van een Vlaams energienet in evenwicht

Reactie van Elia op de conceptnota voor nieuwe regelgeving betreffende het stimuleren van een Vlaams energienet in evenwicht Reactie van Elia op de conceptnota voor nieuwe regelgeving betreffende het stimuleren van een Vlaams energienet in evenwicht 29 februari 2016 INHOUDSTAFEL 1 Voorwoord... 3 2 Elia, beheerder van het transmissienet

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

Goedkeuring plan Wathelet door kern

Goedkeuring plan Wathelet door kern Staatssecretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming Secrétaire d Etat à l'environnement, à l'energie, à la Mobilité et aux Réformes institutionnelles Melchior Wathelet Goedkeuring

Nadere informatie

Bevoorradingszekerheid

Bevoorradingszekerheid Bevoorradingszekerheid Commissies Bedrijfsleven en Binnenlandse Zaken van de Kamer van volksvertegenwoordigers 23.09.2014 23 september 2014 1 Meer over FEBEG Inhoud Niets nieuws onder de zon Veel partijen

Nadere informatie

Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Vlaams Gewest

Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Vlaams Gewest Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Vlaams Gewest Elia is de beheerder van het Belgische transmissienet voor elektriciteit. De onderneming staat in voor de transmissie van elektriciteit op efficiënte,

Nadere informatie

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio

SEAGRIDS. Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio SEAGRIDS Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Versterking van het elektriciteitsnet in de kustregio Noodzaak van de Seagrids investeringsprojecten Aansluiting van de internationale, onderzeese

Nadere informatie

Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Brussels Hoofdstedelijk Gewest Memorandum Elia Gewestelijke verkiezingen 2009 Brussels Hoofdstedelijk Gewest Elia is de beheerder van het Belgische transmissienet voor elektriciteit. De onderneming staat in voor de transmissie van elektriciteit

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Europese feestdagen 2017

Europese feestdagen 2017 Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 03-03 Denemarken

Nadere informatie

Consultatie volumebepaling strategische reserve

Consultatie volumebepaling strategische reserve Consultatie volumebepaling strategische reserve Samenvatting Een consultatie aangaande de volumebepaling in het kader van de strategische reserve is georganiseerd. Dit document omvat feedback van Elia

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Het project Mercator-Horta

Het project Mercator-Horta ELIA Mercator-Horta project 1 Het project Mercator-Horta Vernieuwing van een cruciale hoogspanningslijn De vernieuwing van de lijn Mercator-Horta is noodzakelijk voor de bevoorradingszekerheid en de economische

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter en situatie voor winter Eerste feedback winter

Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter en situatie voor winter Eerste feedback winter Analyse van de elektriciteitsbevoorrading winter 2014-2015 en situatie voor winter 2015-2016 Eerste feedback winter 2014-2015 WG System Operations 06 maart 2014 Filip Carton / Dirk Aelbrecht National Control

Nadere informatie

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans

Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014. Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Conferentie van Gouverneurs Bespreking van elektriciteitschaarste 3/9/2014 Frank Vandenberghe Tomas Gunst Christian Kerremans Overzicht 1.De rol van de Transmissienetbeheerder 2.Afschakelplan 2 1. De rol

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Toepassing van tarieven voor injectie. op het distributienet

Toepassing van tarieven voor injectie. op het distributienet Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Toepassing van tarieven voor injectie op het distributienet Natalie Cornelis - Directie Controle prijzen en rekeningen 1 STUDIES VAN DE CREG

Nadere informatie

Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur

Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur Consultatiedocument Elia Users Group met betrekking tot het voorstel van Elia tot wijziging van de tariefstructuur Inhoud Inleiding... 2 I. Krachtlijnen van de ontwikkeling van het voorstel van Elia tot

Nadere informatie

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Overzicht 1. Wie is EDF Luminus 2. De uitdaging 3. De oplossing Corporate Presentation -

Nadere informatie

STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM

STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM STUDIE OVER DE PERSPECTIEVEN VAN ELEKTRICITEITSBEVOORRADING TEGEN 2030 ADDENDUM Januari 2015 2 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en dienstenmarkt

Nadere informatie

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres 2 Hoogspanningsnet in de Noordzee : een toekomstvisie Om de Belgische en Europese

Nadere informatie

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten IP/08/1397 Brussel, 25 september 2008 Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten Hoe kan de EU bereiken dat alle Europeanen

Nadere informatie

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Dr. Walter Mondt, ECOREM 26 november 2013 1 Inhoud Voorstelling Ecorem NV Context van de studie Werkingsprincipe van het energieatol Opbouw van het energieatol

Nadere informatie

Twee netbeheerders Eén groep

Twee netbeheerders Eén groep Twee netbeheerders Eén groep 2 ELIA GROUP Door de liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft de rol van de transmissienetbeheerders een essentiële dimensie gekregen. Hun rol is niet meer los te denken

Nadere informatie

ADVIES AR090506-043 ALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over

ADVIES AR090506-043 ALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ALGEMENE

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Vleva, Minaraad, 28 januari 2016 Jan Haers LNE/AIB Energie-attaché PV Het Luxemburgse voorzitterschap (2 de helft 2015) Raad Energie van 26 november

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De elektronische publicatie van balancinggegevens: informatie ten dienste van de markt Om het evenwicht in zijn regelzone te kunnen handhaven, heeft Elia een balancingmechanisme

Nadere informatie

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP 17 februari 2016 VREG uw gids op de energiemarkt Elementen voor een energienet in evenwicht Slimme meters Nieuwe technologie (achter de meter)

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt

Beslissing van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Beslissing van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt van 17 mei 2017 met betrekking tot de aanvraag van Remeha NV voor de classificatie van de elektriciteitsproductie-eenheid als opkomende

Nadere informatie

ADVIES AR ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, Brussel Tel. : 02/ Mail :

ADVIES AR ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, Brussel Tel. : 02/ Mail : ADVIESRAAD GAS EN ELEKTRICITEIT Nijverheidsstraat, 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.70 Mail : ar-cc@creg.be ADVIES AR161019-067 over de studie van Elia : Nood aan adequacy en flexibiliteit in het Belgische

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Infosessie POM-ODE 05/04/11 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Vaststellingen Net uitgebouwd vanuit centrale filosofie Centrale

Nadere informatie

ALEGRO, een eerste interconnectie tussen België en Duitsland; BELUX, een eerste interconnectie tussen België en het Groothertogdom Luxemburg;

ALEGRO, een eerste interconnectie tussen België en Duitsland; BELUX, een eerste interconnectie tussen België en het Groothertogdom Luxemburg; VERANTWOORDING METHODE BIJLAGE 4 in verband met een bijzondere stimulans voor belangrijke en specifieke investeringen in het net voor een ad hoc vastgestelde termijn Overeenkomstig artikel 12, 5, 22 van

Nadere informatie

Energie- en Klimaatdag 2017: Netbeheer van de toekomst. Welkom

Energie- en Klimaatdag 2017: Netbeheer van de toekomst. Welkom Energie- en Klimaatdag 2017: Netbeheer van de toekomst Welkom 1 Eandis in de energiemarkt CREG / VREG Decentrale producenten elektriciteit Centrale producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia Distributienetbeheerders

Nadere informatie

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.99 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12 Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit Smart Energy Solutions 04/12/12 Inhoud Netinvesteringen Netaansluitingen Gesloten distributienetten Directe lijnen Nettoegang Flexibiliteit VREG

Nadere informatie

BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG

BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG 20.02.2008 BELEIDSNOTA 2008 VAN FEBEG Met de nieuwe organisatie van de beroepsverenigingen van de sector vertegenwoordigt FEBEG nu enkel producenten en leveranciers van elektriciteit en gas die in België

Nadere informatie

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring 13 november 2012 Bijgewerkt in juni 2014 E nergie is van vitaal belang in ons leven. Teneinde ons welzijn te garanderen en ten

Nadere informatie

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging

Stroomproblematiek winter 2014-2015. Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Stroomproblematiek winter 2014-2015 Katrien Moens Manager Belangenbehartiging Probleem? Onevenwicht vraag productie Frequentie wijkt af van 50 Hz Black-out over grote delen van België / Europa Brown-out

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.99 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2

Persnota. 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Persnota 1 december 2015 Bevoorradingszekerheid en energietransitie Akkoord over de verlenging van Doel 1 en Doel 2 Inleiding België beschikt over een geïnstalleerde elektrische productiecapaciteit van

Nadere informatie

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015

Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Een pensioenhervorming in het teken van defined ambition? Frank Vandenbroucke Jaarevent Alumni & Friends, Actuariaat Leuven 28 september 2015 Documentatie European Commission, The 2015 Ageing Report, European

Nadere informatie

ADVIES (A) CDC-994

ADVIES (A) CDC-994 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ADVIES

Nadere informatie

TenneT in de energiemarkt

TenneT in de energiemarkt TenneT in de energiemarkt Klaas Hommes Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg

Nadere informatie

Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE

Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE VREG Beleidsplatform Slimme Netten 12/11/2012 Tine Deheegher, ODE Francies Van Gijzeghem, ODE ODE Koepelorganisatie duurzame energie Vlaams Gewest

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025

Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025 Federaal Ontwikkelingsplan van het transmissienet 2015-2025 Voorlopige versie 30 januari 2015 De bevoorradingszekerheid De ontwikkeling van de interne markt De integratie van de hernieuwbare energiebronnen

Nadere informatie

Beheersing piekverbruik

Beheersing piekverbruik Beheersing piekverbruik Cis Vansteenberge Smart Building Congres 5 maart 2015 Beheersing piekverbruik 5/3/2015 1 Inhoud Inleiding Congestie Windprofiel Profiel zonne-energie Oplossingen DSM Opslag Besluit

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

BESLUIT (Z) CDC-1109/9

BESLUIT (Z) CDC-1109/9 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Inleiding Artikel 5 van de NC RfG betreft Determination of significance

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit I. DOEL VAN HET RAADPLEGINGSPROCES Met het ontwerp van tariefmethodologie dat nu voorligt, zet de CREG een

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

Netaansluiting Windparken

Netaansluiting Windparken Netaansluiting Windparken Wouter van den Akker Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand:

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Afschakelplan en Stroomtekort 2014

Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Afschakelplan en Stroomtekort 2014 Komt het tot afschakelen? Wat is het afschakelplan / Ben ik erbij betrokken? Verloop van het afschakelplan 2 13. 225 MW De afnamepiek op het net van Elia in 2013: 13.225

Nadere informatie

Federaal ontwikkelingsplan 2010-2020

Federaal ontwikkelingsplan 2010-2020 Federaal ontwikkelingsplan 2010-2020 Voorlopige versie Ontwerp opgesteld in samenwerking met de Algemene Directie Energie van de Federale Overheidsdienst «Economie, KMO, Middenstand en Energie» en het

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME INHOUD Voorstelling van Synergrid en de rol van de netbeheerders Integratie van elektrische voertuigen

Nadere informatie

Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap

Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Griekse voorzitterschap Jan Haers 07.02.2014 Vleva en SAR-Minaraad Overzicht ILUC 2030 klimaat-energiekader Mededeling over energieprijzen en kosten Mededeling over overheidsinterventie

Nadere informatie

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009 Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer Géry Vanlommel 30 maart 2009 Taken distributienetbeheerder takenpakket van DNB s niet langer beperken tot louter doorvoeren van elektriciteit

Nadere informatie

Het North Seas Countries Offshore Grid Initiative (NSCOGI) Brussel, 8 mei 2012

Het North Seas Countries Offshore Grid Initiative (NSCOGI) Brussel, 8 mei 2012 Het North Seas Countries Offshore Grid Initiative (NSCOGI) Brussel, 8 mei 2012 Jan Hensmans Senior policy Adviser Algemene Directie Energie Pentalaterale Ministeriële beslissing 12 juni 2009 Beslissing

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Duurzame energienetten in Vlaanderen 23/03/2010 Dirk Marginet Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Inhoudsopgave Rol decentrale

Nadere informatie

.bedomeinnamen. & registrars

.bedomeinnamen. & registrars .bedomeinnamen & registrars 2014 2 Aantal nieuwe.be-registraties 193.659 222.919 232.746 257.637 267.780 306.341 299.846 264.930 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Evolutie van de.be-domeinnamen 736.498

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT E VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT Bij elektriciteitshandel is er steeds kans op onevenwicht tussen injectie en afname van het net. Iedere ARP, of evenwichtsverantwoordelijke, moet de stroomafname

Nadere informatie

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste

Winteractieplan. Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Winteractieplan Stroomvoorziening in geval van energieschaarste Komt er een energieschaarste deze winter? Dalende productiecapaciteit Problemen met nucleaire centrales Invoercapaciteit is beperkt (investeringen

Nadere informatie

Uitdagingen voor het distributienet. Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013

Uitdagingen voor het distributienet. Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013 Uitdagingen voor het distributienet Frederik Hindryckx Energik decentrale elektriciteitsproductie 23/05/2013 Situering Eandis in energiemarkt CREG / VREG Producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia

Nadere informatie

FACTSHEET (04/10/2012)

FACTSHEET (04/10/2012) Evenwicht: een fysiek gegeven waarvan de frequentie de indicator is Elektriciteit kan niet worden opgeslagen. De hoeveelheid elektriciteit die op het net geïnjecteerd wordt (productie en invoeren) en de

Nadere informatie

.bedomeinnamen. onder de loep 2011

.bedomeinnamen. onder de loep 2011 1.bedomeinnamen onder de loep 2011 2 Aantal nieuwe.be-registraties Evolutie van de.be-domeinnamen 471.453 602.607 736.498 859.474 977.998 1.101.668 1.219.935 131.588 147.022 193.659 222.919 232.746 257.637

Nadere informatie

UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE

UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE 13.12.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/37 UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE van 11 december 2013 tot wijziging van Besluit 2012/226/EU betreffende de tweede reeks gemeenschappelijke veiligheidsdoelen

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen 20.01.2006-20.02.2006 220 antwoorden. Geef aan op welk gebied uw hoofdactiviteit ligt D - Industrie 58 26,4% G - Groothandel en kleinhandel; reparatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 542 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

RTE en Elia versterken de elektrische interconnectie tussen Frankrijk en België

RTE en Elia versterken de elektrische interconnectie tussen Frankrijk en België RTE en Elia versterken de elektrische interconnectie tussen Frankrijk en België PERSDOSSIER Vrijdag 25 juni 2010 CONTACT PRESSE RTE: Claire de Villèle T+33 (0)1 41 02 17 77 P +33 (0)6 65 49 70 90 claire.de-villele@rte-france.com

Nadere informatie

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016 Technische Briefing Overzicht Nucleair Park 11 januari 2016 Overzicht van het nucleair park Doel 1 15 februari 2015: volgens de wet van 2003 wordt de elektriciteitsproductie na 40 jaar uitbating stop gezet

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST ADVIES (BRUGEL-ADVIES-20150702-207) Betreffende het Federaal ontwikkelingsplan van Elia voor de periode 2015-2025 en het verslag

Nadere informatie

Energiezekerheid in onzekere tijden. Waarom blijft het energiebeleid falen?

Energiezekerheid in onzekere tijden. Waarom blijft het energiebeleid falen? Energiezekerheid in onzekere tijden. Waarom blijft het energiebeleid falen? Senioren Universiteit, Hasselt/Diepenbeek, 17/10/2016 Johan Albrecht, Universiteit Gent & Itinera Institute Tessenderlo; ultra-efficiënt

Nadere informatie

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De toekomst van de welvaartsstaat Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De actieve welvaartsstaat herbekeken De duurzaamheid van het succes van de welvaartsstaat Investeren in kinderen Beleidsuitdagingen

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

AMENDEMENTEN NL In verscheidenheid verenigd NL 2012/2103(INI) Ontwerpadvies Lena Kolarska-Bobińska (PE496.

AMENDEMENTEN NL In verscheidenheid verenigd NL 2012/2103(INI) Ontwerpadvies Lena Kolarska-Bobińska (PE496. EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie regionale ontwikkeling 17.10.2012 2012/2103(INI) AMENDEMENTEN 1-21 Lena Kolarska-Bobińska (PE496.464v01-00) inzake het Stappenplan Energie 2050 - een toekomst met

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

BESLISSING (B) CDC-495

BESLISSING (B) CDC-495 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Investeringen in Vermogen Hernieuwbare Elektriciteit

Investeringen in Vermogen Hernieuwbare Elektriciteit Investeringen in Vermogen Hernieuwbare Elektriciteit Verwachtingen en Perspectieven Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, 3 september 2014 Frans Rooijers, Sebastiaan Hers, Arno Schroten Agenda

Nadere informatie

624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) stuk ingediend op. Voorstel van decreet

624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) stuk ingediend op. Voorstel van decreet stuk ingediend op 624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) Voorstel van decreet van de heren Bart Martens en Carl Decaluwe, de dames Liesbeth Homans, Michèle Hostekint en Tinne Rombouts en de heren

Nadere informatie

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015 16 december 2015 Openbare gemeenschappelijke raadpleging van 16 december 2015 over de evolutie van de toewijzing van intraday capaciteiten op de elektrische koppelverbinding tussen Frankrijk en België

Nadere informatie

Federaal. Ontwikkelingsplan 2010-2020

Federaal. Ontwikkelingsplan 2010-2020 Federaal Ontwikkelingsplan 2010-2020 Definitieve versie 1 september 2011 2 Federaal ontwikkelingsplan 2010 2020 1 september 2011 Federaal Ontwikkelingsplan 2010-2020 Definitieve versie 1 september 2011

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING

ADVIES DIENST REGULERING DIENST REGULERING ADVIES DR-20060228-42 betreffende Het voorstel van uitbreiding van het nachttarief tot het weekend voor netgebruikers die zijn aangesloten op het laagspanningsnet vanaf 1 januari 2007

Nadere informatie