KCD Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014"

Transcriptie

1 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

2 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden. At Your Service 2

3 Juridisch kader Netbeheerders verplicht om tweejaarlijks verantwoording aan ACM af te leggen over voorziene transportbehoefte. 3

4 Recente geschiedenis Ontwikkeling productievermogen stuurt netontwikkeling: Als het mot mag TannaT capaciteit gaen contracteren Status Quo Glastuinbouw springt in gat Mijn schoorsteen rookt lekker Boom in nieuwbouw van centrales Pardon, even passeren Ik eerst Ik ook, ik ook!!! 4

5 Achtergronden KCD Internationaal Nederland steeds meer transitland voor elektriciteit vanwege: Import uit Noorwegen en Duitsland en export naar België en Groot-Brittannië Import uit Noorwegen en België en export naar Duitsland en Groot- Brittannië 5

6 Achtergronden KCD Internationaal Verstorend nationaal Energiebeleid Duitsland Initiatief tot snelle uitbreiding interconnectiecapaciteit bij Meeden. 6

7 Achtergronden KCD Internationaal Lage kolenprijs en prijs CO 2 -emissierechten 7

8 Achtergronden KCD Nationaal Hausse aan projecten nadert eindfase Opgave eigenaren van (grootschalig) gas- en kolencentrales voor Type Vermogen (MW) Uitbreiding In aanbouw Uitbreiding Planfase Mothballing Decommissioning MW bij implementatie Energieakkoord Markt schatte begin 2013 kans op doorgang plannen (bijna 4 GW gas en 2,5 GW nucleair) laag in. 8

9 Achtergronden KCD Nationaal Ontwikkeling windvermogen: concentratie in parken 9

10 Achtergronden KCD Nationaal Ontwikkeling zon: inschatting RNB s tussen en MW 10

11 Achtergronden KCD Nationaal Belastingontwikkeling Wegvallen van enkele grootverbruikers Zalco, Thermphos en Aldel (ruim 800 MW) Komst van nieuwe grootgebruikers Datacentra: in modules van 30 MW Nieuwe toepassingen elektrisch vervoer en warmtepompen (na 2020) 11

12 Achtergronden KCD Nationaal Belasting ontwikkeling: BBP-ontwikkeling blijft goed startpunt 12

13 Achtergronden KCD Nationaal Interconnectie HVDC kabelverbinding naar Denemarken (700 MW) Extra dwarsregeltransformator bij Diele Nieuwe verbinding Doetinchem-Wesel Extra dwarsregeltransformator bij Zandvliet 13

14 Achtergronden KCD Nationaal Ontwikkeling centrales, boom & bust??? 14

15 Ex post KCD Nationaal Recente ontwikkeling: dreigende schaarste aan mottenballen door stillegging van: Twee van de drie Magnum-eenheden (Nuon/Vattenfall ca 900 MW) Een Enecogen eenheid (Eneco, Dong 435 MW) Claus C (Essent, 1275 MW) Moerdijk II (Essent, 430 MW) 15

16 Ex post KCD 2013 Beleid buurlanden Productie wil naar België Verbruik wil naar Duitsland 16

17 Gehanteerde scenario s Energie-akkoord + Gas voor kolen + 4 GW gas 17

18 Marktberekeningen: wat valt op? Duitsland zal per saldo elektriciteit gaan importeren Frankrijk de elektriciteitsexporteur in West-Europa 18

19 Marktberekeningen: wat valt op? Richting 2020 gaat duurzaam een belangrijke component in de energiemix voor elektriciteitsopwekking worden. Green revolution (2023) Business as Usual (2020) 19

20 Het landelijk transportnet: De maatregelen. Fasering 380kVlijn Eemshaven- Ens: Eerste fase van Eemshaven tot Vierververlaten HVDC kabelverbinding naar Denemarken (700 MW) Extra dwarsregeltransformator bij Diele Vervangen 380 km geleiders Realisatie Randstad- Noord Aanleg station Breukelen Aanleg 380kV-lijn Borssele- Tilburg Extra dwarsregeltransformator bij Zandvliet Nieuwe verbinding Doetinchem-Wesel 20

21 Het landelijk transportnet: De maatregelen. Na 2020: Zelfs TenneT wordt Rock & Roll met aanleg spaakverbinding 21

22 Nawoord Transitie naar duurzaam komt op stoom. Er zullen hierbij echter nog vele keuzes gemaakt moeten worden, die grote consequenties voor de energie-infrastructuur kunnen inhouden. Gelet op kosten én impact op leefomgeving, zal ook het langetermijnperspectief van de netinfrastructuur bij deze keuzes moeten worden betrokken. Als eerste stap om dit te realiseren pleit TenneT voor de concrete aanwijzing van locaties voor grootschalige conventionele en duurzame elektriciteitsopwekking door de overheid. 22

23 Vragen? 23

24 TenneT is de eerste grensoverschrijdende elektriciteitstransporteur van Europa. Met kilometer aan hoogspanningsverbindingen en 36 miljoen eindgebruikers in Nederland en Duitsland behoren we tot de top 5 elektriciteitstransporteurs van Europa. Onze focus is gericht op de ontwikkeling van een Noordwest-Europese energiemarkt en op de integratie van duurzame energie. Taking power further

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015

Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2015 Scenario s voor netberekeningen Gert van der Lee KCD scenario s: Nieuwe aanpak Verschuiving van voorspellende naar exploratieve varianten Voordeel: beter inzicht in effect individuele parameters voorkomen

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen

Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Nieuwe 380kV hoogspanningslijnen Waarom en Hoe? Ruben Rasing Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen: In

Nadere informatie

Position Paper. Interconnectoren

Position Paper. Interconnectoren Position Paper Interconnectoren 2 Position Paper TenneT Position Paper Interconnectoren De Europese elektriciteitsmarkt is sterk in ontwikkeling. Landsgrenzen worden steeds minder belangrijk. Het grensoverschrijdende

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen 2 Position Paper TenneT Position Paper Ondergrondse kabels en bovengrondse hoogspanningslijnen Bij hoogspanningslijnen vanaf 110 kv

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 Marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 30 november 2012 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Document 2013 30 november 2012 Marktconsultatie KCD 2013

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid & Congestiemanagement Klaas Hommes Arnhem, 23 juni 2011 Aansluitbeleid TenneT Introductie Elektriciteitsmarkt Ontwikkelingen net Europees net Nederlands net Taken Tennet

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net

Position Paper. Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net 2 Position Paper TenneT Position Paper Gas Insulated Lines (GIL): niet in het vermaasde net GIL is in principe toepasbaar in zowel hoogspanningsstations

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Position Paper Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Geactualiseerde inzichten verkabelen Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels In 2008 heeft TenneT aangegeven maximaal 20 km 380 kv-kabel verantwoord

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit

Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit Actueel overzicht transportcapaciteit en aansluitverzoeken TenneT Arnhem, 1 februari 2010 Aansluit- en transportcapaciteit Overzicht van de actuele situatie

Nadere informatie

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Ben Voorhorst COO TenneT 1 Onderwerpen TenneT algemeen Aandeel duurzaam Uitdaging inpassing duurzaam: - invloed weer - balanshandhaving - prijsontwikkeling

Nadere informatie

Water en hoogspanning

Water en hoogspanning Water en hoogspanning een goede combinatie? Frank Wester Arnhem, 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur Elektriciteit

Nadere informatie

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015 Kansen voor aangeslotenen Martijn Ophuis Onderwerpen Ancillary Services Kenmerken Make or Buy? Uitdagingen Systeemdiensten FCR - Primaire Reserve FRR Regel-, Reserve- en Noodvermogen Herstelvoorziening

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Agenda - TenneT - Energiemarkt

Nadere informatie

Taking power further

Taking power further Taking power further 01 Geen licht, centrale verwarming, geen muziek uit de stereo, geen beeld op tv of internet. Misschien weet je helemaal niet wat dat is, geen stroom. Want stroom is heel vanzelfsprekend.

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011

Brandweer en elektriciteit. Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Brandweer en elektriciteit Rien Boone, Johan Dirksen Arnhem, 14 september 2011 Programma Gevaren van elektriciteit Voorbeelden van gevaren van elektriciteit Hoe zit het hoogspanningsnet in elkaar Veiligheidsmaatregelen

Nadere informatie

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost Notitie Nut & Noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PROJECTNUMMER 002.678.20 AUTEUR Gert Aanhaanen VERSIE 1.0 VERSIE STATUS Definitief PAGINA 1 van 11 Notitie Nut & noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PAGINA 2 van

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

Reguleringskader Energie & Vermogen

Reguleringskader Energie & Vermogen Reguleringskader Energie & Vermogen Tariefconsequenties voorstellen TenneT Teun van Biert Den Haag, 6 december 2012 Overzicht 1 Algemeen 2 Samenvatting voorstellen 3 Tariefconsequenties 4 Budget rolling

Nadere informatie

Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn

Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn Richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn Forward Capacity Allocation (FCA) Guideline Sector bijeenkomst 4 februari 2016 1 FCA Verordening Inwerkingtreding Doel comitologie stemming:

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2010-2016 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Deel II A Nederlands transportnet 1 September 2009 Feda (Noorwegen) Eemshaven Bergum Weiwerd Diele Louwsmeer Vierverlaten Zeyerveen Meeden Oudehaske Ens Hessenweg

Nadere informatie

Verbinding naar de toekomst. Visie2030

Verbinding naar de toekomst. Visie2030 Verbinding naar de toekomst Visie2030 Visie2030 Waarom een Visie2030? TenneT werkt continu aan een betrouwbaar en adequaat hoogspanningsnet. Om goed in te spelen op de behoeftes van de Nederlandse maatschappij,

Nadere informatie

Voor Mens, Milieu en Markt

Voor Mens, Milieu en Markt Voor Mens, Milieu en Markt Corporate Social Responsibility (CSR) bij TenneT Derk-Jan Haverkamp, Nick van den Broek, Henk Sanders Arnhem, 26 april 2011 Kerncijfers Verbindingen 20.000 km Stations 370 Interconnecties

Nadere informatie

TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie

TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie Arnhem, 13 maart 2015 TenneT investeert in leveringszekerheid en energietransitie TenneT investeert EUR 2,3 miljard in 2014. Investeringsplan komende 10 jaar bedraagt circa EUR 20 miljard Underlying bedrijfsresultaat

Nadere informatie

20 Transportbalans 06

20 Transportbalans 06 2 Transportbalans 6 Vol energie In deze uitgave maakt TenneT TSO B.V. de balans op over 26 inzake de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Niet alleen zijn gegevens vermeld over onze infrastructurele

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Bevoorradingszekerheid

Bevoorradingszekerheid Bevoorradingszekerheid Commissies Bedrijfsleven en Binnenlandse Zaken van de Kamer van volksvertegenwoordigers 23.09.2014 23 september 2014 1 Meer over FEBEG Inhoud Niets nieuws onder de zon Veel partijen

Nadere informatie

Transportbalans 2008

Transportbalans 2008 Transportbalans 28 Vol energie In de jaarlijkse Transportbalans presenteert TenneT TSO de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Er zijn niet alleen gegevens vermeld over onze infrastructurele bedrijfsmiddelen,

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Demand response en balancering

Demand response en balancering Demand response en balancering congres flexibiliteit industrie en energie/netwerkbedrijven 15 oktober 2015 Erik van der Hoofd 1 Doel en kader het Europese gekoppelde systeem en synchrone zones Nederland

Nadere informatie

Reguleringskader Energie & Vermogen. Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012

Reguleringskader Energie & Vermogen. Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012 Reguleringskader Energie & Vermogen Teun van Biert Den Haag, 14 november 2012 Overzicht 1 Doelen 2 Producten inkoop E&V 3 Marktontwikkelingen 4 Reguleringmethodiek E&V 5 Transporttaak 6 Systeemtaak 7 Voorstellen

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen

Position Paper. Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Position Paper Uitkoopbeleid bij nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen Een zeer belangrijk uitgangspunt bij het bepalen van een nieuw tracé voor een bovengrondse hoogspanningsverbinding is afstand houden

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2010-2016 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Managementsamenvatting Nederlands transportnet 1 September 2009 Feda (Noorwegen) Eemshaven Bergum Weiwerd Diele Louwsmeer Vierverlaten Zeyerveen Meeden Oudehaske

Nadere informatie

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU PAGINA 188 9. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Oost In dit hoofdstuk worden de netberekeningen toegelicht die zijn uitgevoerd voor de toetsing van het 150kV-net in regio Oost aan de

Nadere informatie

Elke schakel even sterk

Elke schakel even sterk Ketenveiligheid voldoende op agenda van overheid en bedrijf? Ben Voorhorst TenneT Eerste grensoverschrijdende netbeheerder in Europa 22.000 km hoogspanningslijnen 41 miljoen eindgebruikers, ca. 3.000 medewerkers

Nadere informatie

Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet

Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet Visie2030 landelijk elektriciteitstransportnet Arnhem, mei 2010 voorwoord 3 1 Inleiding: netvisie en marktontwikkeling 5 Waarom een Visie2030? 5 Hoe zit

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

Voor de zekerheid. Samenvatting Kwaliteits- en Capaciteitsdocument

Voor de zekerheid. Samenvatting Kwaliteits- en Capaciteitsdocument Voor de zekerheid Samenvatting Kwaliteits- en Capaciteitsdocument 2013 380 kv-verbinding / station 380 kv-verbinding / station project 380 kv interconnectoren Netkaart 220 kv-verbinding / station 220 kv

Nadere informatie

Slimme netten voor fossiele centrales. Frans Rooijers directeur

Slimme netten voor fossiele centrales. Frans Rooijers directeur Slimme netten voor fossiele centrales Frans Rooijers directeur Inhoud Energiecentrales maken verlies Slimme netten verbeteren business case Beinvloeden gebruikersgedrag is essentieel, maar moeilijk 2 Energiecentrales

Nadere informatie

Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Europese schakel NorNedvoor de toekomst NorNedvoor de Europese schakel toekomst NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt

Nadere informatie

Netaansluiting Windparken

Netaansluiting Windparken Netaansluiting Windparken Wouter van den Akker Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand:

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Visie beveiliging. Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011

Visie beveiliging. Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011 Visie beveiliging Ernst Wierenga Enschede, 10 maart 2011 Lunchlezing Visie beveiliging TenneT 12.30 uur Introductie 12.40 uur TenneT Algemeen + mogelijkheden 12.55 uur Uitdaging: Beveiliging en windpark

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Monitoringsrapportage leverings- en voorzieningszekerheid elektriciteit en gas 2014. Datum 24 oktober 2014 Status Definitieve versie

Monitoringsrapportage leverings- en voorzieningszekerheid elektriciteit en gas 2014. Datum 24 oktober 2014 Status Definitieve versie Monitoringsrapportage leverings- en voorzieningszekerheid elektriciteit en gas 2014 Datum 24 oktober 2014 Status Definitieve versie Colofon Contactpersoon drs. M.B. van der Meide T 06-21199667 m.vandermeide@minez.nl

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Samenvatting Toepassing 380 kv

Nadere informatie

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 www.energymatters.nl Aanleiding Grote interesse in WP-en: Gasprijs is duur; dus ketels duur WKK is momenteel marginaal (met netlevering)

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 29 023 Voorzienings- en leveringszekerheid energie Nr. 178 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt 2 oktober 2013 Dynamieken in de elektriciteitsmarkt Eneco Energy Trade Paul Hendrix, Bart van Paassen Kengetallen Eneco Groep 2,2 miljoen klanten in Nederland en België 7.000 vakkundige en betrokken medewerkers

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT (Position Paper, stand van zaken februari 2008) Inleiding De afgelopen periode heeft een groot aantal partijen zich bij TenneT gemeld voor aansluiting van een nieuwe elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

Capaciteitsplan Elektriciteit

Capaciteitsplan Elektriciteit Titel Nummer Datum 31 oktober 2002 Inhoud Pagina 1 INLEIDING... 3 2 HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE BEHOEFTE AAN TRANSPORT... 3 2.1 HET MAXIMALE SCENARIO... 4 2.2 HET MINIMALE SCENARIO... 5 2.3 HET WERKELIJKE SCENARIO...

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit?

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Projectgroep BioWKK 5 juli 2016 Stijn Schlatmann Directeur/senior adviseur www.energymatters.nl Wat doet Energy Matters Technische inpassing & economische haalbaarheid:

Nadere informatie

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse

Hoogspanningsnet. 8-november Peter Nieuwenhuijse Peter Nieuwenhuijse Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen we uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen. In geval van een ontruiming van het pand: Volg de vluchtroute zoals

Nadere informatie

Samen voor duurzaam. Jaarverslag 2013 Eneco Holding N.V.

Samen voor duurzaam. Jaarverslag 2013 Eneco Holding N.V. Samen voor duurzaam Jaarverslag 2013 Eneco Holding N.V. Strategie Trends en ontwikkelingen Ontwikkelingen in de energiemarkt De energiemarkten in Europa zijn in transitie van een centraal gestuurde energievoorziening,

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Een multidisciplinaire benadering; juridisch, technisch en kosten Dinsdag 24 juni 2014 l 14:00 18:00 Villa Jongerius te Utrecht

Nadere informatie

BEVORDERING INTEGRATIE NEDERLANDSE ELEKTRICITEITS MARKT

BEVORDERING INTEGRATIE NEDERLANDSE ELEKTRICITEITS MARKT BEVORDERING INTEGRATIE NEDERLANDSE ELEKTRICITEITS MARKT In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Eindrapport 2 3 Bevordering integratie Nederlandse elektriciteitsmarkt Eindrapport, 24 april

Nadere informatie

Small is beautiful. Lokale duurzame stroom en het energienet. Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Nijmegen, 31 januari 2013

Small is beautiful. Lokale duurzame stroom en het energienet. Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Nijmegen, 31 januari 2013 Small is beautiful Lokale duurzame stroom en het energienet Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Prof.dr.ir. Han Slootweg Manager Innovatie, Enexis Hoogleraar Smart Grids, TU Eindhoven Agenda

Nadere informatie

TenneT. raking power further. Actualisatie van visie op ondergrondse aanleg 380kV. Geachte heer Kamp,

TenneT. raking power further. Actualisatie van visie op ondergrondse aanleg 380kV. Geachte heer Kamp, TenneT raking power further Postbus 718, 6800 AS Arnhem, Nederland 20 maart 2015 De Minister van Economische Zaken ONZE REFERENTIE DIR 2015002 de heer H.G.J. Kamp Postbus 20101 2500 EC DEN HAAG BEHANDELD

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 516 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015 16 december 2015 Openbare gemeenschappelijke raadpleging van 16 december 2015 over de evolutie van de toewijzing van intraday capaciteiten op de elektrische koppelverbinding tussen Frankrijk en België

Nadere informatie

Visie2030 TenneT TSO B.V.

Visie2030 TenneT TSO B.V. Visie2030 W W O W O W O Visie 2030 Voorwoord 3 Samenvatting 5 1 Inleiding 7 1.1 Missie netbeheer landelijk elektriciteitstransport 7 1.2 ehoefte aan een langetermijnvisie 7 1.3 Doel Visie2030 7 1.4 Reikwijdte

Nadere informatie

TenneT Visie2030 landelijk elektriciteitstransportnet

TenneT Visie2030 landelijk elektriciteitstransportnet Visie2030 Voorwoord Voor u ligt de Visie2030, een langetermijnvisie van TenneT op het 380 kv en 220kV deel van het landelijke elektriciteitstransportnet. Waarom hebben wij deze toekomstvisie ontwikkeld?

Nadere informatie

Betaalbaarheid van energie

Betaalbaarheid van energie Ministerie van Economische Zaken De Minister van Economische Zaken H.G.J. Kamp Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Woerden : onze ref. : /HG-tr doorkiesnr. : 0348 48 43 66 e-mail : hg@vemw.nl onderwerp : Onderzoek

Nadere informatie

Systeemaspecten en Netintegratie. Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG)

Systeemaspecten en Netintegratie. Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG) Systeemaspecten en Netintegratie Ralph Hendriks (TU Delft, Siemens AG) Inhoud Systeemaspecten Balanshandhaving met wind Netintegratie Stand van de techniek Overzicht ontwerpaspecten Clusteren en combineren

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Startnotitie m.e.r.-procedure

Startnotitie m.e.r.-procedure Zuid West Publiekssamenvatting Startnotitie m.e.r.-procedure Zuid-West 380 kv hoogspanningsverbinding De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT aan de Zuid-West 380 kv-verbinding

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Consultatiedocument KCD 2015

Consultatiedocument KCD 2015 Consultatiedocument KCD 215 2 3 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Referentiescenario 6 2.1 Inleiding 6 2.2 Scenarioparameters 7 2.3 Steekjaren 7 2.4 Toepassing Nationale Energieverkenning voor kwantificering van

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Monitoringsrapportage Leveringszekerheid Elektriciteit en Gas 2010

Monitoringsrapportage Leveringszekerheid Elektriciteit en Gas 2010 Monitoringsrapportage Leveringszekerheid Elektriciteit en Gas 2010 Versie Definitief Datum 19 juli 2010 Status Definitieve versie Colofon Projectnaam Leveringszekerheid Elektriciteit en Gas 2010 Contactpersoon

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamerder Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Statistisch overzicht CertiQ

Statistisch overzicht CertiQ Productie van duurzame elektriciteit in Nederland feb- Laatste 12 mnd (Op basis van uitgegeven Garanties van Oorsprong; in MWh weergegeven) Totaal 796.24 1.76.12 Biomassa 29.21.112.842 Water 11.624 99.897

Nadere informatie

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet

Even voorstellen. Circa kilometer hoogspanningsverbindingen. 454 hoogspanningsstations. 3,3 miljard euro jaaromzet TenneT in het kort Even voorstellen Circa 22.000 kilometer hoogspanningsverbindingen 454 hoogspanningsstations 3,3 miljard euro jaaromzet 182.000 km² verzorgingsgebied Ongeveer 3.000 medewerkers 99,99%

Nadere informatie

Visie op productie- en belastingontwikkelingen in de elektriciteitssector

Visie op productie- en belastingontwikkelingen in de elektriciteitssector AUTEUR Inge Janssen-Visschers, Gert van der Lee STATUS Definitief PAGINA 1 van 19 Visie op productie- en belastingontwikkelingen in de elektriciteitssector Gebaseerd op Netbeheerdersoverleggen t.b.v. de

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011. The battle of Current returns!!!

ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011. The battle of Current returns!!! ZX- Ronde. Zondag 16 januari 2011 The battle of Current returns!!! In één van mijn verhaaltje ging over the battle of current. De strijdt tussen het wisselstroomsysteem van Westinghouse met Nicolai Tesla

Nadere informatie