Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties. Provinciale Verkiezingen 18 maart Datum 15 juni 2016

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties. Provinciale Verkiezingen 18 maart Datum 15 juni 2016"

Transcriptie

1 Onderzoek: Onderzoeker: Democratie en Restzetelverdeling bij d Hondt en Hare geen lijstcombinaties Drs. C. Kruijmer (Kees) Onderzoeksmateriaal: Het resultaat van de Provinciale Verkiezingen 18 maart Datum 15 juni 2016 Van Verkiezingsuitslag naar Zetelverdeling 1. Berekening kiesdeler: totaal aantal geldige stemmen delen door het aantal zetels. De kiesdeler geeft aan hoeveel stemmen een partij moet hebben om een zetel te krijgen. 2. Bepaling aantal directe zetels per partij, directe zetels zijn zetels waarvoor de partij per zetel de benodigde stemmen volgens de kiesdeler kan leveren. 3. Na onderdeel 2. houdt elke partij in het algemeen nog een aantal reststemmen over, per partij uiteraard minder dan de kiesdeler. 4. De reststemmen vertegenwoordigen een aantal restzetels, het aantal restzetels is altijd kleiner dan het aantal partijen, die mee doen aan de verkiezingen. 5. De toewijzing van de restzetels gaat volgens een bepaalde methode. 6. Bij partijen, die een restzetel krijgen, behouden de reststemmen hun bestemming en dat is de partij die de burger aan die reststem verbonden heeft. Die burger krijgt door die restzetel een stem in raad, staten of parlement 7. De reststemmen van een partij, die geen restzetel krijgt, verliezen hun bestemming. De reststemmen van de burger gaan verloren. Die burger krijgt geen stem in raad, staten of parlement. Eindconclusie Het criterium voor de beste democratisch restzetelverdeling is dat de restzetelverdeling zo dicht mogelijk bij het resultaat van de verkiezingen blijft. Concreet houdt dat in dat er zo min mogelijk reststemmen verloren gaan. Anders gezegd: de restzetels gaan naar de partijen met de meeste reststemmen. Het zal blijken, dat de restzetelverdeling van Hare hieraan voldoet. De huidig gebruikte restzetelverdeling van d Hondt werkt wat betreft de toewijzing van restzetels gunstig uit voor de grote partijen en als gevolg daarvan negatief uit voor de kleinere partijen. Verder gaat bij deze restzetelverdeling een extra hoeveelheid reststemmen verloren. Deze restzetelverdeling werkt oneerlijk en ondemocratisch en dat is ontoelaatbaar. Het ligt voor de hand het gebruik van deze restzetelverdeling te beëindigen. De restzetelverdeling van Hare is een prima opvolger.

2 Aanleiding onderzoek De allereerste aanleiding voor dit onderzoek ligt in het resultaat van de Provinciale Verkiezingen van 18 maart 2015 van de provincie Noord-Holland. Dit waren nog verkiezingen met lijstcombinaties. De uitslag voor de provincie NH bevatte een zeer opvallend punt, D66 kreeg 2 restzetels. Alle andere partijen, die een restzetel toegewezen kregen, ontvingen 1 restzetel. Een tweede aanleiding werd gevormd door aankondiging van min. Plasterk in 2015 om de mogelijkheid van lijstcombinaties bij verkiezingen af te schaffen. Met het aangaan van een lijstcombinatie bestaat de mogelijkheid een extra restzetel binnen te halen voor de eigen partij of een bevriende partij, die met die lijstcombinatie meedoet. De verbinding van lijstcombinatie en restzetelverdeling is nu snel gemaakt. Beide zaken hebben te maken met de verdeling van de restzetels. Het zou nuttig zijn de behandeling van het voorstel van min. Plasterk tot afschaffing van de lijstcombinatie in de 2-de Kamer te combineren met een voorstel voor een nieuwe restzetelverdeling. Een derde aanleiding is de veel gehoorde opmerking, dat de huidige restverdeling de grote partijen bevoordeeld. Hoe zit dat nu concreet in elkaar, waar is dit op gebaseerd? Minister Plasterk heeft i.v.m. de afschaffing van lijstcombinaties daarbij ook het advies gevraagd van de Kiesraad. De Kiesraad heeft geen probleem met die afschaffing, de politiek heeft hier het laatste woord. Verder gaat de Kiesraad in dat advies ook in op de restzetelverdeling. De Kiesraad laat in haar advies twee systemen om de restzetels te verdelen de revue passeren. Het systeem van de grootste overschotten Hare 1 heeft hiervoor de belangrijkste toepassing geleverd, meestal aangeduid met LR-Hare (LR: largest remainders). De restzetels gaan naar die partijen met de grootste aantallen reststemmen. Dit systeem blijft zo dicht mogelijk bij de uitslag van de verkiezingen, de wil van de burger. Het systeem van de grootste gemiddelden De restzetels gaan naar de partijen met de grootste gemiddelden. De belangrijkste toepassing is hier de methode d Hondt 2. Je zou ook kunnen zeggen LA-d Hondt (LA: largest averages). Verleden In het verleden is LR-Hare gebruikt, maar op dit moment (vanaf 1933) is in Nederland de methode d Hondt in gebruik. Partijen kunnen bij deze methode meerdere restzetels krijgen en de grote partijen worden bij deze methode bevoordeeld t.o.v. de kleinere partijen. Dat wordt ook in het advies van de Kiesraad als bekende eigenschap van de methode d Hondt aangegeven. Het onderzoek wordt uitgevoerd op de uitslag van de Provinciale Verkiezingen van 18 maart 2015 en voor alle provincies, maar dan zonder lijstcombinaties zoals min. Plasterk gaat voorstellen. Daarbij laten we de 2 bekende restzetelverdelingen, die van LR-Hare en van d Hondt, de restzetels verdelen. Daarna gaan we de concrete restverdeling van LR-Hare en d Hondt onderling vergelijken. Wat zijn de verschillen en welke methode voor de restzetelverdeling is het meest democratisch? Laten we eerst eens kijken naar een aantal primaire verkiezingsgegevens. In Tabel 1 vonden we deze gegevens, zoals aantal geldige stemmen, reststemmen, statenzetels, restzetels en enkele percentages met relevante totalen en gemiddelden. 1 Thomas Hare Engelse rechter Victor d Hondt Belgisch jurist

3 Allereerst zien we dat het aantal restzetels en reststemmen zeker niet te verwaarlozen klein is, integendeel. Het totaal aantal statenzetels voor de 12 provincies is 570 en daarvan zijn er 75 restzetels, 13,2%. Na de bepaling van het aantal directe zetels, moeten die 75 restzetels nog verdeeld worden. Het totaal aantal geldige stemmen voor alle 12 provincies is , waarvan reststemmen, 12,3%. Alle reden om eens serieus naar het lot van de reststemmen en de verdeling van de restzetels te kijken. Hoe verwerken LR-Hare en d Hondt deze reststemmen en restzetels? Tabel 1 (rest)stemmen, (rest)zetels, percentages en partijen Provincie Prov. afk. Totaal geldige stemmen Reststemmen Percentage reststemmen Aantal partijen Aantal statenzetels Restzetels Groningen GR ,3% Friesland FR ,0% Drenthe DR ,2% Overijssel OV ,8% Gelderland GD ,7% Flevoland FL ,1% Utrecht UT ,2% Noord-Holland NH ,7% Zuid-Holland ZH ,9% Zeeland ZL ,8% Noord-Brabant NB ,1% Limburg LB ,6% Totaal Gemid per prov. 12,3% 47,5 14,6 6,3 Verder zien we in de tabel dat gemiddeld per provincie het aantal restzetels (6,3) beduidend minder is dan het aantal partijen (16,3), die aan de verkiezing hebben meegedaan. Dit heeft tot gevolg dat, hoewel alle partijen wel een aantal reststemmen hebben, maar een klein aantal partijen een restzetel krijgt. Belangrijk De reststemmen van de partij, die een restzetel krijgt, behouden hun bestemmening, d.w.z. de burger, die aan die reststem zijn / haar partij heeft verbonden, krijgt d.m.v. die restzetel een stem in raad, staten of parlement. De reststemmen van een partij, die geen restzetel krijgt, gaan verloren, zij verliezen hun bestemming. De burger van die reststem krijgt geen stem in raad, staten of parlement. Welke restzetelverdeling ook gebruikt wordt, er zullen altijd reststemmen verloren gaan. Het gaat er om bij welke restverdeling dit aantal minimaal is. Een aantal gegevens van Tabel 1 zijn grafisch weergegeven in Grafiek1 en Grafiek 2. In grafiek 1 zien we het enorme verschil in aantal stemmen per provincie, maximaal en minimaal (factor 9). Dit staat natuurlijk in direct verband met het aantal inwoners per provincie. Het percentage reststemmen per provincie is vrij stabiel. -3-

4 Het aantal zetels per provincie in grafiek 2 varieert veel minder, maximaal 55, minimaal 39.(factor 1,4). Blijkbaar is voor een goede controle op het functioneren van een provincie onafhankelijk van haar inwonersaantal, maar wel direct gerelateerd aan haar wettelijke taken een vrij stabiel aantal zetels / Statenleden nodig. Het aantal restzetels is net als het aantal reststemmen ook vrij stabiel met een gemiddelde van 6,3. Restzetels en reststemmen staan natuurlijk in verband met elkaar. Groningen levert een uitschieter met 10 restzetels GRAFIEK 1 TOTAAL AANTAL GELDIGE STEMMEN EN RRESTSTEMMEN GR FR DR OV GD FL UT NH ZH ZL NB LB Geldige stemmen Reststemmen GR FR DR OV GD FL UT NH ZH ZL NB LB zetels restzetels -4-

5 Kiesdrempels Dit onderzoek wordt ook uitgevoerd voor een 3-tal kiesdrempels. Voor de methode d Hondt spelen kiesdrempels geen rol, daar door het werken met de grootste gemiddelden de kleine partijen automatische geëlimineerd worden, uitleg hierover volgt. Voor LR-Hare is de kiesdrempel wel van belang. Partijen die de kiesdrempel niet halen, doen verder bij de toewijzing van (rest)zetels niet mee. De 3 kiesdrempels zijn: 1. kiesdrempel = 1,00 * kiesdeler, verder afgekort met kdr100kdl. 2. kiesdrempel = 0,75 * kiesdeler, verder afgekort met kdr075kdl. 3. kiesdrempel = 0,00 * kiesdeler, verder afgekort met kdr000kdl. In feite geen kiesdrempel Uitslagen Prov. Verk. 18 maart 2015 De Kiesraad bepaalt voor iedere provincie de definitieve uitslag van de verkiezingen. Een en ander wordt vastgelegd in het Procesverbaal van de verkiezingen van Provinciale Staten. (Model P 22-2) Elke provincie heeft zo n proces-verbaal gekregen. De restzetels worden berekend met de methode d Hondt in combinatie met de aangegane lijstcombinaties. In het proces-verbaal wordt echter als iets extra ook de uitslag volgens methode d Hondt gegeven maar dan in het geval, dat er geen lijstcombinaties zijn. Dat is dus de toekomstige situatie bij de verkiezingen, geen lijstcombinaties meer. We gaan dus voor iedere kiesdrempel en daarbij voor iedere provincie berekenen hoe de (rest)zetelverdeling wordt, zowel voor d Hondt, overgenomen uit procesverbaal Model P22-2, als voor LR- Hare, hoeveel reststemmen verloren gaan en welke partijen een zetel verliezen en welke partijen een zetel winnen bij de overgang van de restzetelverdeling van d Hondt, de huidig gebruikte, naar de verdeling van LR-Hare. Dit geeft 36 tabellen met de relevante verkiezingsgegevens per provincie en kiesdrempel. Dit vormt de basisgegevensverzameling van dit onderzoek. Van daaruit zijn een aantal samenvattende overzichten gemaakt. Enkele worden hierna gegeven met enig commentaar. Het geval dat bij een verkiezing elke partij een geheel aantal maal de kiesdeler aan stemmen behaalt, dus alleen directe zetels krijgt en er geen restzetels zijn, is theoretisch mogelijk, maar we laten het hier rusten. Het wordt nu tijd dat we eens wat concreter gaan kijken, hoe LR-Hare en d Hondt de restzetels over de verschillende partijen verdelen. Aan de hand van een heel eenvoudige verkiezingsuitslag, waarbij 1 restzetel verdeeld moet worden over 2 partijen, gaan we dat doen. Zonder probleem is deze berekening ook toe te passen bij provincies met 10 á 15 partijen. Partij Kiesdeler = Zetels direct Aantal stemmen Reststemmen Overschot als % kiesdeler Tekort als % kiesdeler Restzetel volgens Hare Gemid per zetel Dekking % per zetel Tekort als % per zetel Restzetel volgens d Hondt Partij A ,5 6,5 0 Partij D ,4 4,6 1-5-

6 We zien hier dat Partij A 74% van de kiesdeler aan reststemmen heeft, partij D heeft 26% van de kiesdeler. Voor LR-Hare is de keus hier duidelijk: Partij A met het grootste overschot krijgt een restzetel en Partij D niet en in die restzetel voor Partij A behouden die reststemmen hun bestemming. Anders gezegd: de burgers van die reststemmen krijg een stem in raad, staten of parlement. Dat is democratie. De reststemmen van Partij D gaan verloren, gaan niet naar de partij waar voor de burger heeft gekozen. Dit is niet te voorkomen, is inherent aan de verdeling van restzetels. Echter d Hondt werkt anders. Neem even voor de berekening aan dat Partij A en D een restzetel krijgen, dan wordt het gemiddeld aantal stemmen per zetel bij Partij A / (3+1) = 9350 en bij Partij D word dit / (15+1) = Dit geeft een dekkingspercentage van 93,5% met daaraan gekoppeld een tekort van 6,5% voor een volle zetel voor Partij A Voor Partij D wordt dit 95,4% met een tekort van 4,6% voor alle zetels. D Hondt zegt nu het tekort voor een zetel door de eigen stemmen is bij Partij D het kleinst en daaraan gekoppeld het dekkingspercentage het grootst. Dus Partij D krijgt een restzetel en niet Partij A. In die restzetel voor Partij D behouden de reststemmen hun bestemming. De reststemmen van Partij A verliezen hun bestemming, gaan verloren. Kiezen voor het minimale tekort of maximale dekkingspercentage (grootste gemiddelde) doet redelijk aan, maar laten we eens kijken wat hier precies gebeurt. In feite gaat d Hondt hier het tekort voor die éne restzetel (Partij A 26%, Partij D 74%) uitsmeren over alle zetels van de partij. Dat tekort wordt dan voor iedere zetel van Partij A 6,5% en van Partij D 4,6%, maar het totale tekort voor een restzetel, 26% voor Partij A (4 porties tekort van 6,5%) en 74% (16 porties van 4,6%) voor Partij D, blijft natuurlijk ongewijzigd. D Hondt kiest dan voor het laagste percentage van 4,6% en Partij D krijgt een restzetel. Nogmaals reststemmen behouden hun bestemming en reststemmen verliezen hun bestemming, gaan verloren. Bij de keuze voor d Hondt gaan dus extra 4800 reststemmen van burgers verloren. Even vooruit lopend op de gegevens van Tabel 2 blijkt uit die tabel, dat er in werkelijkheid bij de 12 provincies door het gebruik van d Hondt afhankelijk van de kiesdrempel tot reststemmen extra verloren gaan. Democratisch gezien is dit ontoelaatbaar. In de volksmond zou men dit verkiezingsmanipulatie noemen. Het zal duidelijk zijn dat die middeling voor de grote partijen (veel zetels) in lagere tekortpercentages resulteert en dit is ook de grond voor het bekende feit dat de restzetelverdeling van d Hondt de grote partijen bevoordeelt. Omgekeerd houdt dit ook in dat d Hondt de kleine partij benadeelt. Hierdoor wordt een eerlijk functioneren van de democratie al jaren verhinderd. Dit laatste zien we ook bij dit eenvoudige rekenvoorbeeld. Bij de overgang van d Hondt naar LR- Hare verliest een grote partij zijn restzetel ten gunste van kleinere partij. De vraag is nu wat democratisch gezien de hoogste waarde heeft: 1. het toekennen van een restzetel aan partijen met de hoogste overschotten zoals bij LR-Hare, dus maximaal behoud van de reststemmen. of -6-

7 2. een bepaalde verdeling van de stemmen toepassen en de partijen met de hoogste dekkingspercentages een restzetel toekennen. Voordelig voor grotere partijen, nadelig voor kleinere partijen en gepaard met het verlies van een extra aantal reststemmen. Criterium Door bovenstaande vraagstelling komen we ook bij de vraag wat nu het criterium is voor de beste restzetelverdeling. Democratisch gezien moeten we aan een goede restzetelverdeling de eis stellen dat de restzetelverdeling zo dicht mogelijk bij het resultaat van de verkiezingen blijft, er zo min mogelijk reststemmen mogen verloren gaan. Dit wordt bereikt als de restzetels naar de partijen gaan met de meeste reststemmen. De restzetelverdeling die hier aan voldoet is de meest eerlijke en democratische restzetelverdeling. Het zal duidelijk zijn, dat we op grond van het geformuleerde criterium bij de bovenstaande vraagstelling moeten kiezen voor de methode van restzetelverdeling voor LR-Hare. Deze restzetelverdeling is het meest democratisch. Oneigenlijk gebruik restzetelverdeling Jarenlang wordt de restzetelverdeling (d Hondt) gebruikt, waardoor de verhouding tussen de zetels van de grotere partijen en de zetels van de kleinere partijen beïnvloed wordt ten gunste van de grotere partijen. Dat is oneigenlijk gebruik van de restzetelverdeling, derhalve ondemocratisch en ontoelaatbaar. Besluitvorming Het is van het grootste belang dat we de juiste restzetelverdeling kiezen. Daar de restzetelverdeling van LR-Hare en d Hondt verschillen in de toewijzing van restzetels, bestaat de mogelijkheid dat een voorstel bij het gebruik van d Hondt verworpen wordt, maar dat hetzelfde voorstel bij LR-Hare wordt aangenomen in een raad, staten of parlement. Democratisch tekort De relatie tussen de restzetelverdeling en het aantal reststemmen, dat verloren gaat, ontbreekt geheel in het advies van de Kiesraad over de afschaffing van de lijstcombinaties. Dat is toch wel een democratisch tekort van dat advies. Zoals reeds vermeld hebben we in dit onderzoek aan de hand van de 2 bekende methoden voor de restzetelverdeling, methode d Hondt (de huidig gebruikte) en methode LR-Hare, onderzocht hoe groot het aantal verloren reststemmen is bij die 2 methodes. Het resultaat hiervan moet bepalend zijn voor de keus van de te gebruiken restzetelverdeling. Verder hebben we onderzocht als we niet d Hondt maar LR-Hare gebruiken voor de restzetelverdeling, welke partijen een restzetel verliezen en welke partijen er een zetel bij krijgen. Vooruit lopend op het resultaat van het onderzoek kunnen we voor de duidelijkheid hier al wel zeggen dat de methode LR-Hare het minste aantal verloren reststemmen veroorzaakt. En bij de overgang van d Hondt naar LR-Hare zien we een verschuiving van restzetels is van de grote naar de kleinere partijen. Dit is ook geheel in overeenstemming met het oordeel van de Kiesraad over de methode d Hondt. D Hondt bevoordeelt de grote partijen. Samenvattende overzichten We laten nu in een 3-tal samenvattende overzichten (een deel van) het resultaat van het onderzoek zien. -7-

8 Tabel 2 geeft op basis van de uitslag van de Provinciale Verkiezingen van 18 maart 2015 voor de 3 kiesdrempels het aantal reststemmen met juiste bestemming en het aantal verloren reststemmen bij het gebruik van d Hondt en LR-Hare voor alle provincies tezamen, geen lijstcombinaties. Tabel 2 Totaal aantal reststemmen: (zie tabel 1) D Hondt LR-Hare Kiesdrempel Reststemmen met juiste bestemming Verloren reststemmen Reststemmen met juiste bestemming Verloren reststemmen Winst extra reststemmen met juiste bestemming t.o.v. d'hondt kdr100kdl kdr075kdl kdr000kdl We zien, dat het aantal reststemmen met de juiste bestemming bij LR-hare bij alle 3 kiesdrempels hoger ligt dan bij d Hondt en met het kleiner worden van de kiesdrempel de winst aan reststemmen met de juiste bestemming ook nog toeneemt bij LR-Hare, van naar Anders gezegd LR-Hare is democratischer dan d Hondt, meer reststemmen behouden hun bestemming, blijven bij de partij waar de burger voor gekozen heeft. Ruwweg kunnen we zeggen, dat 2/3 van het totale aantal reststemmen ( ) hun bestemming behouden in een bijbehorende restzetel en een derde hun bestemming verliezen en verloren gaan. Tabel 3 In het onderzoek is ook gekeken naar de partijen die een zetel verliezen en de partijen die een zetel winnen bij de overgang van restzetelverdeling van d Hondt naar die van LR-Hare Tabel 3 Verlies en winst per partij getotaliseerd over alle provincies met kdr100kdl VVD -4 DR GD NH ZL 50PLUS 3 DR GD LB SP -4 GR FL NB LB PvdD 3 GR FL NB CDA -3 GD FL NB ChristenUnie 2 GD ZH PvdA -2 DR ZH GroenLinks 2 ZH NB PVV -1 LB D66 2 GR LB SGP -1 ZL SGP 1 FL D66-1 ZH CU-SGP 1 NH Partij voor het Noorden -1 GR Sterk Lokaal 1 DR Partij voor Zeeland 1 ZL Zeeland Lokaal 1 ZL Totaal

9 In tabel 3 is dit per partij getotaliseerd over alle provincies weergegeven met de kiesdrempel = 1,00 * kiesdeler, verder afgekort met kdr100kdl. We zien heel duidelijk dat de grote partijen inleveren ten gunste van kleinere partijen. In totaal verwisselen 17 restzetels van partij. Voorb. De VVD verliest 4 statenzetels en wel één in de provincies DR, GD, NH en ZL. 50PLUS wint 3 restzetels in de provincies DR, GD en LB. Ook de kleinere partijen Sterk Lokaal, Partij voor Zeeland en Zeeland Lokaal krijgen er een restzetel bij. In het geval van geen kiesdrempel kdr000kdl verwisselen 21 restzetels van partij. Grafiek 3 In deze grafiek is tabel 3 in beeld gebracht. In één oogopslag zien we verlies van de grote partijen en de winst van de kleinere partijen. 4 GRAFIEK 3 TABEL 3 GRAFISCH WEERGEGEVEN kdr100kdl Grootte fractie decimaal Het hele probleem van de restzetelverdeling wordt veroorzaakt door het feit dat het aantal zetels en de omvang van een fractie een geheel getal moet zijn. De stemwaarde van ieder fractielid is één. Het wordt heel anders en de problematiek van de restzetelverdeling verdwijnt dan ook als de fractiegrootte een decimaal getal mag zijn. In dat voorbeeld van die heel eenvoudige verkiezingsuitslag krijgt dan Partij A 3,74 zetels en Partij D 15,26 zetels. Fractie A bestaat dan uit 4 persomen echter elk met een stemwaarde kleiner dan één. De stemwaarde van fractielid A wordt dan 3,74 / 4 = 0,935 en voor fractielid D wordt dit 15,26 / 16 = 0,954. We laten dit hier verder rusten. -9-

10 Drs. C. Kruijmer (Kees) Fractiemedewerker Ouderenpartij NH

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer 14 september 2015 www.ouderenpartij-nh.nl Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer Onderwerp: De integriteit van de restzetelverdeling bij

Nadere informatie

Puzzel: De stem van de Statenleden

Puzzel: De stem van de Statenleden Puzzel: De stem van de Statenleden Korte omschrijving werkvorm De verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn geweest, de uitslag is bekend en de volgende verkiezingen staan alweer voor de deur: die van

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2016. Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2016. Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport Vrouwen in de Provinciale Staten Onderzoeksrapport April 2015 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2015 in de Provinciale Staten gekozen? Op 18 maart waren er in Nederland verkiezingen voor de Provinciale

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van wethouders

Persoonlijke gegevens van wethouders Persoonlijke gegevens van wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2016. Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2016. Aandeel

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen 19 maart Zet de daling in opkomst zich door? En is er in de regio ook winst voor de lokale partijen en D66 te zien? Het Onderzoekcentrum zet in deze factsheet

Nadere informatie

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen Voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Inlichtingen Diana van Driel T 070-3613156 F Uw kenmerk Onderwerp Eerste Kamerverkiezingen systematiek voorkeurstemmen en lijstverbindingen

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer Uitslagen Verkiezing Tweede Kamer Inhoud 1 Opkomst in regio iets hoger dan gemiddeld 2 Wie zijn winnaars en wie de verliezers(s)? De opkomst voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer van 15 maart was hoog.

Nadere informatie

BESTUURLIJKE VERNIEUWING?

BESTUURLIJKE VERNIEUWING? BESTUURLIJKE VERNIEUWING? De rol van de provincie en de Eerste Kamer 11 maart 2015 Nederlanders willen leden Eerste Kamer direct kunnen kiezen 1 I&O Research vroeg in haar laatste peiling 2 naar een aantal

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2014 Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2014 Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2014 een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

LIMBURG. Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom

LIMBURG. Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom LIMBURG Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom Politieke uitspraak van het jaar - Limburg 3) Ik ben op alles voorbereid maar niet op politici die glashard

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten

Diversiteit in Provinciale Staten Diversiteit in Provinciale Staten In aanloop naar de verkiezingen van 2 maart inventariseerde E-Quality, hét kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, de kandidatenlijsten (zie werkwijze) van

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: Een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2016. Een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

13% 0% Zeker wel Wel Neutraal Niet Zeker niet Weet niet

13% 0% Zeker wel Wel Neutraal Niet Zeker niet Weet niet Asielzoekers 28% 27% 2 1 13% Zeker wel Wel Neutraal Niet Zeker niet Weet niet 1% 4 4 3 2 1 38% 19% 18% Zeker wel Wel Neutraal Niet Zeker niet Weet niet 1% 1 Asielzoekers per politieke partij 8 7 6 5 4

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2016 2017 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen B

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies)

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies) Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen (wetsvoorstel 34 377) Bijlage bij NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

Nadere informatie

De PVV in het land en in de peiling

De PVV in het land en in de peiling De PVV in het land en in de peiling Zowel in als in is de PVV in de laatste peilingen van Peil.nl lager uitgekomen dan bij de verkiezingen zelf. Een analyse naar de reden hiervan geeft een beter beeld

Nadere informatie

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan

Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid om lijstencombinaties aan te gaan VOORSTEL VAN WET Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Vrouwen in politiek en openbaar bestuur. Voortgangsrapportage 2003

Vrouwen in politiek en openbaar bestuur. Voortgangsrapportage 2003 Vrouwen in politiek en openbaar bestuur Voortgangsrapportage 2003 1. Inleiding Voor u ligt de elfde rapportage Vrouwen in politiek en openbaar bestuur. Sinds 1993 worden de streefcijfers en ontwikkelingen

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen Onderzoekcentrum drs. J.M.A.. Schalk maart Colofon Tekst Informatie Onderzoekcentrum GR Onderzoekcentrum Postbus 619 3300 AP 078 620 65 25 www.onderzoekcentrumdrechtsteden.nl

Nadere informatie

Infographic: De uitslag

Infographic: De uitslag Infographic: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over peilingen en over

Nadere informatie

1 Hoe lang bent u werkzaam als makelaar? 2 Bent u de enige makelaar in het bedrijf waar u werkt?

1 Hoe lang bent u werkzaam als makelaar? 2 Bent u de enige makelaar in het bedrijf waar u werkt? Bijlage: Onderzoeksresultaten 8 7 1 Hoe lang bent u werkzaam als makelaar? 7 6 5 4 3 2 1 1% 6% Korter dan 2 jaar 2-5 jaar 5-10 jaar Langer dan 10 jaar 18% 7 6 5 4 2 Bent u de enige makelaar in het bedrijf

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 3e Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Opdrachtgever: RTV Oost maart 2011 Derde Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Bent u ervan op de hoogte dat er begin maart

Nadere informatie

Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen

Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen Vrouwen in de Verkiezingsuitslagen 2009 2011 Provinciale Staten Gemeenteraden Tweede Kamer Samengesteld door: Annemarie Nijenhuis-Hasselman Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen, Vrouwenarbeid en

Nadere informatie

Rust en onrust Beperkte vernieuwing van het Provinciaal bestuur in 2015

Rust en onrust Beperkte vernieuwing van het Provinciaal bestuur in 2015 Rust en onrust Beperkte vernieuwing van het Provinciaal bestuur in 2015 Stichting Decentraalbestuur.nl 13 november 2015 Colofon Onderzoeker Dr. P. Castenmiller (Stichting DecentraalBestuur.nl) Contactgegevens

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag.

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. In beeld: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen Jef Smulders en Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid 26 mei 2014 Inleiding en belangrijkste

Nadere informatie

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen Jef Smulders en Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid 25 juni 2014 Geactualiseerde versie

Nadere informatie

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015 Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015 Geldshop, onafhankelijk adviseur en bemiddelaar in consumptief krediet, heeft een grootschalig onderzoek gedaan naar leningaanvragen voor het leendoel

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen, op basis van gegevens van Bureau Verkiezingen. Meer statistische informatie kunt u aanvragen

Nadere informatie

Zitting hoofd- en centraalstembureau. Vaststellen uitslag stemming en verkiezing

Zitting hoofd- en centraalstembureau. Vaststellen uitslag stemming en verkiezing Zitting hoofd- en centraalstembureau Vaststellen uitslag stemming en verkiezing Agenda zitting HS 21-3-2014 1. Opening vergadering HS door de voorzitter 1. Vaststellen uitslag stemming en proces-verbaal

Nadere informatie

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011-31 jan. 2011- Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 31 januari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

StemWijzer in de provincie

StemWijzer in de provincie StemWijzer in de provincie Verslag van een enquête onder gebruikers van de provinciale StemWijzers bij de Provinciale Statenverkiezingen van 7 maart 2007. April 2007 Dr. M. Boogers TILBURGSE SCHOOL VOOR

Nadere informatie

De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel

De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel 345 De lijstencombinatie. Een opmerkelijke figuur in ons kiesstelsel R. DE JONG* Inleiding Op 9 december 2014 werd in de Tweede Kamer de motie-taverne aangenomen over het afschaffen van lijstencombinaties

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

DE VERKIEZINGSUITSLAG

DE VERKIEZINGSUITSLAG DE VERKIEZINGSUITSLAG MAART 2017 - POLITIEK IN PRAKTIJK DOCENTENHANDLEIDING DE WERKVORM IN HET KORT Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen dat politieke partijen met elkaar moeten samenwerken

Nadere informatie

Ontwikkeling naar duurzaamheid is te belangrijk om aan het toeval over te laten.

Ontwikkeling naar duurzaamheid is te belangrijk om aan het toeval over te laten. Ing. maart 2014 PS2014-1 2014-0039 PS23/4 Van: geurt van de kerk Verzonden: maandag 10 maart 2014 9:44 Aan: info@gdindex.nl Onderwerp: Gemeentelijke duurzaamheidsindex GDI#2014

Nadere informatie

Een vergelijking tussen het zetelverdelingssysteem d Hondt (Parlement, Provincie) en het zetelsverdelingssysteem Imperiali (Gemeenteraad)

Een vergelijking tussen het zetelverdelingssysteem d Hondt (Parlement, Provincie) en het zetelsverdelingssysteem Imperiali (Gemeenteraad) Een vergelijking tussen het zetelverdelingssysteem d Hondt (Parlement, Provincie) en het zetelsverdelingssysteem Imperiali (Gemeenteraad) Wim Van Roy, stafmedewerker De Wakkere Burger vzw De regels van

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Verkiezingen Europees Parlement Hoe stemden de inwoners van de bij de verkiezingen voor het Europees Parlement? Wijkt hun stemgedrag af van de landelijke uitslag? En, welke en werden

Nadere informatie

Puzzel: welke regering krijgen we?

Puzzel: welke regering krijgen we? Puzzel: welke regering krijgen we? Korte omschrijving werkvorm Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen welke politieke partijen met elkaar kunnen samenwerken op basis van de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Website Benchmark. Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 2015 BENCHMARK ONDERZOEK

Website Benchmark. Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 2015 BENCHMARK ONDERZOEK Website Benchmark Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 2015 BENCHMARK ONDERZOEK Provinciale Statenverkiezingen 2015 Provinciale Statenverkiezingen betekent: campagnes. Uiteraard van politieke partijen,

Nadere informatie

Leningen oversluiten Het oversluitonderzoek

Leningen oversluiten Het oversluitonderzoek Leningen oversluiten Het oversluitonderzoek Geldshop, onafhankelijk adviseur en bemiddelaar in consumptief krediet, heeft in het eerste kwartaal van 2017 onderzoek gedaan naar leningen voor het oversluiten

Nadere informatie

Leningen oversluiten Oversluitonderzoek 2017

Leningen oversluiten Oversluitonderzoek 2017 Leningen oversluiten Oversluitonderzoek 2017 Geldshop, onafhankelijk adviseur en bemiddelaar in consumptief krediet, heeft in de eerste acht maanden van 2017 onderzoek gedaan naar leningaanvragen ten behoeve

Nadere informatie

Provinciale ambtsdragers Inleiding en werkwijze

Provinciale ambtsdragers Inleiding en werkwijze Provinciale ambtsdragers 2014 1. Inleiding en werkwijze Sinds 2011 inventariseert de Stichting Decentraalbestuur.nl In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties enkele kenmerken

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2008 2009 31 200 IIA Vaststelling van de begrotingsstaat van de Staten-Generaal (IIA) voor het jaar 2008 D VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout

Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout Restzetelverdeling Provinciale Staten en Eerste Kamer Eliora van der Hout Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 De d Hondt methode bij de oude en de nieuwe omvang van de staten... 3 3 Reparatie representatie

Nadere informatie

Ouderen en de arbeidsmarkt. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

Ouderen en de arbeidsmarkt. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Inhoudsopgave 1...1 2 Hoofdsectie...2 1 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen met betrekking tot ouderen van 55 + en de arbeidsmarkt?...2 2 Oudere werknemers moeten goedkoper

Nadere informatie

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand.

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. Nationaal Leenonderzoek Analyse van tienduizenden lening aanvragen in 2015 Onlangs is door Geldshop een grootschalig onderzoek

Nadere informatie

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2017 vs 2016

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2017 vs 2016 MAAKT HET WAAR Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2017 vs 2016 Geldshop, onafhankelijk adviseur en bemiddelaar in consumptief krediet, heeft een grootschalig onderzoek gedaan naar leningaanvragen voor

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek Verkiezingen Tweede Kamer, maart voorlopige uitslag Projectnummer: Slot, Jeroen Hylkema, Cor Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal Postbus, AR Amsterdam j.slot@amsterdam.nl Telefoon www.ois.amsterdam.nl c.hylkema@amsterdam.nl

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 14 tot en met 19. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt.

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 14 tot en met 19. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt. Examen VWO 2007 tijdvak 1 vrijdag 1 juni totale examentijd 3,5 uur wiskunde A1 Compex Vragen 14 tot en met 19 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt. Het gehele

Nadere informatie

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015 Uitstekend eerste halfjaar 2015 Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt heeft een prima eerste half jaar achter de rug. In de eerste 6 maanden van 2015 werden door het Kadaster 75.249 woningtransacties

Nadere informatie

Nationale Tuinvogeltelling 2010

Nationale Tuinvogeltelling 2010 Nationale Tuinvogeltelling 21 Huismus wederom het hoogste aantal, Merel het vaakst gemeld De Nationale Tuinvogeltelling van 23 en 24 januari werd voor de 7 e keer georganiseerd door Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN 16 maart 2015 VVD, PvdA en SP stijgen PVV en D66 leveren in Aftreden bewindslieden bevestigt kiezers vooral in partijvoorkeur VVD en PvdA tonen licht herstel;

Nadere informatie

e:

e: Hoofdpunten Rapport DeCollegetafel Wethouders in de collegeperiode 2010-2014 - Vier op de tien wethouders zijn tijdelijk of definitief gestopt - Ruim 1 op de 5 wethouders kwam ten val door een politieke

Nadere informatie

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens

Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni Deel 2. Statistische gegevens Uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van 9 juni 2010 Deel 2. Statistische gegevens 1 Colofon Publicatie Kiesraad Postbus 20011 2500 EA Den Haag Augustus 2010 Contact Secretariaat

Nadere informatie

Aanvulling BBL-oud-grond Provincies, natuurlijk doen! Onder embargo. 2

Aanvulling BBL-oud-grond Provincies, natuurlijk doen! Onder embargo. 2 1. Inleiding Voor de verdeling van de middelen uit de hoofdlijnennotitie van het ministerie van EZ ( 200 miljoen) is advies gevraagd aan onze commissie (Commissie Jansen-2). Dit advies is uitgebracht in

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

Wat zegt de Tilburgse kiezer?

Wat zegt de Tilburgse kiezer? Wat zegt de Tilburgse kiezer? De resultaten van de exitpoll van de Tilburgse gemeenteraadsverkiezing 2014 DEMOS Centrum voor Beter Bestuur en Burgerschap Julien van Ostaaijen, Koen van der Krieken, Sabine

Nadere informatie

KIES RAAD. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011

KIES RAAD. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 KIES RAAD D n El El De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 2500 EA Den Haag SECRETARIAAT KIESRAAD 11juni 2015 Onderwerp Advies over restzetelverdeling bij het afschaffen

Nadere informatie

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente

Henk van der Kolk Leerstoel politicologie Faculteit BBT Postbus 217, 7500AE Enschede Universiteit Twente De consequenties van een gemengd stelsel met meervoudige districten en een gedeeltelijk personenstelsel voor de zetelverdeling van de Tweede Kamer: kiesdrempels en districtsomvang Henk van der Kolk H.vanderkolk@utwente.nl

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I

Eindexamen wiskunde A1-2 vwo 2007-I Restzetels Op 2 maart 1994 vonden er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen plaats. In de gemeente Enschede werden 67 787 stemmen uitgebracht. De verkiezingsuitslag is weergegeven in tabel 1. In de tweede

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen Nr.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 377 Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen Nr.

Nadere informatie

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen 19 maart 2015 Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen

Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen Gemeenteraadsverkiezingen 2018: Samenwerking met andere partijen Als PvdA vinden wij het belangrijk om samen te werken met bewoners en maatschappelijke organisaties. Op lokaal niveau zorgen we op die manier

Nadere informatie

HERINDELINGSVERKIEZING GEMEENTE ZEVENAAR 22 NOVEMBER 2017 INFORMATIEBROCHURE

HERINDELINGSVERKIEZING GEMEENTE ZEVENAAR 22 NOVEMBER 2017 INFORMATIEBROCHURE HERINDELINGSVERKIEZING GEMEENTE ZEVENAAR 22 NOVEMBER 2017 INFORMATIEBROCHURE Inleiding In deze brochure is informatie opgenomen voor de politieke partijen die mee willen doen aan de herindelingsverkiezing

Nadere informatie

Statistische gegevens

Statistische gegevens Statistische gegevens Provinciale Statenverkiezingen 7 maart 2007 Kiesraad Den Haag, september 2007 Inhoudsopgave Afkortingenlijst 5 Voorwoord 7 1 Inleiding 9 1.1 Kiesrecht 9 1.2 Kieskringen, stemdistricten

Nadere informatie

Politieke Barometer Onderwijs

Politieke Barometer Onderwijs Rapportage Politieke Barometer Onderwijs directeuren en leerkrachten basisonderwijs Utrecht, 25 juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven Henk Westerik Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

Wat is BeterStemmen.nl?

Wat is BeterStemmen.nl? BeterStemmen.nl na de Tweede Kamer-verkiezingen van 217 de resultaten PVV marginaal D66 meeste waardering PvdA minder gestraft VVD regulier gewonnen met strategische stemmen BeterStemmen.nl onderzoekt

Nadere informatie

Leenonderzoek Het autolening onderzoek 2017

Leenonderzoek Het autolening onderzoek 2017 Leenonderzoek Geldshop heeft een grootschalig onderzoek naar leningaanvragen voor auto s in Nederland uitgevoerd. In totaal werd de data van duizenden aanvragen in de periode januari 2016 tot en met augustus

Nadere informatie

Belangen: Provinciaal formatiespel

Belangen: Provinciaal formatiespel Belangen: Provinciaal formatiespel Korte omschrijving werkvorm Onderhandelingen rondom de vorming van een nieuw provinciaal bestuur (College van Gedeputeerde Staten) nemen vaak veel tijd in beslag. Soms

Nadere informatie

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek?

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? 29 november 2016 Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 Het was fascinerend om te zien hoe op 3 maart s avonds door politici en media gereageerd werd op een uitslag die door de NOS en ANP

Nadere informatie

RUZIE OVER DE FUSIE?

RUZIE OVER DE FUSIE? RUZIE OVER DE FUSIE? resultaten van een enquête onder gemeentebestuurders en raadsleden in Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Amsterdam, november 2011 Projectnummer: 1578 ERGO: BUREAU VOOR MARKT- EN BELEIDSONDERZOEK

Nadere informatie

Minister van BZK Tijdvak: 5 november oktober november Unie van Waterschappen. 21 november x burgemeestersbenoeming

Minister van BZK Tijdvak: 5 november oktober november Unie van Waterschappen. 21 november x burgemeestersbenoeming Minister van BZK Tijdvak: 5 november 2012 9 oktober 2015 19 november 2012 - Unie van Waterschappen 21 november 2012 22 november 2012 - IPO, VNG en Unie van Waterschappen 26 november 2012 27 november 2012

Nadere informatie

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald Persbericht PB99-191 28 juli 1999 9.30 uur Werkloosheid in alle provincies gedaald De gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt in 1998 leidde in alle provincies tot een daling van de werkloosheid en een

Nadere informatie

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Ook bij tussentijdse verkiezingen bestaat de behoefte de uitslag te interpreteren naar een landelijke trend. Hoewel dat door een

Nadere informatie

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Bij ieder steekproefonderzoek is de mate van representativiteit een probleem. Gelden de uitspraken die gedaan worden op basis van

Nadere informatie

Brochure politieke partijen

Brochure politieke partijen Brochure politieke partijen HERINDELINGSVERKIEZING GEMEENTERAAD GEMEENTE WAADHOEKE 22 NOVEMBER 2017 Inleiding In deze brochure is informatie opgenomen voor de politieke partijen die mee willen doen aan

Nadere informatie

Politieke Barometer Onderwijs

Politieke Barometer Onderwijs Rapportage Politieke Barometer Onderwijs directeuren voortgezet onderwijs Utrecht, 28 juni 2016 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Liesbeth van der Woud Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

De Politieke Barometer Onderwijs

De Politieke Barometer Onderwijs De Politieke Barometer Onderwijs (meting januari 2012) Utrecht, januari 2012 DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven Cécile Mutgeert MEd Postbus 6813 500 AR Utrecht telefoon: 030 263 1080 e-mail:

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-145 29 juni 2000 9.30 uur Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Door de gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt

Nadere informatie