Koninklijke Sterrenwacht van België Opendeurdagen 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Koninklijke Sterrenwacht van België Opendeurdagen 2014"

Transcriptie

1

2 Astronomie en Astrofysica De sterrenkundigen geven uitleg over hun onderzoeksprojecten: zowel de massieve sterren en sterrenwinden, variabele en meervoudige sterren als geëvolueerde sterren en planetaire nevels komen aan bod. De ESAruimtemissie Gaia krijgt extra aandacht. Een film vertelt het verhaal van het historische project Carte du Ciel. Zowel de 45-cm-kijker als de Schmidttelescoop zijn te bezoeken. Bij de Schmidttelescoop zijn de asteroïden de blikvangers. De Planeten De onderzoekers van de Sterrenwacht geven algemene informatie over de aardse planeten (Mercurius, Venus, Mars) en over de manen in ons zonnestelsel. Zij presenteren het onderzoek daarover aan de Koninklijke Sterrenwacht van België. Een quiz en beelden in 3D over de planeten vervolledigen de presentaties.

3 Seismologie en Gravimetrie De wetenschappelijke activiteiten van de dienst Seismologie en Gravimetrie komen aan bod: van het seismisch toezicht en het waarschuwingssysteem, via de studie van historische aardbevingen en een zijsprongetje naar de grotten van Rochefort, tot de paleoseismologie (studie van prehistorische aardbevingen). De aardbevingsmachine, de platentektonische puzzel en een live seismisch station maken de toeschouwer vertrouwd met de wereld van de seismologie. Satellietnavigatiesystemen en het bepalen van de tijd De werking van de Global Navigation Satellite Systems (GNSS), zoals GPS (USA), GLONASS (Rusland), maar ook het toekomstige Europese Galileo-systeem, wordt uitgelegd. De wetenschappers laten ook zien hoe hun huidig GNSSonderzoek de mogelijkheid biedt om bewegingen van de aardkorst te meten, de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer te volgen en het verband met weer en klimaat te onderzoeken en toezicht te houden op de ionosfeer voor de studies van het ruimteweer. Ze detailleren ook de werking van een atoomklok die toelaat de tijd te meten met een nauwkeurigheid van een miljardste van een seconde, hoe de officiële tijd bepaald en verspreid wordt, en hoe atoomklokken op afstand met elkaar gesynchroniseerd kunnen worden via GNSS-metingen.

4 De Zon In de zonnekoepel krijg je uitleg over zonnevlekken, hoe ze worden waargenomen, en waarom deze waarnemingen zo belangrijk zijn. Daarna bezoek je de toren met de waarnemingstafel waarop de zonnetelescopen zijn gemonteerd. Bij goed weer kan je live de zonnewaarnemingen volgen. In de SSCC-ruimte bevindt zich het Europees Ruimteweer Coördinatiecentrum. Hier krijgt u uitleg over de taken van dit centrum en hoe ze deze realiseren. Daarnaast kan je er het PROBA2 Science Centre bezoeken van waaruit de operaties geleid worden van de PROBA2- satelliet die gedeeltelijk gerealiseerd werd door wetenschappers van het Solar-Terrestrial Centre of Excellence (STCE).

5 In de STCE/KSB-tent worden gedurende het volledige opendeurweekend korte lezingen gegeven. De zonneactiviteit en de invloed ervan op aarde staan centraal, maar ook de planeten, seismologie en de ionosfeer komen aan bod. Zaterdag 11 Oktober Samedi 11 Octobre HH:MM Titel / Titre / 13:00 13:30 14:00 14:30 15:00 15:30 16:00 16:30 17:00 4 siècles de variabilité solaire : compter les tâches Dr. Laure Lefèvre Pourquoi mesurer g? Ruimteweer: de impact van zonnestormen op aarde Dr. Francis Verbeeck Habitabilité de Mars Prof. Véronique Dehant Seismologie in België Dr. Koen Van Noten Pourquoi Vénus est-elle si différente de la Terre? Dr. Cédric Gillmann Waarom meten we g? Les éruptions solaires : quand notre astre se fâche Ir. Marie Dominique Pourquoi installer des stations GNSS en Antarctique? Dr. Nicolas Bergeot Zondag 12 Oktober Dimanche 12 Octobre HH:MM Titel / Titre / 13:00 13:30 14:00 14:30 15:00 15:30 16:00 16:30 Pourquoi mesurer g? Seismologie in België Dr. Kris Vanneste Les grands tremblements de Terre de nos régions Dr. Thierry Camelbeeck De PROBA2 satelliet MSc. Elke D Huys La planète Mercure Dr. Marie Yseboodt 4 siècles de variabilité solaire : compter les tâches Dr. Laure Lefèvre Waarom meten we g? Pourquoi installer des stations GNSS en Antarctique? Dr. Nicolas Bergeot

Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen

Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen Plaatsbepaling met Global Navigation Satellite Systems GNSS Basisbeginselen GNSS Basisbeginselen Inhoud Algemene kenmerken Systeem componenten Principe Afstand Positie Afstand bepaling code waarnemingen

Nadere informatie

ARCHIEF VAN DE KONINKLIJKE STERRENWACHT VAN BELGIE ARCHIEFSELECTIELIJST

ARCHIEF VAN DE KONINKLIJKE STERRENWACHT VAN BELGIE ARCHIEFSELECTIELIJST ALGEMEEN RIJKSARCHIEF EN RIJKSARCHIEF IN DE PROVINCIËN ARCHIVES GÉNÉRALES DU ROYAUME ET ARCHIVES DE L ÉTAT DANS LES PROVINCES ARCHIEFBEHEERSPLANNEN EN SELECTIELIJSTEN TABLEAUX DE GESTION ET TABLEAUX DE

Nadere informatie

Tips en achtergrondinformatie voor ruimtevaart/sterrenkunde in de klas

Tips en achtergrondinformatie voor ruimtevaart/sterrenkunde in de klas Tips en achtergrondinformatie voor ruimtevaart/sterrenkunde in de klas Bron: Soho, ESA en NASA Workshopdag over de Zon 27 januari 2010 science center NEMO 1 Licht en Schaduw Rekenen met licht en schaduw

Nadere informatie

ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN

ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN ZONNESTORM KAN WERELDEN ZONDER STROOM ZETTEN Door: Günther Brants 15/12/12-09u00 ap. Komt er op 21 december een apocalyptisch einde aan de ons nu bekende wereld - zoals blijkbaar één à twee procent van

Nadere informatie

Gaia, een ruimtemissie met Belgische klemtonen

Gaia, een ruimtemissie met Belgische klemtonen Gaia, een ruimtemissie met Belgische klemtonen Op 19 december in de ochtend lanceert het Europese Ruimtevaart Agentschap (ESA) de satelliet Gaia vanuit Kourou. De satelliet zal een belangrijk deel van

Nadere informatie

Presentatie bij de cursusbrochure Sterrenkunde voor Jongeren

Presentatie bij de cursusbrochure Sterrenkunde voor Jongeren JongerenWerkGroep voor Sterrenkunde Presentatie bij de cursusbrochure Sterrenkunde voor Jongeren 1 Inhoud Wat is de JWG Sterren en dwaalsterren Alles draait! De zon en de maan Het zonnestelsel Buiten het

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie

GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006.

GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006. GPS. Global Positioning System, werking en toepassingen. Maarten Mennes Mei 2006. GPS is de afkorting voor Global Positioning System. In dit werkstuk zal ik uitleggen hoe het systeem werkt en wat je ermee

Nadere informatie

Onderzoek naar de zonnecorona Jan Janssens, Petra Vanlommel, Cis Verbeeck, David Berghmans

Onderzoek naar de zonnecorona Jan Janssens, Petra Vanlommel, Cis Verbeeck, David Berghmans Onderzoek naar de zonnecorona Jan Janssens, Petra Vanlommel, Cis Verbeeck, David Berghmans Wanneer de maan precies tussen de zon en de aarde passeert, ontstaat meestal 1 een totale zonsverduistering. Dit

Nadere informatie

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien Leven in de ruimte GROEP 5-6 59 80 minuten 1, 42, 46 en 54 De leerling: lende hemellichamen verschillende omstandigheden zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen

Nadere informatie

Sterrenkunde op de smartphone. (en word burgerwetenschapper zoals ik) Norbert Schmidt

Sterrenkunde op de smartphone. (en word burgerwetenschapper zoals ik) Norbert Schmidt Sterrenkunde op de smartphone. (en word burgerwetenschapper zoals ik) Norbert Schmidt Norbert Schmidt Valkenburg aan de Geul (NL) Voorzitter sterrenwacht Limburg (vh Explorion) Oprichter/Eigenaar astroforum.nl

Nadere informatie

Test je kennis! De heelalquiz

Test je kennis! De heelalquiz Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van

Nadere informatie

GLONASS voor RTK-Netwerken

GLONASS voor RTK-Netwerken GLONASS voor RTK-Netwerken Presentatie ir. Jean-Paul Henry www.06-gps.nl 27 Maart 2009 GIN/NIN/HSB WVP, NLR Amsterdam 06-GPS GIN/NIN 27-03-2009 1 Inhoud Presentatie GPS + GLONASS, opmaat voor superieure

Nadere informatie

HOE VIND JE EXOPLANETEN?

HOE VIND JE EXOPLANETEN? LESBRIEF GEEF STERRENKUNDE DE RUIMTE! ZOEKTOCHT EXOPLANETEN Deze NOVAlab-oefening gaat over een van de manieren om planeten buiten ons zonnestelsel op te sporen. De oefening is geschikt voor de bovenbouw

Nadere informatie

De Pluraliteit der Werelden. Ons en andere planetenstelsels. Leuven,, 20 november 2006. Instituut voor Sterrenkunde

De Pluraliteit der Werelden. Ons en andere planetenstelsels. Leuven,, 20 november 2006. Instituut voor Sterrenkunde 1 De Pluraliteit der Werelden Ons en andere planetenstelsels Lessen voor de 21ste Eeuw Leuven,, 20 november 2006 2 Overzicht Het heelal in een notedop De universaliteit van de natuurwetten De verkenning

Nadere informatie

STERBEVINGEN & EXOPLANETEN IN ONZE MELKWEG

STERBEVINGEN & EXOPLANETEN IN ONZE MELKWEG STERBEVINGEN & EXOPLANETEN IN ONZE MELKWEG Prof. Dr. Conny Aerts KU Leuven (B), Radboud Universiteit Nijmegen (NL) 14 november 2015 S TERREN : HETE GASBOLLEN DIE STRALEN PLANETEN STRALEN NIET ZELF MAAR

Nadere informatie

Het draait allemaal om de Zon!

Het draait allemaal om de Zon! Het draait allemaal om de Zon! De zon: een doodgewone ster Henny J.G.L.M. Lamers Sterrenkundig Instituut Universiteit Utrecht lamers@astro.uu.nl astro.uu.nl Een reusachtige gloeiend hete gasbol De zon

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

Groningen wie krijgt de schuld?

Groningen wie krijgt de schuld? Groningen wie krijgt de schuld? - Praktische hands-on seismologie-activiteit - Seismologie is onderdeel van het vak Aardrijkskunde en is de wetenschap die zich bezighoudt met het meten van (seismologische)

Nadere informatie

Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets

Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets Planetaire Samenstanden en Aardbevingen 2014-10-05 door Frank Hoogerbeets Volgens de gevestigde wetenschap zijn aardbevingen het gevolg van de beweging van tektonische platen, die wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu.

KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu. KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu.nl ESERO 8 oct 2014 Komeet Hartley 2010 r Komeet ISON 2013 Komeet

Nadere informatie

Tweede Bijeenkomst: Zoektocht naar het Verborgen Hemelbeeld. Rond de Waterput donderdag 31 oktober 2013 Allan R. de Monchy

Tweede Bijeenkomst: Zoektocht naar het Verborgen Hemelbeeld. Rond de Waterput donderdag 31 oktober 2013 Allan R. de Monchy Tweede Bijeenkomst: Zoektocht naar het Verborgen Hemelbeeld Rond de Waterput donderdag 31 oktober 2013 Allan R. de Monchy Twee bijeenkomsten: Donderdag 17 oktober 2013: Historische ontwikkelingen van Astrologie.

Nadere informatie

Overzicht. Vandaag. Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2015

Overzicht. Vandaag. Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2015 Vandaag Frank Verbunt Het heelal Nijmegen 2015 Theorie: de Algemene Relativiteits-Theorie de lichtsnelheid gekromde ruimte tests zwarte gaten Waarnemingen zwarte gaten uit sterren centrum van de Melkweg

Nadere informatie

Waarom zijn er seizoenen?

Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoen? Vorig weekeinde was het ineens zover. Volop zomer op zaterdag met ruim 24 graden en een zonnetje, de dag erna was het herfst met 15 graden en gemiezer.

Nadere informatie

KONINKLIJK MUSEUM VAN MARIEMONT

KONINKLIJK MUSEUM VAN MARIEMONT KONINKLIJK MUSEUM VAN MARIEMONT Wetenschappelijke instelling van de Franse Gemeenschap van België Programma voor groepen 2014 Rondleidingen permanente collecties «De schatten van Mariemont»: de pronkstukken

Nadere informatie

IenM en zonneactiviteit

IenM en zonneactiviteit IenM en zonneactiviteit Wat als de Zon het licht uit doet? Bert van den Oord - KNMI Weerbaarheid vitale processen 2011 Nationale Risicoanalyse 2015 Herijking vitale sectoren Categorie A Categorie B Niet

Nadere informatie

GEEF STERRENKUNDE DE RUIMTE! SPECTROSCOPISCH ONDERZOEK VAN STERLICHT INTRODUCTIE

GEEF STERRENKUNDE DE RUIMTE! SPECTROSCOPISCH ONDERZOEK VAN STERLICHT INTRODUCTIE LESBRIEF GEEF STERRENKUNDE DE RUIMTE! Deze NOVAlab-oefening gaat over spectroscopisch onderzoek van sterlicht. Het is een vervolg op de lesbrief Onderzoek de Zon. De oefening is bedoeld voor de bovenbouw

Nadere informatie

Meer dan 90% van de seismische activiteit in de. Aardbevingen in stabiele gebieden van Europa:

Meer dan 90% van de seismische activiteit in de. Aardbevingen in stabiele gebieden van Europa: Aardbevingen in stabiele gebieden van Europa: Meer dan 90% van de seismische activiteit in de wereld gebeurt aan de rand van grote lithosferische platen die de aarde bedekken. Toch is er ook een niet te

Nadere informatie

Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology

Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology Global Navigation Satellite Systems: A proven and evolving technology Inhoudstafel Global Navigation Satellite Systems: a proven and evolving technology Editorial, door Alain Muls, Royal Military Academy

Nadere informatie

Binnen dit thema wordt aandacht besteed aan het. Introduceren thema Sterren en planeten. centraal rondom sterren en planeten:

Binnen dit thema wordt aandacht besteed aan het. Introduceren thema Sterren en planeten. centraal rondom sterren en planeten: Aardrijkskunde Sterren en planeten Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Sterren en planeten In dit thema staan de volgende hogere orde denkvragen centraal rondom sterren en planeten: 1. Op

Nadere informatie

Wachten op een betere plaats

Wachten op een betere plaats Wachten op een betere plaats Dr.ir. Sandra Verhagen (DEOS, TU Delft) In 2008 zou het gebeuren: een compleet en gloednieuw satellietnavigatiesysteem genaamd Galileo zou operationeel zijn, en van onszelf!

Nadere informatie

GPS: een overzicht. techniek, methoden en toepassingen. Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie

GPS: een overzicht. techniek, methoden en toepassingen. Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie GPS: een overzicht techniek, methoden en toepassingen Jeroen Zomerdijk LNR Globalcom 19 maart 2002 Hogeschool van Utrecht Opleiding Geodesie Inhoudsopgave 1 GPS: de Techniek 2 Meetmethoden 3 Verstoringen

Nadere informatie

Kijken naar het heelal

Kijken naar het heelal Kijken naar het heelal GROEP 5-6 55 70 minuten 1, 46 en 54 Tip. Je kunt de Melkweg met het blote oog bekijken. Dit kan het beste in januari als het nieuwe maan is. Als het mogelijk is, kunt u de leerlingen

Nadere informatie

Periode Zomer 2007 maand juli. Periode Zomer 2007 maand augustus. 03 06 augustus 2007 (leeftijd van 8 10 jaar) Adventure Ardennen

Periode Zomer 2007 maand juli. Periode Zomer 2007 maand augustus. 03 06 augustus 2007 (leeftijd van 8 10 jaar) Adventure Ardennen 1. Informatie over kampen 2006 Na de kampencommissie van 3 september 2006 kunnen we weeral zeggen dat we een leuke zomer achter de rug hebben met fantastische kampen. Aan deze kampen zijn er veel herinneringen

Nadere informatie

100 miljard sterrenstelsels... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren. In een spiraal-arm van de Melkweg. De zon is maar een gewone ster...

100 miljard sterrenstelsels... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren. In een spiraal-arm van de Melkweg. De zon is maar een gewone ster... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren Binnenplaneten: relatief klein, rotsachtig hoge dichtheid (Mercurius, Venus, Aarde, Mars) Buitenplaneten: gasreuzen - lage dichtheid (Jupiter, Saturnus, Uranus,

Nadere informatie

Nieuwsbrief 4 oktober 2013

Nieuwsbrief 4 oktober 2013 In deze Nieuwsbrief... Nieuwsbrief 4 oktober 2013 voor besturen van lidorganisaties De Van der Biltprijs 2013 is toegekend aan Rob Stammes voor zijn werk aan het poollicht. Twee nieuwe KNVWS-leden. Maandblad

Nadere informatie

Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden

Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden 22 oktober 2010 STERREWACHT LEIDEN ASTROCHEMIEGROEP Prof. Ewine van Dishoeck Prof. Xander Tielens Prof. Harold Linnartz Dr. Michiel Hogerheijde 10 postdocs 12 promovendi

Nadere informatie

Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden

Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden Ruud Visser Postdoc, Sterrewacht Leiden 30 oktober 2009 Sterrewacht Leiden Astrochemiegroep Prof. Ewine van Dishoeck Prof. Harold Linnartz Dr. Michiel Hogerheijde 5 postdocs 12 promovendi (aio s) Stervorming

Nadere informatie

Avontuurlijke ruimtestages. 6 dagen / 5 nachten (van dag 1 om 17 u. tot en met dag 6 om 15 u.)

Avontuurlijke ruimtestages. 6 dagen / 5 nachten (van dag 1 om 17 u. tot en met dag 6 om 15 u.) Euro Space Center 15/12/2013 1/5 ACTIVITEITENPROGRAMMA Astronomiestage 6 dagen - 5 nachten Duur 6 dagen / 5 nachten (van dag 1 om 17 u. tot en met dag 6 om 15 u.) Timing n Dag 1 17.00 u : Aankomst / onthaal

Nadere informatie

Sterrenkunde in de prehistorie: Lascaux : COLLEGE II : RECAPITULATIE COLLEGE I. Ontzag voor hemelverschijnselen.

Sterrenkunde in de prehistorie: Lascaux : COLLEGE II : RECAPITULATIE COLLEGE I. Ontzag voor hemelverschijnselen. RECAPITULATIE COLLEGE I Eerste kennismaking - planeten! clusters van sterrenstelsels - leegte, grootte, ruimte-tijd Simpele waarnemingen - sterren, & sterrenbeelden, - Zon, Maan, planeten, kometen - verduisteringen,

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica in 90 vragen en 18 formules Ignas Snellen, Universiteit Leiden, 2014

Inleiding Astrofysica in 90 vragen en 18 formules Ignas Snellen, Universiteit Leiden, 2014 Inleiding Astrofysica in 90 vragen en 18 formules Ignas Snellen, Universiteit Leiden, 2014 Het tentamen van Inleiding Astrofysica zal uit twee delen bestaan. In het eerste deel (30% van de punten) zal

Nadere informatie

Noten schieten 9 april 2009

Noten schieten 9 april 2009 Noten schieten 9 april 2009 Project Circus groep 1 t/m 8 juni/juli 2007. Op dit moment zijn alle groepen bezig met het project Circus De groepen 1 en 2 maken alle artiesten die in het circus werken en

Nadere informatie

SINE : DOCENTENBLAD - ASTRONOMIE GROEP 7/8

SINE : DOCENTENBLAD - ASTRONOMIE GROEP 7/8 SINE : DOCENTENBLAD - ASTRONOMIE GROEP 7/8 De leerlingen tonen aan genodigden (ouders, broertjes en zusjes, ) een eigentijds planetarium waarbinnen op een verrassende manier met behulp van augmented reality

Nadere informatie

Leerkrachten handleiding werkboekje sterrenwacht Halley

Leerkrachten handleiding werkboekje sterrenwacht Halley Leerkrachten handleiding werkboekje sterrenwacht Halley Doel Kinderen van groep 7 bereiden zich voor op een bezoek aan sterrenwacht Halley in Heesch. Resultaat De voorkennis van de leerlingen is geactiveerd.

Nadere informatie

Tips, achtergrondinformatie en lesmateriaal voor ruimtevaart in de klas

Tips, achtergrondinformatie en lesmateriaal voor ruimtevaart in de klas Tips, achtergrondinformatie en lesmateriaal voor ruimtevaart in de klas Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Achtergrondinformatie voor leerkrachten Satelliet Een satelliet is een

Nadere informatie

...tell a story. by multi media

...tell a story. by multi media MEDIA-FESTIVAL-VILLINGEN 8. 10. 04. 2005 De bedoeling van de organisatoren is het, onder het motto tell a story, een multimediaal forum voor presentatie van ideeën te creëren. Door de voorstellingskracht

Nadere informatie

Galileo: Waar staan we?

Galileo: Waar staan we? Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laborator y NLR Galileo: Waar staan we? P. Dieleman en M.M.M. Tossaint Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory

Nadere informatie

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Hoe groot is de aarde? En hoe groot is de zon in vergelijking met de aarde? Welke planeet staat het dichtst bij de zon en welke het verst weg? Deze les leren de leerlingen

Nadere informatie

Introductie Ruimtemissie Rosetta

Introductie Ruimtemissie Rosetta Introductie Ruimtemissie Rosetta klas 1-2 Tien jaar kostte het ruimtesonde Rosetta om op de plaats van bestemming te komen: komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko: een reis van bijna 6,4 miljard kilometer. Rosetta

Nadere informatie

ARCHIEF VAN DE KONINKLIJKE STERRENWACHT VAN BELGIË ARCHIEFSELECTIELIJST 2008

ARCHIEF VAN DE KONINKLIJKE STERRENWACHT VAN BELGIË ARCHIEFSELECTIELIJST 2008 ALGEMEEN RIJKSARCHIEF EN RIJKSARCHIEF IN DE PROVINCIËN ARCHIVES GÉNÉRALES DU ROYAUME ET ARCHIVES DE L ÉTAT DANS LES PROVINCES ARCHIEFBEHEERSPLANNEN EN SELECTIELIJSTEN TABLEAUX DE GESTION ET TABLEAUX DE

Nadere informatie

BeiDou : Made in China

BeiDou : Made in China Hans Visser Xianglin Liu Niels Treffers Fugro Intersite BV 北 斗 卫 星 导 航 系 统 BeiDou : Made in China GNSS Workshop Haarlem HSB-NIN-VPN-GIN 12-Dec-2014 hans.visser@fugro.com Navigatie in 2014 2 Navigatie in

Nadere informatie

De Leidse Sterrewacht

De Leidse Sterrewacht De Leidse Sterrewacht Langs de Witte Singel ter hoogte van de Hortus Botanicus staat een markant gebouw: De Oude Leidse Sterrewacht. Sinds 1633 wordt in Leiden de sterrenhemel bestudeerd. Niet meer professioneel,

Nadere informatie

Master in de sterrenkunde. Faculteit Wetenschappen. Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com

Master in de sterrenkunde. Faculteit Wetenschappen. Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com Master in de sterrenkunde Faculteit Wetenschappen Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com Sterrenkunde, een uitdagende masteropleiding Bij de opleiding sterrenkunde aan de KU

Nadere informatie

woensdag 21 jan. 2015 Schoolschaken finale reserves ( Koet 2 ) woensdag 21 jan. t/m

woensdag 21 jan. 2015 Schoolschaken finale reserves ( Koet 2 ) woensdag 21 jan. t/m De Koetkrant 24-12-2014 Schooljaar 2014-2015 Verschijnt 2-wekelijks Belangrijke data zaterdag 20 dec. 2014 t/m zondag 4 jan. 2015 maandag 5 jan. 2015 Kerstvakantie Eerste lesdag van het nieuwe jaar woensdag

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 K O P T I P I F I L M T E M P E L A N N E N F I

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 S P R A A K S C H O L O M T R E K B L A D D E R

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 G E N E E Z I N E I M P R E S A R I O R I A N T

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 A B T T U B E P A R A K O P P E L C A R O L B IJ

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 S H E R P A S P A A K Z I N V O L A N A N A S E

Nadere informatie

Oplossingen uit het vorige nummer

Oplossingen uit het vorige nummer Oplossingen uit het vorige nummer De oplossingen staan in de volgende editie, of kijk nu al op onze website: www.denksport.nl/puzzel-oplossingen Pagina 3 O B S C U U R K R A A I I G R E C S M A A D I E

Nadere informatie

Keuzeopdracht natuurkunde voor 5/6vwo

Keuzeopdracht natuurkunde voor 5/6vwo Exoplaneten Keuzeopdracht natuurkunde voor 5/6vwo Een verdiepende keuzeopdracht over het waarnemen van exoplaneten Voorkennis: gravitatiekracht, cirkelbanen, spectra (afhankelijk van keuze) Inleiding Al

Nadere informatie

RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers

RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers RTK Laser Werkplek Positie Bepaling Het garanderen van een veilige werkplek voor spoorbaanwerkers Battle of Concepts April 2009 Samenvatting De RTK Laser Werkplek Positie Bepaling is een systeem dat gebruik

Nadere informatie

Klimaat en kosmos. Broeikaseffect?

Klimaat en kosmos. Broeikaseffect? Klimaat en kosmos Broeikaseffect? Hmmm De pijler onder de broeikas theorie Hoe de verhoudingen liggen Waarom al die scepsis? Wat dan? Overzicht De pijler onder de broeikas theorie Hoe de verhoudingen liggen

Nadere informatie

Spectroscopie. ... de kunst van het lichtlezen... Karolien Lefever. u gebracht door. Instituut voor Sterrenkunde, K.U. Leuven

Spectroscopie. ... de kunst van het lichtlezen... Karolien Lefever. u gebracht door. Instituut voor Sterrenkunde, K.U. Leuven Spectroscopie... de kunst van het lichtlezen... u gebracht door Instituut voor Sterrenkunde, K.U. Leuven Spectroscopie en kunst... Het kleurenpalet van het elektromagnetisch spectrum... Het fingerspitzengefühl

Nadere informatie

HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN

HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN HOE WEET MIJN TOMTOM DE WEG TE VINDEN...? BAREND KÖBBEN Hoe weet mijn TomTom de weg te vinden...? 2 Hoe weet mijn TomTom de weg te vinden...? Omdat het een apparaat is dat 3 Hoe weet mijn TomTom de weg

Nadere informatie

3 december 2015 Science. Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT.

3 december 2015 Science. Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT. 3 december 2015 Science Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT. Het doel Leerlingen voorbereiden op natuurwetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000

PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000 2015 PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000 Antwerpen In augustus 2015 vindt de negende editie

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 46 162 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde

Nadere informatie

Verslag Module 3: Heelal

Verslag Module 3: Heelal Verslag Module 3: Heelal Door: Max van Mulken, Martijn Hendrickx, Camiel Koopmans & Bram Thomassen. Leraar: Dhr. Neiss Module: Heelal Datum: 04-11-2014 2 Inhoud Inleiding Pag. 3 Theoretisch Kader:...Pag.

Nadere informatie

SPACE. Een visuele verkenningstocht naar de rand van het heelal en het begin van de tijd. Govert Schilling

SPACE. Een visuele verkenningstocht naar de rand van het heelal en het begin van de tijd. Govert Schilling SPACE Een visuele verkenningstocht naar de rand van het heelal en het begin van de tijd Govert Schilling Copyright 2014 Govert Schilling en Fontaine Uitgevers bv Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN Klimaatverandering Urgentie in Slow Motion Bart Verheggen ECN http://klimaatverandering.wordpress.com/ @Bverheggen http://ourchangingclimate.wordpress.com/ De wetenschappelijke positie is nauwelijks veranderd

Nadere informatie

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Programmaboekje TalentenKracht Publieksdag 2012 Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Zondag 21 oktober 2012 Hartelijk welkom op deze speciale dag in Naturalis.

Nadere informatie

Verslag Vergadering 67 LOC/NOC (Landelijke en NOVA Onderwijs Commissie)

Verslag Vergadering 67 LOC/NOC (Landelijke en NOVA Onderwijs Commissie) Verslag Vergadering 67 LOC/NOC (Landelijke en NOVA Onderwijs Commissie) PLAATS: Utrecht, BBL 702 (koffiekamer SIU) TIJD: Do 19/02/2009 14:00-16:00 AANWEZIG: Lex Kaper (vz), Nathalie Degenaar (verslag),

Nadere informatie

Hoe overleef ik mijn brein..?

Hoe overleef ik mijn brein..? Hoe overleef ik mijn brein..? Project bovenbouw Roncallischool maart 2014. I.s.m. WKRU (Wetenschaps Knooppunt Radboud Universiteit). Wetenschappelijke doorbraken de klas in. Eerste kennismaking De Winterschool

Nadere informatie

Nederlandse handleiding My GPS Tracker Ultra

Nederlandse handleiding My GPS Tracker Ultra Met de My GPS Tracker raakt u nooit meer iets kwijt Nederlandse handleiding My GPS Tracker Ultra www.mygpstracker.nl 1 Welkom bij My GPS Tracker Bedankt voor uw keuze voor My GPS Tracker. In deze handleiding

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica College 4 12 oktober 2015 13.45 15.30. Ignas Snellen

Inleiding Astrofysica College 4 12 oktober 2015 13.45 15.30. Ignas Snellen Inleiding Astrofysica College 4 12 oktober 2015 13.45 15.30 Ignas Snellen Ons Zonnestelsel De Aarde als een planeet De rotsachtige planeten dubbelplaneet systeem (Aarde-Maan). Vloeibaar water! oceanen

Nadere informatie

Hoe meten we STERAFSTANDEN?

Hoe meten we STERAFSTANDEN? Hoe meten we STERAFSTANDEN? Frits de Mul voor Cosmos Sterrenwacht nov 2013 Na start loopt presentatie automatisch door 1 Hoe meten we STERAFSTANDEN? 1. Afstandsmaten in het heelal 2. Soorten sterren 3.

Nadere informatie

nationale veiligheid en crisisbeheersing

nationale veiligheid en crisisbeheersing jaargang 10 nummer 3 juni 2012 Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing Thema: Ruimte en nationale veiligheid Continuïteit van telecommunicatiediensten Nieuwe prioriteiten Nationale Veiligheid

Nadere informatie

Lesinhouden: - De planeten - Mars - Zuustof Koolstofdioxide - fotosynthese. ICT-competenties: - ICT gebruiken - leren m.b.v. ICT

Lesinhouden: - De planeten - Mars - Zuustof Koolstofdioxide - fotosynthese. ICT-competenties: - ICT gebruiken - leren m.b.v. ICT Atelier: EXPEDITIE MARS JK OK L1 L2 L3 L4 L5 L6 Eindtermen: De leerlingen: 1.2 kunnen, onder begeleiding, minstens één natuurlijk verschijnsel dat ze waarnemen via een eenvoudig onderzoek toetsen aan een

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

Het zonnestelsel en atomen

Het zonnestelsel en atomen Het zonnestelsel en atomen Lieve mensen, ik heb u over de dampkring van de aarde verteld. Een dampkring die is opgebouwd uit verschillende lagen die men sferen noemt. Woorden als atmosfeer en stratosfeer

Nadere informatie

CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw

CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw CIV Akkerbouw Module Precisielandbouw Themadag 1 Satelliet plaatsbepaling en praktijktoepassingen Theorie 27 november 2014, Johan Booij Leerdoelen De deelnemer heeft inzicht in de mogelijkheden, beperkingen

Nadere informatie

Sterrenwacht. in Doepark Nooterhof in Zwolle

Sterrenwacht. in Doepark Nooterhof in Zwolle Sterrenwacht in Doepark Nooterhof in Zwolle Sterrenkunde is een populaire, moderne en oude wetenschap die interessante objecten en processen in het heelal onthult, aanzet tot creatief nadenken over de

Nadere informatie

Werking GPS in de landbouw. Efficiënter spuiten met behulp van GPS. KHK, Geel. ADLO demo: efficiënter spuiten met behulp van GPS 26/05/11

Werking GPS in de landbouw. Efficiënter spuiten met behulp van GPS. KHK, Geel. ADLO demo: efficiënter spuiten met behulp van GPS 26/05/11 Werking GPS in de landbouw KHK, Geel 26/05/11 i r. S. D E M E Y E R P C L T, R O E S E L A R E Efficiënter spuiten met behulp van GPS Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert

Nadere informatie

Oyez Oyez Bonne gens!!!! Week-end médiéval au château féodal de La Roche-en-Ardenne!

Oyez Oyez Bonne gens!!!! Week-end médiéval au château féodal de La Roche-en-Ardenne! Oyez Oyez Bonne gens!!!! Week-end médiéval au château féodal de La Roche-en-Ardenne! Pour la vingt et unième année, troubadours, combattants et ménestrels viendront rendre vie au château féodal de La Roche.

Nadere informatie

PRIKBORD 1TWEEWEKELIJKSE INFORMATIE VOOR OUDERS

PRIKBORD 1TWEEWEKELIJKSE INFORMATIE VOOR OUDERS Uden, 11 september 2015 Beste ouders, De kop is eraf, het nieuwe schooljaar is met een razende vaart begonnen. Afgelopen maandag zijn we enthousiast gestart met IPC en daar hoor ik al mooie geluiden over.

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie.

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie. Kadaster Materiebeleid GEO Aanvullingen op de HTW 1996 Auteur(s) Materiebeleid GEO / PPB Materiebeleid GEO 2 van 7 Aanvullingen op de HTW 1996 Opdrachtgever Kadaster Materiebeleid GEO Status Definitief

Nadere informatie

Bethlehem, wat betekent die ster?

Bethlehem, wat betekent die ster? Bethlehem, wat betekent die ster? Het woord ster kan verschillende betekenissen hebben. Een ster is in eerste instantie een hemellichaam. Als het donker en onbewolkte is, kan men sterren waarnemen. Een

Nadere informatie

LEZINGENPROGRAMMA 2012-2013

LEZINGENPROGRAMMA 2012-2013 NATUURKUNDIG GEZELSCHAP Aan allen, die geïnteresseerd zijn in de exacte wetenschappen, Het organiseren van lezingen op het gebied van de exacte weten- schappen voldoet steeds meer aan een behoefte. Er

Nadere informatie

Robs Nieuwsbrief. over sterrenkunde en het heelal. De rust weergekeerd. Rob Walrecht Leert je het heelal begrijpen! mei 2015

Robs Nieuwsbrief. over sterrenkunde en het heelal. De rust weergekeerd. Rob Walrecht Leert je het heelal begrijpen! mei 2015 Rob Walrecht Robs Nieuwsbrief over sterrenkunde en het heelal De rust weergekeerd Eclipsbrilletjes De rust is, na de spannende eclipsbrillenverkoop van de verkoop in februari en maart, weer teruggekeerd.

Nadere informatie

Plan de Garantie de Pièces Onderdelen Garantie Plan

Plan de Garantie de Pièces Onderdelen Garantie Plan Plan de Garantie de Pièces Onderdelen Garantie Plan Le Plan de Garantie de Pièces Onderdelen Garantie Plan Qu est-ce que le PGP? Le PGP est une extension de garantie pour les pièces détachées. Il vous

Nadere informatie

maksutov telescoop Maksutov telescoop

maksutov telescoop Maksutov telescoop maksutov telescoop Maksutov telescoop Deze blogpost gaat over de techniek van de Maksutov telescoop via een review van de National Geographic 90/1250 goto telescoop. Lenzen of spiegel? Grofweg onderscheiden

Nadere informatie

Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC:

Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC: Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC: LE BOAT MESSAC Port de Plaisance, BP 8 35480 Messac France Tel : 0033 (0) 299 34 60 11 Fax: 0033

Nadere informatie

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief.

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. GELOOF EN WETENSCHAP Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. 1. HET HARMONIEMODEL De leer van de twee boeken Het Ptolemaeïsche of Aristotelische wereldbeeld

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 5-6 44 80 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten

Nadere informatie

Werkblad. Ons zonnestelsel. Naam Ruimte-ontdekkingsreiziger. Zon en planeten Missie opdracht 1: Streep door wat niet goed is.

Werkblad. Ons zonnestelsel. Naam Ruimte-ontdekkingsreiziger. Zon en planeten Missie opdracht 1: Streep door wat niet goed is. pagina 1 Met Space Expo de ruimte in is een werkblad bestemd voor leerlingen uit de bovenbouw van het basisonderwijs en brugklassers. Door middel van vraag en opdracht verwerven de leerlingen zelfstandig

Nadere informatie

Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015

Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015 Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015 Dit document bevat de volgende inspiratiebronnen: Info over onderzoeks- en ontwerpcyclus pagina 2 Onderzoeken

Nadere informatie

6 De wereld als schepping?

6 De wereld als schepping? 6 De wereld als schepping? INLEIDING Waar komen we vandaan? Hoe is de wereld ontstaan en hoe zit alles in elkaar? Waarom bestaat er zo n wonderlijke diversiteit aan leven? Waarom is er zoveel wreedheid

Nadere informatie

PHOENIX JOURNAL SELECTIES

PHOENIX JOURNAL SELECTIES PHOENIX JOURNAL SELECTIES PHOENIX JOURNAL SELECTIES Samengesteld door Christ. L en vertaald door André V.C. VENUS, DE NIEUWE PLANEET! #2 [Hatonn: en eerlijk zo want dit is een uiterst misleidende conclusie.

Nadere informatie