TOEPASSING NIEUWE PENSIOEN- VERSLAGGEVINGSREGELS ZEER SLECHT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOEPASSING NIEUWE PENSIOEN- VERSLAGGEVINGSREGELS ZEER SLECHT"

Transcriptie

1 Financial accounting Onderzoek naar naleving standaard TOEPASSING NIEUWE PENSIOEN- VERSLAGGEVINGSREGELS ZEER SLECHT Vanaf 1 januari 2013 is IAS 19R 1 de geldende standaard voor het opstellen van pensioenverslaggeving voor beursgenoteerde ondernemingen. De standaard heeft tot doel de verslaggeving rondom pensioenen minder complex te laten zijn dan onder IAS 19, door onder andere de corridormethode af te schaffen. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft in 2014 onderzoek verricht naar de toepassing van IAS 19R onder 57 aan de Euronext Amsterdam genoteerde ondernemingen. De belangrijkste conclusies zijn dat de nieuwe toelichtingsvereisten in IAS 19R slecht worden toegepast en dat bedrijfstakpensioenregelingen niet consistent worden gekwalificeerd. DOOR DR. FERDY VAN BEEST Het onderwerp pensioenen heeft volop de aandacht. Of het nu gaat om de 105%-grens van De Nederlandsche Bank, de korting op pensioenen, of het filosoferen over de toekomstige onbetaalbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel; pensioenen blijven een belangrijk onderdeel van het maatschappelijk debat. De AFM houdt onder andere toezicht op de jaarverslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen. Deze ondernemingen dienen hun jaarrekeningen op te stellen op basis van de International Financial Reporting Standards (IFRS). Voor het verslaggevingsjaar 2013 is de International Accounting Standard (IAS) 19 vervangen door IAS 19R ( Employee Benefits ). De wijzigingen in de standaard hebben onder meer tot doel de complexiteit van de pensioenverslaggeving te verminderen, zodat de bruikbaarheid van het jaarverslag toeneemt voor beleggers en andere gebruikers. IAS 19R beoogt dit onder meer te bereiken door beperking van de keuzemogelijkheden in de waardering van de pensioenverplichtingen en uitbreiding van de toelichtingsvereisten op de pensioenverplichtingen. De AFM heeft onderzoek gedaan naar de mate waarin beursgenoteerde ondernemingen inderdaad voldoen aan de nieuwe standaard en of de toepassing beter is dan die van IAS 19. Nederlands Pensioenstelsel Een eerste onderscheid dat in het kader van pensioenen belangrijk is heeft betrekking op de vraag of een pensioen een zogenaamd defined benefit of defined contribution plan is. Onder een defined contribution, oftewel toegezegde-bijdragenregeling, betaalt de werkgever maandelijks een bedrag aan een pensioenfonds of verzekeringsmaatschappij, waarbij het doel is dat de betreffende entiteit een zo hoog mogelijk rendement genereert. Een toegezegde-bijdragenregeling wordt gedefinieerd als een regeling waarbij een werkgever vaste bijdragen afdraagt aan een aparte entiteit en geen in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting heeft om verdere bijdragen te betalen indien deze entiteit niet over voldoende activa beschikt om alle personeelsbeloningen te betalen die verband houden met werknemersprestaties tot aan de balansdatum (Ter Hoeven en Laning, 2010). De werkgever is verplicht dit bedrag periodiek te storten, maar daarmee is het voor hem ook klaar. Het risico binnen dit stelsel ligt echter bij de werknemer. De betaalde premie wordt in de jaarrekening opgenomen als last in de winst- en verliesrekening. De werkgever heeft geen pensioenverplichting op haar balans staan. Onder IFRS geldt dat alle regelingen, anders dan regelingen die voldoen aan de definitie van een toegezegde-bijdragenregeling, 10 DECEMBER 2014

2 Philips NV Figuur 1 Voorbeeld ondernemingspensioenfonds (Philips) Metaalbedrijf A Philips pensioenfonds worden beschouwd als defined benefit regelingen. Bij een defined benefit regeling, oftewel toegezegd-pensioenregeling, ligt het risico in belangrijke mate bij de werkgever. Een werkgever heeft dan de verplichting om, voor de periode dat de werknemer arbeidsprestaties levert, bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd zorg te dragen voor een toegezegd pensioen. 2 Op basis van de Pensioenwet (2007), dient dit te gebeuren bij een ondernemingspensioenfonds (OPF), bedrijfstakpensioenfonds of verzekeringsmaatschappij. Op grond van IAS 19 dient de werkgever deze pensioenverplichting op de balans op te nemen. 3 Aangezien de verplichting een lange looptijd heeft, zal de werkgever de verplichting schatten, rekening houdend met veel financiële en actuariële assumpties. Op basis van deze actuariële berekeningen dient de werkgever het bedrag te bepalen dat hij (naar schatting) in de toekomst dient uit te keren aan werknemers of voormalige werknemers. De focus van dit artikel en het uitgevoerde onderzoek ligt op de toegezegd-pensioenregeling en of deze op de juiste manier is toegelicht. Een tweede punt dat belangrijk is in het Nederlandse pensioenstelsel, is de vraag of de afdracht vanuit de onderneming plaatsvindt aan een OPF of een BPF. Zowel afdrachten aan bedrijfstakpensioenfondsen als ondernemingspensioenfondsen zijn onderdeel van het door de AFM uitgevoerde onderzoek. Een OPF is een autonome entiteit, maar wel direct gerelateerd aan een specifieke (veelal grote) onderneming of groep geassocieerde ondernemingen. Voorbeelden van ondernemingspensioenfondsen zijn de pensioenfondsen van Philips en Unilever (zie figuur 1). Bij een BPF (zoals in de bouw of in de metaal), is er sprake van een zogenaamd multi-employerplan. Ondernemingen in dezelfde bedrijfstak zijn op die manier bij wet gekoppeld aan één overkoepelend pensioenfonds. De risico s worden hiermee niet gedragen door één specifieke onderneming, maar door alle ondernemingen binnen die specifieke bedrijfstak. Een vereenvoudigde weergave van het verschil tussen een OPF en een BPF is weergegeven in de figuren 1 en 2. IAS 19 en IAS 19R Zoals gesteld is per verslaggevingsjaar 2013 de oude IAS 19 vervangen door de nieuwe IAS 19R. 4 Zonder uitputtend te zijn over de totale veranderingen willen we hier drie belangrijke verschillen tussen IAS 19 en IAS 19R uiteenzetten. Allereerst zijn de keuzemogelijkheden ingeperkt voor de verwerking van een pensioenverplichting. IAS 19 kende feitelijk drie verwerkingsmethodes. Ten eerste de directe verwerking van actuariële resultaten via de winst- en verliesrekening. Ten tweede de directe verwerking van de actuariële resultaten via Other Comprehensive Income (OCI). OCI is een eigen vermogensmutatie anders dan via een aandeelhouderstransactie. Als derde was het mogelijk om de actuariële winsten en verliezen niet te tonen door het toepassen van de corridormethodiek. Onder deze methodiek konden actuariële verliezen of actuariële winsten, zijnde niet groter dan 10% van de contante waarde van de bruto verplichting of 10% van de reële waarde Het verwachte rendement voor de fondsbeleggingen en de pensioenverplichting is gelijk Technisch bedrijf A Metaalbedrijf B Technisch bedrijf B Figuur 2 Voorbeeld bedrijfstakpensioenfonds (PMT) Pensioenfonds metaal en techniek (PMT) van de fondsbeleggingen, als het ware in een lade geschoven worden ; met andere woorden, zij werden niet verwerkt in de pensioenverplichtingen. De verwachting was dat op langere termijn actuariële winsten en verliezen elkaar zouden opheffen en dat daarom het verwerken van de actuariële resultaten alleen maar zou leiden tot een volatiel resultaat zonder extra inzicht te verschaffen in de effecten op langere termijn. Onder IAS 19R is alleen de tweede methode nog toegestaan. Derhalve dienen vanaf het verslaggevingsjaar 2013 actuariële winsten en verliezen direct via het OCI te worden verwerkt. DECEMBER

3 Een tweede belangrijk verschil is dat het verwachte rendement voor de fondsbeleggingen en de pensioenverplichting gelijk is. Waar onder IAS 19 deze percentages nog van elkaar konden afwijken, is dat onder IAS 19R niet langer toegestaan. Voordeel van deze maatregel is dat ondernemingen de rentepercentages niet langer kunnen gebruiken voor winststuring, iets wat onder IAS 19 potentieel wel mogelijk was. Zo laten Bergstresser et al. (2006) zien dat managers agressieve aannames hanteren met betrekking tot rendementen om de earnings te verbeteren. Dit is onder IAS 19R niet meer mogelijk. Een laatste belangrijk verschil tussen IAS 19 en IAS 19R, en voor de AFM de kern van haar uitgevoerde onderzoek, zijn de toegenomen toelichtingsvereisten. Voor multi-employerplannen zijn bijvoorbeeld extra vereisten opgenomen in IAS 19R paragraaf 148, waarbij onder andere wordt gekeken naar de funding arrangements en de mate waarin de onderneming risico s loopt voor schulden van andere entiteiten. Een ander voorbeeld is dat IAS 19R een uitgebreide toelichting eist op gedeelde risico s; verschillende entiteiten onder gezamenlijke control (IAS 19R paragraaf 149). Het AFM-onderzoek is voornamelijk gericht op het toetsen in welke mate ondernemingen voldoen aan de nieuwe toelichtingsvereisten en in welke mate dit beter of slechter is dan de mate waarin aan de oude IAS 19 toelichtingsvereisten werd voldaan. Resultaten AFM-rapport 5 De nieuwe toelichtingsvereisten in IAS 19R worden slecht nageleefd De AFM constateert dat vooral de nieuwe toelichtingsvereisten geïntroduceerd in IAS 19R op het gebied van pensioenen in de financiële verslaggeving 2013 slechter worden nageleefd dan in de financiële verslaggeving In tabel 1 wordt de non-compliance score per soort pensioenfonds weergegeven. De toelichtingsvereisten zijn gesplitst naar het soort pensioenfonds dat de pensioenregeling voor de onderneming uitvoert. Hierbij is onderscheid gemaakt naar OPF en BPF. IAS 19 1 IAS 19R 2 Score bij OPF 24% 28% Score bij BPF 40% 57% 1 IAS 19 zien op de financiële verslaggeving over IAS 19R zien op de financiële verslaggeving over Tabel 1 Percentage non-compliance bij toelichtingsvereisten IAS 19 en IAS 19R per soort pensioenfonds 6 IAS 19R die al vereist waren in IAS 19 IAS 19R die nieuw zijn geïntroduceerd Score bij OPF 13% 51% Score bij BPF 23% 74% Tabel 2 Percentage non-compliance bij toelichtingsvereisten in de financiële verslaggeving Uit tabel 1 blijkt dat vooral de kwaliteit van de toelichting op regelingen ondergebracht bij BPF s is verslechterd. Voor OPF s is het verschil marginaal. Om te bepalen of de ondernemingen slechter zijn gaan rapporteren op basis van de toelichtingen die al onder IAS 19 verplicht waren of dat de kwaliteit van de toelichtingen juist achterblijft met betrekking tot de nieuwe in IAS 19R geïntroduceerde toelichtingsvereisten, heeft de AFM een nader onderscheid aangebracht in de IAS 19R-toelichtingen. Dit onderscheid ziet toe op toelichtingen die zowel voor IAS 19 als IAS 19R vereist waren en toelichtingen die voor het eerst zijn geïntroduceerd in IAS 19R. Tabel 2 laat de toepassing zien van de oude en nieuwe toelichtingsvereisten in de financiële verslaggeving Uit tabel 2 blijkt duidelijk dat vooral de nieuw geïntroduceerde toelichtingen in IAS 19R in de financiële verslaggeving 2013 zeer slecht scoren. De toelichtingsvereisten in IAS 19R die ook al in IAS 19 voorkwamen, scoren in de financiële verslaggeving 2013 echter beter dan in de financiële verslaggeving Dit laatste kan wijzen op het feit dat ondernemingen het zeker goed proberen te doen, maar dat er voor IAS 19R nog een groot leereffect dient plaats te vinden. Toelichting bij ondernemingspensioenfondsen Wij hebben de scores van de nieuwe toelichtingsvereisten onder IAS 19R nader geanalyseerd. Uit deze analyse blijkt dat voornamelijk de volgende toelichtingen in het geval van OPF s zeer slecht scoren: ~ een beschrijving van het wettelijk kader over pensioenen en pensioenfondsen (IAS 19R.139.a(ii)); ~ een beschrijving van de governance van de pensioenfondsen en de relatie met de onderneming (IAS 19R.139.a(iii)); ~ informatie over de risicograad van de waardering van de pensioenbeleggingen door middel van een classificatie naar analogie van IFRS 13 (IAS 19R.142); ~ informatie over de risicobereidheid van het pensioenfonds en de consequenties hiervan voor de onderneming (IAS 19R.146); ~ de gevoeligheid van de pensioenverplichtingen voor aanpassingen in de belangrijkste aannames (IAS 19R.145); ~ informatie over de gemiddelde looptijd en verdeling in de tijd van de pensioenverplichtingen (IAS 19R.147(c)). 12 DECEMBER 2014

4 De AFM is van mening dat deze toelichtingen relevant zijn voor de gebruikers, die dan de risico s verbonden aan de pensioenregeling van de onderneming juist kunnen inschatten. Meer specifiek zeggen deze toelichtingen iets over toekomstige kosten en uitgaande kasstromen van de onderneming. Toelichting bij bedrijfstakpensioenfondsen Dezelfde analyse heeft de AFM uitgevoerd bij regelingen ondergebracht bij BPF s. Hieruit blijkt dat vooral de volgende toelichtingen in meerderheid ontbreken of onvoldoende zijn: ~ de financieringsovereenkomst met het bedrijfstakpensioenfonds en de mate waarin de onderneming in de toekomst aansprakelijk is voor tekorten bij het fonds (IAS 19R.148a en b); ~ de gevolgen voor de onderneming indien het fonds ophoudt te bestaan of de onderneming haar verplichtingen elders wil onderbrengen (IAS 19R.148c); ~ de verwachte premiebijdragen aan het fonds (IAS 19R.148d(iii)); ~ het aandeel van de onderneming in de totale omvang van het fonds (IAS 19R.148d(v)). De AFM is van mening dat deze toelichtingsvereisten essentieel zijn voor de gebruiker. Dit klemt des te meer, omdat de toelichtingsvereisten zoals die gelden voor toegezegd-pensioenregelingen hier niet van toepassing zijn en dus niet zijn vermeld. Ook de werkelijke omvang van de pensioenverplichtingen hoeft bij regelingen ondergebracht bij bedrijfstakpensioenfondsen niet te worden opgenomen in de jaarrekening. De AFM onderstreept het belang van een juiste naleving van de voorschriften in de financiële verslaggeving. Ondernemingen dienen in hun financiële verslaggeving over 2014 de naleving van de nieuwe toelichtingsvereisten in IAS 19R te verbeteren. De AFM zal in een vervolgonderzoek de naleving van deze voorschriften opnieuw toetsen. Regeling is een toegezegde bijdragenregeling Regeling is een toegezegd-pensioenregeling maar bedrijfstakpensioenfonds kan de benodigde informatie niet leveren Aantal ondernemingen 8 Geen toelichting 3 Tabel 3 Kwalificatie bedrijfstakpensioenregeling 8 Bedrijfstakpensioenregelingen worden niet consistent gekwalificeerd De AFM constateert dat ondernemingen eenzelfde bedrijfstakpensioenregeling bij hetzelfde BPF niet consistent kwalificeren en dat dit bij de gebruiker kan leiden tot verwarring over de juiste kwalificatie van de regeling en de daarbij behorende risico s. In haar onderzoek heeft de AFM aandacht besteed aan de wijze waarop toegezegde-pensioenregelingen die zijn ondergebracht bij een BPF worden gepresenteerd in de jaarrekening. Zoals eerder uiteengezet zijn BPF s zogenaamde multi-employerfondsen die stellen niet in staat te zijn de verplichtingen en vooral het vermogen van de respectieve individuele deelnemende pensioenregelingen binnen het BPF te identificeren. Zowel in IAS 19 als in IAS 19R is hiertoe een bepaling opgenomen. Deze stelt dat, indien de informatie benodigd voor het juist verwerken van de toegezegd-pensioenregeling niet door het fonds beschikbaar kan worden gesteld, de onderneming de toegezegd-pensioenregeling mag verwerken als ware het een toegezegde bijdragenregeling. In dat geval dienen aanvullende toelichtingen te worden verstrekt. Deze paragraaf behandelt de wijze waarop de onderneming de behandeling als toegezegde-bijdragenregeling rechtvaardigt. In totaal hebben 30 van de 57 onderzochte ondernemingen een deel of alle pensioenregelingen ondergebracht bij een of meer bedrijfstakpensioenfondsen. In alle gevallen worden deze pensioenregelingen verwerkt als toegezegde-bijdragenregeling. In tabel 3 wordt aangegeven op welke wijze de onderneming de verwerking als toegezegde-bijdragenregeling rechtvaardigt. Van de acht ondernemingen die aangeven dat de regeling een toegezegde bijdragenregeling is, betreft dit in één geval een buitenlandse regeling. In zeven gevallen zijn dit regelingen die zijn ondergebracht bij twee Nederlandse bedrijfstakpensioenfondsen. Deze twee bedrijfstakpensioenfondsen komen voor onder zowel de negentien ondernemingen die aangeven dat het bedrijfstakpensioenfonds de benodigde informatie niet kan leveren en dus de regeling als een toegezegde-pensioenregeling kwalificeren, als bij de acht ondernemingen die stellen dat de pensioenregeling een toegezegde-bijdragenregeling is. Hierbij merkt de AFM op dat de pensioenregeling van hetzelfde bedrijfstakpensioenfonds bij twee ondernemingen verschillend wordt gekwalificeerd, hoewel deze ondernemingen door dezelfde accountantsorganisatie worden gecontroleerd. De AFM is van mening dat het door verschillende ondernemingen niet consistent kwalificeren van eenzelfde pensioenregeling bij dezelfde uitvoerder ongewenst is en bij de gebruiker kan leiden tot verwarring over de juiste kwalificatie van de regeling en de daarbij behorende risico s. Ondanks de gelijke verwerkingswijze is de AFM van mening dat een juiste en consistente kwalificatie van de regeling noodzakelijk is voor een juiste beoordeling van de aan de pensioenregeling verbonden risico s. Een consistente verwerking van de pensioenregeling bij bedrijfstakpensioenfondsen is volgens de AFM essentieel voor 19 DECEMBER

5 een juiste beoordeling van de aan de pensioenregeling verbonden risico s. De AFM roept ondernemingen en hun accountants dan ook op om op basis van IAS 19R en de specifieke bepalingen van de pensioenregeling en bijbehorende uitvoerings- en financieringsbesluiten te komen tot een uniforme kwalificatie in de jaarrekening. Succes uit eerder onderzoek pensioenen In 2012 heeft de AFM onderzoek verricht naar de wijze waarop ondernemingen informatie verschaften over de gevolgen van de invoering van IAS 19R op hun vermogen en resultaat. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat twaalf ondernemingen deze informatie niet volledig verstrekten. Deze vereisten komen er in het kort op neer dat informatie dient te worden verstrekt over het effect van de wijziging in grondslagen op het vermogen per aanvang van het vergelijkende boekjaar, het eind van het vergelijkende boekjaar en het huidige boekjaar. Ook dient het effect op het resultaat op beide jaren te worden getoond. De AFM heeft naar aanleiding van het onderzoek destijds contact opgenomen met deze ondernemingen om de vastgestelde problemen door te nemen. In dit onderzoek is de AFM vervolgens nagegaan of zij deze informatie wel hebben gegeven in de financiële verslaggeving over Uit het onderzoek van de AFM is gebleken dat alle twaalf ondernemingen deze informatie in hun jaarrekening over 2013 hebben verschaft. Conclusie en opvolging De AFM heeft de naleving door ondernemingen van de oude en nieuwe verslaggevingsstandaard over pensioenen onderzocht. De nieuwe standaard had tot doel de complexiteit van pensioenverslaggeving te verkleinen en de transparantie te vergroten. Uit de resultaten blijkt echter dat IAS 19R nog niet goed wordt toegepast. De toelichtingen die grotendeels gelijk zijn gebleven met IAS 19 worden wel afdoende gegeven en zelfs wat beter dan in de jaarrekening van Echter, de nieuwe toelichtingsvereisten onder IAS 19R worden slecht nageleefd, terwijl ondernemingen verplicht zijn deze informatie te verstrekken. Dit geldt zowel voor kwantitatieve toelichtingen, zoals de gevoeligheidsanalyse met betrekking tot de belangrijkste aannames, als voor de kwalitatieve toelichtingen ten aanzien van bijvoorbeeld het risicobeleid van het fonds en de inhoud van de pensioenregeling. De AFM constateert dat bedrijfstakpensioenregelingen op dit punt nog slechter scoren dan toegezegd-pensioenregelingen ondergebracht bij ondernemingspensioenfondsen. Een tweede opvallend resultaat is dat ondernemingen met eenzelfde bedrijfstakpensioenregeling bij dezelfde uitvoerder dit niet consistent kwalificeren. Dit kan bij de gebruiker tot verwarring leiden, vooral bij het inschatten van risico s. In iets meer dan de helft van de gevallen worden deze bedrijfstakpensioenregelingen beschouwd als een toegezegd-pensioenregeling. In de overige gevallen worden deze pensioenregelin- gen zelfs beschouwd als een toegezegde-bijdragenregeling, terwijl het een toegezegd-pensioenregeling is. Dit is opmerkelijk omdat het om dezelfde pensioenregeling gaat. Een nietuniforme toepassing blijkt zelfs aanwezig bij verschillende ondernemingen met dezelfde pensioenuitvoerder en hetzelfde accountantskantoor. De AFM pleit hier voor een uniforme toepassing van de regeling om het inzicht voor de gebruiker te vergroten. In het AFM-rapport zijn voorts verschillende good practices opgenomen om ondernemingen te helpen en te inspireren. Volgend jaar zal de AFM een vervolgonderzoek doen om te kijken of de toepassing van IAS 19R is verbeterd. Noten 1. In dit artikel wordt IAS 19 (1999) vermeld als IAS 19 en IAS 19 (2011) als IAS 19R. IAS 19 heeft betrekking op de financiële verslaggeving tot en met 2012, terwijl IAS 19R betrekking heeft op de financiële verslaggeving In vroegere tijden betrof dit veelal een eindloonregeling, waarbij 70% van het laatstverdiende loon werd gegarandeerd. Ondertussen zijn bijna alle regelingen aangepast, zodat het bijvoorbeeld een middelloonregeling betreft. De uiteenzetting van de verschillende regelingen met bijbehorende toezegging ligt buiten de scope van dit artikel. 3. Dit is niet in lijn met de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, RJ 271 (Ter Hoeven, 2011). Echter, aangezien de focus van dit onderzoek ligt op beursgenoteerde ondernemingen waarop IFRS van toepassing is, wordt hier niet verder op ingegaan in dit artikel. 4. In dit artikel wordt IAS 19 (1999) vermeld als IAS 19 en IAS 19 (2011) als IAS 19R. IAS 19 heeft betrekking op de financiële verslaggeving tot en met 2012, terwijl IAS 19R betrekking heeft op de financiële verslaggeving Deze tabel geeft het gemiddelde percentage weer van verslaggevingsvoorschriften die niet worden nageleefd door de ondernemingen in hun financiële verslaggeving 2012 (IAS 19) en 2013 (IAS 19R). 7. Deze tabel geeft het gemiddelde percentage weer van verslaggevingsvoorschriften die niet worden nageleefd door de ondernemingen in hun financiële verslaggeving 2013 (IAS 19R) gesplitst naar toelichtingsvereisten die al vereist waren in IAS 19 en nieuwe toelichtingsvereisten geïntroduceerd in IAS 19R. 8. Deze tabel betreft de kwalificatie van de bedrijfstakpensioenregeling door 30 ondernemingen die hun pensioenregeling bij een bedrijfstakpensioenfonds hebben ondergebracht. Literatuur ~ AFM (2014) Pensioenen Een vergelijking tussen de naleving van de oude en nieuwe verslaggevingsstandaard, ~ D. Bergstresser, M. Desai en J. Rauh (2006) Earnings Manipulation, Pension Assumptions, and Managerial Investment Decisions, The Quarterly Journal of Economics, p ~ Burgerlijk Wetboek (2013) BW2: Rechtspersonen, Titel 9: De jaarrekening en het jaarverslag, Kluwer, Deventer. ~ R. ter Hoeven (2011) Inhoud, gevolgen en toepassing van nieuwe pensioenverslaggevingsregels in Nederland, Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, p ~ R. ter Hoeven en A. Laning (2010) Het echec van IAS 19 in Nederland verklaard, een conceptuele en empirische duiding aan de hand van de shared risk -pensioenregelingen, Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, p ~ International Financial Reporting Standards (IFRS) (2013) A Guide through International Financial Reporting Standards, Londen. Dr. F. van Beest is als senior toezichthouder verbonden aan de afdeling Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving van de AFM. Hij is daarnaast als universitair docent verbonden aan de Nyenrode Business Universiteit. Hij wil het projectteam pensioenen en de projectleider drs. Jerry Wouterson RA danken voor het door hen uitgevoerde onderzoek. 14 DECEMBER 2014

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen.

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. De hierna opgenomen bepalingen worden niet alleen toegepast op formeel overeengekomen

Nadere informatie

Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist.

Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist. Aandachtspunten bij de controle van pensioen. Samenwerking tussen controleteam en specialist. Momenteel is pensioen volop in het nieuws. Door het huidige economische klimaat staan verschillende pensioenfondsen

Nadere informatie

- wordt vastgesteld welke activa en passiva in de balans moeten worden opgenomen. Het kan zijn dat

- wordt vastgesteld welke activa en passiva in de balans moeten worden opgenomen. Het kan zijn dat IFRS LEIDT VOORALSNOG TOT BETERE RENTABILITEIT Prof. Dr. Auke de Bos RA 1. Inleiding IFRS heeft de afgelopen tijd veel professionals bezig gehouden. Met grote spanning werd uitgezien naar de eerste IFRS-cijfers.

Nadere informatie

Pensioenverplichtingen

Pensioenverplichtingen Pensioenverplichtingen Het nieuwe IAS 19R: commercieel vs. fiscaal Sebastiaan Reenders Jurjen Bevers Pensioenen: IAS 19R en fiscaal Wijzigingen IAS 19R Hoofdlijnen IAS 19 en belangrijkste wijzigingen per

Nadere informatie

RJ-Uiting 2013-9: Aangepaste Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie

RJ-Uiting 2013-9: Aangepaste Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie RJ-Uiting 2013-9: Aangepaste Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie Naar aanleiding van verdere discussie in de praktijk over de waardering van pensioenverplichtingen

Nadere informatie

124 De Pensioenwereld in 2015

124 De Pensioenwereld in 2015 13 124 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 125 Meer consistentie nodig in verslaggeving premiepensioeninstellingen Auteurs: Frans Glorie en Kees Voorburg Op 1 januari 2011 is de premiepensioeninstelling

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013

Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013 Bijlage bij opgave 3 N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap jaarrekening 2013 GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER (x 1.000) Vaste activa Materiële vaste activa 48.001 45.836 Immateriële vaste activa

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

1.2 de balanspost pensioenverplichting met toelichting wijzigt als volgt: x 1.000

1.2 de balanspost pensioenverplichting met toelichting wijzigt als volgt: x 1.000 Nadere toelichting op de jaarrekening In 2007 is de interpretatie van een aantal gehanteerde IFRS grondslagen nader bezien, ondermeer naar aanleiding van aanbevelingen van de AFM in het kader van haar

Nadere informatie

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving Toelichting op minderheidsbelangen Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2012 Inhoudsopgave 1 Executive Summary 4 2 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 3 Aanleiding, doelstellingen en populatie 10

Nadere informatie

RJ-Uiting 2009-6: 'Richtlijn 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen'

RJ-Uiting 2009-6: 'Richtlijn 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen' RJ-Uiting 2009-6: 'Richtlijn 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen' Inleiding Op basis van de op 2 februari jl. gepubliceerde ontwerp-richtlijn in RJ-Uiting 2009-2 is in deze RJ-Uiting de definitieve

Nadere informatie

Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving

Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving Aandachtspunten Halfjaarlijkse Financiële Verslaggeving Toezicht Financiële Verslaggeving Juni 2012 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Inleiding 5 3 Bevindingen 6 4 Gevolgen van de toepassing

Nadere informatie

BIJLAGE. Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. 14 maart 2007 PN/AVs

BIJLAGE. Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. 14 maart 2007 PN/AVs RJ-Comm. 1034 Raad voor de Jaarverslaggeving T.a.v. de voorzitter, de heer H. de Munnik RA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Datum BIJLAGE Onze 14 maart 2007 PN/AVs Betreft: pensioenlast uit hoofde van richtlijn

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

RJ-Uiting 2012-1: Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie

RJ-Uiting 2012-1: Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie RJ-Uiting 2012-1: Handreiking voor de toepassing van IAS 19R in de Nederlandse pensioensituatie In juni 2011 heeft de IASB de gewijzigde IAS 19 Employee Benefits (IAS 19R) uitgebracht. IAS 19R kent verschillende

Nadere informatie

116 De Pensioenwereld in 2015

116 De Pensioenwereld in 2015 12 116 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 117 Meer inzicht nodig in evenwichtige belangenbehartiging bij uitvoeringskosten Auteurs: Myrna van Engelen en Tristan Helsloot Pensioenfondsen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2014-4 Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder Algemeen RJ-Uiting 2014-4 bevat aanpassingen inzake de verwerking van de pensioenvoorziening van directeuren-grootaandeelhouder in Richtlijn

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Stichting Dagopvang Utrecht te Utrecht

Stichting Dagopvang Utrecht te Utrecht te Utrecht Rapport inzake jaarstukken 2014 SAMENGEVATTE JAARREKENING 2014 1 BALANS PER 31 DECEMBER 2014 (na winstbestemming) 31 december 2014 31 december 2013 ACTIVA VASTE ACTIVA Materiële vaste activa

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012 (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Bestuursverslag Balans Winst- en verliesrekening Toelichting behorende tot de jaarrekening Overige gegevens Controleverklaring

Nadere informatie

RJ-Uiting 2009-1: Gevolgen van aanpassingen in boek 2 van het Burgerlijk Wetboek als gevolg van Richtlijn 2006/46/EG van 14 juni 2006

RJ-Uiting 2009-1: Gevolgen van aanpassingen in boek 2 van het Burgerlijk Wetboek als gevolg van Richtlijn 2006/46/EG van 14 juni 2006 RJ-Uiting 2009-1: Gevolgen van aanpassingen in boek 2 van het Burgerlijk Wetboek als gevolg van Richtlijn 2006/46/EG van 14 juni 2006 Inleiding Op 22 december 2008 is een aantal artikelen in titel 9 van

Nadere informatie

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft een aantal wijzigingen in hoofdstuk 271 Personeelsbeloningen

Nadere informatie

!""#!$%&' ""#'() * +!+! $*!+ *

!#!$%&' #'() * +!+! $*!+ * !""#!$%&' ""#'() * +!+! $*!+ * $$$+ +!$, * * -. &* + $!+ + '* * * $+ * +!""/' &+ * + $ +! 0!+ + '+ $ + * + $$ + +.!$$1 $$* $ *!+ * + $$ + $!+ $ $+ $ %(* & ""!2! $$* & * * * * &' ""#'* $ &' $*!""#! * 3&4'5

Nadere informatie

Voorstel tot wijziging van Nederlandse pensioenrichtlijn RJ 271: een eerste stap

Voorstel tot wijziging van Nederlandse pensioenrichtlijn RJ 271: een eerste stap Voorstel tot wijziging van Nederlandse pensioenrichtlijn RJ 271: een eerste stap Lilian van Duijnhoven, Pensions Actuarial and Insurance Services Over verslaggeving over pensioenen lijkt het laatste woord

Nadere informatie

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde?

Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? Heeft IFRS 13 Fair value measurement toegevoegde waarde? De recent gepubliceerde IFRS 13 bevat geen nieuwe voorschriften over wanneer reële waarde toegepast moet worden, maar legt uit hoe de reële waarde

Nadere informatie

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen.

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. LCP Netherlands Werk in uitvoering bij pensioenfondsen 2013 Jeroen Koopmans 1 oktober 2013 Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. Even voorstellen drs. Jeroen Koopmans

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

EValuation Capital Management B.V. Postbus 79005 1070 NB AMSTERDAM. Tussentijdse cijfers 1 januari tot en met 30 juni 2015

EValuation Capital Management B.V. Postbus 79005 1070 NB AMSTERDAM. Tussentijdse cijfers 1 januari tot en met 30 juni 2015 Postbus 79005 1070 NB AMSTERDAM Tussentijdse cijfers 1 januari tot en met 30 juni 2015 INHOUD Pagina TUSSENTIJDSE CIJFERS 1 JANUARI TOT EN MET 30 JUNI 2015 Samenstellingsverklaring 2 Algemeen 3 TUSSENTIJDSE

Nadere informatie

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro december 2006 Paulien Siegman Redenen voor een nieuwe Pensioenwet Reden wijziging: veroudering en onoverzichtelijkheid PSW Nieuwe Pensioenwet

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK OLST-WIJHE Balans per 31 december (na resultaatbestemming) ACTIVA 2014 2013 1. Vaste activa 1.1 inventaris 7.948 10.358 1.2 machines 738 1.355 1.3 automatisering

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

De waardering van pensioenverplichtingen onder de richtlijnen van IAS 19

De waardering van pensioenverplichtingen onder de richtlijnen van IAS 19 De waardering van pensioenverplichtingen onder de richtlijnen van IAS 19 De bepaling van financiële veronderstellingen en de verwerking van actuariële resultaten in de jaarrekening S.J. de Ridder Erasmus

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE

JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE JAARREKENING 2014 STICHTING OPENBARE BIBLIOTHEEK RAALTE Balans per 31 december (na resultaatbestemming) ACTIVA 2014 2013 1. Vaste activa 1.1 terreinen 13.317 13.317 1.2 inventaris 153.507 157.886 1.3 automatisering

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Stichting Producties De Nieuwe Kerk en Hermitage Amsterdam 2014: publicatiegegevens inzake ANBI-regelgeving

Stichting Producties De Nieuwe Kerk en Hermitage Amsterdam 2014: publicatiegegevens inzake ANBI-regelgeving Stichting Producties De Nieuwe Kerk en Hermitage Amsterdam 2014: publicatiegegevens inzake ANBI-regelgeving Inhoudsopgave Naam... 2 RSIN / Fiscaal nummer... 2 Contactgegevens... 2 Bestuurssamenstelling

Nadere informatie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Inhoudsopgave Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie van Delta Lloyd Waarom Collectief Defined Contribution? 5 Wat is het? 5 De kracht van

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder

RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder RJ-Uiting 2014-1: Pensioenvoorziening directeuren-grootaandeelhouder Belangrijkste wijziging Tot nu is door de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) toegestaan om de verplichting voor pensioenregelingen

Nadere informatie

Invloed herziening IAS 19 op aanpassing pensioenregelingen Dieleman, Bas

Invloed herziening IAS 19 op aanpassing pensioenregelingen Dieleman, Bas Tilburg University Dieleman, Bas Published in: Tijdschrift voor Jaarrekeningenrecht Document version: Publisher final version (usually the publisher pdf) Publication date: 2014 Link to publication Citation

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

RJ-Uiting 2008-3 Aanpassingen RJ 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen

RJ-Uiting 2008-3 Aanpassingen RJ 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen RJ-Uiting 2008-3 Aanpassingen RJ 271.3 Personeelsbeloningen - Pensioenen Inleiding In deze RJ-Uiting zijn tekstvoorstellen opgenomen voor wijzigingen van hoofdstuk 271.3 Personeelsbeloningen - pensioenen.

Nadere informatie

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen

Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Nieuwe bepalingen over verbonden partijen en niet in de balans opgenomen regelingen Eind 2008 zijn in de Nederlandse wet nieuwe bepalingen opgenomen met vereisten voor de toelichting van de jaarrekening.

Nadere informatie

Pensioen Flash 2011 nr. 3

Pensioen Flash 2011 nr. 3 Team Pensioenen- en Pensioenfondsen, 19 mei 2011 In onze vorige Pensioen Flash van 18 maart 2011 stelden wij u een speciale Pensioen Flash in het vooruitzicht in verband met het te verwachten pensioenakkoord.

Nadere informatie

Verzekeraars en pensioenfondsen

Verzekeraars en pensioenfondsen Verzekeraars en Pensioenfondsen Verzekeraars en pensioenfondsen In dit onderdeel wordt de lezer inzicht verschaft in het onderwerp verzekeraars en pensioenfondsen. De volgende onderwerpen komen hierbij

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas

Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas Tilburg University Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Document version: Other version Publication

Nadere informatie

Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas

Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas Tilburg University Waardering van pensioenverplichtingen; IAS 19R versus fiscale regelgeving Dieleman, Bas Published in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie Publication date: 2013 Link to publication

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Financiële verslaggeving over Belgische pensioenplannen van het type vaste bijdrage met wettelijk gegarandeerd rendement

Financiële verslaggeving over Belgische pensioenplannen van het type vaste bijdrage met wettelijk gegarandeerd rendement Studies en documenten nr. 44 Januari 2015 Financiële verslaggeving over Belgische pensioenplannen van het type vaste bijdrage met wettelijk gegarandeerd rendement 1/19 2/19 Samenvatting In 2014 startte

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International Halfjaarbericht 2015 N.V. Dico International Inhoud Jaarverslag Directieverslag N.V. Dico International Verkorte halfjaarcijfers 2015 1. Verkort overzicht financiële positie per 30 juni 2015 2. Verkort

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Omvang en kwaliteit van toelichtingen

Omvang en kwaliteit van toelichtingen Omvang en kwaliteit van toelichtingen Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste resultaten

Nadere informatie

Concept. Vertrouwelijk Stichting SDB T.a.v. Dhr. A. Streefkerk Purmerland 67 1451 ME Purmerland. Jaarrekening 2014

Concept. Vertrouwelijk Stichting SDB T.a.v. Dhr. A. Streefkerk Purmerland 67 1451 ME Purmerland. Jaarrekening 2014 Ron Segers Accountants & Adviseurs Signaal 50 1446 XA Purmerend T + 31 299 75 25 38 F + 31 299 75 24 17 E info@ronsegers.nl Vertrouwelijk Stichting SDB T.a.v. Dhr. A. Streefkerk Purmerland 67 1451 ME Purmerland

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Accountantskantoor Bouman

Accountantskantoor Bouman Mother & Child Foundation Bangladesh heer. drs. H.M. Beurskens Watermunt 70 5931 TM TEGELEN Jaarrekening 2013 Mother & Child Foundation Bangladesh heer. drs. H.M. Beurskens Watermunt 70 5931 TM TEGELEN

Nadere informatie

Stichting Carrefour, Welzijnsgroep Noordoostpolder Emmeloord. Jaarrapport 2014

Stichting Carrefour, Welzijnsgroep Noordoostpolder Emmeloord. Jaarrapport 2014 Emmeloord Jaarrapport 2014 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2014 3 2 Staat van baten en lasten over 2014 4 3 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 5 1 BALANS PER 31

Nadere informatie

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Pagina: - 1 - Geacht bestuur, Hierbij brengen wij rapport uit omtrent de gegevens in de jaarrekening 2012 van uw

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. Bright LifeCycle Fonds

Halfjaarbericht 2015. Bright LifeCycle Fonds Halfjaarbericht 2015 Bright LifeCycle Fonds Periode: 19 december 2014 tot en met 30 juni 2015 Inhoudsopgave HALFJAARBERICHT BRIGHT LIFECYCLE FONDS... 3 BALANS PER 30 JUNI 2015... 3 WINST- EN VERLIESREKENING

Nadere informatie

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2014

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2014 Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer Jaarverslag 2014 Stichting Domiliana Pagina: - 1 - Geacht bestuur, Hierbij brengen wij rapport uit omtrent de gegevens in de jaarrekening 2014 van uw

Nadere informatie

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi Audit Alert 25 Verklaringen bij jaarrekeningen van AWBZ- en GGZ-instellingen indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

Kasstroomoverzicht. Toezicht Financiële Verslaggeving

Kasstroomoverzicht. Toezicht Financiële Verslaggeving Kasstroomoverzicht Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste onderzoeksresultaten 8 2 Autoriteit

Nadere informatie

BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013

BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013 BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013 INHOUDSOPGAVE ALGEMEEN Verslag van de beheerder JAARREKENING Balans Winst- en verliesrekening Kasstroomoverzicht Toelichting algemeen en waarderingsgrondslagen

Nadere informatie

Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening

Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening 16 hoofdstuk Wettelijke regelingen in verband met de jaarrekening 16.1 Onder de werking van boek 2 titel 9 van het burgerlijk wetboek vallen ondernemingen die gedreven worden in de vorm van een NV, BV,

Nadere informatie

JAARLIJKSE VERANTWOORDING NIET VOLDOENDE

JAARLIJKSE VERANTWOORDING NIET VOLDOENDE Financial accounting Verplichting tussentijdse berichtgeving JAARLIJKSE VERANTWOORDING NIET VOLDOENDE Met de verwachte implementatie van de Europese transparantierichtlijn in oktober, wordt het verstrekken

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Vlootfonds Hanzevast 3 ms Hanze Göteborg N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in

Nadere informatie

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving

Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa. Toezicht Financiële Verslaggeving Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en activa Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Mangementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Publicatiestukken 2014 van Stichting Vogelrevalidatiecentrum Zundert

Publicatiestukken 2014 van Stichting Vogelrevalidatiecentrum Zundert Publicatiestukken 2014 van Stichting Vogelrevalidatiecentrum Zundert Stichting Vogelrevalidatiecentrum Zundert Pagina 1 INHOUD 1 Balans op 31 december 2014 (na resultaatverdeling) 2 Winst- en Verliesrekening

Nadere informatie

Jaarrekening 2014. Stichting Bibliotheek Oostland

Jaarrekening 2014. Stichting Bibliotheek Oostland Jaarrekening 2014 Stichting Bibliotheek Oostland Bleiswijk, juni 2015 Inhoudsopgave Bladzijde JAARREKENING Balans 31 december 2014 Staat van baten en lasten 2014 Algemene toelichting 1 2 3 Opgesteld door

Nadere informatie

Informatie ten behoeve van het deponeren van de rapportage bij het Handelsregister

Informatie ten behoeve van het deponeren van de rapportage bij het Handelsregister Informatie ten behoeve van het deponeren van de rapportage bij het Handelsregister Informatie ten behoeve van het deponeren van de rapportage bij het Handelsregister Classificatie van de rechtspersoon

Nadere informatie

30. Vennootschappelijke balans

30. Vennootschappelijke balans 30. Vennootschappelijke balans voor winstbestemming in EUR x 1.000 noot 31-12-2014 31-12-2013 Activa Materiële vaste activa Overige materiële vaste activa 32.2 3 6 Financiële vaste activa Deelnemingen

Nadere informatie

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 30 413 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Nr... NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel 31 wordt een artikel ingevoegd, luidende : Artikel 31a.

Nadere informatie

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS ABP Jaarverslag 2014 Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS 3 Gebeurtenissen na balansdatum 4 Statutaire winstverdeling 5 Actuariële verklaring 6 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 8 OVERIGE

Nadere informatie

Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort. Rapport inzake jaarstukken 2013

Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort. Rapport inzake jaarstukken 2013 aren DICHTBIJ MAAKT DOELEN BEREIKBAAR Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort Rapport inzake jaarstukken 2013 Auren Accounting Products Amersfoort B.V. Amsterdamseweg 3, Postbus

Nadere informatie

Overgang van pensioen

Overgang van pensioen Kenmerkend voor een fusie conform artikel 2:308 BW e.v. is de gehele vermogensoverdracht onder algemene titel. Onder het vermogen wordt het samenstel van activa en passiva verstaan. Daartoe kunnen zodoende

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2012 Balans per 31 december 2012 4 Winst- en verliesrekening over 2012 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Finles N.V. Halfjaarverslag 2012

Finles N.V. Halfjaarverslag 2012 Finles N.V. Halfjaarverslag 2012 1 1. Algemene informatie Directie De directie van Finles N.V. wordt gevoerd door: Drs. J.A.M. van der Holst R.J. van Kuijk J.P.P.A. van Oudvorst RA Vestigingsplaats Finles

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal te Amsterdam Jaarrekening 2010-1 - - 2 - Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal Inhoudsopgave Jaarrekening 2010 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 7 Amsterdam, 12 april

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Gert-Peter den Hollander Samenvatting Voor goededoelenorganisaties (en andere organisaties zonder winststreven) is

Nadere informatie