,1)250$7,&$352*5$00(5(1762

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ",1)250$7,&$352*5$00(5(1762"

Transcriptie

1 3529,1&,$$/21'(5:,-69/$$1'(5(1 /((53/$121'(5:, &,$/(352027,(,1)250$7,&$352*5$00(5(1762 Copyright Provinciaal Onderwijs Vlaanderen I-P/02/OSP/MO/HSTL/G

2 6WXGLHJHELHG+DQGHO /HHUSODQ,QIRUPDWLFDSURJUDPPHUHQ Leerplan Informatica-programmeren Blz. 2

3 ,QKRXGVWDIHO 1 Inleiding Opleiding: Informatica-programmeren Doelstelling van de opleiding Organisatie Studieduur Onderwijsvorm graad Aantal lestijden AV/TV/PV Modules INFORMATICA - PROGRAMMEREN TSO Module Initiatie in de informatica Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Initiatie in de informatica Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Gestructureerd programmeren Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Gestructureerd programmeren Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Leerplan Informatica-programmeren Blz. 3

4 4.8 Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module Programmeren eerste en tweede taal Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren eerste en tweede taal Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module programmeren eerste en tweede taal Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren eerste en tweede taal Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module programmeren eerste en tweede taal Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Leerplan Informatica-programmeren Blz. 4

5 7.2 Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren eerste en tweede taal Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module programmeren eerste en tweede taal Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren eerste en tweede taal Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module Data-analyse Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Data-analyse Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Leerplan Informatica-programmeren Blz. 5

6 10 Module Programmeren gegevensbank Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren gegevensbank Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module Programmeren gegevensbank Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerinhouden module Programmeren gegevensbank Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Module Programmeren gegevensbank Organisatie Studieduur Onderwijsvorm Graad Aantal lestijden AV/TV/PV Situering van de module in de opleiding Beginsituatie Doelstellingen Leerplan Informatica-programmeren Blz. 6

7 12.5 Leerinhouden module Programmeren gegevensbank Minimale materiële vereisten Methodologische wenken Didactische middelen Evaluatie Bibliografie Bijlage 1: DVO-commissie Informatica Bijlage 2: Codering Leerplan Informatica-programmeren Blz. 7

8 ,QOHLGLQJ Onderhavige leerplannen steunen op een opleidingsprofiel. Deze opleidingsprofielen, die bij de uitwerking van de diverse leerplannen steeds centraal staan, zijn ontwikkeld door de Dienst Voor Onderwijsontwikkeling (DVO) (bijlage 1), die zich hierbij steunde op de uitgeschreven beroepsprofielen voor elk van de opleidingen. Daarna werd het besproken en verwerkt in de schoot van de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR). In een eerste deel wordt het opleidingsprofiel gesitueerd. Deze situering betreft de doelomschrijving van de opleiding, de definitie c.q. omschrijving van de modules, de definitie c.q. omschrijving van de basiscompetenties en de sleutelvaardigheden, het aantal lestijden TV/PV, het leertraject en de concordantie met het secundair onderwijs Met deze opleidingsprofielen als basis werden dan de leerplannen uitgeschreven. Deze zijn opgesteld op basis van het modulair model, waarbij elke module een onafhankelijke eenheid vormt in een welbepaalde opleiding (60 lestijden) en die mits gunstig resultaat door de cursist afgesloten wordt met de uitreiking van een deelcertificaat. Volgens dit denkpatroon zijn de leerplannen dan ook opgemaakt: het zijn allen onafhankelijke eenheden die passen in een globaal leertraject, met globaal genomen volgende structuur: 1. Organisatie (studieduur, onderwijsvorm, graad) 2. Situering van de module in de opleiding 3. Beginsituatie 4. Doelstellingen 5. Leerinhouden 6. Minimale materiële vereisten 7. Methodologische wenken 8. Didactische hulpmiddelen 9. Evaluatie 10. Bibliografie Maart 2002 Leerplan Informatica-programmeren Blz. 8

9 2SOHLGLQJ,QIRUPDWLFDSURJUDPPHUHQ 'RHOVWHOOLQJYDQGHRSOHLGLQJ De opleiding Informatica programmeren dient gesitueerd te worden binnen het studiegebied Handel. Deze opleiding komt tegemoet aan de opdracht van het onderwijs voor sociale promotie om de cursist kennis, vaardigheden en attitudes bij te brengen voor het functioneren in de maatschappij, het deelnemen aan verder onderwijs of de uitoefening van een beroep. De opleiding stoelt op drie pijlers: programmeren van een eerste en tweede taal en programmeren met behulp van een gegevensbank. Het moet mogelijk zijn om zowel proceduraal als objectgeoriënteerde programmeertalen aan bod te laten komen; het klassieke of proceduraal programmeren legt de klemtoon op progammeertechnieken en op de logische denktrant bij het oplossen van het probleem en reikt aldus een goede basis aan. Programmeren in een gegevensbank is een verruiming voor het automatiseren van een gegevensbank. In de opleiding 'Informatica-programmeren'leert de cursist werken met één of meerdere programmeertechnieken. Bij het beëindigen van deze opleiding beheerst hij de aangeleerde programmeertechnieken en kan hij programmeren met diverse programmeertalen. De opleiding 'Informatica-programmeren'bestaat uit 14 modules van telkens 60 Lt. De totale opleiding omvat dus 840 Lt. Elke module heeft een code. De modules zijn: 'Initiatie in de informatica', 'Gestructureerd programmeren', 'Programmeren eerste taal 1', 'Programmeren eerste taal 2', 'Programmeren eerste taal 3', 'Programmeren eerste taal 4', 'Programmeren tweede taal 1', 'Programmeren tweede taal 2'en, 'Programmeren tweede taal 3, 'Programmeren tweede taal 4, 'Data-analyse', 'Programmeren gegevensbank 1', 'Programmeren gegevensbank 2'en 'Programmeren gegevensbank 3'. Inhoudelijk is elke module een op zichzelf staand geheel van basiscompetenties. In elke module worden vaardigheden/technieken aangeleerd en ingeoefend door middel van een aantal opdrachten/oefeningen. De modules zijn, in de mate van het mogelijke, geformuleerd los van de momenteel geldende programmeertalen. De modules zijn opgevat als clusters van doelstellingen die met diverse programmeertalen kunnen gerealiseerd worden. Hiermee wordt het mogelijk in te spelen op de meest recente ontwikkelingen in dit snel evoluerende leergebied. Zo wordt ruimte geschapen om te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Aan elke module zijn een aantal sleutelvaardigheden gelinkt. Dit zijn brede vaardigheden die in de eerste plaats rechtstreeks verband houden met de handelingsvaardigheden zoals beschreven in de basiscompetenties, maar daarnaast ook mogelijkheid tot transfer bieden en algemeen persoonsvormend zijn. Elke sleutelvaardigheid is contextueel omschreven. Door aandacht te besteden aan de sleutelvaardigheden wordt tegemoet gekomen aan maatschappelijke en persoonsvormende doelstellingen. Alle lestijden zijn als TV gekwalificeerd. Het leertraject omvat 14 modules. Volgende modules zijn, op basis van complexiteit en moeilijkheidsgraad, sequentieel: ¾ 'Programmeren eerste taal 1', 'Programmeren eerste taal 2', 'Programmeren eerste taal 3', 'Programmeren eerste taal 4'. ¾ 'Programmeren tweede taal 1', 'Programmeren tweede taal 2'en 'Programmeren tweede taal 3',. 'Programmeren tweede taal 4'. ¾ 'Programmeren gegevensbank 1', 'Programmeren gegevensbank 2'en 'Programmeren gegevensbank 3'. Door de concrete en operationele formulering van de basiscompetenties zijn in- en uitstapniveau duidelijk omschreven zodat zowel onderwijsvrager als -verstrekker het leertraject optimaal kan hanteren. Cursisten die bepaalde vaardigheden op een bepaald niveau verworven hebben, kunnen dus een kortere leerweg volgen. Flexibilisering van het aanbod is hiermee ook op inhoudelijke basis zonder meer mogelijk. Alle modules worden geconcordeerd met de derde graad van het technisch secundair onderwijs. Leerplan Informatica-programmeren Blz. 9

10 2UJDQLVDWLH 840 lestijden 6WXGLHGXXU 2QGHUZLMVYRUP Technisch secundair onderwijs 3de graad JUDDG 840 lestijden TV $DQWDOOHVWLMGHQ$ RGXOHV Naam Aantal Lt Code Initiatie in de informatica 60 MHAG100 Gestructureerd programmeren 60 MHAIPU810 Programmeren eerste taal 1 60 MHAIPU811 Programmeren eerste taal 2 60 MHAIPU812 Programmeren eerste taal 3 60 MHAIPU813 Programmeren eerste taal 4 60 MHAIPU814 Programmeren tweede taal 1 60 MHAIPU815 Programmeren tweede taal 2 60 MHAIPU816 Programmeren tweede taal 3 60 MHAIPU817 Programmeren tweede taal 4 60 MHAIPU818 Data-analyse 60 MHAIPU819 Programmeren gegevensbank 1 60 MHAIPU820 Programmeren gegevensbank 2 60 MHAIPU821 Programmeren gegevensbank 3 60 MHAIPU822 M SG OP U 001 module studiegebied opleiding C=gemeenschappelijke module voor meerdere studiegebieden G=gemeenschappelijke module binnen een studiegebied U=unieke module nummer van de module (aparte nummering voor de C, G en U modules) Leerplan Informatica-programmeren Blz. 10

11 ,1)250$7,&$352*5$00(5(1762 MHAG100 Initiatie in de informatica TV 60 Lt MHAIPU811 Programmeren Eerste taal 1 TV 60 Lt MHAIPU812 Programmeren Eerste taal 2 TV 60 Lt MHAIPU813 Programmeren Eerste taal 3 TV 60 Lt MHAIPU814 Programmeren Eerste taal 4 TV 60 Lt MHAIPU810 Gestructureerd programmeren TV 60 Lt MHAIPU815 Programmeren Tweede taal 1 TV 60 Lt MHAIPU816 Programmeren Tweede taal 2 TV 60 Lt MHAIPU817 Programmeren Tweede taal 3 TV 60 Lt MHAIPU818 Programmeren Tweede taal 4 TV 60 Lt MHAIPU819 Data-analyse TV 60 Lt MHAIPU82O Programmeren gegevensbank 1 TV 60 Lt MHAIPU821 Programmeren gegevensbank 2 TV 60 Lt MHAIPU822 Programmeren gegevensbank 3 TV 60 Lt Diploma informatica programmeren TSO lt Leerplan programmeren Blz. 11

12 0RGXOH,QLWLDWLHLQGHLQIRUPDWLFD 2UJDQLVDWLH 60 lestijden 6WXGLHGXXU 2QGHUZLMVYRUP Technisch secundair onderwijs 3 de graad *UDDG 60 lestijden TV $DQWDOOHVWLMGHQ$ LWXHULQJYDQGHPRGXOHLQGHRSOHLGLQJ In de module Initiatie in de informatica krijgt de cursist zicht op de mogelijkheden van informatica. Het doel van deze module is de volledige leek zorgvuldig geselecteerde informaticakennis en vaardigheden te bezorgen om hem voor te bereiden op het uitvoeren van reële taken met een computer. De cursist heeft na het beëindigen van deze module elementaire kennis van en inzicht in de basistechnieken van een computersysteem, een besturingssysteem, toepassingssoftware, programmeren en netwerken. %HJLQVLWXDWLH,QKRXGHOLMNHYHUHLVWHQ Er zijn geen inhoudelijke Beginsituatie. 9HUSOLFKWHYRRUDIJDDQGHPRGXOHV Er zijn geen voorafgaande modules noodzakelijk. 'RHOVWHOOLQJHQ Module Initiatie in de informatica MHAG100 De cursist kan Doel en nut van een computersysteem verklaren; BCHA G de basiscomponenten van een computersysteem aaneenschakelen en gebruiken; BCHA G doel en nut van een besturingssysteem verklaren; BCHA G de basisvaardigheden van een besturingssysteem uitvoeren; BCHA G doel en nut van toepassingssoftware verklaren; BCHA G het onderscheid tussen een tekstverwerker, een rekenblad, een databanktoepassing BCHA G en een presentatie-/tekenpakket aangeven; doel en nut van programmeertalen verklaren; BCHA G doel en nut van datacommunicatie, lokale en wereldwijde netwerken verklaren; BCHA G een geïnstalleerde browser met de nodige aangesloten hardware gebruiken; BCHA G op een veilige en ergonomische manier computersystemen gebruiken. BCHA G100 10

13 /HHULQKRXGHQPRGXOH³,QLWLDWLHLQGHLQIRUPDWLFD $/*(0(1('2(/67(//,1*(1 De cursist kan: het doel en het nut van een computersysteem verklaren de basiscomponenten van een computersysteem aaneenschakelen en gebruiken doel en nut van een besturingssysteem verklaren basisvaardigheden van een besturingssysteem uitvoeren doel en nut van toepassingssoftware verklaren het onderscheid tussen een tekstverwerker, een rekenblad, een databanktoepassing en een presentatie- /tekenpakket aangeven doel en nut van programmeertalen verklaren basishandelingen in een tekstverwerker kunnen uitvoeren (U) * basishandelingen in een rekenblad kunnen uitvoeren (U) basishandelingen in een databank kunnen uitvoeren (U) basishandelingen in een tekenpakket kunnen uitvoeren (U) doel en nut van datacommunicatie, lokale en wereldwijde netwerken verklaren een geïnstalleerde browser met de nodige aangesloten hardware kunnen gebruiken /((5,1+28'(1 Computersysteem ƒ doel ƒ nut Onderdelen ƒ invoerapparatuur ƒ uitvoerapparatuur ƒ onderdelen aan mekaar schakelen ƒ aan- en afzetten ƒ gebruik van de reset Besturingssystemen ƒ doel ƒ nut ƒ soorten Basishandelingen ƒ muisbewerkingen ƒ toetsenbord: toetscombinaties, sneltoetsen ƒ begrippen map en bestand, boomstructuur ƒ bestandsmanipulaties (mappen, bestanden, kopiëren, verplaatsen,...) ƒ werken met vensters en menu's Software ƒ toepassingssoftware : o doen en nut o tekstverwerker o rekenblad o database o presentatiepakket o tekenpakket o opmaakpakket ƒ programmeertalen: doel en nut Tekstverwerker ƒ ingeven en verbeteren teksten ƒ verplaatsen en kopiëren ƒ opslaan en openen van bestanden Rekenblad ƒ ingeven en verbeteren getallen ƒ eenvoudige bewerkingen en formules ƒ opslaan en openen van bestanden Databank ƒ Werken met een bestaande databank Tekenpakket ƒ Opmaak van een eenvoudige tekening ƒ Opslaan en openen van bestanden Netwerken ƒ basisprincipes o lokale o wereldwijde netwerken o internet Internet ƒ wat is internet? Informatica-programmeren Blz. 13

14 op een veilige en ergonomische manier computersystemen kunnen gebruiken ƒ mogelijkheden ƒ nut ƒ browser starten en sluiten ƒ internetadres ingeven Veiligheid Ergonomie De aanduiding (U) verwijst naar een uitbreidingsdoelstelling: indien mogelijk mag ze ingevuld worden, maar dit hoeft niet noodzakelijk. 0LQLPDOHPDWHULsOHYHUHLVWHQ Vermits de praktische vaardigheden centraal staan beschikt elke cursist bij voorkeur individueel over een pc waarop de vereiste programmatuur op een aanvaardbaar performantieniveau draait en die toegang geeft tot een printer. Het is vanzelfsprekend dat het centrum beschikt over legale versies van de te gebruiken software. De toestellen moeten zo opgesteld staan dat er naast de computer nog voldoende ruimte is voor een boek of schrift. Tevens moeten volgende ergonomische eisen vervuld zijn: het scherm moet van goede kwaliteit (stabiel beeld zonder reflecties) en verstelbaar zijn, voor het toetsenbord moet er voldoende ruimte zijn voor de polsen. In de klas is een vlotte toegang voorzien tot het internet. Op het gebied van veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: Codex, ARAB, AREI, Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t. de uitrusting en inrichting van de lokalen (bijv. moet de bekabeling veilig weggeborgen zijn), de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat duidelijke handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn, dat alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct te kunnen toepassen. 0HWKRGRORJLVFKHZHQNHQ Aan de hand van enkele praktische voorbeelden kan het nut van moderne computersystemen aangetoond worden. De verschillende onderdelen van een pc kunnen best aan de hand van didactisch materiaal voorgesteld worden. Daartoe kan beroep gedaan worden op defecte en/of oudere apparaten of onderdelen ervan. Het is niet de bedoeling dat de cursisten zich nu reeds bekwamen in de toepassingspakketten op zichzelf maar wel dat ze inzicht verwerven in de kenmerken ervan en hun plaats in het geheel van het informaticalandschap kunnen situeren. Op deze wijze kunnen ze dan ook hun toekomstig leertraject doelbewust uitstippelen. Aan de hand van enkele voorbeelden wordt aangetoond dat ook op maat gemaakte software nodig is. De studie van het internet dient opnieuw zeer toepassingsgericht te zijn: zo kan men bijv. de cursisten buiten de les laten zoeken naar internetadressen en deze tijdens de les laten uittesten (dienstregeling NMBS, overzicht publicaties VUM, enz ). 'LGDFWLVFKHPLGGHOHQ Het leerplan legt geen specifieke softwarepakketten op; het centrum kiest zelf de software waarmee gewerkt wordt. De gebruikte softwarepakketten moeten toereikend zijn om de leerplandoelstellingen en de leerinhouden te realiseren, zij moeten voldoende actueel zijn en bij voorkeur overeenstemmen met de algemeen gangbare software. De cursisten moeten tijdens de les één of meer handleidingen of naslagwerken betreffende de aangeleerde softwarepakketten kunnen raadplegen. De vakgroep zal zich regelmatig beraden over de keuze en het gebruik van cursussen en handboeken. Het centrum dient erover te waken dat ze de belangrijke ontwikkelingen betreffende apparatuur en programmatuur volgt. Dit betekent echter geenszins dat elke nieuwe versie van software of hardware moet Informatica-programmeren Blz. 14

15 aangeschaft worden om up-to-date te blijven. Wel moet ze via geregelde investeringen vermijden dat haar informaticaonderwijs manifest achterblijft op de realiteit in het bedrijfsleven. (YDOXDWLH De leerstof kan geëvalueerd worden via zowel proces- als productevaluatie. Beide hebben dan de vorm van een praktische proef, waarbij één of meer werkstukken moeten afgeleverd worden. Permanente evaluatie spreidt de prestatiedruk en biedt mogelijkheden tot bijsturing indien nodig. Het is evident dat er duidelijke afspraken met de cursist dienen gemaakt te worden met betrekking tot de vorm en het tijdstip van de proeven. Hierbij is het examenreglement van het centrum een belangrijk instrument in de openheid naar de cursisten toe. Om de zelfevaluatie van de volwassene te vergroten is het belangrijk dat de cursist weet op welke aspecten van de opdrachten de nadruk ligt. Vermits vooral vaardigheden getest worden, moeten bij voorkeur de kennisinhouden beschikbaar gesteld worden (bijv. met gebruik van de cursus of de handleiding). Elke opgave moet communicatief eenduidig zijn (slechts voor één interpretatie vatbaar, goed afgebakend en met zo weinig mogelijk kettingopdrachten). Indien de cursist bij een complexe oefening plots niet verder kan, moet de leraar hulp bieden. Het spreekt vanzelf dat de cursisten op toetsen en examens enkel te maken krijgen met opgaven waaraan ze zich min of meer verwachten. De probleemstellingen moeten betrekking hebben op de kennis en vaardigheden die voor de leerstofvooruitgang onmisbaar zijn, die voor het opleidingsprofiel normaal functioneel zijn en die een normale instroomgroep haalbaar is. De analyse van de antwoorden geven aanleiding tot bijsturingen en tot leeradviezen. De geëvalueerde werkstukken zijn ter inzage van de cursisten. Knelpunten worden klassikaal besproken. %LEOLRJUDILH CREG P., Microsoft Office in 24 uur, Academic Service, 1999, 464p. DE GEYTER-DIEPENDAELE T., LEVRAU O., MOESTERMANS K., Wegwijs in ICT, WWW-Soft, 2001 DE LANGE, De computer en wij: software, Wolters Plantyn, 2001 D HAENENS, HERVELDT F., EDU Multimedia, deel 1 (Uitbouw van een klasnetwerk), deel 2 (Internet Explorer in de klas), deel 3 ( en met Outlook Express), Standaard uitgeverij, HERTVELDT F., VANNESTE P., WYLIN B., Internet, een nieuw didactisch medium, Standaard uitgeverij,1997. KASSENAAR P., PINKSTER B., Installatie en Beheer van software, Academic Service KOCKELKORE C., Basiskennis computergebruik en Windows 2000 MB.1 Theorieboek, Academic Service LEVINE, J., Internet voor dummies, Addison-Wesley OOST K., Basiscursus Internet, Academic Service POTT O, pc basiskennis, Addison-Wesley NL VAN DE MAELE M., Computersystemen, Standaard uitgeverij, 2000 VAN HARREWIJN M., Basiskennis Office 2000 MB.2, Academic Service, 2000 Informatica-programmeren Blz. 15

16 *HVWUXFWXUHHUGSURJUDPPHUHQ 2UJDQLVDWLH 60 lestijden 6WXGLHGXXU 2QGHUZLMVYRUP Technisch secundair onderwijs 3de graad *UDDG 60 lestijden TV $DQWDOOHVWLMGHQ$ LWXHULQJYDQGHPRGXOHLQGHRSOHLGLQJ In de module Programmeren eerste en tweede taal 1 wordt de basis van het programmeren aangeleerd en toegepast. De cursist neemt kennis van de elementaire begrippen van het programmeren. Hij krijgt zicht op en leert omgaan met basisvaardigheden door middel van een aantal eenvoudige oefeningen. Bij het beëindigen van deze module kan de cursist elementair werken met een programmeertaal. %HJLQVLWXDWLH,QKRXGHOLMNHYHUHLVWHQ De cursist kan een gesteld probleem analyseren en de oplossing in kaart brengen. 9HUSOLFKWHYRRUDIJDDQGHPRGXOHV Nihil. 'RHOVWHOOLQJHQ Module Gestructureerd programmeren MHAIPU810 De cursist kan nut en doel van het automatiseringsproces verklaren; BCHA U elementaire en gestructureerde gegevensstructuren definiëren, declareren en BCHA U gebruiken; de controlestructuren hanteren; BCHA U functies en procedures aanmaken en gebruiken; BCHA U sorteer- en zoekalgoritmen opstellen en gebruiken; BCHA U de bestandsorganisaties onderscheiden; BCHA U objectgeoriënteerd en proceduraal programmeren onderscheiden. BCHA U Informatica-programmeren Blz. 16

17 /HHULQKRXGHQPRGXOH³*HVWUXFWXUHHUGSURJUDPPHUHQ $/*(0(1('2(/67(//,1*(1 De cursist kan: nut en doel van het automatiseringsproces verklaren; elementaire en gestructureerde gegevensstructuren definiëren, declareren en gebruiken; de controlestructuren hanteren; functies en procedures aanmaken en gebruiken; sorteer- en zoekalgoritmen opstellen en gebruiken; de bestandsorganisaties onderscheiden; objectgeoriënteerd en proceduraal programmeren onderscheiden. /((5,1+28'(1 Automatiseringsproces nut doel fasen Elementaire gegevensstructuren numeriek alfanummeriek logisch Samengestelde gegevensstructuren Controlestructuren sequentie selectie meervoudige selectie iteratie Procedures werking parametermechanisme Functies werking parametermechanisme Modules Sorteeralgoritmen Zoekalgoritmen Bestandsorganisaties sequentieel direct indirect objectgeörienteerd programmeren onderscheid met proceduraal kenmerken 0LQLPDOHPDWHULsOHYHUHLVWHQ Vermits denkvaardigheden centraal staan kunnen cursisten ofwel individueel, ofwel per twee beschikken over een pc, waarop de vereiste programmatuur op een aanvaardbaar performantieniveau draait en die toegang geeft tot een printer. Het is vanzelfsprekend dat het centrum beschikt over legale versies van de te gebruiken software. De toestellen moeten zo opgesteld staan dat er naast de computer nog voldoende ruimte is voor een boek of schrift. Tevens moeten volgende ergonomische eisen vervuld zijn: het scherm moet van goede kwaliteit (stabiel beeld zonder reflecties) en verstelbaar zijn, voor het toetsenbord moet er voldoende ruimte zijn voor de polsen. Op het gebied van veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: Codex, ARAB, AREI, Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t. de uitrusting en inrichting van de lokalen (bijv. moet de bekabeling veilig weggeborgen zijn), de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat duidelijke handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn, dat alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct te kunnen toepassen. Informatica-programmeren Blz. 17

18 0HWKRGRORJLVFKHZHQNHQ In deze module is het aan te bevelen een gestandaardiseerde schematechniek te gebruiken. Zoals bijvoorbeeld: PST, Nassi-Schneiderman, Bovendien is het sterk aan te raden om via een vergelijkbare code in één of andere programmeertaal de uitwerking van het schema te illustreren, zodat de cursist duidelijk de gevolgen van een uitgetekend schema kan evalueren. Structureren kan eveneens met behulp van daartoe voorziene softwarepakketen; te vermelden hierbij zijn: het programma Structograaf (zichemsoft) en het programma Isolab. Referenties van beide pakketten zijn opgenomen in de lijst van de didactische middelen. Voor het onderdeel bestandorganisatie wordt geen concrete implementatie verondersteld, maar uitsluitend een schematisering. In functie van het niveau van de cursisten kunnen de kenmerken van objecten, klassen en dergelijke behandeld worden. 'LGDFWLVFKHPLGGHOHQ De cursisten moeten tijdens de les één of meer handleidingen of naslagwerken betreffende de eventueel aangeleerde softwarepakketten kunnen raadplegen. De vakgroep zal zich regelmatig beraden over de keuze en het gebruik van cursussen en handboeken. Het programma STRUKTOGRAAF StruktoGraaf 3.0 is een RQWZLNNHORPJHYLQJYRRUSURJUDPPDVWUXFWXXUGLDJUDPPHQ (PSD's), die naar de ontwerpers ook wel Nassi-Schneiderman diagrammen worden genoemd. Met StruktoGraaf kan men op eenvoudige wijze 36'VWHNHQHQEHZHUNHQRSVODDQDIGUXNNHQHQFRPSLOHUHQ tot uitvoerbare code. StruktoGraaf is gebaseerd op en voldoet geheel aan de norm NEN 1422 (3e druk) voor PSD's. De gebruikte syntax sluit zoveel mogelijk aan bij de praktijk. StruktoGraaf is een krachtig hulpmiddel voor ervaren automatiseerders. Zij kunnen het onder andere gebruiken voor het snel ontwerpen en XLWWHVWHQYDQ HHQ DOJRULWPH en voor SURJUDPPDGRFXPHQWDWLH. PSD's kunnen ten behoeve daarvan worden geexporteerd naar EMF en BMP bestanden of via het Windows klembord direct worden opgenomen in andere documenten, bijvoorbeeld in MS Word. Daarnaast is StruktoGraaf ook zeer geschikt voor beginners door de eenvoudige bediening en de uitgebreide hulpteksten. Voor het aanleren van gestructureerd programmeren is de mogelijkheid tot VWDSVJH ZLM]HXLWYRHULQJ van een PSD-programma van bijzonder veel nut. Hierbij worden behalve de normale in- en uitvoer ook steeds de positie in het programma, de inhoud van variabelen en tussenresultaten van bewerkingen op het scherm weergegeven. De code-generator is in staat uit de gebruikte expressies zelf het type van variabelen af te leiden en YHU HLVW dus JHHQdeclaraties. In een PSD komen immers ook geen declaraties voor. De gegenereerde code kan ook buiten StruktoGraaf worden uitgevoerd met behulp van een PHHJHOHYHUGHUXQWLPHPRGXOH. StruktoGraaf 3.0 wordt geleverd op een CD-ROM met een JHwOOXVWUHHUGH KDQGOHLGLQJ YDQ SD JLQDV met een introductie-, een naslag- en een lessengedeelte. Het programma ISOLAB ISOLAB is software ontworpen ter ondersteuning bij het ontwerpen en beschrijven van algoritmen. Daarbij moeten de cursisten leren om problemen op te lossen met de methode van de stapsgewijze verfijning, de oplossingen beschrijven met behulp van controlestructuren, de oplossing laten uitvoeren en controleren. In principe kan dit alles ook met behulp van een programmeertaal. Om volle aandacht te kunnen richten op het essentiële, namelijk het bedenken en correct formuleren van een oplossing werd ISOLAB (Interactieve Syntaxgestuurde Objectvrije Leeromgeving voor Algoritme Beschrijving) ontwikkeld. Het programma laat toe om algoritmen via een paar knoppenbalken op te bouwen. Daarbij verschijnen rechtstreeks structogrammen op het scherm met syntactisch correct geformuleerde opdrachten en voorwaarden. Elk algoritme is onmiddellijk uitvoerbaar in een apart venster. Zodoende kan de juistheid van de bedachte oplossing ogenblikkelijk gecontroleerd worden. Om fouten te localiseren kan men de stapsgewijze afwikkeling van het algoritme volgen, gelijktijdig met de uitvoering van de overeenkomstige deelprocessen, met aanduiding van de waarheidswaarde van de gestelde voorwaarden, Informatica-programmeren Blz. 18

19 ISOLAB laat tenslotte toe het algoritme in de vorm van zijn structogrammen uit te printen. Voorts is een volledig bestandsbeheer van de algoritmen mogelijk. Uitgeverij: Wolters-Plantyn, Santvoortbeeklaan 21-25, 2100 Deurne. (YDOXDWLH De leerstof kan geëvalueerd worden via zowel proces- als productevaluatie. Beide hebben dan de vorm van een praktische proef, waarbij één of meer werkstukken moeten afgeleverd worden. Permanente evaluatie spreidt de prestatiedruk en biedt mogelijkheden tot bijsturing indien nodig. Het is evident dat er duidelijke afspraken met de cursist dienen gemaakt te worden met betrekking tot de vorm en het tijdstip van de proeven. Hierbij is het examenreglement van het centrum een belangrijk instrument in de openheid naar de cursisten toe. Om de zelfevaluatie van de volwassene te vergroten is het belangrijk dat de cursist weet op welke aspecten van de opdrachten de nadruk ligt. Elke opgave moet communicatief eenduidig zijn (slechts voor één interpretatie vatbaar, goed afgebakend en met zo weinig mogelijk kettingopdrachten). Indien de cursist bij een complexe oefening plots niet verder kan, moet de leraar hulp bieden. Het spreekt vanzelf dat de cursisten op toetsen en examens enkel te maken krijgen met opgaven waaraan ze zich min of meer verwachten. De probleemstellingen moeten betrekking hebben op de kennis en vaardigheden die voor de leerstofvooruitgang onmisbaar zijn, die voor het opleidingsprofiel normaal functioneel zijn en die een normale instroomgroep haalbaar is. De analyse van de antwoorden geven aanleiding tot bijsturingen en tot leeradviezen. De geëvalueerde werkstukken zijn ter inzage van de cursisten. Knelpunten worden klassikaal besproken. %LEOLRJUDILH ANDRIESSEN & SMEETS, Programma-ontwikkeling in Pascal, Nijgh en Van Ditmar, KOFFMAN B., Turbo Pascal, Problem solving and program design, Addison-Wesley, 1993 MESMAN J., Pascal en PSD s, Academic service, 1991 NAGIN P., IMPALGLIAZZO J., Computer science, A breath first approach with Pascal, Wiley, 1995 ROUSSELLE M., Analyse en implementatie 1, De Sikkel, 1995 ROUSSELLE M., Analyse en implementatie 2, De Sikkel, 1996 WERKGROEP VVKSO, Probleemoplossen (ISOLAB), Wolters Plantyn, 2000 Informatica-programmeren Blz. 19

20 0RGXOH3URJUDPPHUHQHHUVWHHQWZHHGHWDDO 2UJDQLVDWLH 60 lestijden 6WXGLHGXXU 2QGHUZLMVYRUP Technisch secundair onderwijs 3de graad *UDDG 60 lestijden TV $DQWDOOHVWLMGHQ$ LWXHULQJYDQGHPRGXOHLQGHRSOHLGLQJ In de module Programmeren eerste en tweede taal 1 wordt de basis van het programmeren aangeleerd en toegepast. De cursist neemt kennis van de elementaire begrippen van het programmeren. Hij krijgt zicht op en leert omgaan met basisvaardigheden door middel van een aantal eenvoudige oefeningen. Bij het beëindigen van deze module kan de cursist elementair werken met een programmeertaal. %HJLQVLWXDWLH,QKRXGHOLMNHYHUHLVWHQ De cursist kan een gesteld probleem analyseren en de oplossing in kaart brengen. 9HUSOLFKWHYRRUDIJDDQGHPRGXOHV Nihil. 'RHOVWHOOLQJHQ Module Programmeren eerste en tweede taal 1 MHAIPU811 De cursist kan de programmeeromgeving gebruiken; BCHA U het resultaat van een compilatie analyseren; BCHA U de programmeeromgeving interpreteren; BCHA U gegevensstructuren definiëren, declareren en gebruiken; BCHA U gegevensstructuren in uitdrukkingen en in in- en uitvoeropdrachten gebruiken; BCHA U de controlestructuren implementeren; BCHA U functies en procedures aanmaken en gebruiken; BCHA U geheugentabellen gebruiken; BCHA U de bestandsonderdelen van een project situeren; BCHA U de helpfunctie hanteren; BCHA U het begrip object situeren. BCHA U Informatica-programmeren Blz. 20

21 /HHULQKRXGHQPRGXOH³3URJUDPPHUHQHHUVWHHQWZHHGHWDDO $/*(0(1('2(/67(//,1*(1 De cursist kan: de programmeeromgeving gebruiken; de programmeeromgeving interpreteren; de bestandsonderdelen van een project situeren; het resultaat van een compilatie analyseren; gegevensstructuren definiëren, declareren en gebruiken; gegevensstructuren in uitdrukkingen en in in- en uitvoeropdrachten gebruiken; de controlestructuren implementeren; functies en procedures aanmaken en gebruiken; geheugentabellen gebruiken; het begrip object situeren; de helpfunctie hanteren. /((5,1+28'(1 Geïntegreerde objecten, vensters, componenten eigenschappen gebruik De onderscheiden bestanden van programmaproject: broncode-bestand(en) projectbestand(en) hulpbestand(en) uitvoeringsbestand(en) Compilatieproces compilatie naar uitvoeringsbestand(en) interpretatie van gegenereerde fouten correctie van genereerde fouten Primitieve gegevensstructuren numerieke alfanumerieke datum en tijd waar /vals type Constanten en variabelen declaratie gebruik in uitdrukkingen invoer uitvoer Controlestructuren sequentie selectie iteratie Functies en /of procedures gebruik van ingebouwde functies / procedures gebruik zelf ontwikkelde functies / procedures parametermechanisme Geheugentabellen (Array) primitieve gegevensstructuren in ééndimensionale tabellen primitieve gegevensstructuren in meerdimensionale tabellen Objecten methoden eigenschappen gebeurtenissen Helpfunctie 0LQLPDOHPDWHULsOHYHUHLVWHQ Vermits denkvaardigheden centraal staan kunnen cursisten ofwel individueel, ofwel per twee beschikken over een pc, waarop de vereiste programmatuur op een aanvaardbaar performantieniveau draait en die toegang geeft tot een printer. Het is vanzelfsprekend dat het centrum beschikt over legale versies van de te gebruiken software. De toestellen moeten zo opgesteld staan dat er naast de computer nog voldoende ruimte is voor een boek of schrift. Tevens moeten volgende ergonomische eisen vervuld zijn: het scherm moet van goede kwali- Informatica-programmeren Blz. 21

22 teit (stabiel beeld zonder reflecties) en verstelbaar zijn, voor het toetsenbord moet er voldoende ruimte zijn voor de polsen. Op het gebied van veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: Codex, ARAB, AREI, Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t. de uitrusting en inrichting van de lokalen (bijv. moet de bekabeling veilig weggeborgen zijn), de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat duidelijke handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn, dat alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct te kunnen toepassen. 0HWKRGRORJLVFKHZHQNHQ De cursus mag niet gericht zijn op het theoretische, maar moet toepassingsgericht zijn. Dit houdt in dat het niet de bedoeling mag zijn om een taal aan te leren omwille van de taal op zich, maar dat men toepassingsgericht de taalelementen aanbrengt. Het is dan ook niet denkbeeldig dat heel wat elementen van het instructiearsenaal niet aan bod komen, gewoon omdat de toepassingen de inschakeling ervan niet vergen. Op zich mag dat geen probleem zijn. Vandaar dat het gebruik van de help-functie moet gestimuleerd worden. Zo kunnen taalelementen die niet aan bod kwamen tijdens de opleiding moeiteloos worden ingeschakeld op zelfstandig initiatief. Tegenwoordig kan de cursist via het internet op zoek gaan naar nuttige informatie en/of deelprogrammatuur. Het zou jammer zijn om deze kans onbenut te laten. Alvorens de toepassing concreet te vertalen naar een programmeertaal is het evident de te volgen stappen en denkwijze voor te bereiden door gebruik te maken van schematechnieken. De leraar moet er nauwlettend op toezien dat de toepassingen aansluiten op de leefwereld van de cursist, en op de problemen uit het dagelijks leven; de toepassingen zullen dus ruimer zijn dan alleen het wetenschappelijke of het wiskundige. Om het aanleerproces te vergemakkelijken is het aanbevolen om de cursist een aantal uitwerkingen in broncode te verstrekken, zodat duidelijk blijkt op welke wijze een probleem zich vertaalt naar een oplossing. Steeds wordt de programmacode van uitgebreide commentaar voorzien. Structuurinsprongen maken het mogelijk om visueel overzicht te krijgen van de structuur in het programma. 'LGDFWLVFKHPLGGHOHQ De cursisten moeten tijdens de les één of meer handleidingen of naslagwerken betreffende de aangeleerde softwarepakketten kunnen raadplegen. De vakgroep zal zich regelmatig beraden over de keuze en het gebruik van cursussen en handboeken. Het centrum dient erover te waken dat ze de belangrijke ontwikkelingen betreffende apparatuur en programmatuur volgt. Dit betekent echter geenszins dat elke nieuwe versie van software of hardware moet aangeschaft worden om up-to-date te blijven. Wel moet ze via geregelde investeringen vermijden dat haar informaticaonderwijs manifest achterblijft op de realiteit in het bedrijfsleven. (YDOXDWLH De leerstof kan geëvalueerd worden via zowel proces- als productevaluatie. Beide hebben dan de vorm van een praktische proef, waarbij één of meer werkstukken moeten afgeleverd worden. Permanente evaluatie spreidt de prestatiedruk en biedt mogelijkheden tot bijsturing indien nodig. Het is evident dat er duidelijke afspraken met de cursist dienen gemaakt te worden met betrekking tot de vorm en het tijdstip van de proeven. Hierbij is het examenreglement van het centrum een belangrijk instrument in de openheid naar de cursisten toe. Om de zelfevaluatie van de volwassene te vergroten is het belangrijk dat de cursist weet op welke aspecten van de opdrachten de nadruk ligt. Elke opgave moet communicatief eenduidig zijn (slechts voor één interpretatie vatbaar, goed afgebakend en met zo weinig mogelijk kettingopdrachten). Indien de cursist bij een complexe oefening plots niet verder kan, moet de leraar hulp bieden. Informatica-programmeren Blz. 22

23 Het spreekt vanzelf dat de cursisten op toetsen en examens enkel te maken krijgen met opgaven waaraan ze zich min of meer verwachten. De probleemstellingen moeten betrekking hebben op de kennis en vaardigheden die voor de leerstofvooruitgang onmisbaar zijn, die voor het opleidingsprofiel normaal functioneel zijn en die een normale instroomgroep haalbaar is. De analyse van de antwoorden geven aanleiding tot bijsturingen en tot leeradviezen. De geëvalueerde werkstukken zijn ter inzage van de cursisten. Knelpunten worden klassikaal besproken. %LEOLRJUDILH VISUAL BASIC CALLAHAN E., Microsoft Access 2000 Visual Basic for Applications fundamenten, Academic Service, 2000 FRANS G., Visual Basic, Campinia, Geel LOWELL M., 10 minuten gids Visual Basic 6.0, Academic Service, 1999 NORTON P., GROH M., Peter Norton s guide to Visual Basic, Samson SILER B., SPOTSS J., Het complete handboek Microsoft Visual Basic 6.0, 1999 JAVA AMMERAAL. L, Leerboek JDva, Academic Service, 1999 BUSS F., SCHLÖPKE S., Software training JAVA, Data Becker 1997 HACKL Y., KNAPP M., KRETCHMER B., Het Java boek, Easy computing, 1997 JASPER D., JAVA Makkie, Data Becker 1996 KOOSIS D., KOOSIS D., Java Programming For Dummies, Idg Books worldwide,1996 LEINECKER R., Teach Yourself Visual J++ in 21 days, SAMS 1999 VERHOEVEN J., Toepassingen in Java, Academic Service, 2000 DELPHI BINZINGER T., Snel leren programmeren Delphi, Addison-Wesley Nederland LISCHNER R., Delphi In a Nutshell, O'Reilly PASCAL ANDRIESSEN & SMEETS, Programma-ontwikkeling in Pascal, Nijgh en Van Ditmar, KOFFMAN B., Turbo Pascal, Problem solving and program design, Addison-Wesley, 1993 MESMAN J., Pascal en PSD s, Academic service, 1991 NAGIN P., IMPALGLIAZZO J., Computer science, A breath first approach with Pascal, Wiley, 1995 ROUSSELLE M., Analyse en implementatie 1, De Sikkel, 1995 ROUSSELLE M., Analyse en implementatie 2, De Sikkel, 1996 Informatica-programmeren Blz. 23

24 0RGXOHSURJUDPPHUHQHHUVWHHQWZHHGHWDDO 2UJDQLVDWLH 60 lestijden 6WXGLHGXXU 2QGHUZLMVYRUP Technisch secundair onderwijs 3de graad *UDDG 60 lestijden TV $DQWDOOHVWLMGHQ$ LWXHULQJYDQGHPRGXOHLQGHRSOHLGLQJ In de module Programmeren eerste taal 2 wordt de basis van het programmeren verder aangeleerd, toegepast en ingeoefend. De cursist krijgt zicht op en leert omgaan met alle noodzakelijke vaardigheden door middel van een aantal oefeningen. Bij het beëindigen van deze module beheerst de cursist een programmeertaal en kan hij de taal probleemoplossend toepassen. %HJLQVLWXDWLH,QKRXGHOLMNHYHUHLVWHQ De cursist kan elementair werken met een programmeertaal. 9HUSOLFKWHYRRUDIJDDQGHPRGXOHV De module programmeren eerste taal 1 'RHOVWHOOLQJHQ Module Programmeren eerste taal 2 MHAIPU812 De cursist kan externe tabellen gebruiken; BCHA U functies en procedures verfijnen; BCHA U een programmabibliotheek opstellen; BCHA U sorteer- en zoekroutines opstellen en gebruiken; BCHA U samengestelde gegevenstypes definiëren, declareren en gebruiken; BCHA U lijsten hanteren; BCHA U gegevens in een bestand volgens de sequentiële, directe en binaire toegangsmodi BCHA U organiseren; gegevens naar de printer sturen. BCHA U Informatica-programmeren Blz. 24

25 /HHULQKRXGHQPRGXOH³3URJUDPPHUHQHHUVWHHQWZHHGHWDDO $/*(0(1('2(/67(//,1*(1 De cursist kan: functies en procedures verfijnen; een programmabibliotheek opstellen; sorteer- en zoekroutines opstellen en gebruiken; samengestelde gegevenstypes definiëren, declareren en gebruiken; lijsten hanteren; externe tabellen gebruiken; gegevens in een bestand volgens de sequentiële, directe en binaire toegangsmodi organiseren; gegevens naar de printer sturen. /((5,1+28'(1 Bibliotheek doel en gebruik verzameling functies en /of procedures verzameling van programmamodules verfijning voor universeel gebruik Sorteerroutines ingebouwde sorteermethoden zelfontwikkelde sorteermethoden Zoekroutines ingebouwde zoekmethoden zelfontwikkelde zoekmethoden Samengestelde gegevensstructuren definitie declaratie gebruik in uitdrukkingen en toekenningen Lijsten lineaire lijsten (FIFO en LIFO) binaire boom Gegevensorganisatie en -beheer sequentiële toegangsmodus directe (random) toegangsmodus binaire toegangsmodus Afdruk van data 0LQLPDOHPDWHULsOHYHUHLVWHQ Vermits denkvaardigheden centraal staan kunnen cursisten ofwel individueel, ofwel per twee beschikken over een pc, waarop de vereiste programmatuur op een aanvaardbaar performantieniveau draait en die toegang geeft tot een printer. Het is vanzelfsprekend dat het centrum beschikt over legale versies van de te gebruiken software. De toestellen moeten zo opgesteld staan dat er naast de computer nog voldoende ruimte is voor een boek of schrift. Tevens moeten volgende ergonomische eisen vervuld zijn: het scherm moet van goede kwaliteit (stabiel beeld zonder reflecties) en verstelbaar zijn, voor het toetsenbord moet er voldoende ruimte zijn voor de polsen. Op het gebied van veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: Codex, ARAB, AREI, Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t. de uitrusting en inrichting van de lokalen (bijv. moet de bekabeling veilig weggeborgen zijn), de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat duidelijke handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn, dat alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct te kunnen toepassen. 0HWKRGRORJLVFKHZHQNHQ De cursus mag niet gericht zijn op het theoretische, maar moet toepassingsgericht zijn. Dit houdt in dat het niet de bedoeling mag zijn om een taal aan te leren omwille van de taal op zich, maar dat men toepassingsgericht de taalelementen aanbrengt. Het is dan ook niet denkbeeldig dat heel wat elementen van het instructiearsenaal niet aan bod komen, gewoon omdat de toepassingen de inschakeling ervan niet vergen. Op zich mag dat geen probleem zijn. Vandaar dat het gebruik van de help-functie moet gestimuleerd worden. Zo kunnen taalelementen die niet aan bod kwamen tijdens de opleiding moeiteloos worden ingeschakeld op zelfstandig initiatief. Informatica-programmeren Blz. 25

26 Tegenwoordig kan de cursist via het internet op zoek gaan naar nuttige informatie en/of deelprogrammatuur. Het zou jammer zijn om deze kans onbenut te laten. Alvorens de toepassing concreet te vertalen naar een programmeertaal is het evident de te volgen stappen en denkwijze voor te bereiden door gebruik te maken van schematechnieken. De leraar moet er nauwlettend op toezien dat de toepassingen aansluiten op de leefwereld van de cursist, en op de problemen uit het dagelijks leven; de toepassingen zullen dus ruimer zijn dan alleen het wetenschappelijke of het wiskundige. Om het aanleerproces te vergemakkelijken is het aanbevolen om de cursist een aantal uitwerkingen in broncode te verstrekken, zodat duidelijk blijkt op welke wijze een probleem zich vertaalt naar een oplossing. Steeds wordt de programmacode van uitgebreide commentaar voorzien. Structuurinsprongen maken het mogelijk om visueel overzicht te krijgen van de structuur in het programma. 'LGDFWLVFKHPLGGHOHQ De cursisten moeten tijdens de les één of meer handleidingen of naslagwerken betreffende de aangeleerde softwarepakketten kunnen raadplegen. De vakgroep zal zich regelmatig beraden over de keuze en het gebruik van cursussen en handboeken. Het centrum dient erover te waken dat ze de belangrijke ontwikkelingen betreffende apparatuur en programmatuur volgt. Dit betekent echter geenszins dat elke nieuwe versie van software of hardware moet aangeschaft worden om up-to-date te blijven. Wel moet ze via geregelde investeringen vermijden dat haar informaticaonderwijs manifest achterblijft op de realiteit in het bedrijfsleven. (YDOXDWLH De leerstof kan geëvalueerd worden via zowel proces- als productevaluatie. Beide hebben dan de vorm van een praktische proef, waarbij één of meer werkstukken moeten afgeleverd worden. Permanente evaluatie spreidt de prestatiedruk en biedt mogelijkheden tot bijsturing indien nodig. Het is evident dat er duidelijke afspraken met de cursist dienen gemaakt te worden met betrekking tot de vorm en het tijdstip van de proeven. Hierbij is het examenreglement van het centrum een belangrijk instrument in de openheid naar de cursisten toe. Om de zelfevaluatie van de volwassene te vergroten is het belangrijk dat de cursist weet op welke aspecten van de opdrachten de nadruk ligt. Elke opgave moet communicatief eenduidig zijn (slechts voor één interpretatie vatbaar, goed afgebakend en met zo weinig mogelijk kettingopdrachten). Indien de cursist bij een complexe oefening plots niet verder kan, moet de leraar hulp bieden. Het spreekt vanzelf dat de cursisten op toetsen en examens enkel te maken krijgen met opgaven waaraan ze zich min of meer verwachten. De probleemstellingen moeten betrekking hebben op de kennis en vaardigheden die voor de leerstofvooruitgang onmisbaar zijn, die voor het opleidingsprofiel normaal functioneel zijn en die een normale instroomgroep haalbaar is. De analyse van de antwoorden geven aanleiding tot bijsturingen en tot leeradviezen. De geëvalueerde werkstukken zijn ter inzage van de cursisten. Knelpunten worden klassikaal besproken. %LEOLRJUDILH VISUAL BASIC CALLAHAN E., Microsoft Access 2000 Visual Basic for Applications fundamenten, Academic Service, 2000 FRANS G., Visual Basic, Campinia, Geel LOWELL M., 10 minuten gids Visual Basic 6.0, Academic Service, 1999 NORTON P., GROH M., Peter Norton s guide to Visual Basic, Samson SILER B., SPOTSS J., Het complete handboek Microsoft Visual Basic 6.0, 1999 Informatica-programmeren Blz. 26

27 JAVA AMMERAAL. L, Leerboek JDva, Academic Service, 1999 BUSS F., SCHLÖPKE S., Software training JAVA, Data Becker 1997 HACKL Y., KNAPP M., KRETCHMER B., Het Java boek, Easy computing, 1997 JASPER D., JAVA Makkie, Data Becker 1996 KOOSIS D., KOOSIS D., Java Programming For Dummies, Idg Books worldwide,1996 LEINECKER R., Teach Yourself Visual J++ in 21 days, SAMS 1999 VERHOEVEN J., Toepassingen in Java, Academic Service, 2000 DELPHI BINZINGER T., Snel leren programmeren Delphi, Addison-Wesley Nederland LISCHNER R., Delphi In a Nutshell, O'Reilly Informatica-programmeren Blz. 27

Informatica Programmeren

Informatica Programmeren Leerplan OPLEIDING Informatica Programmeren Modulair Studiegebied ICT Goedkeuringscode 01-02/428/G/O/P/V Maart 2002 Inhoudstafel 1 Inleiding... 7 2 Opleiding: Informatica-programmeren... 8 2.1 Doelstelling

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Programmeren AO IC 002 STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: AO IC 002 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 21 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud... 4 1.1.2 Modules... 4 1.1.3 Niveau en

Nadere informatie

Leerplan Informatica-toepassingssoftware

Leerplan Informatica-toepassingssoftware Leerplan Informatica-toepassingssoftware TSO3 Modulair leerplan Studiegebied Handel Goedkeuringscode Indieningdatum Inhoudstafel 1 INLEIDING... 13 2 OPLEIDING: INFORMATICA-TOEPASSINGSSOFTWARE... 14 2.1

Nadere informatie

Leerplan. Informatica computer- en besturingssystemen en netwerken OPLEIDING. Modulair. Studiegebied ICT

Leerplan. Informatica computer- en besturingssystemen en netwerken OPLEIDING. Modulair. Studiegebied ICT Leerplan OPLEIDING Informatica computer- en besturingssystemen en netwerken Modulair Studiegebied ICT Goedkeuringscode 01-02/427/G/O/P/V Maart 2002 Inhoudstafel 1 INLEIDING...6 2 OPLEIDING: INFORMATICA-COMPUTER-

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: Computer- & Besturingssystemen en Netwerken AO IC 001 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 16 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud...

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Toepassingssoftware AO IC 003

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT. Modulaire opleiding Informatica: Toepassingssoftware AO IC 003 STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: Toepassingssoftware AO IC 003 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 40 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 1 Deel 1 Opleiding... 6

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Breien BO MO 023

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Breien BO MO 023 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Breien BO MO 023 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 9 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Opleiding...3 1.1 Relatie

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 STUDIEGEBIED ICT STUDIEGEBIED ICT Modulaire opleiding Informatica: Computer- & besturingssystemen en netwerken AO IC 001 BVR pagina 1 van 20 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2007 1 Opleiding...

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

3KA Toegepaste informatica

3KA Toegepaste informatica 3KA Toegepaste informatica Thierry Willekens, leerkracht Koninklijk Technisch Atheneum Mol 2008 WOORD VOORAF Alle leerlingen verwerven de basisvaardigheden van ICT in het eerste jaar van de eerste graad

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS COMPLEMENTAIR GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS COMPLEMENTAIR GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: Graad: Jaar: TSO tweede graad eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel COMPLEMENTAIR GEDEELTE Optie(s): Handel Vak(ken): AV Informatica 1/1 lt/w Vakkencode: IT-x

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Kantoor Verkoop Vak(ken): TV Toegepaste informatica 1 ste

Nadere informatie

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT Modulaire opleiding Webontwikkelaar BO GR 503 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 14 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap woensdag 24 mei 2006 STUDIEGEBIED KANT. Modulaire opleiding Naaldkant AO KA 003

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap woensdag 24 mei 2006 STUDIEGEBIED KANT. Modulaire opleiding Naaldkant AO KA 003 STUDIEGEBIED KANT Modulaire opleiding Naaldkant AO KA 003 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 6 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Inhoud... 3 1.1.2 Modules... 3 1.1.3 Niveau en soort

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Modist BO MO 022

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Modist BO MO 022 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Modist BO MO 022 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 11 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1

Nadere informatie

Leerplan BUROTICA. Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie

Leerplan BUROTICA. Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie VSKO Leerplan BUROTICA TSO3 Modulair leerplan Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie Goedkeuringscode: 07-08/1822/N/G 31 januari 2008 Inhoudstafel 1 INLEIDING: OPLEIDING BUROTICA... 8 1.1

Nadere informatie

Cursus toegepaste informatica 6 TSO

Cursus toegepaste informatica 6 TSO Cursus toegepaste informatica 6 TSO T. Willekens Leerkracht Technisch Atheneum Mol 2010 WOORD VOORAF Deze bundel is samengesteld voor leerlingen van de 3 graad 2 leerjaar (TSO-niveau). Het vak Toegepaste

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) In deze module leer je projecten op te stellen en te programmeren in de VB.NET-omgeving. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A5 Programmeren 1 (9 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je projecten

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Accessoires BO MO 019

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Accessoires BO MO 019 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Accessoires BO MO 019 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 18 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving...

Nadere informatie

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: NON-PRINT Modulaire opleiding Webserverbeheerder BO GR 504 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 13 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding

Nadere informatie

Eerste graad. Uitgeverij Averbode. Uitgeverij De Boeck

Eerste graad. Uitgeverij Averbode. Uitgeverij De Boeck OVERZICHTSLIJST LEERBOEKEN VOOR HET VAK INFORMATICA Eerste graad Uitgeverij Averbode Desktopper Junior o Windows XP/Office 2003 o computerconfiguratie ergonomie - tekstverwerking presentatie Internet:

Nadere informatie

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren

Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Overzicht modulefiches opleiding graduaat informatica optie programmeren Inhoud Analyse TV... 2 Basiskennis TV... 3 Besturingssystemen TV... 4 Communicatie- en organisatietech. TV... 5 Databanken TV...

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW 20 oktober 2011 RLLL-RLLL-ADV-002bijl1 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW Opleiding Assistent Calculator Bouw BO BW 041 (Ontwerp) Bijlage bij het Vlor-advies - Opleidingsprofiel Volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Atheneum Boom en ICT. Inleiding

Atheneum Boom en ICT. Inleiding Inleiding Vermits computers niet meer weg te denken zijn uit onze maatschappij, doet onze school dan ook haar uiterste best om onze leerlingen vaardigheden en attitudes bij te brengen op het gebied van

Nadere informatie

Jaarplan Informatica 5e jaar 2010-2011

Jaarplan Informatica 5e jaar 2010-2011 Jaarplan Informatica 5e jaar 2010-2011 Het volgende jaarplan is toepasbaar voor de volgende lerarenbezetting: 1 leraar (11u) 1 leraar Beheer van computersystemen en netwerken + basiskennis elektriciteit

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Opleiding Initiatie Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde BO BD 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 15 Inhoud

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL-RLLL-EXT-ADV-002bijl12 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 (Ontwerp) Bijlage bij het Vlor-advies [Geef tekst op] [Geef tekst op] [Geef tekst

Nadere informatie

de vereiste integriteit in acht nemen.

de vereiste integriteit in acht nemen. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A6 Programmeren 2 (5 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module leer je meer over

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Zwevende modules

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Zwevende modules STUDIEGEBIED MODE Zwevende modules Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 10 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Zwevende modules... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Mode en interieur BO MO 020

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Mode en interieur BO MO 020 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Mode en interieur BO MO 020 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 8 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving...

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED PERSONENZORG

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED PERSONENZORG RLLL/EXT/ADV/006bijl9 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED PERSONENZORG Opleiding Initiatie Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde BO PZ 002 (Ontwerp) Informatiekunde Versie {1.0} Bijlage

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Mode- en textielverkoop BO MO 021

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Mode- en textielverkoop BO MO 021 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Mode- en textielverkoop BO MO 021 Versie 1.0 DEF Pagina 1 van 9 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving...

Nadere informatie

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto VSKO Leerplan OPLEIDING Zwevende module Modulair Studiegebied Auto Goedkeuringscode 2010/149/6//D 31 januari 2010 Administratieve groep: 34630 / 34631 Gevaarlijke Stoffen 40 Leerplan Zwevende module Studiegebied

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Opleiding Schoenmaker-ontwerper BO LB 03 Versie {1.0} BVR Pagina 1 van 12 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 1

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Realisaties herenkleding BO MO 014

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Realisaties herenkleding BO MO 014 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Realisaties herenkleding BO MO 014 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 12 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving...

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 RLLL/EXT/ADV/001bijl1 STUDIEGEBIED HANDEL Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 Bijlage bij het Vlor-advies Pagina 1 van 34 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 1

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Maatwerk Herenpatronen BO MO 018

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Maatwerk Herenpatronen BO MO 018 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Maatwerk Herenpatronen BO MO 018 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 11 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving...

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Retouches BO MO 015

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Retouches BO MO 015 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Retouches BO MO 015 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 10 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding Informatica-toepassingssoftware modulenaam Rekenblad 1 code module 6858 goedkeuring door aantal lestijden 60 studiepunten datum goedkeuring structuurschema / volgtijdelijkheid link:

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen Opleiding Zilversmid BO JU 03 Versie {1.0} BVR Pagina 1 van 12 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL/EXT/ADV/006bijl6 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 (Ontwerp) Opleidingsprofiel Volwassenenonderwijs Handel Telefonist-Receptionist Versie

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Opleiding Marokijnbewerker BO LB 02 (Ontwerp) Versie {1.0} BVR Pagina 1 van 13 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit RLLL-RLLL-ADV-002bijl22 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit Opleiding Uitvoerend CAD-tekenaar Mechanische constructies BO ME 405 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1

Nadere informatie

Leerplan. Uitbreidingsmodules bij de opleiding. Informatica: computer- & besturingssystemen en netwerken (AO IC 001) van het studiegebied

Leerplan. Uitbreidingsmodules bij de opleiding. Informatica: computer- & besturingssystemen en netwerken (AO IC 001) van het studiegebied Leerplan Uitbreidingsmodules bij de opleiding Informatica: computer- & besturingssystemen en netwerken (AO IC 001) van het studiegebied INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE Modulair Goedkeuringscode:

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS

STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS Secundair volwassenenonderwijs Modulaire opleiding Naaien AO HU 002 Versie 2.0 BVR Pagina 1 van 14 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1

Nadere informatie

Leerlijn basisvaardigheden ICT SCHOLENGEMEENSCHAP KOBRA BRASSCHAAT

Leerlijn basisvaardigheden ICT SCHOLENGEMEENSCHAP KOBRA BRASSCHAAT Leerlijn basisvaardigheden ICT SCHOLENGEMEENSCHAP KOBRA BRASSCHAAT Deze leerlijn is geen leerplan. Het is een leidraad waarin de ICT basisvaardigheden in een aantal leerdoelen zijn omgezet. De school streeft

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING RLLL-RLLL-EXT-ADV-002bijl18 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Opleiding BO LB 02 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1 van 13 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit RLLL-RLLL-ADV-002bijl23 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit Opleiding Uitvoerend CAD-tekenaar Elektriciteit BO ME 406 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 15 Inhoud

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken.

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Het schematiseren van probleemstellingen. met zelfgedefinieerde klassen werken. STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A1 Basiskennis (4 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module wordt de basiskennis

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Realisaties dameskleding BO MO 012

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 8 december 2006 STUDIEGEBIED MODE. Modulaire opleiding Realisaties dameskleding BO MO 012 STUDIEGEBIED MODE Modulaire opleiding Realisaties dameskleding BO MO 012 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 21 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding beroep... 3 1.1.2

Nadere informatie

ICT programmeren. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC

ICT programmeren. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 109 01.09.2016 ICT programmeren Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE:

Nadere informatie

ASO. Bijzondere wetenschappelijke vorming. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. derde leerjaar. (vervangt 97148) Vak: AV Informatica 2 lt/w

ASO. Bijzondere wetenschappelijke vorming. derde graad LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. derde leerjaar. (vervangt 97148) Vak: AV Informatica 2 lt/w LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Vak: AV Informatica 2 lt/w Studierichting: Bijzondere wetenschappelijke vorming Onderwijsvorm: Graad: Leerjaar: ASO derde graad derde leerjaar Leerplannummer: 2007/092 (vervangt

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING RLLL-RLLL-EXT-ADV-002bijl20 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Opleiding BO LB 03 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1 van 12 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

VAK Informatica. LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe

VAK Informatica. LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe JAARPLANNING GRAAD 2 VAK Informatica 2 U/W 1 SCHOOLJAAR 2011-2012 HANDBOEK Desktopper Windows 7: Gegevensbeheer, Internet, Rekenblad STUDIERICHTING 4AVVa LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046

Nadere informatie

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 101 01.09.2016 Start to ICT Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE: KAPPER-

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit RLLL-RLLL-ADV-002bijl22bis Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit Opleiding Uitvoerend CAD-tekenaar Piping BO ME 408 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1 van 14 Inhoud 1

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit RLLL-RLLL-DOC-002-bijlage 22ter Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Mechanica-elektriciteit Opleiding Uitvoerend CAD-tekenaar HVAC BO ME 407 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1 van 13 Inhoud

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING RLLL-RLLL-EXT-ADV-002bijl19 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LEDERBEWERKING Opleiding BO LB 01 (Ontwerp) Versie {1.0} Ontwerp Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

Elektronische paginaopmaak (DTP) en multimedia

Elektronische paginaopmaak (DTP) en multimedia Volwassenenonderwijs Onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten van de Vlaamse Gemeenschap v.z.w. Leerplan MODULAIRE OPLEIDING Studiegebied Opleiding Onderwijsvorm/ Graad Grafische technieken Elektronische

Nadere informatie

Vereiste basiscompetenties om rechtstreeks te kunnen instappen in Zakelijke communicatie in een eerste vreemde taal 2

Vereiste basiscompetenties om rechtstreeks te kunnen instappen in Zakelijke communicatie in een eerste vreemde taal 2 te kunnen instappen in Zakelijke communicatie in een eerste vreemde taal 2 Om te kunnen starten in deze sequentiële module Zakelijke communicatie in een eerste vreemde taal 2 en dus vrijgesteld te worden

Nadere informatie

LEERLIJN BASISVAARDIGHEDEN ICT

LEERLIJN BASISVAARDIGHEDEN ICT Vlaams Verbond van het Katholiek Basisonderwijs Guimardstraat 1, 1040 BRUSSEL LEERLIJN BASISVAARDIGHEDEN ICT Dit is geen leerplan maar eerder als richtdocument te gebruiken bij de implementatie van de

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW 20 oktober 2011 RLLL-RLLL-ADV-002bijl2 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW Opleiding Uitvoerend CAD-tekenaar Bouw BO BW 040 (Ontwerp) Uitvoerend CAD-tekenaar Bouw Versie 1.0 (ontwerp) Pagina

Nadere informatie

STUDIEGEBIED BOEKBINDEN

STUDIEGEBIED BOEKBINDEN STUDIEGEBIED BOEKBINDEN Modulaire opleiding Hulpboekbinder BO BB 305 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 8 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding - beroep... 3 1.1.2

Nadere informatie

Samen op zoek naar proeven

Samen op zoek naar proeven Samen op zoek naar proeven De handleiding Jens Vanhouwaert jens@vanhouwaert.be 1 Inhoudsopgave 1 Handleiding... 4 1.1 De website... 4 1.2 Algemene werking... 4 1.3 Download de databank... 4 1.3.1 Internet

Nadere informatie

Overzicht modulefiches Webdesigner

Overzicht modulefiches Webdesigner Overzicht modulefiches Webdesigner Inhoud TSO 3 Websiteproductie 1... 2 TSO 3 Websiteproductie 2... 3 TSO 3 Project webdesign... 4 TSO 3 Digitale beeldverwerking... 5 Digitale beeldverwerking 1... 5 Interfacedesign...

Nadere informatie

Hoger Beroepsonderwijs STUDIEGEBIED INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE

Hoger Beroepsonderwijs STUDIEGEBIED INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE RLLL/EXT/ADV/006bijl26 Hoger Beroepsonderwijs STUDIEGEBIED INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Opleiding Openbare Werken IT 005 (Ontwerp) Bijlage bij Vlor-advies Pagina 1 van 16 Inhoud Vlaams Ministerie

Nadere informatie

Vak: Toegepaste informatica

Vak: Toegepaste informatica Vak: Toegepaste informatica Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Zorg ervoor dat u de juiste vakfiche raadpleegt. Deze vakfiche is geldig van 1 januari 2015 tot en met 31 december

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands In kolom 1 vind je 66 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep Nederlands. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën. Duid in kolom 2 aan met

Nadere informatie

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto VSKO Leerplan OPLEIDING Zwevende module Modulair Studiegebied Auto Goedkeuringscode: 2010/149/6/D 31 januari 2010 Leerplan Zwevende module Studiegebied Auto 31.01.2010 2 Naam Code Lestijden Vak Gevaarlijke

Nadere informatie

MS Publisher. Module 0. tccbk00228. MS Publisher, versie 2000 (NL) Nummer: 228 (11062002) The Courseware Company

MS Publisher. Module 0. tccbk00228. MS Publisher, versie 2000 (NL) Nummer: 228 (11062002) The Courseware Company MS Publisher Module 0 tccbk00228 MS Publisher, versie 2000 (NL) Nummer: 228 (11062002) The Courseware Company Niets van deze uitgave mag verveelvoudigd worden en/of openbaar worden gemaakt door middel

Nadere informatie

- ict leerlijnen Springplank Heusden-Zolder -

- ict leerlijnen Springplank Heusden-Zolder - Elementaire leerstof Aanvullende leerstof 1. Een positieve houding tegenover ict aannemen 1.1 Beseffen dat ict mogelijkheden en beperkingen heeft. 1.2 Apparatuur met zorg behandelen. De bedieningsvoorschriften

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME RLLL-RLLL-ADV-002bijl26 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME Opleiding Host/hostess op een toeristische bestemming BO TO 003 Host/hostess op een toeristische bestemming - Versie 1.0 Ontwerp

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen RLLL-RLLL-ADV-002bijl17 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED Juwelen Opleiding Computerdesigner juwelen BO JU 11 (Ontwerp) Versie {1.0} {Ontwerp} Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie

Nadere informatie

Studiegebied KANT Leerplan Naaldkant BSO 3

Studiegebied KANT Leerplan Naaldkant BSO 3 Studiegebied KANT BSO 3 04-05/1305/V CVO Sint-Godelieve vzw Nieuwstraat 5 8000 Brugge januari 2005 1 Beginsituatie - toelatingsvoorwaarden De cursist die de opleiding naaldkant wil starten moet aan geen

Nadere informatie

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap woensdag 24 mei 2006 STUDIEGEBIED KANT. Modulaire opleiding Borduren AO KA 004

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap woensdag 24 mei 2006 STUDIEGEBIED KANT. Modulaire opleiding Borduren AO KA 004 STUDIEGEBIED KANT Modulaire opleiding Borduren AO KA 004 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 19 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 4 1.1 Korte beschrijving... 4 1.1.1 Inhoud... 4 1.1.2 Modules... 4 1.1.3 Niveau en soort

Nadere informatie

Access. Module 0. Access, versie 97 (UK) Nummer: 012 (11062002) The Courseware Company

Access. Module 0. Access, versie 97 (UK) Nummer: 012 (11062002) The Courseware Company Access Module 0 Access, versie 97 (UK) Nummer: 012 (11062002) Niets van deze uitgave mag verveelvoudigd worden en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere

Nadere informatie

M IC 438 M IC G441 - M IC G442 -

M IC 438 M IC G441 - M IC G442 - Studiegebied ICT - secundair volwassenenonderwijs: afspraken m.b.t. het toekennen van vrijstellingen in de nieuwe opleidingen (2016) op basis van deelcertificaten behaald in de oude ICT-opleidingen (2007)

Nadere informatie

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten)

HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) STUDIEFICHE CVO DE AVONDSCHOOL Opleiding HBO5 Informatica Netwerkbeheer (90 studiepunten) Module A4 Multimedia (5 studiepunten) Plaats van de module in de opleiding: In deze module gaan we verder met het

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Medisch administratief bediende BO HA 005 Pagina 1 van 15 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud... 3

Nadere informatie

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Welke afspraken worden gemaakt om geschiedenis te studeren? Wordt dit opgevolgd per graad en van graad tot graad? Leren leren blijft

Nadere informatie

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: PRESS

STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: PRESS STUDIEGEBIED GRAFISCHE TECHNIEKEN: PRESS Modulaire opleiding Flexodrukker BO GR 204 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Deel 1 Opleiding... 3 1.1 Korte beschrijving... 3 1.1.1 Relatie opleiding - beroep...

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BOUW Opleiding Assistent Calculator Bouw BO BW 040 Pagina 1 van 18 Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1 Relatie opleiding- referentiekader... 4 1.2 Inhoud... 4 1.3 Certificering...

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure INFORMATICABEHEER (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Informaticabeheer iets voor

Nadere informatie

Europees Computer Rijbewijs

Europees Computer Rijbewijs Europees Computer Rijbewijs Met het Europees Computer Rijbewijs (European Computer Driving Licence, afgekort ECDL) kan de houder aantonen dat hij of zij kennis en vaardigheden beschikt op het gebied van

Nadere informatie

MS Access. Module 0. MS Access, versie 2000 (NL) Nummer: 256 (11062002) The Courseware Company

MS Access. Module 0. MS Access, versie 2000 (NL) Nummer: 256 (11062002) The Courseware Company MS Access Module 0 MS Access, versie 2000 (NL) Nummer: 256 (11062002) The Courseware Company Niets van deze uitgave mag verveelvoudigd worden en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Leerplan OPLEIDING. Webserverbeheerder. TSO 3 Modulair. Studiegebied Grafische Technieken

Leerplan OPLEIDING. Webserverbeheerder. TSO 3 Modulair. Studiegebied Grafische Technieken VSKO Leerplan OPLEIDING Webserverbeheerder TSO 3 Modulair Studiegebied Grafische Technieken De eerstvolgende maanden kan de lay-out van dit leerplan centraal nog op punt gesteld worden Goedkeuringscode:

Nadere informatie

STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde

STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde STUDIEGEBIED Handelswetenschappen en bedrijfskunde Hoger Beroepsonderwijs Modulaire opleiding Gids BO HB 003 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 17 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME RLLL-RLLL-ADV-002bijl24 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED TOERISME Opleiding Animator op een toeristische bestemming BO TO 004 op een toeristische bestemming - Versie 1.0 Ontwerp Pagina 1 van

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS

STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS Vlaamse Onderwijsraad Raad Levenslang en Levensbreed Leren Leuvenseplein 4 23 januari 2007 1000 Brussel RLLL/EXT/ADV/008bijl2 STUDIEGEBIED HUISHOUDELIJK ONDERWIJS Modulaire opleiding Naaien AO HU 002 Bijlage

Nadere informatie

Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 003 Versie 2.0 - Ontwerp Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1

Nadere informatie

Leerlijn basisvaardigheden ICT

Leerlijn basisvaardigheden ICT Leerlijn basisvaardigheden ICT Deze leerlijn is geen leerplan. Het is een leidraad waarin de ICT basisvaardigheden in een aantal leerdoelen zijn omgezet. De school streeft ernaar dat basisvaardigheden

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED AUTO

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED AUTO RLLL/EXT/ADV/006bijl4 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED AUTO Zwevende modules (ontwerp) Versie 1.0 Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Zwevende modules in het studiegebied Auto... 3 1.1 Korte omschrijving...

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

Windows Basis - Herman Van den Borre 1

Windows Basis - Herman Van den Borre 1 Windows Vista Basis Herman Van den Borre Praktische zaken Lessen Vrijdagmorgen 9u00 11u45 Pauze 10u15-10u30 Handboek Windows Vista Basis Roger Frans Uitgeverij Campinia Media ISBN: 978.90.356.1212.9 Prijs:

Nadere informatie

Trainingsomschrijving Excel 97 / 2000 / 2003 NL

Trainingsomschrijving Excel 97 / 2000 / 2003 NL Module 1 Basisvaardigheden Module 2 Spreadsheets opzetten Module 3 Layout en afdrukken Module 4 Grafieken Module 5 Functies Module 6 Geautomatiseerde oplossingsmethoden Module 7 Werken met databases Module

Nadere informatie

ICT in een creatieve context

ICT in een creatieve context Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 105 01.09.2016 ICT in een creatieve context Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE:

Nadere informatie

Webcontent. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC

Webcontent. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 106 01.09.2016 Webcontent Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE: KAPPER-

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED INFORMATIE EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE

Basiseducatie LEERGEBIED INFORMATIE EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE RLLL/EXT/ADV/004bijl003 Basiseducatie LEERGEBIED INFORMATIE EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE Zwevende Module ICT (Ontwerp) Versie 1.0 Pagina 1 van 1 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15 Januari

Nadere informatie