PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen"

Transcriptie

1 PME Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

2 Maatschappelijk Verantwoord Beleggen volgens PME 1) PME streeft naar een goed én verantwoord rendement. We beleggen op basis van de zogenoemde ESG-criteria: Environment (milieu), Social (sociale omstandigheden) en Governance (goed ondernemingsbestuur). 2) PME belegt niet (rechtstreeks of indirect) in ondernemingen die producten maken die in strijd zijn met door Nederland ondertekende internationale verdragen. Ook beleggen we niet in landen die in strijd handelen met de internationale verdragen of die op de sanctielijsten van de Verenigde Naties of de Europese Unie staan. 3) PME houdt met de beleggingen zoveel mogelijk rekening met ESG-risico s. Als een bedrijf zich echter niet aan de internationale verdragen houdt of aan de richtlijnen uit ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid, dan maken we actief gebruik van onze aandeelhoudersrechten om tot verbeteringen aan te zetten. Dat moet wel op enig moment tot resultaat leiden. Anders besluiten we alsnog om uit dat bedrijf te stappen. 4) PME houdt rekening met de maatschappelijke gevolgen van het beleggingsbeleid. We willen voorkomen dat onze beleggingen bijdragen aan het ontstaan of vergroten van maatschappelijke problemen. Liever nog dragen we met onze beleggingen juist bij aan het oplossen van maatschappelijke kwesties. Bedrijven moeten zich bijvoorbeeld bewust zijn van de effecten die zij hebben op milieu, natuur en biodiversiteit en op zoek gaan naar milieuvriendelijke processen en technologieën. 5) PME respecteert de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en aanverwante verdragen. Ook hanteren we de kernverdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties. We zetten ons bijvoorbeeld in voor vrijheid van vakvereniging en het recht op collectieve onderhandelingen, maar ook voor het uitbannen van elke vorm van gedwongen arbeid, kinderarbeid en arbeidsdiscriminatie. We houden ons ook aan het Milieuverdrag dat in 1992 in Rio de Janeiro is gesloten. 6) PME wil dat bedrijven zich houden aan de OESO-richtlijnen voor Multinationale ondernemingen. Die regels geven aan wat er van bedrijven wordt verwacht bij het (internationaal) zakendoen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bijvoorbeeld als het gaat om kwesties als mensenrechten, kinderarbeid en het nemen van verantwoordelijkheid in de hele keten. 7) PME wil graag bijdragen aan economische stabiliteit en duurzame economische groei. We verwachten daarom van de ondernemingen en landen waarin we beleggen dat zij zich inzetten voor de creatie van economische waarde op (middel) lange termijn. 8) PME gaat in gesprek met bedrijven die zich in ernstige mate schuldig maken aan omkoping, corruptie, kartelvorming, afpersing en andere vormen van marktmisbruik op welke manier dan ook en stimuleert hen nadrukkelijk om hiermee te stoppen. Dit geldt ook voor bedrijven die normen op het gebied van milieu, arbeid of mensenrechten schenden. 9) PME wil graag dat de ondernemingen waarin wordt belegd hun corporate governance op een solide wijze vormgeven. Dat betekent dat bedrijven op een goede manier omgaan met aspecten als onafhankelijk toezicht op de onderneming, een gepast beloningsbeleid, het respecteren van nationale wet- en regelgeving en aandacht voor de rechten van (minderheids)aandeelhouders. 10) PME maakt bewuste keuzes. Bij twijfel en/of dilemma s maken we een gewetensvolle, ethische keuze. Daarbij baseren we onszelf op ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid zoals hierboven omschreven.

3 Inhoudsopgave Voorwoord 4 1. Waarom Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 5 2. Principes en Pijlers 6 3. Actief aandeelhouderschap 7 4. Thematische investeringen ESG-integratie Uitsluiting Unilever: duurzaamheid en groei gecombineerd Beleggen in Nederland Vooruitblik Bijlage 1. Uitsluiting bedrijven Bijlage 2. Uitsluiting landen Begrippenlijst 22 Colofon 24

4 Voorwoord PME belegt bijna 40 miljard, om daarmee een fatsoenlijk én betaalbaar pensioen veilig te stellen voor de meer dan werknemers en oud-werknemers in de Metalektro. Het is nodig dat we dat pensioengeld beleggen, want de pensioenpremie alleen is lang niet voldoende om een pensioen te financieren dat zo veel als mogelijk meegroeit met de stijgende prijzen van levensonderhoud. De beleggingsopbrengsten zijn dus onontbeerlijk voor een goed pensioen. Het behalen van een goed rendement tegen verantwoorde risico s is dan ook de eerste en belangrijkste verantwoordelijkheid die PME als belegger heeft. Dat we daar iedere dag ons uiterste best voor doen, is onze belofte aan al onze deelnemers. Tegelijkertijd zijn we ervan overtuigd dat voor een plezierige oude dag meer nodig is dan geld alleen. Wie van zijn pensioen gaat genieten of nog werkt, doet dat het liefst in een wereld die veilig is. In een wereld waar de economie bloeit, zodat er geld is voor goede zorg en een prettige woonomgeving. In een wereld die vreedzaam en rechtvaardig is. En in een wereld die schoon is. PME is een groot pensioenfonds en daarmee een grote belegger. We zijn niet politiek geëngageerd en buiten de sterke ambitie om te zorgen voor een zo goed mogelijk pensioen voor onze deelnemers, kennen we geen hemelbestormende idealen. Maar we zijn ons wel ten volle bewust van de macht van het geld. En we vinden daarom dat de 40 miljard die we wereldwijd beleggen een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Ons primaire doel als belegger is niet de wereld te verbeteren. Maar we willen de wereld met onze beleggingen beslist ook niet slechter maken. En waar we als belegger invloed kunnen uitoefenen om een betere wereld dichterbij te brengen, zullen we dat niet nalaten. Omdat onze deelnemers aangeven dat ze het belangrijk vinden dat hun pensioengeld niet slechts financieel rendement oplevert, maar dat dit ook gepaard moet gaan met een maatschappelijk verantwoord beleggings beleid. Maar zeker ook omdat wij ervan overtuigd zijn dat ondernemingen en landen die fatsoenlijk omgaan met de mensen met wie en omgeving waarmee ze te maken hebben, uiteindelijk de beste overlevingskansen hebben. En daarmee het beste uitzicht op een goed langetermijnrendement. Net zoals we ervan overtuigd zijn dat een duurzame en stabiele samenleving nodig is voor een stabiel rendement op de lange termijn. PME heeft als pensioenfonds die werkelijk lange termijn altijd voor ogen. In dit Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen leest u hoe wij het afgelopen jaar invulling hebben gegeven aan onze verantwoordelijkheid. Franswillem Briët Bestuursvoorzitter PME 4 VOORWOORD

5 1 Waarom Maatschappelijk Verantwoord Beleggen? PME belegt in bedrijven in landen over de hele wereld. Bedrijven besteden steeds meer activiteiten uit om kosten te besparen en risico s te spreiden. Dit leidt ertoe dat internationale productie- en toeleveringsketens steeds complexer worden. Een product gaat langs vele schakels voordat het bij de eindgebruiker belandt. Dit Universal ownership maakt dat issues op het gebied van mens, milieu en maatschappij niet altijd direct zichtbaar zijn. PME gebruikt zijn invloed om er voor te zorgen dat de hele keten maatschappelijk verantwoord onderneemt. Juist omdat PME internationaal belegt en een investeerder van formaat is, is het belangrijk om bewust te zijn van de sociaal maatschappelijke invloeden. Daarom hecht PME veel waarde aan maatschappelijk verantwoord beleggen. Wij willen weten hoe de keten van onze beleggingen eruit ziet en wat de gevolgen zijn van alle investeringen op het vlak van mens, milieu en maatschappij. In dit verslag laten we zien waarom PME kiest voor verantwoord beleggen en lichten we de vorderingen en resultaten uit 2014 toe. PME vindt het belangrijk dat er in de gehele keten van ondernemingen waarin hij belegt maatschappelijk verantwoord wordt omgegaan met mens, milieu en maatschappij. Als voorbeeld lichten wij toe hoe Unilever, één van de bedrijven waarin wij beleggen, de ketenverantwoordelijkheid invult. Tot slot blikken wij vooruit naar de ambities die wij hebben voor HOOFDSTUK 1 WAAROM MVB? 5

6 2 Principes en pijlers PME gelooft dat financieel en maatschappelijk rendement van beleggingen heel goed samen kunnen gaan. Om de negatieve effecten op mens, milieu en maatschappij van ondernemingen te beperken heeft PME een Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB) geformuleerd. Dit beleid is afgeleid van de Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties. Deze principes hebben betrekking op: - het integreren van ESG-factoren (Environmental, Social, Governance) in beleggingsbeslissingen - het nemen van verantwoordelijkheid als aandeelhouder - het rapporteren over het verantwoord beleggingsbeleid. Principles for Responsible Investment (PRI) PME is ondertekenaar van de Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties. Aan de basis daarvan ligt de gedachte dat milieu, sociale factoren en corporate governance het resultaat van de beleggingen van het fonds beïnvloeden. Het toepassen van deze principes verenigt de belangen van pensioenfonds en samenleving. Deze zes principes voor verantwoord beleggen zijn door meer dan 900 investeerders wereldwijd ondertekend. Daarmee zijn ze een belangrijk middel om verantwoord beleggen wereldwijd te stimuleren. 1. Wij zullen milieu-, sociale en governanceaspecten betrekken bij ons beleggingsbeleid en onze investeringsbeslissingen. 2. Wij zullen actief invulling geven aan ons aandeelhouderschap en daarbij milieu-, sociale en governanceaspecten betrekken. 3. Wij streven naar openbaarheid over milieu-, sociale en governanceaangelegenheden door de entiteiten waarin wij investeren. 4. Wij streven naar acceptatie en implementatie van deze principes in de financiële sector. 5. Wij zullen samenwerken om de effectiviteit in de implementatie van deze principes te bevorderen. 6. Wij zullen rapporteren over de activiteiten en de voortgang bij de implementatie van deze principes. Deze zes principes vormen, samen met internationale verdragen als de Verklaring van de Rechten van de Mens, de basis van het verantwoord beleggen beleid van PME. In lijn met de PRI heeft PME tien principes geformuleerd, die de leidraad vormen bij verantwoord beleggen. Deze 10 leidende beginselen voor verantwoord beleggen staan voorin dit jaarverslag en op de website van PME. PME hanteert vier pijlers om verantwoord beleggen in praktijk te brengen, namelijk: Actief aandeelhouderschap: PME stemt op aandeelhoudersvergaderingen, gaat waar nodig met de onderneming in gesprek over economische en ESG-factoren, neemt juridische stappen om schades te verhalen en sluit bedrijven en landen uit als daar een reden voor is. ESG-integratie: Het toepassen van criteria voor milieu-, sociaal en goed bestuur beleid. Uitsluiting: er wordt niet belegd in bedrijven of landen die niet in overeenstemming met internationale verdragen handelen. Thematische investeringen: bij thematisch beleggen worden investeringsmogelijkheden binnen bestaande vermogenscategorieën in kaart gebracht die zowel vanuit rendementsperspectief als vanuit ESG-pijlers interessant zijn. 6 HOOFDSTUK 2 PRINCIPES EN PIJLERS

7 3 Actief Aandeelhouderschap Actief aandeelhouderschap betekent dat PME ondernemingen aanspreekt op zijn beleid en activiteiten. De OESO heeft richtlijnen die PME handvatten bieden om met kwesties zoals ketenverantwoordelijkheid, mensenrechten, kinderarbeid of milieu om te gaan. Wij vullen ons actief aandeelhouderschap in door de dialoog aan te gaan met bedrijven waar wij in beleggen. Daarnaast stemmen wij op aandeelhoudersvergaderingen in binnen- en buitenland en nemen we indien nodig deel in juridische procedures. PME streeft naar betrokken aandeelhouderschap PME heeft in 2014 bekeken of het mogelijk was om binnen de Ontwikkelde Markten aandelenportfolio een deelportefeuille in te richten. Deze deelportefeuille kenmerkt zich door een hoge mate van betrokkenheid en een positieve ESG-benadering. Er wordt alleen belegd in de ondernemingen die het beste presteren op het gebied van ESG. Daarnaast zijn goede fundamentele eigenschappen en gunstige financiële parameters factoren die de deelportefeuille kenmerken. De belangrijkste doelstellingen zijn: marktconform rendement; een zichtbare invulling van het MVB-beleid; beheersing van reputationele en financiële neerwaartse risico s. De betrokkenheid van PME uit zich in een actieve, meedenkende rol ten aanzien van alle bedrijfsmatige processen en ESG-activiteiten. PME wil een constructief kritisch klankbord zijn van het management van de bedrijven waarin PME belegt. Daarom volgen wij de ontwikkeling van de onderneming na de investering. Zo kunnen wij bepalen of er voldaan wordt aan de criteria op basis waarvan de onderneming aanvankelijk werd geselecteerd. Het betrokken aandeelhouderschap betekent voor PME dat wij goed geïnformeerd zijn over de onderneming. Wij willen graag een langetermijnaandeelhouder zijn. Dat heet buy and hold. Daarom willen we met enige regelmaat contact hebben met deze ondernemingen. Op die manier kunnen we een constructieve dialoog met de leiding van de onderneming blijven voeren. HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP 7

8 3 Actief Aandeelhouderschap 3.1 Dialoogprogramma Bij een dialoogprogramma gaat PME in gesprek met bedrijven waar ESG-factoren kunnen worden verbeterd. PME selecteert de ondernemingen die betrokken zijn bij controverses of in overtreding zijn van internationale standaarden op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Vervolgens gaan wij de dialoog aan om te kijken of de onderneming bereid is om binnen een redelijk termijn verbeteringen door te voeren. Gedurende het dialoogprogramma worden vorderingen gemeten en beoordeeld. De mate waarin een bedrijf wil meewerken en de openheid van zaken die zij geeft, zijn belangrijke graadmeters. PME voert samen met het bedrijf een constructieve dialoog met als doel verbeteringen op het gebied van maatschappelijke verantwoordelijkheid te realiseren. Ieder kwartaal wordt er gerapporteerd met welke bedrijven PME de dialoog is aangegaan en wat de vorderingen zijn. PME voert met drie groepen ondernemingen een dialoog: Ondernemingen die in strijd handelen met de leidende beginselen. Ondernemingen die risico s lopen op het gebied van mens, milieu en maatschappij (ESG-factoren). Enkele Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. Om de voortgang van bedrijven te volgen gebruikt PME een monitoringtool. Op basis van de volgende onderwerpen worden bedrijven beoordeeld: de strategie van de onderneming; bedrijfsethiek (hoe voorkomt een bedrijf corruptie); goed ondernemingsbestuur (verantwoord beloningsbeleid, onafhankelijk toezicht); milieu en mensenrechten; voeding en gezondheid; sociale en arbeidsrechten; openbare verslaglegging. Gesprekken vinden schriftelijk, telefonisch en op basis van een persoonlijke ontmoeting plaats. Deze dialogen vinden ook plaats in samenwerking met andere vermogensbeheerders, nationaal en internationaal. Als een onderneming niet kan of niet wil verbeteren dan investeert PME niet meer in dat bedrijf. 8 HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP

9 3 3.2 Stemmen bij aandeelhoudersvergaderingen PME vindt het stemrecht een zeer belangrijk recht en voert een op maat gemaakt stembeleid uit. Conform dit beleid stemde PME in 2014 in 38 landen op aandeelhoudersvergaderingen. In het buitenland stemt PME op afstand via een tussenpersoon die ook adviseert over hoe er in overeenstemming met het beleid per agendapunt gestemd zou moeten worden. In Nederland laat PME ook haar stem horen op aandeelhoudersvergaderingen. In sommige gevallen doet PME dit zelf en in andere gevallen laten wij ons vertegenwoordigen door andere institutionele beleggers. Zo werken we onder andere nauw samen met leden van Eumedion, een Nederlands samenwerkingsverband van institutionele beleggers op het gebied van corporate governance. PME is penvoerder van Aegon, Corio, Heineken, SBM Offshore, Unilever (Dutch AGM) en de ABN AMRO. Op deze manier kan PME ondernemingen beïnvloeden. Eumedion: samen bereik je meer PME is aangesloten bij de stichting Eumedion. De missie van Eumedion is het corporate governance, milieu en sociale (ESG) beleid en de prestaties van beursvennootschappen te verbeteren en zijn deelnemers stimuleren ook naar hun eigen ESG-prestaties te kijken. Ook wil Eumedion de acceptatie en naleving van de standaarden en richtlijnen op zowel het terrein van corporate governance als duurzaamheid door beursgenoteerde ondernemingen en institutionele beleggers bevorderen, vooral in Nederland en Europa. Als onafhankelijke stichting tracht Eumedion dit doel onder meer te bereiken door: Het bevorderen en organiseren van overleg tussen institutionele beleggers onderling en met beursgenoteerde vennoot schappen en hun belangenorganisaties. Het organiseren van overleg met de Nederlandse overheid, instellingen van de Europese Unie, andere relevante autoriteiten en brancheorganisaties. Het beïnvloeden van wet- en regelgeving. Het verlenen van diensten aan haar deelnemers op het terrein van corporate governance en duurzaamheid. Het organiseren van andere activiteiten, zoals seminars, symposia en rondetafels, die voor het doel van Eumedion bevorderlijk zijn. Alle institutionele beleggers kunnen in principe deelnemer worden van Eumedion mits zij belangen hebben in Nederland. Momenteel zijn er ongeveer 70 institutionele beleggers deelnemer die gezamenlijk een belegd vermogen van meer dan 1000 miljard onder hun beheer hebben. HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP 9

10 3 Actief Aandeelhouderschap De beloning van bestuurders van een onderneming is een belangrijk onderdeel van het stembeleid van PME omdat de samenstelling van beloningspakketen invloed heeft op de langetermijnprestaties van een onderneming. PME begrijpt dat ondernemingen concurrerend moeten betalen om kwalitatief hoogwaardige bestuurders aan te trekken. Wel verwacht PME dat bij de beloning rekening wordt gehouden met de prestaties van de onderneming. PME geeft extra aandacht aan bestuurdersbeloning en heeft gedetailleerde eisen die zwaarder zijn dan gemiddeld. Indien de beloning niet in lijn is met het beleid stemt PME tegen. In de onderstaande tabel is te zien hoe PME in 2014 heeft gestemd op de verschillende onderdelen die op een Algemene Vergadering van Aandeelhouders aan de orde komen. Het beloningsbeleid is één van die onderdelen. Figuur 1: Stemgedrag PME tegen (totaal 6751 x) voor (totaal x) totaal (32068 x) Bestuur Operationele zaken Remuneratie Kapitalisatie Reorganisaties Anti-overname Mensenrechten Totaal Beloning Amerikaanse financiële instellingen Tijdens het aandeelhoudersseizoen in 2014 was er veel aandacht voor beloning. Voornamelijk de beloning van Amerikaanse financiële instellingen heeft veel aandacht gegenereerd in de pers. Over het algemeen zijn de Amerikaanse beloningspakketten naar Nederlandse maatstaven exorbitant te noemen. 10 HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP

11 3 Het is ook regelmatig gebleken dat de beloningspakketten gericht zijn op de korte termijn en vaak strenge prestatie criteria missen. Bij het stemmen wordt de beloningssituatie in de VS altijd aandachtig bekeken. Hieronder een overzicht van de grootste Amerikaanse financiële instellingen en hoe er gestemd is op de verschillende beloningsvoorstellen. Wells Fargo TEGEN GESTEMD Het totale beloningspakket overschrijdt de mediaan van de referentiegroep van de onderneming met meer dan 10 procent. Langetermijnbeloning is niet in alle gevallen gekoppeld aan prestatie criteria. Bank of America VOOR GESTEMD Beloning is gekoppeld aan goede prestatiecriteria gericht op de lange termijn. AIG TEGEN GESTEMD De korte termijn bonus overschrijdt 1/3 van het totale remuneratiepakket. Lange termijn beloning is niet in alle gevallen gekoppeld aan prestatiecriteria. JP Morgan VOOR GESTEMD De beloningcommissie van de raad van bestuur heeft ervoor gekozen de CEO geen cash bonus te betalen over 2013 en daarnaast zijn variabele beloning volledig in aandelen te betalen. De variabele beloning is daarbij volledig gekoppeld aan prestatiecriteria die langetermijnstrategie van de onderneming en de aandeelhouders waarborgt. De raad van bestuur is terughoudend met het geven van informatie over de beloningen. Wij blijven de beloning bij JP Morgan dus in de gaten houden. De uitvoering van stembeleid Voor de uitvoering van ons stembeleid maken we gebruik van serviceprovider Institutional Shareholder Service (ISS). Deze serviceprovider inventariseert op welke vergaderingen PME kan stemmen en geeft een stemadvies voor alle belangrijke agendapunten, gebaseerd op het stembeleid van PME. PME heeft voor haar stembeleid eigen criteria opgesteld en best practices op basis van diverse corporate governance codes en richtlijnen. Ons stembeleid kan soms strenger zijn dan wat er volgens een lokale corporate governance code van een onderneming wordt geëist. Omdat fysieke aanwezigheid bij ondernemingen overal ter wereld teveel kosten met zich meebrengt, voert de serviceprovider Institutional Shareholder Service (ISS) onze stem elektronisch uit. In Nederland bezoeken we zo nodig wel aandeelhoudersvergaderingen en stellen we vragen over het gevoerde beleid en relevante issues. HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP 11

12 3 Actief Aandeelhouderschap 3.3 Juridische procedures Een onderdeel van actief aandeelhouderschap is het programma van zogenoemde class actions. Deze collectieve rechtszaken zijn gericht op ondernemingen die wettelijke overtredingen hebben begaan en daarmee financiële schade veroorzaakt hebben voor aandeelhouders. Door middel van deze class actions helpen wij aandeelhouders om geleden schade vergoed te krijgen. Eind 2011 heeft het Japanse conglomeraat Olympus naar buiten gebracht dat het jarenlang een verkeerde voorstelling van zaken heeft gegeven. Deze onjuiste voorstelling had met name betrekking op de balans, verlies- en winstrekening en het verbergen van operationele en investeringsverliezen. Hierop is de koers van Olympus sterk gedaald. Medio 2012 heeft PME in Japan een rechtszaak gestart om het beleggingsverlies vergoed te krijgen. De rechtszaak heeft betrekking op investeringen in reguliere Olympus aandelen in de periode 29 juni 2001 tot en met 8 november Eind 2014 is deze rechtszaak geschikt. PME heeft een vergoeding ontvangen. Naast een financiële tegemoetkoming heeft Olympus in een eerder stadium al vergaande corporate governance verbeteringen doorgevoerd. Er zijn onafhankelijke toezichthouders (non-executives) benoemd. Het beleid tegen omkoping en corruptie is aangescherpt. De verslaglegging en controle hierop is verbeterd. Daarnaast is dit de eerste grote rechtszaak in Japan waarin beleggingsverliezen vergoed zijn. Hiermee is een sterk precedent geschapen voor betere bescherming van minderheidsaandeelhouders. 12 HOOFDSTUK 3 ACTIEF AANDEELHOUDERSCHAP

13 4 Thematische beleggingen Met thematische beleggingen streeft PME doelbewust naar financieel rendement en positieve effecten op mens, milieu en maatschappij. PME zal in 2015 onderzoek doen naar mogelijke thematische beleggingen. Dat wordt in nauw overleg gedaan met onze fiduciair manager. Op die manier kan PME investeringen opnemen die behalve financieel rendement ook sociaal rendement opleveren. HOOFDSTUK 4 THEMATISCHE BELEGGINGEN 13

14 5 ESG-integratie ESG staat voor Environmental, Social and Governance. ESG-integratie wil zeggen dat PME de criteria voor milieu- sociaal en governancebeleid toepast bij zijn investeringsbeslissingen. Dit komt overeen met het eerste principe van de Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties, dat luidt; Wij zullen milieu- en governance-aspecten betrekken bij ons beleggingsbeleid en onze investeringsbeslissingen. Wij bewaken dit principe door vragenlijsten voor te leggen en in kaart te brengen waar verbeteringen nodig zijn. Het consistente gebruik van ESG-criteria heeft een aantal voordelen ten opzichte van het enkel uitsluiten van bedrijven in de portefeuille. Als een bedrijf aantoonbaar slecht presteert op bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden en milieugebied, dan kan PME besluiten hier niet meer in te beleggen. 14 HOOFDSTUK 5 ESG-INTEGRATIE

15 6 Uitsluiting Uitsluiting bedrijven Als PME vindt dat de investering in bepaalde bedrijven nooit verantwoord gaat worden omdat de aard van de producten die deze bedrijven maken in strijd is met internationale verdragen, dan belegt PME niet in deze bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan de productie van controversiële wapens zoals clusterbommen, biologische en chemische wapens. Er zijn ook bedrijven waarbij vooral de manier waarop er geproduceerd wordt onverantwoord is. Bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsrechten of milieu. Als PME in dialoog is met een bedrijf en het bedrijf verandert zijn gedrag niet op basis van gemaakte afspraken, dan kan PME overgaan tot uitsluiting. Een onafhankelijk onderzoeksbureau beoordeelt elk kwartaal beursgenoteerde ondernemingen en stelt een lijst samen met bedrijven die mogelijk in aanmerking komen voor uitsluiting. Die bedrijven worden hierover geïnformeerd. Als wij in deze bedrijven beleggen, bouwen wij de portefeuille binnen afzienbare tijd af. In 2014 werden er 20 ondernemingen uitgesloten als gevolg van het uitsluitingbeleid. Deze ondernemingen waren betrokken bij de productie van controversiële wapens of handelen in strijd met internationale verdragen (zie bijlage). Voorbeeld: Russische Motovilikha Plants JSC In 2014 is het Russische bedrijf Motovilikha Plants JSC uitgesloten. Het bedrijf produceert en verkoopt het lanceersysteem en overplaatsingsysteem van multiple launch rocket systems (MLRS). Beide MLRS vuren raketten af die clustermunitie bevatten. Het uitsluitingbeleid geeft aan dat bedrijven die een kernonderdeel produceren van een clusterwapen uitgesloten worden. PME sluit dit bedrijf daarom uit voor beleggingen. Uitsluiting landen PME sluit ook landen uit als er sprake is van sancties uitgevaardigd door de Europese Unie of de Verenigde Naties tegen leiders van de betreffende landen. PME belegt dan niet in staatsobligaties van dat land of in bedrijven die hun hoofdvestiging in dat land hebben. De Centraal Afrikaanse republiek is in 2014 toegevoegd aan de lijst van uitgesloten landen. In totaal sluit PME 15 landen uit. Zie bijlage uitsluiting landen Uitsluiting binnen eigen sector PME belegt ook niet in Nederlandse beursgenoteerde bedrijven die onderdeel uitmaken van de eigen sector Metalelektro. Zo wordt belangenverstrengeling voorkomen. Zie bijlage 2 voor de PME uitsluitinglijst HOOFDSTUK 6 UITSLUITING 15

16 7 Unilever: duurzaamheid en groei gecombineerd De noodzaak van ketenverantwoordelijkheid We hebben afgelopen jaren genoeg schandalen over onveilige arbeidsomstandigheden, ecologische rampen en armoede in de kranten kunnen lezen. Bedrijven zijn zich er ook bewust van dat grondstoffen opraken en dat biodiversiteit en goede arbeidsomstandigheden belangrijk zijn. Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat markten verschuiven en handelsketens veranderen. Koplopers zien in dat relaties met ketenpartners essentieel zijn om te overleven op lange termijn en werken daarom mee aan het oplossen van urgente sociale en ecologische problemen. PME is als belegger ook een ketenpartner en gebruikt haar invloed om maatschappelijk verantwoord ondernemen in de hele keten te stimuleren. Unilever en ketenverantwoordelijkheid Het voedings- en verzorgingsmiddelenconcern Unilever is een goed voorbeeld van een organisatie waar verantwoord ondernemen hoog in het vaandel staat. Deze onderneming laat zien hoe duurzaamheid geïntegreerd wordt in de hele bedrijfsketen. Unilever werkt samen met leveranciers in 170 landen. Unilever spoort haar toeleveranciers aan om duurzaamheid in acht te nemen bij het produceren van producten die Unilever inkoopt. Toch heeft Unilever ook te maken met lastige vraagstukken. Het toezien op de implementatie van het mensenrechtenbeleid bij al deze leveranciers is niet eenvoudig te garanderen. Doelstelling Unilever betrekt alle leveranciers in haar ambitie tot duurzame ontwikkeling. Unilever heeft zich tot doel gesteld om in 2020 de winst te verdubbelen maar ook om de milieuvoetafdruk te halveren. Er wordt ook een bijdrage aan duurzame ontwikkeling van de partners in de keten verwacht. Daarnaast streeft Unilever naar het verbeteren van de levensstandaard van miljoenen mensen die verbonden zijn aan de toeleveringsketen van de onderneming. Een gebrek aan veilig drinkwater, slechte sanitaire voorzieningen en slechte hygiëne zijn nog altijd de oorzaak van miljoenen sterfgevallen die voorkomen kunnen worden. Met de combinatie van voorlichtingscampagnes en het aanbieden van effectieve en betaalbare producten wil Unilever bijdragen aan de verbetering van gezondheid, hygiëne en toegang tot schoon water. Door de schaal waarop Unilever opereert, weet de onderneming de leefsituatie voor miljoenen mensen te verbeteren. Het realiseren van dit soort ambities is een flinke opgave maar PME is van mening dat Unilever belangrijke stappen heeft gezet en nog steeds zet. Daarmee zorgt Unilever voor positieve maatschappelijke impact vanuit de hele keten. 16 HOOFDSTUK 7 DUURZAAMHEID EN GROEI GECOMBINEERD

17 7 Voorbeeld In 2013 heeft PME, samen met andere PRI-ondertekenaars die ook deelnemen aan de Sustainable Palm Oil Investor Working Group, de palmoliesector aangeschreven. Er is steeds meer vraag naar palmolie wat leidt tot ontbossing om plantages te kunnen ontwikkelen. Dat heeft negatieve effecten op het milieu en ten aanzien van de lokale bevolking die vaak hun landrechten moeten opgeven. In een brief riep PME de palmoliesector op om werk te maken van duurzame productie van palmolie en daarbij de internationale principes en criteria na te leven. Door zijn schaalgrootte kan Unilever van de palmoliesector eisen dat de palmolie die hij levert verantwoord is geproduceerd. Hij koopt alleen maar palmolie in bij ondernemingen die duurzaam produceren en goede arbeidsomstandigheden hanteren. Een onderneming die gehoor geeft aan de wensen van o.a. Unilever en een groep van investeerders waar ook PME deel van uitmaakt, is Wilmar International, de grootste palmolieproducent ter wereld. Zij hebben eind 2013 aangegeven dat zij bij de productie van palmolie ontbossing, het gebruik van veengronden en uitbuiten van arbeid zullen voorkomen. De lange termijnstrategie die Unilever hanteert voor haarzelf en haar partners in de keten beperkt risico s. Ook zorgt de strategie ervoor dat de onderneming voorbereid is op toekomstige uitdagingen. De verwachting is dat daarmee goede prestaties bereikt worden. Dit uitgangspunt sluit aan bij de langetermijnvisie die past bij het beheren van de pensioenen van deelnemers van PME. HOOFDSTUK 7 DUURZAAMHEID EN GROEI GECOMBINEERD 17

18 8 Beleggen in Nederland Er is al langere tijd een maatschappelijke discussie gaande over het beleggen van pensioengelden in Nederland om zo een bijdrage te leveren aan de economische groei in Nederland. PME staat daar positief tegenover. Uiteraard blijft de doelstelling om te zorgen voor een goed pensioen, een goed rendement behalen tegen een beperkt risico, voorop staan. PME belegt van oudsher veel in Nederlands vastgoed, hypotheken en bedrijfsobligaties. Eind 2014 was circa 16.7%, dat wil zeggen 6.6 miljard van het vermogen belegd in Nederland. PME is een van de grootste vastgoedbeleggers in Nederland. PME is eigenaar van woningen, winkels en kantoren in Nederland. PME streeft naar een portefeuille van duurzame gebouwen en stelt dus ook duurzaamheideisen bij aankopen. Zo hebben nieuw aangekochte woningen allen een groen energielabel. Daarnaast wordt de bestaande portefeuille verduurzaamd zolang dit economisch rendabel is. Figuur 2: Beleggen in Nederland 2014 (Bedragen x 1 miljoen) Waarden Percentage Nederland t.o.v. wereldwijd Staatsobligaties ontwikkelde landen ,4% Bedrijfsobligaties (incl onderhandse leningen) ,1% Hypotheken ,5% Deposito s 316 0,7% Vastgoed ,9% Aandelen (incl. Private Equity) 304 0,8% Overig 20 0,0% Totaal Nederland ,3% Totaal Vermogen In 2014 heeft PME samen met 12 andere pensioenfondsen en verzekeraars de Nederlandse Investeringsinstelling (NLII) opgericht. De NLII moet het makkelijk en aantrekkelijk maken om te investeren in de Nederlandse zorg, infrastructuur, woningbouw, MKB, onderwijs en duurzame energie. NLII doet zelf geen investeringen. De NLII brengt vraag en vermogen bij elkaar en stimuleert daarmee investeringen in Nederland. 18 HOOFDSTUK 8 BELEGGEN IN NEDERLAND

19 9 Vooruitblik 2015 PME wil verder gaan op de ingeslagen weg door verantwoord beleggen nog verder te integreren in de verschillende vermogenscategorieën. PME zal in 2015, bij herzieningen van strategieën dan ook zoveel mogelijk de ESG-factoren integreren. Eind 2015 zal de VN in Parijs vergaderen over de opvolger van het Kyoto-verdrag waarin afspraken zijn gemaakt over CO 2 reductie. Overheden en ondernemingen hebben al veel maatregelen genomen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. PME onderzoekt of het fonds kan bijdragen aan CO 2 reductie bijvoorbeeld door te investeren in groene obligaties. Het dialoogprogramma wordt in 2015 herzien. PME wil meer nadruk leggen op de thematische benadering waardoor efficiënter met kennis kan worden omgegaan. De lijst met ondernemingen wordt opnieuw vastgesteld en PME zal meer sturen op monitoring en meetbare resultaten. Gezien de veranderende maatschappelijke opvatting over belastingontwijking en daarmee gepaard gaande reputatierisico s start PME in 2015 een discussie over een eigen verantwoord belastingbeleid. Vanuit de maatschappij wordt pensioenfondsen gevraagd meer inzicht te geven in de samenstelling van de beleggingsportefeuille en de overwegingen die zij maken om tot deze portefeuille te komen. Door op haar website informatie over de samenstelling van de portefeuille te verstrekken komt PME tegemoet aan deze wens. Wij hopen dat het verstrekken van inzicht het draagvlak en begrip voor de gemaakte keuzes ondersteunt. Voorbeeld: Beleggen in Nederland PME en Molenwerf; een succesvolle transformatie van kantoorpanden naar woningen In Nederland staat ongeveer 15% van de kantoren leeg. Waarschijnlijk neemt deze leegstand de komende jaren toe. Leegstaande kantoren zijn slecht voor de leefbaarheid in de betreffende buurten en het vestigingsklimaat voor bedrijven. En, vooral in de grotere steden, is er juist veel behoefte aan extra woonruimte. Transformatie van kantoren naar woningen is een goede oplossing. PME heeft dit gesignaleerd en speelt daarom een actieve rol in die transformatie. PME besloot in 2012 om het kantorencomplex Molenwerf van circa m2 te transformeren naar 185 woningen. Het totale complex is op een duurzame wijze herontwikkeld. Er is zoveel mogelijk bestaand materiaal hergebruikt. De bouw startte in juli 2013 en is conform planning en naar tevredenheid verlopen. Op 24 september 2014 is in aanwezigheid van minister Stef Blok en Laurens Ivens, wethouder van Bouwen en Wonen in Amsterdam, het woonproject Westerhoek, officieel geopend. Zij noemden Westerhoek een aanwinst voor de stad Amsterdam en een succesvolle transformatie van een kantoorpand dat na het verlaten van de huurder dreigde langdurig leeg komen te staan. Met de lancering van de website is op 8 april 2014 de officiële verhuur gestart. De woningen waren eind 2014 volledig verhuurd. HOOFDSTUK 9 VOORUITBLIK

20 Bijlage 1. Uitsluiting bedrijven 2014 Bedrijven eigen sector/ Companies own sector Aalberts Industries NV ASM International NV ASM Pacific Technology Ltd ASML Holding NV Hunter Douglas NV Koninklijke Philips Electronics NV Neways Electronics International NV RoyalReesink TKH Group NV Aandelen/ Equities Aeroteh SA Alliant Techsystems Inc Aryt Industries Ltd Ashot -Ashkelon Industries Ltd BAE Systems PLC Chemring Group PLC China Aerospace International Holdings Ltd China Spacesat Co Ltd Elbit Systems Ltd Gail India General Dynamics Corp Hanwha Chemical Corporation Hanwha Corp Larsen & Toubro Ltd Motovilikha Plants JSC Norinco International Cooperation Ltd Poongsan Corp Poongsan Holdings Corp Rheinmetall AG Singapore Technologies Engineering Ltd Textron Inc Walmart Obligaties/Bonds Alliant Techsystems Inc Ashot -Ashkelon Industries Ltd BAE Systems Finance Inc BAE Systems Holdings Inc BAE Systems PLC Chemring Group PLC Elbit Systems Ltd Gail India General Dynamics Corp Hanwha Chemical Corporation Hanwha Corp Hanwha E&C Hanwha Hotels & Resorts Co Ltd L&T Finance Ltd L&T InfraStructure Finance Co Ltd Larsen & Toubro Ltd Martin Marietta Corp Motovilikha Plants JSC PMX Industries Inc Poongsan Corp Rheinmetall AG ST Engineering Financial 1 Ltd Textron Financial Corp Textron Inc Walmart 20 BIJLAGE 1 UITSLUITING BEDRIJVEN 2014

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014

JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2014 VERANTWOORD BELEGGEN VOLGENS PMT PMT STREEFT NAAR EEN GOED EN VERANTWOORD RENDEMENT. PMT BELEGT OP BASIS VAN DE ZOGENAAMDE ESG-CRITERIA: ENVIRONMENT (MILIEU), SOCIAL

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

PME Jaarverslag. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 2 0 1 3 PME Jaarverslag Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 De tien PME-principes Tien PME-principes voor verantwoord beleggen 1. PME streeft naar een goed én verantwoord rendement, houdt rekening

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen...3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...3 2.2. ESG-criteria...3

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 4 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 4 2.2. ESG-criteria...

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

VERANTWOORD beleggen

VERANTWOORD beleggen VERANTWOORD beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede financiële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland

Jaarverslag 2011. Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Jaarverslag 2011 Governanceen Stemverslag AEGON Asset Management Nederland Inhoudsopgave Inleiding 3 Verantwoord Beleggen 4 Inleiding 4 Beleid 4 Uitsluitingen 5 Staatsobligaties 5 Controversiële wapens

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2014 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Engagement 4 Collectief engagement 5 Corporate governance en stemmen 6 Bijlagen 1 Inleiding

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT. Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij PMT Onze tien leidende beginselen voor verantwoord beleggen Dit zijn de globale criteria op basis waarvan wij invulling geven aan verantwoord beleggingsbeleid.

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Stembeleid Juni 2015

Stembeleid Juni 2015 Stembeleid Juni 2015 Stembeleid ASR Nederland N.V. juni 2015 1. Inleiding 2. Algemene uitgangspunten 3. Socially Responsible Investments Policy (SRI) 4. Bestuur en RvC - (Her)benoeming - Décharge - Vrijwaring

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015

Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Rapportage Verantwoord Beleggen Eerste halfjaar 2015 Inde 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT

Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT 1 Inleiding PMT kiest voor een beleid van verantwoord beleggen en is ondertekenaar van de UN Principles for Responsible Investment. De zes principes

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering)

Hoofdstuk 1: Evaluatie Verantwoord Beleggen (beleid en uitvoering) Aan : Bestuur Mn Services Fondsenbeheer BV Van : Directie VB Opsteller : Kris Douma, Head of Responsible Investment Support & Active Ownership Datum : 23 februari 2010 Onderwerp : Vaststelling beleid en

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap Monitoring rapportage 2014 betreffende de toepassing van Eumedion Best Practices Betrokken Aandeelhouderschap 18 december 2014 1 1. Samenvatting en conclusie De Eumedion best practices worden door steeds

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie