Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen"

Transcriptie

1 Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen

2 GNSS Basisbeginselen Inhoud Algemene kenmerken Systeem componenten Principe Afstand Positie Afstand bepaling code waarnemingen fase waarnemingen Fouten bronnen Differentiële metingen 2

3 Even terug in de tijd 3

4 Hoekmeting Sinds oudheid weinig fundamentele veranderingen Romeinse Groma Hollandse Cirkel Dubbel pentagoon prisma 4

5 Hoekmeting Sinds oudheid weinig fundamentele veranderingen Grafometer Repetitiecirkel Wild T2 (1923) 5

6 Afstandsmeting Weinig fundamentele veranderingen... Landmetersketting Meetband 6

7 Evolutie Gecombineerde hoek- en afstandsmeting Tekst 7

8 Revolutie! GPS 8

9 Titel Ondertitel Tekst 9

10 Satellieten in baan om aarde 10

11 Satellieten in baan om aarde 11

12 GNSS Basisbeginselen Algemene Kenmerken Doel van elk GNSS Nauwkeurige plaatsbepaling Wereldwijde dekking 24 uur toegang Algemeen coördinatenstelsel Gratis mogelijkheden zijn beperkt Volledige mogelijkheden voor Defensie en / of betalende gebruikers 12

13 GNSS Basisbeginselen Systeem componenten Ruimte Segment Gebruiker Segment Master Station Monitor Stations Controlle Segment 13

14 Controle segment 14

15 GPS vs GNSS 15

16 GPS GLOBAL POSITIONING SYSTEM Oorspronkelijk Militair km hoogte Nu 35 satellieten (minimaal 24) Nu twee frequenties (L1 + L2) In toekomst 3e frequentie (L5) 16

17 GLONASS GLObalnaja NAvigatsionnaja Spoetnikovaja Sistema km hoogte Nu 20 satellieten (18 operationeel) Nu twee frequenties (L1 + L2) In toekomst 3e frequentie (L3) 17

18 Galileo Vernoemd naar Galileo Galileï km hoogte 30 satellieten gepland (waarvan 3 reserve) Geplande frequenties E1, E5a, E5b, Alt-BOC Planning operationeel in 2018? 18

19 Compass Oorspronkelijke naam Beidou (grote beer in het Chinees) Aantal satellieten geostationair Ook satellieten in banen om aarde Testsatellieten al gelanceerd Frequenties nog niet vastgesteld In 2009 / 2010 staan 10 lanceringen gepland 19

20 GNSS Basisbeginselen Afstand Afstand = Tijd x Lichtsnelheid 20

21 GNSS Plaatsbepaling Punt dmv meerdere afstanden R3 R1 R2 3 bollen snijden op 1 punt 3 afstanden oplossen voor Latitude, Longitude en Hoogte 21

22 GNSS Basisbeginselen Plaatsbepaling De satellieten zijn als het ware referentiepunten in de ruimte Er worden afstanden gemeten naar elke satelliet door middel van tijd afhankelijke codes De klok in een satellietontvanger is veel goedkoper dan de atoomklok in een GNSS satelliet Een radiogolf beweegt zich voort met de lichtsnelheid ( m/s) Afstand = Snelheid x Tijd Dus door klokfout in de satellietontvanger: 1/10 seconde fout = km fout 1/ seconde fout = 300 m fout 22

23 GNSS Basisbeginselen Punt Plaatsbepaling 4 afstanden op te lossen voor Latitude, Longitude, Hoogte en Tijd Principe is zelfde als vrije standplaatsbepaling in landmeetkunde 23

24 GNSS Basisbeginselen Afstand bepalen door Code waarnemingen Pseudorange (Code) GPS en Galileo: Elke satelliet zend een uniek signaal dat zichzelf herhaalt Glonass: Elke satelliet zend hetzelfde signaal dat zichzelf herhaalt De ontvanger vergelijkt een zelf gegenereerd signaal met het door de satelliet verzonden signaal Uit het tijdverschil tussen de twee signalen wordt een afstand berekend. De klok van de satellietontvanger moet dus gesynchoniseerd worden met de klok van de satelliet T D = V ( T) Onvangen Code Van Satelliet Gegenereerde Code in Ontvanger 24

25 GNSS Basisbeginselen Afstand bepalen door fase waarnemingen Fase Waarnemingen Verschillende golflengte afhankelijk van Frequentie (e.g: GPS L1: λ = 19cm, GPS L2: λ = 24cm) Ontvanger vergelijkt een zelf gegenereerde golf (fasesignaal) met de golf uit de ontvanger Het aantal gehele golflengtes (meerduidheden) is onbekend als de ontvanger wordt aangezet. Zo lang de satelliet gevolgd wordt kan het verschil in afstand waargenomen worden (het aantal gehele golflengtes blijft constant) T D = c T + λn Ontvangen Satelliet golf (fase) Golf gegeneerd Door Ontvanger 25

26 GNSS Basisbeginselen Fase meerduidigheden De fase meerduidigheden worden bepaald door over langere tijd te meten (draaggolf wordt constant gemeten) Time (0) Time (1) Ambiguity Ambiguity Initial Phase Measurement at Time (0) Measured Phase Observable at Time (1) 26

27 GNSS Basisbeginselen Meerduidigheden oplossen Zodra de meerduidigheden zijn opgelost, wordt de nauwkeurheid van de meting niet meer significant beter Zie het effect van het oplossen van de meerduidigheden hieronder Accuracy (m) 1.00 Ambiguities Not resolved Ambiguities Resolved Static RTK Time (secs) 27

28 GNSS Basisbeginselen Waarnemingsfouten GNSS signalen worden uitgezonden via radiogolven We nemen aan dat de golf zich met de lichtsnelheid voortbeweegt GNSS signalen komen door een aantal atmosferische lagen om de aarde te bereiken Bij elke laag wordt het signaal vertraagd Deze vertraging resulteert in een fout in de berekende afstand tussen ontvanger en satelliet Km 200 Km 50 Km Ionosphere Troposphere 28

29 GNSS Basisbeginselen Multipath Een satellietsignaal kan weerkaatsen op verschillende obstructies Eerst komt het signaal binnen via de directe route, maar later nog eens via de gerefleceerde route (gebouw / auto / water) 29

30 GNSS Basisbeginselen Nauwkeurigheden In theorie bedraagt de nauwkeurigheid ca 10 meter gebaseerd op de codewaarnemingen 30

31 GNSS Basisbeginselen Vraag V: Hoe wordt mijn nauwkeurigheid beter? A: Gebruik differentiële metingen 31

32 GNSS Basisbeginselen Differentiële metingen De positie van Rover B kan ten opzichte van Referentie A bepaald worden mits: De coördinaten van A bekend zijn Gelijktijdige waarnemingen Differentiële plaatsbepaling Heft fouten op in de satellietklok en ontvangerklok Minimaliseert fouten door vertraging door de atmosfeer A Baseline Vector B Hoge nauwkeurigheid 32

33 GNSS Basisbeginselen Differentiële Code/Fase Wanneer alleen code gebruikt wordt dan is de nauwkeurigheid 30-50cm We noemen dit DGPS Als Fase waarnemingen gebruikt worden of Code & Fase worden gecombineerd, dan is de nauwkeurigheid ca. van 1cm + 1ppm A Baseline Vector B We noemen dit RTK 33

34 GNSS Basisbeginselen Dilution of Precision (DOP) Geeft een indicatie van de invloed van de stand van de satellieten (constellatie) op de nauwkeurigheid in een bepaalde richting GDOP (Geometrical) Omvat Lat, Lon, Hoogte & Tijd PDOP (Positional) Omvat Lat, Lon & Tijd HDOP (Horizontal) Omvat Lat & Lon VDOP (Vertical) Omvat alleen Hoogte Good Poor GDOP 34

35 GNSS Basisbeginselen Coordinate Quality (CQ) CQ waarde is gebaseerd op de standdaardafwijking en een aantal andere wiskundige factoren CQ waarde is zo berekend dat er tenminste een kans is van 2/3 dat de berekende coördinaten minder dan de CQ waarde afwijken van de werkelijke coördinaten De hoogte nauwkeurigheid is altijd slechter dan de 2D nauwkeurigheid (meestal x 1.5) 35

36 GNSS Basisbeginselen Real Time metingen 3 Categoriën Navigatie oplossing (TomTom) Real Time differentiële code - DGPS cm Real Time differentiële fase - RTK 1 cm + 1ppm 36

37 GPS Basisbeginselen Navigatie oplossing nauwkeurigheid ca 10 m Voor TomTom / Garmin / scheepvaart / enz. Niet geschikt voor landmeten of precieze navigatie (vliegtuig bij landing) 37

38 GNSS Basisbeginselen DGPS Bij Referentie Coördinaten bekend Ontvangt alle satellieten Correcties berekenen per satelliet Correcties doorzenden via communicatielink radio / gsm / internet Bij Rover Rover ontvang gegevens via communicatielink Rover coördinaten worden gecorrigeerd door toepassen correcties Nauwkeurigheid cm 38

39 GNSS Basisbeginselen RTK Bij referentie Coördinaten bekend Ontvangt alle satellieten Zend de GNSS meetdata en coördinaten van referentiestation door naar Rover via communicatielink Bij Rover Ontvangt de GNSS meetdata en coördinaten via communicatielink Rover gaat adhv gegevens de meerduidigheden uitrekenen Nauwkeurigheid 1cm + 1ppm 39

40 DGPS Ionosfeer Troposfeer x x 40

41 Netwerk GNSS 41

42 GNSS Voordelen Bewezen technologie In weer en wind meten, onafhankelijk van licht, regen, mist enz. Eenvoudige configuratie (antenne = coördinaten) GS15 GS10 42

43 GNSS Nadelen Lagere precisie dan traditioneel landmeten, bijvoorbeeld Total Station Meet niet of slecht in de buurt van bomen / bebouwing of andere obstructies! 43

GPS: een overzicht. techniek, methoden en toepassingen. Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie

GPS: een overzicht. techniek, methoden en toepassingen. Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie GPS: een overzicht techniek, methoden en toepassingen Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie Inhoudsopgave 1 GPS: de Techniek 2 Meetmethoden 3 Verstoringen

Nadere informatie

GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006.

GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006. GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006. GPS is de afkorting voor Global Positioning System. In dit werkstuk zal ik uitleggen hoe het systeem werkt en wat je ermee

Nadere informatie

Wachten op een betere plaats

Wachten op een betere plaats Wachten op een betere plaats Dr.ir. Sandra Verhagen (DEOS, TU Delft) In 2008 zou het gebeuren: een compleet en gloednieuw satellietnavigatiesysteem genaamd Galileo zou operationeel zijn, en van onszelf!

Nadere informatie

BeiDou : Made in China

BeiDou : Made in China Hans Visser Xianglin Liu Niels Treffers Fugro Intersite BV 北 斗 卫 星 导 航 系 统 BeiDou : Made in China GNSS Workshop Haarlem HSB-NIN-VPN-GIN 12-Dec-2014 hans.visser@fugro.com Navigatie in 2014 2 Navigatie in

Nadere informatie

GPS uitgelegd - Motorfreaks. Geschreven door Edwin Loos vrijdag 09 april 2004 11:40. Geschiedenis

GPS uitgelegd - Motorfreaks. Geschreven door Edwin Loos vrijdag 09 april 2004 11:40. Geschiedenis Geschiedenis Zoals veel uitvindingen is GPS ontstaan uit een militaire toepassing. Het Amerikaanse leger wilde een systeem waardoor haar troepen precies wisten waar zij, maar ook de vijand, zich bevonden.

Nadere informatie

HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN

HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN Hoe weet mijn TomTom de weg te vinden...? 2 Hoe weet mijn TomTom de weg te vinden...? Omdat het een apparaat is dat 3 Hoe weet mijn TomTom de weg

Nadere informatie

GLONASS voor RTK-Netwerken

GLONASS voor RTK-Netwerken GLONASS voor RTK-Netwerken Presentatie ir. Jean-Paul Henry www.06-gps.nl 27 Maart 2009 GIN/NIN/HSB WVP, NLR Amsterdam 06-GPS GIN/NIN 27-03-2009 1 Inhoud Presentatie GPS + GLONASS, opmaat voor superieure

Nadere informatie

GPS. Global Positioning system

GPS. Global Positioning system GPS Global Positioning system Waarom GPS Problemen nauwkeurigheid met Plaatsbepaling Navigatie Oudere methodes voldeden niet meer Landmarks, Dead Reckoning, Celestial OMEGA, LORAN, SatNav Het begin van

Nadere informatie

Rapportage Kwaliteitsmeting Netwerk DGPS van 06-GPS

Rapportage Kwaliteitsmeting Netwerk DGPS van 06-GPS 1 van 18 van 06-GPS Datum: Opsteller: ir. Jean-Paul Henry, 06-GPS 06-GPS B.V. Kubus 11 3364 DG Sliedrecht Tel.: 0184 44 89 00 Fax: 0184 44 89 09 e-mail: internet: info@06-gps.nl www.06-gps.nl 2 van 18

Nadere informatie

MoveRTK. De Landelijke Standaard in Precisie. ZLTO 24 & 26 febr. 2011 1

MoveRTK. De Landelijke Standaard in Precisie. ZLTO 24 & 26 febr. 2011 1 MoveRTK De Landelijke Standaard in Precisie ZLTO 24 & 26 febr. 2011 1 Introductie MoveRTK Inhoud Presentatie Bedrijfsinformatie 06-GPS Uitleg techniek: Netwerk RTK Voordelen MoveRTK Datacommunicatie Componenten

Nadere informatie

Nauwkeurigheid van hoogtebepaling met GNSS. Pierre Voet

Nauwkeurigheid van hoogtebepaling met GNSS. Pierre Voet Nauwkeurigheid van hoogtebepaling met GNSS Pierre Voet Nauwkeurigheid van hoogtebepaling met GNSS Pierre Voet Inhoud Optimale situatie Foutenbronnen Resultaten van testen Dagdagelijkse realiteit Toestand

Nadere informatie

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie.

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie. Kadaster Materiebeleid GEO Aanvullingen op de HTW 1996 Auteur(s) Materiebeleid GEO / PPB Materiebeleid GEO 2 van 7 Aanvullingen op de HTW 1996 Opdrachtgever Kadaster Materiebeleid GEO Status Definitief

Nadere informatie

Werking GPS in de landbouw. Efficiënter spuiten met behulp van GPS. KHK, Geel. ADLO demo: efficiënter spuiten met behulp van GPS 26/05/11

Werking GPS in de landbouw. Efficiënter spuiten met behulp van GPS. KHK, Geel. ADLO demo: efficiënter spuiten met behulp van GPS 26/05/11 Werking GPS in de landbouw KHK, Geel 26/05/11 i r. S. D E M E Y E R P C L T, R O E S E L A R E Efficiënter spuiten met behulp van GPS Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert

Nadere informatie

GPS voor kajakkers. Bernard Budde Groningen, oktober 2011 versie 1.2.4. Creative Commons BY-SA 2011.

GPS voor kajakkers. Bernard Budde Groningen, oktober 2011 versie 1.2.4. Creative Commons BY-SA 2011. GPS voor kajakkers Bernard Budde Groningen, oktober 2011 versie 1.2.4 Creative Commons BY-SA 2011. Inhoudsopgave Inleiding Het GPS systeem Positieaanduiding Breedte- en lengtegraad Notatie WGS 84 Basis

Nadere informatie

GPS Toelichting bij stellingen

GPS Toelichting bij stellingen Toelichting stelling 1 GPS Toelichting bij stellingen De geschiedenis van de GPS-technologie gaat terug tot 1957, toen de eerste aardsatelliet, de Spoetnik I, werd gelanceerd. Toen werd duidelijk dat je

Nadere informatie

Global Positioning System (gps) Systeem voor Wereldwijde Plaatsbepaling

Global Positioning System (gps) Systeem voor Wereldwijde Plaatsbepaling Global Positioning System (gps) Systeem voor Wereldwijde Plaatsbepaling Leerkrachtenhandleiding bij de gps kit Roger Van Overstraeten Society vzw Kapeldreef 75 B 3001 Leuven België Tel: +32 16 281 064

Nadere informatie

1 Inleiding... 2. 2 Meetopzet... 2. 3 Levering... 2. 4 Conclusie... 2. 5 GPS stations... 2

1 Inleiding... 2. 2 Meetopzet... 2. 3 Levering... 2. 4 Conclusie... 2. 5 GPS stations... 2 Inhoud Blz. 1 Inleiding... 2 2 Meetopzet... 2 3 Levering... 2 4 Conclusie... 2 5 GPS stations... 2 Bijlagen: Bijlage 1: Overzichtstekening Bijlage 2: Grafieken Bijlage 3: Ruwe meetdata (XYZ) in Excelformaat

Nadere informatie

GPS. GPS Global Positioning System

GPS. GPS Global Positioning System GPS Inleiding Het is je waarschijnlijk ook al overkomen: je bent ooit op een gezellige plaats geweest, maar je weet helemaal niet meer hoe je er kan geraken. Wel, je bent hierin zeker niet alleen! Al eeuwen

Nadere informatie

Cartografische oefeningen

Cartografische oefeningen Cartografische oefeningen Stad OCMW V.U.: welzijnshuis Sint-Niklaas naam achternaam Abingdonstraat 99 9100 Sint-Niklaas Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1. Meting met het gps-toestel satelliet gps-scherm

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID

Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID Hoofdstuk 7: METING VAN DE FREQUENTIE- NAUWKEURIGHEID 7.1. Inleiding In dit hoofdstuk zullen we enkele methoden bespreken voor het bepalen van de nauwkeurigheid van de door ons te distribueren frequentiestandaard.

Nadere informatie

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse FM1000 / FMD Training 1 GPS Minimum constellatie van 24 Amerikaanse satellieten in6 banen om de aarde Satellieten op 20.000 km 1 omwenteling in 12 uur Vanwege nauwkeurigheid signaalontvangst dekking GPS

Nadere informatie

[Hanssen, 2001] R F Hanssen. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2001.

[Hanssen, 2001] R F Hanssen. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2001. Hoe werkt het? Beeldvormende radar maakt het mogelijk om dag en nacht, ook in bewolkte omstandigheden, het aardoppervlak waar te nemen vanuit satellieten. De radar zendt duizenden pulsen per seconde uit,

Nadere informatie

GPS Status en Evolutie

GPS Status en Evolutie GPS Status en Evolutie Huidige en Toekomstige Signalen Tom Willems 12/12/2014, Haarlem Overzicht Septentrio GPS segmenten en beknopt principe GPS plaatsbepaling ( standalone ) GPS signalen vandaag en in

Nadere informatie

Uitvoeren van GPS-metingen met behulp van Flemish Positioning Service (FLEPOS)

Uitvoeren van GPS-metingen met behulp van Flemish Positioning Service (FLEPOS) Aanbeveling Uitvoeren van GPS-metingen met behulp van Flemish Positioning Service (FLEPOS) Identificatie A-GISVL-008-1.4 Versie 1.5-1 Publicatie 2014/06/02 Achtergrond Vrijwel alle grootschalige karteringsactiviteiten

Nadere informatie

Global Positioning System

Global Positioning System Global Positioning System Global Positioning System G.J. Husti VSSD VSSD Eerste druk 2000-2007 Uitgegeven door: VSSD Leeghwaterstraat 42, 2628 CA Delft, The Netherlands tel. 015-2782124, telefax 015-2787585,

Nadere informatie

Equivalentie en tijddilatatie bij plaatsbepaling met het Global Positioning System

Equivalentie en tijddilatatie bij plaatsbepaling met het Global Positioning System Equivalentie en tijddilatatie bij plaatsbepaling met het Global Positioning System Jiri Oen (5814685) Jacinta Moons (5743206) 1 juli 2009 Samenvatting Om de positie van een ontvanger op aarde te bepalen

Nadere informatie

GPS Instructie MC de Kraats. Probleemloos gebruik maken van Garmin GPS Navigatie op de motor

GPS Instructie MC de Kraats. Probleemloos gebruik maken van Garmin GPS Navigatie op de motor GPS Instructie MC de Kraats Probleemloos gebruik maken van Garmin GPS Navigatie op de motor Doel van de instructie Fijn gebruik maken van je GPS Van A naar B navigeren Zelf routes maken en in je GPS zetten

Nadere informatie

CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw

CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw Themadag 1 Satelliet plaatsbepaling en praktijktoepassingen Theorie 27 november 2014, Johan Booij Leerdoelen De deelnemer heeft inzicht in de mogelijkheden, beperkingen

Nadere informatie

Agrosky. Precisielandbouw.

Agrosky. Precisielandbouw. Agrosky. Precisielandbouw. DEUTZ-FAHR, SAME, LAMBORGHINI en HÜRLIMANN nemen de beste optie. AGROSKY is het door SAME DEUTZ-FAHR ontwikkelde precisielandbouwsysteem voor satellietgeleiding van landbouwmachines

Nadere informatie

En aantal maanden geleden heb ik aangegeven iets te gaan vertellen over plaatsbepaling.

En aantal maanden geleden heb ik aangegeven iets te gaan vertellen over plaatsbepaling. Verhaaltje ZX ronde 22 mei 2011 Plaatsbepaling Algemeen En aantal maanden geleden heb ik aangegeven iets te gaan vertellen over plaatsbepaling. Plaats bepaling is belangrijk o.a. voor het maken een aanpassen

Nadere informatie

Van GPS naar GNSS en de invloed op de duiker

Van GPS naar GNSS en de invloed op de duiker Van GPS naar GNSS en de invloed op de duiker Verhandeling tot het bekomen van de titel van 3 ster instructeur, geschreven door Rik Olievier April 2006 Since the beginning of time, human beings have looked

Nadere informatie

Procedure Parameters Sensoren

Procedure Parameters Sensoren paginanummer : 1 van 23 Autorisatie Naam Paraaf Datum Auteur(s) H. van der Kaaij 13-05-2008 Toetser intern Wijzigingen B.C. Dierikx 16-12-2010 Toetser intern Autorisator Beheerder Rijkswaterstaat DID Procedure

Nadere informatie

AIS Netwerk van de Nederlandse Kustwacht

AIS Netwerk van de Nederlandse Kustwacht AIS Netwerk van de Nederlandse Kustwacht AIS (Automatisch( Identificatie Systeem) is oorspronkelijk ontworpen als hulpmiddel bij de navigatie voor de scheepvaart. AIS is een VHF transpondersysteem dat

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

Galileo: Waar staan we?

Galileo: Waar staan we? Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laborator y NLR Galileo: Waar staan we? P. Dieleman en M.M.M. Tossaint Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory

Nadere informatie

Maandelijkse rapportage GNSS monitoring, Sept. 2015. Resultaten monitoring bodembeweging Bergermeer (1 juni 2013-30 september 2015)

Maandelijkse rapportage GNSS monitoring, Sept. 2015. Resultaten monitoring bodembeweging Bergermeer (1 juni 2013-30 september 2015) Maandelijkse rapportage GNSS monitoring, Sept. 5 Resultaten monitoring bodembeweging Bergermeer ( juni - september 5) projectnummer 666 definitief revisie 5 oktober 5 Inhoudsopgave Blz. Inleiding Meetopzet

Nadere informatie

Visser Instrument. Uitzetten wordt kinderspel

Visser Instrument. Uitzetten wordt kinderspel Visser Instrument Uitzetten wordt kinderspel Trimble Epoch 50 GPS Eenvoudig & betaalbaar Met de Spectra Precision Epoch 50 van Trimble, wordt inmeten en uitzetten kinderspel. Positiebepaling van kabels

Nadere informatie

GNSS-plaatsbepaling in de bebouwde omgeving

GNSS-plaatsbepaling in de bebouwde omgeving 248 GNSS-plaatsbepaling in de bebouwde omgeving GPS lijkt een geschikte techniek voor locatiegebonden diensten. Er is geen extra infrastructuur voor nodig en de nauwkeurigheden die onder ideale omstandigheden

Nadere informatie

Aanbeveling Uitvoeren van GPS-metingen met behulp van Flemish Positioning Service (FLEPOS)Uitvoeren van GPS-metingen met behulp van Flemish Positioning Service (FLEPOS) Identificatie A-GISVL-008-1.4 Versie

Nadere informatie

Radiotelescopen. N.G. Schultheiss

Radiotelescopen. N.G. Schultheiss 1 Radiotelescopen N.G. Schultheiss 1 Inleiding In de module Het uitdijend Heelal hebben we gezien dat het heelal steeds groter wordt. Bijgevolg zijn de lichtstralen van melkwegstelsels die ver van ons

Nadere informatie

Koninklijke Sterrenwacht van België Opendeurdagen 2014

Koninklijke Sterrenwacht van België Opendeurdagen 2014 Astronomie en Astrofysica De sterrenkundigen geven uitleg over hun onderzoeksprojecten: zowel de massieve sterren en sterrenwinden, variabele en meervoudige sterren als geëvolueerde sterren en planetaire

Nadere informatie

RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers

RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers Battle of Concepts April 2009 Samenvatting De RTK Laser Werkplek Positie Bepaling is een systeem dat gebruik

Nadere informatie

Brochure trainingen en cursussen 2014

Brochure trainingen en cursussen 2014 Brochure trainingen en cursussen 2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Het programma... 3 Introductietrainingen... 4 Trimble Access Introductie training... 4 TerraSync Introductie training... 5 Digital Fieldbook

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

Geïntegreerde Navigatie

Geïntegreerde Navigatie Geïntegreerde Navigatie Prof.dr.ir. Durk van Willigen Nederlands Instituut voor Navigatie, GAUSS Research Foundation, Reelektronika NLR - Amsterdam 15 December 2006 1 Navigatie? Navigatie is een totaal

Nadere informatie

Project Atlas - Validering van de gegevens met betrekking tot de dekking verstrekt door de mobiele operatoren

Project Atlas - Validering van de gegevens met betrekking tot de dekking verstrekt door de mobiele operatoren Project Atlas - Validering van de gegevens met betrekking tot de dekking verstrekt door de mobiele operatoren Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Formaat van de bestanden... 2 3. Metingen... 2 3.1. Parcours...

Nadere informatie

Ingenieursbureau voor landmeten, fotogrammetrie en remote sensing. Bedrijfspresentatie

Ingenieursbureau voor landmeten, fotogrammetrie en remote sensing. Bedrijfspresentatie Ingenieursbureau voor landmeten, fotogrammetrie en remote sensing Bedrijfspresentatie De onderneming Kengetallen Ca. 30 medewerkers op het gebied van landmeten, geoinformatica, fotogram metrie, geografie

Nadere informatie

ruimtelijk ontwikkelingsbeleid

ruimtelijk ontwikkelingsbeleid 78 F r a n k K l e i j e r, T U D e l f t, O n d e r z o e k s i n s t i t u u t O T B Digitale bestemmingsplannen Geo-informatie en Plaatsbepalingstoepassingen op Schiphol ruimtelijk ontwikkelingsbeleid

Nadere informatie

Positionering Nokia N76-1

Positionering Nokia N76-1 Nokia N76-1 2007 Nokia. Alle rechten voorbehouden. Nokia, Nokia Connecting People, Nseries en N76 zijn handelsmerken of gedeponeerde handelsmerken van Nokia Corporation. Namen van andere producten en bedrijven

Nadere informatie

Dutch Air Rally 2014 (middagvlucht)

Dutch Air Rally 2014 (middagvlucht) Dutch Air Rally 2014 (middagvlucht) Beste deelnemer Leuk dat u meevliegt! De Dutch Air Rally bestaat uit 4 onderdelen: Vluchtvoorbereiding Precisievlucht Fotoherkenning Vaklanding Lees deze inleiding goed

Nadere informatie

Geef uw apparatuur wat mojo!

Geef uw apparatuur wat mojo! Auto-stuur met Virtual Wrench Geef uw apparatuur wat mojo! www.mojortk.com 0800 756 9665 De nieuwe No Drift mojortk van Leica Geosystems veranderd radicaal de RTK technologie voor de agrarische industrie.

Nadere informatie

Examen HAVO 2012. wiskunde B. tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO 2012. wiskunde B. tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 donderdag 24 mei 13.30-16.30 uur wiskunde B Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF. Tweede Fase. Het neutrinomysterie. Foto: CERN

OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF. Tweede Fase. Het neutrinomysterie. Foto: CERN OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF Tweede Fase Het neutrinomysterie Foto: CERN 1 Het was op het nieuws, het was in de krant, iedereen had het er over: neutrino s die sneller gaan dan het licht.

Nadere informatie

Trimble GNSS inmeetsystemen: Krachtige satelliet inmeetfuncties voor vandaag en morgen.

Trimble GNSS inmeetsystemen: Krachtige satelliet inmeetfuncties voor vandaag en morgen. Trimble GNSS inmeetsystemen: Krachtige satelliet inmeetfuncties voor vandaag en morgen. GNSS SYSTEMEN Trimble heeft belangrijke vooruitgang geboekt op het gebied van GNSS inmeten. Meetspecialisten die

Nadere informatie

Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology

Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology Inhoudstafel Global Navigation Satellite Systems: a proven and evolving technology Editorial, door Alain Muls, Royal Military Academy

Nadere informatie

GPS System 500. Starten met statische en kinematische metingen. Versie 2.0 Nederlands

GPS System 500. Starten met statische en kinematische metingen. Versie 2.0 Nederlands 20 30 40 50 GPS System 500 Starten met statische en kinematische metingen Versie 2.0 Nederlands System GPS500 Gefeliciteerd met de aanschaf van uw nieuwe Leica GPS500 Systeem. 2 Statische en kinematische

Nadere informatie

Personal Positioning Alarm PPA - Basic. Gebruikshandleiding. Alert Servicesthe Securitas Monitoring Company

Personal Positioning Alarm PPA - Basic. Gebruikshandleiding. Alert Servicesthe Securitas Monitoring Company Personal Positioning Alarm PPA - Basic Gebruikshandleiding Alert Servicesthe Securitas Monitoring Company Alert Servicesthe Securitas Monitoring Company Algemeen De PPA-Basic (of Personal Positioning Alarm

Nadere informatie

Relativiteit. Relativistische Mechanica 1

Relativiteit. Relativistische Mechanica 1 Relativiteit University Physics Hoofdstuk 37 Relativistische Mechanica 1 Relativiteit beweging voorwerp in 2 verschillende inertiaal stelsels l relateren Galileo Galileïsche transformatie 2 Transformatie

Nadere informatie

GPS correcties via het Internet

GPS correcties via het Internet GPS correcties via het Internet Ir. Hans Visser Technical Manager & New Business Development Omnistar BV 18 Feb 2005 GPS correcties via het internet Ir. Hans Visser Technical Manager & New Business Development

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Fietsdynamo uitkomst: f = 49 Hz (met een marge van Hz) Twee perioden duren 47 6 = 4 ms; voor één periode geldt: T = Dus f = = = 49 Hz. - T 0,5

Nadere informatie

Netherlands Space Office PRS in gebruikersperspectief. PRS user segment ontwikkeling

Netherlands Space Office PRS in gebruikersperspectief. PRS user segment ontwikkeling PRS in gebruikersperspectief PRS user segment ontwikkeling 1. PRS: Wat is het? 2. PRS: Veiligheidseisen gebruikers? 3. PRS: Gebruikerssegment? 4. PRS: NL in de Pilots? 5. PRS: Enquete na de workshops?

Nadere informatie

Examen HAVO. natuurkunde (pilot) tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. natuurkunde (pilot) tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2014 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-16.30 uur natuurkunde (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.

Nadere informatie

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Acoustics The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Onderwerpen: Wat is geluid? Een stukje theorie. Acoustics. Toepassingen. Vragen? Bedankt. Wat is geluid? Geluid is een verstoring van de atmosfeer

Nadere informatie

KLEIN & STIJLVOL KRACHTIG AUTO SKEW VOLOP KEUZE VOORDELEN VAN DE SELFSAT SNIPE SERIES

KLEIN & STIJLVOL KRACHTIG AUTO SKEW VOLOP KEUZE VOORDELEN VAN DE SELFSAT SNIPE SERIES www.myselfsat.nl VOORDELEN VAN DE SELFSAT SNIPE SERIES KLEIN & STIJLVOL De volautomatische Selfsat Snipe heeft een dun en innovatief ontwerp en onderscheidt zich van de traditionele schotelantennes door

Nadere informatie

Opleiding totaalstation

Opleiding totaalstation Opleiding totaalstation Verloop van de dag Inhoud Lieselot Christiaen VTI BRUGGE Verwelkoming Theoretische benadering: Ontstaan totaalstation Algemene werking Toepassingen Benodigdheden Algemene werking

Nadere informatie

De KNMI-weerballon Bovenluchtwaarnemingen

De KNMI-weerballon Bovenluchtwaarnemingen De KNMI-weerballon Bovenluchtwaarnemingen Luchtdruk, temperatuur, luchtvochtigheid en wind Elke nacht om 00:00 uur (Universal Time) of vaker bij extreme weersomstandigheden of voor onderzoeksdoeleinden

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 1 maandag 23 mei 13.30-15.30 uur wiskunde CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Opvallend genoeg? AIS!

Opvallend genoeg? AIS! NAV Recreatievaart 2008 Veiligheid door Communicatie Nederlands Instituut voor Navigatie HISWA te Water IJmuiden 5 september 2008 Wim van der Heijden Ship Monitoring Consultancy Radar reflectors Gezien

Nadere informatie

Copyright Informatie. Gebruikers Handleiding innoxplore ix-g78 21

Copyright Informatie. Gebruikers Handleiding innoxplore ix-g78 21 Copyright Informatie Alle rechten voorbehouden. Deze publicatie of delen hiervan mogen niet zonder toestemming van onze firma mogen worden gereproduceerd, uitgezonden, of opgeslagen in een opvraagbaar

Nadere informatie

Principes van GPS, Permanente Stations en EUREF, Door Dr Carine Bruyninx, Koninklijke Sterrenwacht van België

Principes van GPS, Permanente Stations en EUREF, Door Dr Carine Bruyninx, Koninklijke Sterrenwacht van België Page 1 of 8 Principes van GPS, Permanente Stations en EUREF, Door Dr Carine Bruyninx, Koninklijke Sterrenwacht van België A. WERKINGSPRINCIPE VAN GPS Basisprincipe van de ruimtegeodesie Na het lanceren

Nadere informatie

De productiviteit van precisie begint hier Application Pro modules en Variable Rate Application.

De productiviteit van precisie begint hier Application Pro modules en Variable Rate Application. De productiviteit van precisie begint hier Application Pro modules en Variable Rate Application. Precisielandbouw in twee eenvoudige stappen automatisch Zoals elke landbouwer weet hebben verschillende

Nadere informatie

Radio & Security. Complete Security BVBA. Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig!

Radio & Security. Complete Security BVBA. Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig! 2 Complete Security BVBA Radio & Security Niet alle 868 MHZ alarmsystemen zijn gelijkwaardig! De meest gebruikte frequentie voor SRD (Short Range Device) is 433 MHz. Naast alarmsystemen wordt deze frequentie

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde 2011 - I OVERZICHT FORMULES: omtrek cirkel = diameter oppervlakte cirkel = straal 2 inhoud prisma = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud cilinder = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud kegel = 1 3 oppervlakte grondvlak

Nadere informatie

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc.

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc. studiewijzer : natuurkunde leerjaar : 010-011 klas :6 periode : stof : (Sub)domeinen C1 en A 6 s() t vt s v t gem v a t s() t at 1 Boek klas 5 H5 Domein C: Mechanica; Subdomein: Rechtlijnige beweging De

Nadere informatie

Reader oriëntatietechnieken

Reader oriëntatietechnieken Reader oriëntatietechnieken Inhoud 1. Schaal 2. Legenda 3. Coördinatenstelsels 4. Soorten kompassen 5. Declinatiecorrectie 6. Inclinatie 7. Kaart op het noorden leggen 8. Looprichting bepalen 9. Koers

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Amateursatellieten Wat en hoe? Wouter Weggelaar, PA3WEG FUNcube Team

Amateursatellieten Wat en hoe? Wouter Weggelaar, PA3WEG FUNcube Team Amateursatellieten Wat en hoe? Wouter Weggelaar, PA3WEG FUNcube Team 1 Allereerst... Deze presentatie is (met overleg) voor een groot deel geroofd van: Ivo Klinkert PA1IVO Henk Hamoen PA3GUO Waarvoor enorm

Nadere informatie

GPS TECHNOLOGIE. Tabel 1: Gebruikte signalen voor het genereren van een GPS signaal

GPS TECHNOLOGIE. Tabel 1: Gebruikte signalen voor het genereren van een GPS signaal GPS TECHNOLOGIE Teco Boot, Netwerk Architect C2SC DEEL 2: GPS SIGNALEN EN SAASM GPS ONTVANGERS De werking van GPS is volledig openbaar; in dit artikel zal ik uitleggen hoe de GPS satellieten en GPS ontvangers

Nadere informatie

vwo: Het maken van een natuurkunde-verslag vs 21062011

vwo: Het maken van een natuurkunde-verslag vs 21062011 Het maken van een verslag voor natuurkunde, vwo versie Deze tekst vind je op www.agtijmensen.nl: Een voorbeeld van een verslag Daar vind je ook een po of pws verslag dat wat uitgebreider is. Gebruik volledige

Nadere informatie

Leica GPS1200+ Series Technische Gegevens

Leica GPS1200+ Series Technische Gegevens Leica GPS1200+ Series Technische Gegevens 2 GPS1200+ Technische Gegevens Voor Referentie-netwerk producten verwijzen wij u naar de technische brochure voor de GRX1200+ serie ontvanger (746097) Samenvatting

Nadere informatie

Tip: na een update van je gps kunnen namen van datavelden gewijzigd zijn, vooral waar het onlogische vertalingen betreft.

Tip: na een update van je gps kunnen namen van datavelden gewijzigd zijn, vooral waar het onlogische vertalingen betreft. In de gps-apparaten kun je verschillende instelmogelijkheden voor je Tripcomputer tegenkomen. Niet elk model kent alle mogelijkheden. Er zijn drie lijsten datavelden: 1) De Garmins, 2) De Garmins - toevoegingen

Nadere informatie

Je weet dat hoe verder je van een lamp verwijderd bent hoe minder licht je ontvangt. Een

Je weet dat hoe verder je van een lamp verwijderd bent hoe minder licht je ontvangt. Een Inhoud Het heelal... 2 Sterren... 3 Herzsprung-Russel-diagram... 4 Het spectrum van sterren... 5 Opgave: Spectraallijnen van een ster... 5 Verschuiving van spectraallijnen... 6 Opgave: dopplerverschuiving...

Nadere informatie

De Coördinaatsystemen van Nederland en hun relaties

De Coördinaatsystemen van Nederland en hun relaties De Coördinaatsystemen van Nederland en hun relaties NIN / GIN 18 februari 2005 Joop van Buren Kadaster Coördinaatsystemen van Nederland Inhoud: 1. ETRS89 en RD 2. NAP en Geoïde 3. RDNAPTRANS 2004 4. Kadastraal

Nadere informatie

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand.

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Uitwerkingen 1 Als dit heen en weer beweegt om de evenwichtsstand. Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Een trilling = de beweging van een voorwerp tussen twee opeenvolgende

Nadere informatie

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur).

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

De eenparige rechtlijnige beweging

De eenparige rechtlijnige beweging De eenparige rechtlijnige beweging Inleidende experimenten Via opdrachten met de robot LEGO NXT willen we de leerstof van mechanica aanbrengen en op een creatieve en speelse manier leren nadenken over

Nadere informatie

De fotogrammetrie bij het NGI

De fotogrammetrie bij het NGI De fotogrammetrie bij het NGI 1. Inleiding De fotogrammetrie is de techniek die toelaat metingen te verrichten vanaf foto s (of volgens de ontwikkelingen gedurende de laatste jaren metingen te verrichten

Nadere informatie

DONAC 2016 Beginners tips

DONAC 2016 Beginners tips Vrijwel elke beginnende competitie aerobatic vlieger wil bij zijn/haar eerste optreden foutloos presteren, de vlucht afronden met een perfecte landing en bij het uitstappen de Ooh's en Aah's in ontvangst

Nadere informatie

Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem

Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem PLANETENSTELSELS - WERKCOLLEGE 3 EN 4 Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem In de vorige werkcolleges heb je je pythonkennis opgefrist. Je hebt een aantal fysische constanten ingelezen,

Nadere informatie

InoPower Onweer Detectie systeem

InoPower Onweer Detectie systeem InoPower Onweer Detectie systeem Huidige situatie van de telers: Telers die in het bezit zijn van een hagelkanon beslissen a.h.v. de weersvoorspellingen of de waarneming van het weer ter plaatse, wanneer

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Real-Time Tachymetermodule

Gebruikershandleiding. Real-Time Tachymetermodule Gebruikershandleiding Real-Time Tachymetermodule juli 2005 Inhoudstabel INHOUDSTABEL...2 INLEIDING :...3 BEPALEN VAN HET STANDPUNT :...4 LOKALE STATIONERING :...4 DE REFLECTORHOOGTE :...5 DE PROTOCOL FILE

Nadere informatie

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht Exact Periode 5 Niveau 3 Dictaat Licht 1 1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is

Nadere informatie

FMCW radar Een radar revolutie?

FMCW radar Een radar revolutie? FMCW radar Een radar revolutie? Navigatie Symposium, 25 nov 2011 Egenolf van Stein Callenfels De Riddle Aluminium Atlantic 36 Dick Zaal Verlengd van 11.00 tot 13,60 m Uitgerust voor lange tochten Broadband

Nadere informatie

3 Veranderende krachten

3 Veranderende krachten 3 Veranderende krachten B Modelleren Een computermodel van bewegingen in SCYDynamics NLT-module Het lesmateriaal bij deze paragraaf vormt een onderdeel van de NLT-module Dynamische Modellen VWO. Wat gaan

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur wiskunde B Eamen VW Voorbereidend Wetenschappelijk nderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 3.30 6.30 uur 20 05 Voor dit eamen zijn maimaal 86 punten te behalen; het eamen bestaat uit 9 vragen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

betreffende de normering van vast opgestelde zendantennes voor elektromagnetische golven tussen 10 MHz en 10 GHz

betreffende de normering van vast opgestelde zendantennes voor elektromagnetische golven tussen 10 MHz en 10 GHz CONFORMITEITSATTEST betreffende de normering van vast opgestelde zendantennes voor elektromagnetische golven tussen 10 MHz en 10 GHz De eigenaar: Belgacom N.V. KONING ALBERT II-LAAN 27 1030 Brussel heeft

Nadere informatie

Lichtsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Lichtsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Lichtsnelheid 1 Inleiding De voortplantingsnelheid c van elektromagnetische golven (of: de lichtsnelheid) in vacuüm is internationaal vastgesteld

Nadere informatie

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW Nederland-Waterland Nederland is beroemd om zijn strijd tegen het water. Het ontstaan van

Nadere informatie