Academiseren en evalueren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Academiseren en evalueren"

Transcriptie

1 Academiseren en evalueren Hoe evaluatie kan bijdragen aan de academisering van de publieke gezondheidszorg Marjan Hoeijmakers 1, Maria Jansen 1 Gelijktijdig met de uitvoering van het programma van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg wordt een evaluatiestudie gedaan. Deze evaluatie heeft zowel een procesvolgend als beoordelend karakter. De academische werkplaats beoogt de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk te bevorderen en daarmee de kennisontwikkeling en -implementatie in de publieke gezondheidszorg. Het betreft een complex veranderingsproces waarbij veel actoren betrokken zijn. De vraag is hoe dit proces en de resultaten ervan goed in kaart gebracht kunnen worden zonder dat de succescriteria vooraf bekend zijn. We beschouwen het gebruik van programmatheorie in deze situatie als een hulpmiddel. Programmatheorie biedt in evaluatie houvast om stapsgewijs te bekijken of het programma daadwerkelijk werkt zoals het verondersteld wordt te doen en of het daardoor de beoogde resultaten behaalt. Aannames over wat de academische werkplaats volgens betrokken actoren moet doen en moet opleveren zijn in Limburg echter nog nauwelijks geëxpliciteerd. Het hier gepresenteerde onderzoeksdesign voor de evaluatie biedt daarom ruimte om betrokkenen met elkaar in dialoog te brengen over hun ervaringen met de samenwerking in kennisontwikkeling en hun wensen en ideeën ten aanzien van de academische werkplaats. Dit artikel presenteert verder de voorlopige programmatheorie van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg die in deze dialoog verder geëxpliciteerd zal worden. Trefwoorden: academische werkplaats, evaluatie, programmatheorie 1 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg, GGD Zuid Limburg Inleiding Voor een succesvolle aanpak van de actuele, vaak complexe volksgezondheidsproblemen wordt een effectieve samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk als noodzakelijk beschouwd. 1,2 Deze functioneren echter als tamelijk gescheiden domeinen. 2-4 Dit stagneert de ontwikkeling van een adequate evidence base voor het beleidsmatig en uitvoerend handelen in de (lokale) public health. 4-7 In Nederland is daarom ingezet op academisering van de publieke gezondheidszorg ofwel van de GGD, gestimuleerd door academische werkplaatsen. 8 In mei 2006 is de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg van start gegaan. Deze academische werkplaats heeft (als enige in het land) gekozen om een meerjarige evaluatiestudie uit te voeren, naast het programma gericht op de bevordering van de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk. Men wil, zoals in de subsidieaanvraag beschreven staat, namelijk inzicht verkrijgen in de rol van de academische werkplaats en de effecten van zijn functioneren op lokaal gezondheidsbeleid en evidence-based werken van de GGD. 9 Een andere vraag is wat het effect van de werkplaats is op het werk van de universiteit. In feite is het doel van de evaluatie tweeledig: 1) formatief: procesvolgend en in opbouwende zin bijdragen aan het proces van academisering en 2) summatief: vaststellen hoe succesvol de academische werkplaats (in de gekozen vorm) is. Het was op voorhand echter niet zo duidelijk wát precies geëvalueerd moet worden in de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk. Dit heeft verschillende redenen. De eerste reden is dat de samenwerkingspartners in beleid, onderzoek en praktijk gescheiden van elkaar werken. De tweede reden is dat academisering van de publieke gezondheidszorg een breed concept is waarvan de reikwijdte in deze setting nog niet duidelijk is. Derde punt is dat de samenwerkingspartners (op zowel bestuurlijk, institutioneel en individueel niveau) ieder een eigen rol moeten vervullen en daarmee samenhangend specifieke verwachtingen, wensen en ideeën bij de academische werkplaats hebben en wat deze op termijn moet opleveren. Deze verschillende perspectieven zijn in tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 334 / TSG 86 / nummer 6 334

2 Kernpunten Zuid-Limburg nog nauwelijks door de partners besproken, laat staan met elkaar in overeenstemming gebracht. Samengevat betreft het een complex veranderingsproces waarbij de vraag voorligt hoe dit proces en de opbrengsten goed in kaart gebracht kunnen worden, zonder dat vooraf de succescriteria of een standaard waartegen beoordeeld kan worden bekend zijn. Het gebruik van programmatheorie kan hier een handvat bieden. Een programmatheorie of logisch model is een set van aannames (beliefs, hypotheses) waarop een programma is gebaseerd. Het verklaart de (oorzakelijke) verbindingen tussen input en te verwachten uitkomsten Evaluatie maakt gebruik van programmatheorie door te bekijken of het programma daadwerkelijk werkt zoals het verondersteld wordt te doen en of het daardoor de beoogde resultaten behaalt. In evaluatieonderzoek wordt veelal gepleit voor het gebruik van programmatheorie omdat evaluatie het meest ideaal kan verlopen indien de verschillende stappen in detail in de praktijk gevolgd en beoordeeld kunnen worden. 13 Het gebruik van programmatheorie lijkt dus nuttig maar de programmatheorie waar de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg op rust is niet op voorhand duidelijk. Er is namelijk niet één onderscheidende theorie die van toepassing is op het samenwerkings- en veranderingsproces dat de academische werkplaats wil bevorderen. De Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg steunt op dertig door Jansen, 2 op basis van theoretische inzichten geïdentificeerde praktische strategieën die de determinanten van samenwerking beïnvloeden. Afhankelijk van de context, het actieniveau (bestuurlijk, institutioneel en individueel), wordt een strategie gekozen. De aannames over de werking en resultaten van een programma zitten naast een theoretische onderbouwing ook voor een belangrijk deel in de hoofden van betrokkenen en andere belanghebbenden bij het programma. Deze, vaak impliciete aannames behoeven in de Limburgse academische werkplaats nog verdere uitwerking. Op basis van voorgaande probleemstelling(en) hebben we de volgende onderzoeksvragen geformuleerd. De centrale vraagstelling luidt: Hoe draagt de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg bij aan het academiseringsproces in de publieke gezondheidszorg en hoe succesvol is de academische werkplaats? De subvragen zijn: 1 Welke programmatheorie ligt aan de basis en hoe wordt deze gerealiseerd?. De Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg is gericht op de bevordering van de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk in de publieke gezondheidszorg. Een evaluatiestudie begeleidt het programma van deze academische werkplaats.. Voor de evaluatie is gekozen voor een casestudy met voldoende ruimte voor de participatie van belanghebbenden. De studie is procesvolgend en meet de effecten van de academische werkplaats.. De evaluatie maakt gebruik van programmatheorie: een set van aannames waarop een programma is gebaseerd. Er is door de onderzoeker een voorlopige programmatheorie opgesteld die met belanghebbenden verder zal worden ontwikkeld. 2 Hoe ziet het samenwerkingsnetwerk eruit en hoe verandert dit in de tijd? 3 Hoe succesvol is de academische werkplaats in het bevorderen van de samenwerking en ontwikkeling van een effectieve aanpak in de publieke gezondheidszorg? In dit artikel beschrijven we de manier waarop we deze vragen over enige tijd willen beantwoorden. Onderzoeksopzet De gegeven situatie en onderzoeksvragen vragen om een onderzoeksdesign dat ruimte laat voor een participatieve, responsieve benadering. De betrokkenheid en actieve bijdrage van stakeholders bij (evaluatie) onderzoek wordt om uiteenlopende redenen steeds meer gewaardeerd. 11,14-21 In deze specifieke evaluatiestudie is de participatie van stakeholders uit beleid, onderzoek en praktijk gewenst om:. te ontdekken wat academisering van de publieke gezondheidszorg inhoudt,. hun wensen en ideeën over de academische werkplaats te leren kennen,. in combinatie met theoretische noties over de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk en aan de hand van een blauwdruk, de programmatheorie te formuleren,. resultaten te genereren die waardevol zijn voor het veranderingsproces waar betrokkenen in zitten,. draagvlak voor de resultaten te creëren,. bij te dragen aan de koers van de academische werkplaats. We kiezen voor een casestudie omdat dit design: 1) aandacht geeft aan sociale interacties en de betekenis die deelnemers aan het bestudeerde verschijnsel en aan elkaar geven, 22 2) recht doet aan de gegeven hoe en waarom vragen over de (samenwerkings)relaties tussen actoren en hun zienswijzen, 3) de verwevenheid van het verschijnsel met de natuurlijke omgeving waarin het zich voordoet als uitgangspunt neemt en niet los van elkaar ziet of door de onderzoeker wil laten controleren, 22,23 en 4) een intensieve, procesvolgende werkwijze hanteert waarin diverse methoden en databronnen worden gebruikt wat goed aansluit bij de formatieve doelstelling van de studie. Case studies maken verder gebruik van analytische generalisatie. Dit betekent dat empirische gegevens worden vergeleken met vooraf geformuleerde theorie. In deze studie wordt daarvoor een programmatheorie ontwikkeld en de realisatie ervan gevolgd en beoordeeld. De resultaten (interpretatie van de data) worden, ten slotte, met de onderzochten gedeeld en gecheckt op relevantie en juistheid. 24 We gaan in deze studie nog een stap verder tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 335 / TSG 86 / nummer 6 335

3 door de bevindingen actief te laten bijdragen aan de koers van de academische werkplaats. Evaluatie in fasen De evaluatiestudie verloopt in vier fasen. De eerste fase is een verkenning van het samenwerkingsnetwerk tussen beleid, onderzoek en praktijk, en een verkenning met belanghebbenden van hun ideeën, wensen en verwachtingen ten aanzien van academisering en de academische werkplaats. Hiervoor worden netwerkanalyse (aan de hand van vragenlijsten), interviews en focusgroepen ingezet. De fase daarna is gericht op verdere explicitering en aanscherping van onderliggende aannames bij het functioneren van de academische werkplaats en de formulering van intermediaire en finale uitkomstmaten. Dit gaat gebeuren in focusgroepen waarin betrokkenen met elkaar in dialoog gebracht worden. Deze fase wordt naar verwachting afgesloten met een Delphi-ronde onder een grotere groep belanghebbenden. In de derde fase wordt met de vastgestelde indicatoren de voortgang en effecten van het academiseringsproces en de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk gemeten. De vierde en laatste fase is bedoeld voor afsluitende rapportages. De procesevaluatie, gericht op wat is geïmplementeerd en hoe (goed) dit is gebeurd, is een continue activiteit. Hierin worden zowel de ervaringen van betrokken actoren als feitelijkheden opgenomen. Deze evaluatie loopt wel gedurende het hele onderzoek maar kan in fase drie veel gerichter uitgevoerd worden nadat de programmatheorie is geëxpliciteerd. Het doel van procesevaluatie is verbetermogelijkheden aangeven en voorzien in interpretatie van opgetreden effecten. De eerste fasen van de evaluatie kunnen door hun participatieve en dialogische karakter in positieve zin bijdragen aan het academiseringsproces. Dit geldt ook voor de procesevaluatie waarin de tussentijdse resultaten worden gedeeld met direct betrokkenen bij de academische werkplaats. Programmatheorie Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg Een programmatheorie is het resultaat van een interactief en iteratief proces van de onderzoeker met belanghebbenden bij het programma. Het combineert literatuur (theoretische modellen) met de aannames van belanghebbenden over de werking van het programma. 25 Een programmatheorie bevat volgens Weiss 11 de volgende onderdelen: 1) programma input: de randvoorwaarden zoals geld, personeel, 2) programma activiteiten: de manier waarop het programma uitgevoerd wordt, 3) intermediaire uitkomsten: de reactie die de activiteiten veroorzaken en die vervolgens leiden tot 4) de gewenste eindresultaten. Rossi et al (2004) specificeren deze componenten nog verder. Zij delen de programmatheorie eerst in tweeën: de procestheorie en de impacttheorie, en vervolgens in kleinere componenten. In de procestheorie gaat het om de aannames over het organisatieproces (welke middelen en organisatie van het programma zijn adequaat om de beoogde activiteiten, diensten te kunnen leveren), het leveringsproces (wat nodig is om de programmaonderdelen te implementeren of wel de gewenste output te leveren) en de output. De impacttheorie bevat de aannames over het veranderingsproces die de interventies teweeg zullen brengen. Met andere woorden hoe worden de gewenste resultaten stapsgewijs behaald. Aan de hand van de indeling van Rossi et al. is een voorlopige programmatheorie opgesteld voor de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg Deze programmatheorie, gepresenteerd in figuur 1, is een vereenvoudigd model waar de belangrijkste processen, output en uitkomsten in zijn opgenomen. Dit voorlopige model is ontwikkeld op basis van de huidige structuur en werkwijze, literatuur, gesprekken met belanghebbenden en analyse van bestaande documenten over de academische werkplaats. Alvorens naar deze programmatheorie te gaan presenteert de volgende paragraaf kort het principe van de academische werkplaats in Limburg. Beschrijving Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg De Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg is een samenwerkingsverband tussen de negentien Zuid-Limburgse gemeenten, de GGD Zuid-Limburg inclusief de 0-4 jarige jeugdgezondheidszorg (JGZ) van de thuiszorgorganisaties (noot 1), de Faculty of Health, Medicine and Life sciences van de Universiteit Maastricht (UM) en het academische ziekenhuis Maastricht (azm). Deze kernpartners hebben een gezamenlijk programma opgesteld onder de titel Promoting physical and mental fitness. Evidence into practice and practice into evidence: closing the circle. De focus van de academische werkplaats ligt op de jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering. De gedachte achter het programma is dat beleid, praktijk en onderzoek zouden moeten toegroeien naar een structurele samenwerking. Het gaat hierbij enerzijds om de academisering van de GGD ofwel de wetenschappelijke onderbouwing van de publieke gezondheidszorg en anderzijds om de vermaatschappelijking van de universiteit waardoor het wetenschappelijk onderzoek meer maatschappelijke betekenis en nut krijgt. De doelstelling van de academische werkplaats is daarmee te onderscheiden in een organisatorische en een inhoudelijke. Organisatorisch gezien beoogt de academische werkplaats een infrastructuur te realiseren die concrete samenwerking gemakkelijk maakt: waarbinnen de partners met elkaar in dialoog komen, cultuurverschillen overbruggen en een gezamenlijke aanpak van vraagstukken in de volksgezondheid realiseren. Deze infrastructuur ziet u hierna verder uitgewerkt in de procestheorie. Inhoudelijk gezien streeft de werkplaats naar wetenschappelijk onderbouwd gezondheidsbeleid en evidence-based handelen in de praktijk om zo doende de kwaliteit van de publieke gezondheidszorg te verbeteren en het effect op de gezondheid van de Zuid-Limburgse burger te vergroten. Deze doelstelling ziet u verder uitgewerkt in de impacttheorie. tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 336 / TSG 86 / nummer 6 336

4 PROGRAMMATHEORIE Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg Procestheorie Impacttheorie Algemene organisatie Stuurgroep- DB Programmaleider Ambassadeurs Communicatie, PR Input Geld, ICT, cursus, positie programmaleider, dubbelaanstelling Organisatieproces Samenwerkingsovereenkomst Begeleidingsgroepen Leveringsproces Bevorderen determinanten van samenwerking op bestuurlijk, institutioneel en individueel niveau Scholing: referaten, aio-onderwijs, Matserclass Afdelingen GGD en UM stimuleren en faciliteren: onderzoeksassistentie, laptop, promotoren, overleg Georganiseerde bijeenkomsten: begeleidingsgroepen, uitwisseling expertise en kennis Output In samenwerking onderzoek uitvoeren: van promovendi en masterclass studenten Ontwikkeling gezamelijke data-infrastructuur Proximale uitkomsten Betrokkenen weten elkaar te vinden, kennen elkaars expertise en weken concreet samen, gezamelijk onderzoek, nieuwe aanvragen, adviezen Nieuwe, toegepaste kennis Bruikbare producten voor professionals in praktijk en beleid Artikelen, presentaties Cultuur GGD/ gemeente waarin wetenschappelijke onderbouwing de norm is, cultuur UM is meer gericht op toegepast onderzoek Intermediaire uitkomsten Structurele, continue samenwerking tussen wetenschap, beleid en praktijk in aanpak nieuwe vraagstukken en gedeelde datainfrastructuur Samenwerkings netwerken zijn geïntegreerd Academisering geïntegreerd binnen GGD/ gemeente Wetenschappelijk onderbouwde beroepsuitoefeningen en lokaal gezondheidsbeleid Finale uitkomsten De kwaliteit van de publieke gezondheidszorg in Zuid-Limburg is verbeterd De gezondheid van de Zuid- Limburgse bevolking is verbeterd Onderzoekskennis aanwezig en over organisatie verdeeld, voldoende ondersteuningscapaciteit UM en GGD-afdelingen Figuur 1 Programmatheorie Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg Procestheorie De procestheorie staat in figuur 1 aan de linker zijde, verdeeld over drie kolommen. We beschrijven deze componenten van links naar rechts. Output Output betreft de programmaonderdelen die afgeleverd moeten worden om de gewenste veranderingen (uitkomsten) te realiseren. De belangrijkste output van het programma van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg zijn promotie- en masterclassonderzoeken, en een gezamenlijk toegankelijke data-infrastructuur. Begin 2007 zijn vanuit de ZonMw-subsidie zes, en vanuit additionele financiering nog eens drie promovendi aangesteld om in een deel van hun aanstelling als professional onderzoek te doen vanuit de GGD-praktijk. In deze onderzoeken staat de dialoog met data centraal. Met de term data worden hier niet alleen epidemiologische gegevens over de volksgezondheid bedoeld maar alle typen gegevens en kennis die uit onderzoek beschikbaar zijn of komen. Voor de periode tot eind 2010 zijn onderzoeksvoorstellen geselecteerd die voortkomen uit praktijkvragen van GGD en gemeenten. Deze onderzoeken zijn gericht op: verbetering van het gebruik van de JGZ-data door jeugdartsen en -verpleegkundigen, het gebruik van schooldata om schoolgezondheidsbeleid te bevorderen, het vinden van succesvolle indicatoren waarmee een wijkgerichte aanpak ingebed kan worden in tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 337 / TSG 86 / nummer 6 337

5 regulier beleid, en het initiëren van een proces om tot integraal beleid voor overgewicht te komen. Daarnaast is in 2008 een Masterclass Wetenschappelijke Vorming voor Professionals in de Publieke Gezondheid gestart: 21 Limburgse en Brabantse professionals waarvan twee gemeentelijke beleidsmedewerkers, acht jeugdartsen en elf preventiemedewerkers nemen deel. Universitaire medewerkers verzorgen op interactieve wijze het onderwijs en bieden individuele begeleiding. In deze Masterclass zijn praktijk- en beleidsvragen uitgangspunt. De deelnemers identificeren een probleem uit de eigen setting en vertalen dit vervolgens in een onderzoeksopzet die ze zelf uitvoeren. Het onderzoek wordt afgerond met een publicatie. Het doel van de in ontwikkeling zijnde data-infrastructuur is meerledig. De door onderzoek en in de professionele praktijk (routinematig) verzamelde data moeten ondersteunend zijn aan het zorgproces en op geaggregeerd niveau snel toegankelijk te maken zijn voor beleidsmakers en onderzoekers. Het moet bovendien kunnen fungeren als een steekproefregister voor specifiek wetenschappelijk onderzoek. Leveringsproces Om de voorgestane output (onderzoeken en data-infrastructuur) te kunnen leveren dienen specifieke activiteitenondernomenteworden.hetbetrefthierhoofdzakelijk de activiteiten die de samenwerking bevorderen en structureren. Het leveringsproces onderscheidt drie actieniveaus. Aangenomen wordt dat alle drie de niveaus tegelijkertijd maar met verschillende acties bediend moeten worden. Het eerste actieniveau is het bestuurlijke niveau, hier worden strategische beslissingen genomen. Of op dit niveau de samenwerking goed verloopt wordt vooral bepaald door macht, leiderschap en middelen. 26,27 Hiervoor dient onder andere de stuurgroep als onderdeel van het hierna beschreven organisatieproces continue actief onderhouden te worden. Op institutioneel niveau leveren afdelingsmanagers en vakgroepvoorzitters vooral de randvoorwaarden voor samenwerking in onderzoek en onderwijs. Dit vraagt om ontwikkeling van de organisatie naar een andere werkcultuur, het opbouwen van capaciteit om tot samenwerking te komen en leiderschap Concreet gaat het bijvoorbeeld om het ter beschikking stellen van tijd en middelen om relevante vraagstukken te laten onderzoeken of bij te dragen aan scholing en begeleiding van onderzoek in de praktijk. Op het individuele niveau, tot slot, leveren onderzoekers, beleidsmedewerkers en praktijkprofessionals een gezamenlijke bijdrage aan kennisontwikkeling en -implementatie. In deze samenwerking zijn kennis, houding, ervaren sociale norm, uitkomstverwachting, bekwaamheid en vertrouwen in eigen kunnen belangrijke aspecten. 32 Begeleidingsgroepen, scholing en andere (uitwisselings)bijeenkomsten bieden gelegenheid om actief te leren en om bovengenoemde aspecten in de juiste richting te beïnvloeden (noot 2). Organisatieproces Om het leveringsproces gericht op het bevorderen van de samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk succesvol te laten verlopen is een passende organisatie en voldoende input noodzakelijk. De organisatie van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg is gebaseerd op empirische bevindingen en ziet er als volgt uit:. een paritair samengestelde stuurgroep met zes leden: GGD-directie/gemeente en vakgroepvoorzitters van Universiteit Maastricht (UM)/Academisch ziekenhuis Maastricht (AzM), en een dagelijks bestuur. een samenwerkingscontract waarin de inbreng van elk vandepartijenisvastgelegd. een programmaleider die een brugfunctie vervult tussen de actoren uit de drie domeinen, randvoorwaardelijke zaken organiseert en over de werkplaats communiceert. (onderzoek)begeleidingsgroepen waarin ten minste een wethouder, een gemeentelijke beleidsmedewerker, universitair medewerker, (co)promotor en afdelingshoofd participeren en die gelegenheid bieden tot uitwisseling en actief leren van elkaar. ambassadeurs : wethouders volksgezondheid treden op als verbindende schakel tussen de verschillende actieniveaus. een communicatieplan met onder andere een officiële kick-off in 2007 en een maandelijkse digitale nieuwsbrief Naast deze organisatiestructuur zijn ook een aantal randvoorwaarden georganiseerd (de input voor het programma). Deze bestaan voornamelijk uit: financiële middelen o.a. subsidie, ICT, opleiding, onderzoeksassistentie en dubbelaanstellingen (van GGD- en gemeentelijke medewerkers bij de UM zodat bijvoorbeeld toegang tot de universiteitsbibliotheek en een werkplek mogelijk is). Uitgangspunt is dat de deelnemende partners (ook) eigen middelen en menskracht vrijmaken om het programma uit te kunnen voeren. Impacttheorie In figuur 1 is de rechter helft de impacttheorie. Deze bevat de beoogde uitkomsten en de veranderingen die geacht worden hieraan vooraf te gaan. We lichten de drie kolommen toe van links naar rechts. Proximale uitkomsten De proximale uitkomsten zijn de directe reacties die de geleverde output oproept. In de onderzoeken van de promovendi en masterclassstudenten en de ontwikkeling van een gezamenlijke data-infrastructuur werken onderzoekers, beleidsmedewerkers en professionals concreet samen. Dit betekent dat men elkaar regelmatig ontmoet en met elkaar van gedachten wisselt. Hier is de veronderstelling dat men meer kennis krijgt van elkaars expertise en elkaar hierdoor gemakkelijk weet te vinden voor advies en nieuwe aanvragen voor onderzoek. Betrokkenen worden gestimuleerd om kennis te delen, kennis te wegen, kennis te ontwikkelen en kennis te gebruiken. 7 Dit proces resulteert, zo is de aanname, in tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 338 / TSG 86 / nummer 6 338

6 nieuwe, toegepaste kennis die verwerkt wordt tot bruikbare producten voor beleidsmakers en praktijkprofessionals en tot artikelen, proefschriften en presentaties voor de academische wereld. De onderzoeken van GGD-medewerkers en masterclassdeelnemers zullen een proces van cultuurverandering in de bestaande organisaties in gang zetten. De betrokkenheid bij onderzoeksactiviteiten zal zich uitspreiden naar collega s, managers en bestuurders. De wetenschappelijke onderbouwing van het handelen in gezondheidsbeleid en praktijk zal de norm worden in de gemeentelijke en GGD organisatie. De cultuur op de universiteit zal zich meer gaan richten op toegepast onderzoek die om een sterkere waardering voor maatschappelijk relevant onderzoek vraagt. Ten slotte zal al doende meer onderzoekskennis aanwezig zijn in de gemeentelijke- en GGD-organisatie en weten universitaire medewerkers beter hoe gebruik te maken van de professionele organisatie. De afdelingen van zowel GGD/gemeenten en universiteit nemen de ondersteuningscapaciteit op in hun routine. Intermediaire uitkomsten Deze directe veranderingen, indien gecontinueerd, leiden op hun beurt tot een structurele samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk in de aanpak van nieuwe vraagstukken in de volksgezondheid. Dit geldt ook voor het onderhoud en gedeeld gebruik van de opgezette datainfrastructuur. Aangenomen wordt dat regelmatige samenwerking resulteert in geïntegreerde samenwerkingsnetwerken, veronderstellende dat de actoren uit alle drie de domeinen (gelijkwaardig) zullen participeren. De veranderende organisatiecultuur in zowel de academische als professionele en bestuurlijke organisatie wordt in eerste instantie verwacht te leiden tot een organisatie die academisering geïntegreerd heeft in missie, doelen, jaarplannen en uitvoering. Cultuurveranderingen in combinatie met de in bruikbare producten verpakte nieuwe kennis worden geacht te resulteren in wetenschappelijk onderbouwde beroepsuitoefening en lokaal gezondheidsbeleid. Finale uitkomsten De intermediaire uitkomsten leiden naar verwachting tot een verbeterde kwaliteit van de publieke gezondheidszorg en daarmee positieve effecten op de gezondheid van de burger in Zuid-Limburg. Het meten van deze finale uitkomsten valt echter buiten het bestek van de evaluatiestudie omdat deze uitkomsten zich pas op lange termijn zullen voordoen. Bovendien zijn die effecten van veel meer factoren afhankelijk dan de interventies van de academische werkplaats. Tot slot De programmatheorie van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg zoals die hier (in concept) beschreven is dient als input voor de tweede fase van de evaluatiestudie. Belanghebbenden uit beleid, onderzoek en praktijk werkzaam op bestuurlijk, institutioneel en individueel niveau zullen hierover met elkaar in gesprek gaan. Deze dialoog resulteert naar verwachting in een helder beeld over het programma van de academische werkplaats en draagt tegelijkertijd bij aan het academiseringsproces. Noot 1 Waar GGD of JGZ staat vermeld wordt de 0-19 jarige JGZ bedoeld, inclusief de 0-4 jarige JGZ die in Zuid Limburg door de thuiszorg wordt uitgevoerd. 2 Zie ook elders in dit TSG nummer: Jansen MWJ, De Vries NK, Kok G, Van Oers JAM. Samenwerking tussen beleid, praktijk en onderzoek in de publieke gezondheidszorg: resultaten van een multiple-case studie. Dankwoord Wij danken ZonMw voor de verleende subsidie om de beschreven evaluatiestudie uit te kunnen voeren (projectnr ) en dr. Janneke Harting voor haar kritische blik en opbouwende suggesties bij het schrijven van dit artikel. Abstract How evaluation research contributes to the development of academic public health Closely connected to the programme of the Academic Collaborative Centre for Public Health Limburg (ACC) an evaluation study is implemented. The purpose of this evaluation is formative and summative. The ACC aims to bridge the gap between policy, practice and research in public health and to improve the collaboration between these domains. It concerns a complex process of change in which many actors are involved. The question is how to come to grips with this process and to assess its results, without knowing beforehand the criteria of success. We arguethattheconceptofprogrammetheorycanbeanaid for this situation. Programme theory helps to find out whether the theories on which the programme is based are realised in action and if the desired results are achieved. However, the assumptions of stakeholders on the functioning of the ACC and its benefits are not clear yet. Therefore the chosen design for the evaluation study presented here gives room to the participation of stakeholders. The study brings stakeholders in policy, practice and research together in dialogue on their collaboration experiences and views on the ACC. This paper also presents the tentative programme theory of the ACC which will be elaborated further in dialogue. Keywords: Academic Collaborative Centre - evaluation - programme theory Literatuur 1. RVZ. Publieke Gezondheid. Den Haag: Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, Jansen M. Mind the gap: Collaboration between practice, policy and research in local public health. Maastricht: Maastricht University, Leeuw E de, Mc Ness A, Stagnitti K, Crisp B. Acting at the Nexus. Integration of Research, Policy and Practice. Melbourne: Deakin University, tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 339 / TSG 86 / nummer 6 339

7 4. RGO. Advies kennisinfrastructuur Public Health: kennisverwerving en toepassing. Den Haag: Raad voor Gezondheidsonderzoek, McQueen DV. Strengthening the evidence base for health promotion. Health Promot Int 2001;16: Nutbeam D. Getting evidence into policy and practice to adress health inequalities. Health Promot Int 2004 b;19: Saan H, Haes W de. Gezond effect bevorderen. Het organiseren van effectieve gezondheidsbevordering. Woerden: Uitgeverij NIGZ, ZonMw. Programma Academische Werkplaatsen Publieke Gezondheid Aan tafel! Den Haag: ZonMw, Jansen M, Hagenouw R, Vries NK de, Spreeuwenberg C. Van praktijk naar bewijsvoering en beleid en vice versa. Subsidieaanvraag ZonMw nr Rossi PH, Lipsey MW, Freeman HE. Evaluation. A Systematic Approach. 7th ed. Thousand Oaks, London, New Dehli: SAGE Publications, Weiss C. Evaluation. Methods for studying Programs and Policies. 2nd ed. New Jersey: Prentice Hall, Julian DA. The utilization of the logic model as a system level planning and evaluation device. Evaluation Program Planning 1997;20(3): Birckmayer JD, Weiss CH. Theory-based evaluation in practice. What do we learn? Evaluat Rev 2000;24(4): Abma TA, Widdershoven GAM. Responsieve methodologie. Interactief onderzoek in de praktijk. Den Haag: LEMMA, Butterfoss FD, Francisco VT, Capwell EM. Stakeholder Participation in Evaluation. Health promotion Practice 2001;2(2): Hoeijmakers M. Local health policy development processes. Health promotion and network perspectives on local health policy-making in the Netherlands. Maastricht: University Maastricht, Koelen MA, Vaandrager, L., Colomér, C. Health promotion research: dilemmas and challenges. J Epidemiol Commun Health 2001;55: Potvin L, Richard L. Evaluating community health promotion programmes. In: Rootman I, Goodstadt M, Hyndman B et al (eds). Evaluation in health promotion Principles and perspectives. first ed. Copenhagen: WHO (EURO), p Schwandt TA. Understanding Dialogue as Practice. Evaluation 2001;7(2): Springett J. Participatory approaches to evaluation in health promotion. In: Rootman I, Goodstadt, M, Hyndman B et al (eds). Evaluation in health promotion Principles and perspectives: World Health Organisation, 2001b. p Wallerstein N, Polascek M, Maltrud K. Participatory Evaluation Model for Coalitions: The development of Systems Indicators. Health Promot Pract 2002;3: Swanborn PG. Case-study s: Wat, wanneer en hoe? 2 ed. Amsterdam/Meppel: Boom, Yin RK. Case Study Research. Design and Methods. second ed. London, new Dehli, Thousand Oaks: Sage Publications, Inc, Hammersley M, Gomm R. Introduction. In: Gomm R, Hammersley M, Foster P, (eds). Case Study Method Key Issues, Key Texts. London, Thousand Oaks, New Delhi: SAGE Publications Ltd., Donaldson SI, Gooler, L.E. Theory-driven evaluation in action: lessons from a $20 million statewide Work and Health Initiative. Evaluation Planning 2003(26): Greiner LE, Schein VE. Power and organization development: mobilising power to implement change. Addison-Wesley: Reading Mass, Plsek PE, Wilson T. Complexity, leadership, and management in healthcare organisations. BMJ ;323(7315): Cummings TG, Worley CG. Organization development and change. Australia: South-Western College Publishing, Fleuren MAH, Wiefferink CH, Paulussen TGW. Determinants of innovations within health care organizations: Literature review and Delphi-study. Int J Quality Health Care 2004: Hawe P, Noort M, King L, Jordens C. Multiplying health gains: the critical role of capacity-building within health promotion programs. Health Policy 1997;39: Steckler A, Goodman RM, Kegler MC. Mobilizing organizations for health enhancement In: Glanz K, Rimer BK, Lewis FM (eds). Health behavior and health education Theory, research and practice. 3 ed. California: Jossey-Bass, p Glanz K, Rimer BK, Lewis FM, editors. Health behavior and health education. Theory research and practice. 3 ed. San Francisco: Jossey-Bass, Correspondentieadres Mevr. M. Hoeijmakers, GGD-ZL, Postbus 2022, 6160 HA Geleen, tel , Voor publicatie aanvaard in augustus tsg jaargang 86 / 2008 nummer 6 Academiseren en evalueren - pagina 340 / TSG 86 / nummer 6 340

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid.

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid. Lokale strategie voor gezond ouder worden Voor Elkaar in de Buurt Jeanette Lezwijn J.Lezwijn@ggdgelre-ijssel.nl tel 088-443 3251) In vogelvlucht. Epidemiologie en gezondheidsbevordering Gezond ouder worden

Nadere informatie

Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid

Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid Academische toerusting voor werken binnen de Openbare Gezondheid ZonMw Programma Academische Werkplaatsen Dr. Marijke Janssens Utrecht, 15 juni 2006 Doel: het structureel versterken en verankeren van vraaggestuurde

Nadere informatie

CIAO overzicht. Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen. Utrecht, 14 juni 2012

CIAO overzicht. Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen. Utrecht, 14 juni 2012 CIAO overzicht Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen Utrecht, 14 juni 2012 Maastricht Leiden/Den Haag Rotterdam Nijmegen Amsterdam 2 Academische

Nadere informatie

Academische werkplaatsen ter versterking van kennisontwikkeling en -uitwisseling in de publieke gezondheidszorg

Academische werkplaatsen ter versterking van kennisontwikkeling en -uitwisseling in de publieke gezondheidszorg Academische werkplaatsen ter versterking van kennisontwikkeling en -uitwisseling in de publieke gezondheidszorg Netwerkanalyses voor de Limburgse academische werkplaats Marjan Hoeijmakers, 1 Joerg Raab,

Nadere informatie

Er gaat niets boven een goede theorie!

Er gaat niets boven een goede theorie! Er gaat niets boven een goede theorie! Over onderzoek naar effecten van toezicht Prof dr Frans J.G. Janssens Universiteit Twente Lezing ten behoeve van het Symposium Handhaving en Toezicht: een kwestie

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

Het meten van werk-capabilities

Het meten van werk-capabilities Het meten van werk-capabilities Femke Abma, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Community and Occupational Medicine Startsymposium Academische Werkplaats Arbeid en Gezondheid, 17 april 2015, Tilburg

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Delphi: een stimulerend middel om consensus te bereiken

Delphi: een stimulerend middel om consensus te bereiken Onderzoek in de praktijk In deze rubriek gaat het om verhalen over en/of reflecties op de ervaring met methodische, praktische, politieke, morele en wie weet esthetische problemen waar onderzoekers in

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Noodzaak veranderende werkwijze onderzoekers binnen drie transities

Noodzaak veranderende werkwijze onderzoekers binnen drie transities Noodzaak veranderende werkwijze onderzoekers binnen drie transities Ike Kroesbergen 1,2, Joyce de Goede 1,2, Carin Rots 1,2, Sandra Kuiper 1,2, Hans van Oers 1,3 1 GGD West-Brabant 2 Academische Werkplaats

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Aangenaam kennis te maken Via dit overzicht laten wij u graag nader kennis maken met de medewerkers en activiteiten van de Academische Werkplaats Publieke

Nadere informatie

Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk

Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk Academische werkplaats : bijzondere samenwerking tussen onderzoek en praktijk Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk Ondersteuning van PmB: revolutionaire

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Onderzoek de spreekkamer!

Onderzoek de spreekkamer! Onderzoek de spreekkamer! Lennard Voogt Inleiding Het wetenschappelijk fundament van de manuele therapie wordt sterker. Manueel therapeuten krijgen steeds meer inzicht in de effectiviteit van hun inspanningen

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

Academische werkplaats Publieke Gezondheid: doelen en mogelijkheden

Academische werkplaats Publieke Gezondheid: doelen en mogelijkheden Academische werkplaats Publieke Gezondheid: doelen en mogelijkheden Barend Middelkoop GGD Den Haag, afdeling Epidemiologie LUMC, afdeling Public health en Eerstelijnsgeneeskunde Opbouw van deze presentatie

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting Agendapunt Mededelingen 011015 BO GGDRU Vergadering : BO Adviescommissie GGDrU Datum : 15 oktober 2015 Onderwerp : Voortgang gezondheidscommunicatie, alcoholpreventie en convenant jeugd Bijlage : Evaluatie

Nadere informatie

EVALUATIE PLAN. {Voeg naam GB programma in} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum}

EVALUATIE PLAN. {Voeg naam GB programma in} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum} EVALUATIE PLAN {Voeg naam GB programma in} Evaluatie plan voor {tijdsperiode in jaren} Gemaakt door: {voeg in namen van auteurs en naam van organisatie} {Datum} 1 Introductie Introduceer hier de onderdelen

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden Petri Embregts 11 april 2013 Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID

EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN BIJ DE OVERHEID DOET ARCHITECTUUR MEE? Wouter Bronsgeest 29 mei 2012 Center for egovernment Studies (CFES) 1 EVALUEREN VAN ICT PROJECTEN POSITIONERING EN MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Center for Organisation Development in Hospitals

Center for Organisation Development in Hospitals instituut Beleid & Management Gezondheidszorg Center for Organisation Development in Hospitals Het Center for Organisation Development in Hospitals is een samenwerkingsverband van het instituut Beleid

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen * 1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen begeleiding/organisatie * Studentonderzoek? Eigen onderzoek?

Nadere informatie

Bijlage 3. Samenwerking

Bijlage 3. Samenwerking Bijlage 3. Samenwerking RIVM, Handleiding Gezonde School Basisonderwijs, april 2010, Bijlage 3. Samenwerking 1 2 Bijlage 3. Samenwerking Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Doel 1.2 Theoretisch kader 1.3 Kernpunt

Nadere informatie

Opzet presentatie. Probleemstelling, vraagstelling Onderzoeksopzet Resultaten uit de casus Lessen voor professionals Aanbevelingen Discussie

Opzet presentatie. Probleemstelling, vraagstelling Onderzoeksopzet Resultaten uit de casus Lessen voor professionals Aanbevelingen Discussie Opzet presentatie Probleemstelling, vraagstelling Onderzoeksopzet Resultaten uit de casus Lessen voor professionals Aanbevelingen Discussie Probleemstelling Lokaal gezondheidsbeleid vraagt om duurzame

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Lokaal integraal gezondheidsbeleid: een onderzoek binnen gemeenten naar mogelijkheden tot intersectorale samenwerking

Lokaal integraal gezondheidsbeleid: een onderzoek binnen gemeenten naar mogelijkheden tot intersectorale samenwerking Lokaal integraal gezondheidsbeleid: een onderzoek binnen gemeenten naar mogelijkheden tot intersectorale samenwerking CIAO, 14 juni 2012 Drs. Mieke Steenbakkers Senior beleidsfunctionaris / promovenda

Nadere informatie

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Projectgroep: Gemeente Tilburg: Mw. M. Lennarts, beleidsmedewerker, dhr. W.

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw

De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw De impact van het gezondheidsonderzoek Henk J. Smid, directeur ZonMw Missie ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie Vooruitgang vraagt om onderzoek en ontwikkeling. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek

Nadere informatie

Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels)

Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels) Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels) 2 The continuum of the teaching profession Support structures Career structures Competence structures

Nadere informatie

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Samenvatting ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Coordinator: DTV Consultants, Mr. Willem Buijs, PO Box 3559, 4800 DN, Breda Tel: +31 76 513 66 00 ENERQI@dtvconsultants.nl Start van het

Nadere informatie

De opleider als rolmodel

De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel programma 14.00 welkom 14.15 voorstelronde/verwachtingen 14.35 excellent teacher en excellent rolemodel 14.55 groepswerk 15.10 plenaire rapportage 15.35

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

Beleidsplan & organisatie

Beleidsplan & organisatie Beleidsplan & organisatie 2015-2018 UTRECHT, 28-11-2014 AFRICA IN MOTION, M.KOFFI Inhoudsopgave 1. Organisatiestructuur... 2 1.1 Concept AIM organisatiestructuur... 2 1.1.1 De werkgroep Lobby... 3 1.1.2

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 FUNCTIEDOCUMENT RWS Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 CONTEXT RWS heeft vier afdelingen (Strategie & Beleid, Klant, Vastgoed en Bedrijfsvoering). Deze afdelingen

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Leiding geven aan de opleidersgroep

Leiding geven aan de opleidersgroep Leiding geven aan de opleidersgroep dr. Rudolf Poolman orthopedisch chirurg & opleider, OLVG Irene Slootweg stafadviseur TtT programma & PhD-student, AMC/MUMC+ Doelen van de workshop 1. Inzicht te verschaffen

Nadere informatie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie in de wijk 1 november 2013, Congres Eerste Lijn Ilse Storm (beleidsonderzoeker, AWPG, RIVM) Anke van Gestel (epidemioloog, AWPG,

Nadere informatie

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 2 Evidence-based gezondheidsbeleid Bewust, expliciet en oordeelkundig gebruiken van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Workshop Kwalitatief onderzoek: toepassingen bij sociale interventies. Hogeschool Domstad, 16 december 2014. 1. Kennismaking 10 minuten

Workshop Kwalitatief onderzoek: toepassingen bij sociale interventies. Hogeschool Domstad, 16 december 2014. 1. Kennismaking 10 minuten 1 Workshop Kwalitatief onderzoek: toepassingen bij sociale interventies Hogeschool Domstad, 16 december 2014 Hennie Boeije Vakgroep n & Technieken Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden Prof. dr. Petri Embregts Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt en

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen This chapter is part of: Griffioen, D.M.E. (2013). Research in Higher Professional Education: A Staff Perspective. Chapter

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie

Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie Onderzoeksvoorstel voor wetenschappelijk onderzoek in het kader van de Onderzoeksagenda Veteranenzorg Defensie Dit formulier moet in het Nederlands worden ingevuld 1. Registratiegegevens 1a. Gegevens hoofdaanvrager

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep IPMA Grote projecten plannen: How to plan a battleship! Aarle Rixtel, 24 april 2014 Richard Smal Voorzitter Interesse Groep 20:00 of Critical Change 1 Met dank aan onze sponsors Doelstellingen IPMA Critical

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Wat werkt voor de oudere werknemers?

Wat werkt voor de oudere werknemers? Wat werkt voor de oudere werknemers? Hoe houdenwe mensenlangergezondaanhet werk Drs Wendy Koolhaas Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, Sociale Geneeskunde

Nadere informatie

Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving?

Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving? Leer- en ontwikkeltraject Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving? Centrum voor Samenlevingsvraagstukken Marja Jager-Vreugdenhil & Eelke Pruim @SamenViaa Deze workshop: - Over Wmo-werkplaats

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A.

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. ter Haar Samenvatting In dit proefschrift is de aard en het

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

VIGeZ, 2014. De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM.

VIGeZ, 2014. De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM. VIGeZ, 2014 De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM. PROJECT- DOELSTELLINGEN? Welke projectdoelstellingen staan

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

OPROEP VOOR BIJDRAGE

OPROEP VOOR BIJDRAGE OPROEP VOOR BIJDRAGE 29 mei tot 31 mei 2013 Met groot genoegen nodigen we je uit om een voorstel tot bijdrage in te dienen voor de Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD 2013) met als thema Over-Waarderen.

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Summary 215. Samenvatting

Summary 215. Samenvatting Summary 215 216 217 Productontwikkeling wordt in steeds vaker georganiseerd in de vorm van consortia. Het organiseren van productontwikkeling in consortia is iets wat uitdagingen met zich meebrengt omdat

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Maatschappelijke acceptatie van energie projecten

Maatschappelijke acceptatie van energie projecten Maatschappelijke acceptatie van energie projecten Ynke Feenstra Ruimteconferentie 2011, workshop Energie en ruimte Rotterdam, 19 april 2011 www.ecn.nl Energieonderzoek Centrum Nederland 600 medewerkers

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Responsieve evaluatie van Beleidscapaciteit voor IGB

Responsieve evaluatie van Beleidscapaciteit voor IGB Responsieve evaluatie van Beleidscapaciteit voor IGB Marleen Bekker NCVGZ, 11-04-2014 Health Services Research, Maastricht University Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Cluster

Nadere informatie

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Valentina Tassone and Hansje Eppink Education and Competence Studies, Wageningen University Doelstelling Work package

Nadere informatie

Publieke gezondheid. Advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Workshop NCVG April 2007

Publieke gezondheid. Advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Workshop NCVG April 2007 Publieke gezondheid Advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Workshop NCVG April 2007 Waarom een advies over publieke gezondheid 1. Nederland is zijn plaats in de top 5 EU verloren 2. Preventie

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012 EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' 1 MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012 2 DE STRATEGY-TO-PERFORMANCE GAP (MANKINS EN STEELE) 3 37% Gemiddelde prestatie verliezen

Nadere informatie