Op weg. naar goed management. Basisboek bij het project Eerst kiezen, dan delen. Routekaart. naar goed financieel management. 2.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op weg. naar goed management. Basisboek bij het project Eerst kiezen, dan delen. Routekaart. naar goed financieel management. 2."

Transcriptie

1 Hoe gaat men binnen de organisatie het gesprek aan over deze evaluatie? Naar wie verantwoordt de organisatie zich over de geleverde kwaliteit en opbrengsten? Welke consequenties heeft dit voor afspraken over taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden, budget verdelingen en latere beleidsplannen? Wat kan geleerd worden uit de vorige vragen? Hoe verhouden die resultaten zich tot de ingezette middelen en waarom zijn de budgetten over- of onderschreden? Welke doelen zijn niet behaald en waarom zijn juist deze doelen niet behaald? Welke doelen zijn wel behaald en waarom zijn juist deze wel doelen behaald? Welke geledingen worden hierbij op welke manier betrokken? Hoe wordt de evaluatie en de verantwoording binnen onze organisatie georganiseerd? Welke bronnen worden gebruikt om de juiste gegevens en data te verzamelen? Wie legt in deze uitvoeringsfase op welke wijze informatie vast die nodig is voor een latere evaluatie en verantwoording? Op welke wijze worden de tussenrapportages benut om na signalering van afwijkingen de tegenmaatregelen melden? Plannen Dilemma Dilemma Zijn de activiteiten over de afgelopen periode (jaar of meerjaren) geëvalueerd? Welke afspraken zijn gemaakt over hoe en wanneer budgethouders aan hun leidinggevende aangeven wat hun verklaring is voor afwijkingen en wat hun maatregelen zullen zijn? Zijn de doelen bereikt en de beoogde resultaten behaald over de afgelopen periode? Welke afspraken zijn gemaakt over wie wanneer tussentijdse, ongewenste afwijkingen signaleert? Hoe verhoudt de doelverwezenlijking zich tot de hoogte van de investering (kosten baten analyse)? Welke consequenties met betrekking tot beleidskeuzes, budgetverdelingen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden heeft deze evaluatie? Hoe wordt in de In hoeverre is tussenrapportages iedereen binnen gerapporteerd over de eigen taken en de voortschrijdende verantwoordelijkheden doelverwezenlijking, voldoende op de zodat een beeld hoogte van wat ontstaat van de er gemonitord verhouding tussen moet worden en middeleninzet en welke informatie bereikte opbrengsten? hiervoor nodig is? Op welke wijze vormt deze evaluatie een deel van de input voor de nieuwe meerjarenstrategie? Op welke wijze zijn de toezichthouders, de directeuren, de staf en de (G)MR betrokken bij de vaststelling en de toelichting op de gemaakte keuzes? Wat zijn onze gezamenlijke ambities voor de komende periode (vier jaar)? Routekaart bij het project Eerst kiezen, dan delen Dilemma Op basis van welke fundamenten stellen we onze doelen vast (intuïtie, data-driven, wetenschap etc.)? Op welke wijze worden de budgetten aan budgethouders (scholen, projectleiders, e.d.) toegekend? Hoe en wanneer betrekken we onze stakeholders in de ontwikkeling van het strategisch beleidsplan (SBP)? Kan de defi nitieve begroting opgesteld worden en kunnen op basis van deze begroting budgetten vastgesteld worden? Bevat ons meerjarenbeleidsplan ook een meerjaren begroting, een investeringsplan en een meerjaren-onderhoudsplan? Welke speerpunten worden opgenomen in de beleidskalender met daarin de relevante data voor de toezichthouders en de (G)MR? Wie monitort wie gedurende het schooljaar? Wanneer zijn de gesprekken met de schooldirecteuren over de afspraken en de resultaten uit het SBP en het schoolplan? Op welke wijze is de planning uit SBP gekoppeld aan de beleidskalender, de schoolplannen en beleidsagenda? Hoe zien de verwachten baten en de doorlopende lasten (lasten van ongewijzigd beleid) eruit? Welke nieuwe lasten en lastenverschuivingen zijn er op basis van de nieuwe doelstellingen (afkomstig uit fase 1 en 2)? Op welke wijze kunnen de uitkomsten van baten- en lastenramingen op hun bedrijfseconomische aanvaardbaarheid beoordeeld worden? Welk vooraf opgesteld fi nancieel toetsingskader wordt gebruikt (dat uitspraken doet over de wenselijke rentabiliteit en vermogensverhoudingen)? Welke onderbouwde afweging ligt ten grondslag aan deze wenselijke rentabiliteit en vermogensverhoudingen? En welke plaats neemt de risicoanalyse hierbij in? Dilemma Op weg naar goed financieel management 1. Routekaart naar goed financieel management Dilemma 2. Programmeren Basisboek bij het project Eerst kiezen, dan delen 5. Evalueren 3. Budgetteren 4. Uitvoeren Dilemma De Routekaart naar goed fi nancieel management is ontwikkeld door Van Beekveld & Terpstra (www.vanbeekveldenterpstra.nl) in opdracht van de PO-Raad (www.poraad.nl)

2

3 Op weg naar goed financieel management

4 Colofon In opdracht van de PO-Raad ontwikkeld door Martine Fuite, Henk Hendriks, Femke Rood en Suzanne Witteveen van Van Beekveld & Terpstra Organisatieadviesbureau Met tekstbijdragen van: Marcel Verbart Tekstredactie: Claudia Smit Vormgeving en druk: Thoben Offset Nijmegen Illustraties: Marjorie Specht, Ontwerpkantoor ISBN: PO-Raad en Van Beekveld & Terpstra Organisatieadviesbureau 2

5 Op weg naar goed financieel management Basisboek bij het project Eerst kiezen, dan delen

6 Inhoud Voorwoord 7 Leeswijzer 8 1. Het belang van een koppeling van doelen en middelen Focus op beheer, ondanks lumpsumfinanciering Bestuurders verantwoordelijk voor onderwijskwaliteit Verantwoordingscultuur Meer met minder Vermogen onder een vergrootglas 15 Samenvatting Sturen op onderwijsopbrengsten Kenmerken van opbrengstgericht werken Richting geven aan opbrengstgericht werken Duidelijkheid over opbrengsten Duidelijkheid over opbrengstgericht werken De ketenbenadering De rol van verwachtingen Het maken van onderwijsinhoudelijke keuzes 27 Samenvatting Goed financieel management Duidelijke definities Financieel management Financieel beleid en financieel beheer Financieel management in ontwikkeling De interpretatie van de niveaus De pijlers van goed financieel management 43 Samenvatting De planning- & controlcyclus Invloed governancemodel Voorwaarden voor kwaliteit Planning & control in de praktijk Plannen en programmeren Budgetteren Uitvoeren Evalueren en verantwoorden 63 Samenvatting Goed financieel management in uw organisatie Waarom deskundigheidsprofielen? De deskundigheidsprofielen Toezichthouder Bestuurder Directeur Controller Financiële staf Medewerker 78 4 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

7 5.2.7 (G)MR-lid De deskundigheidseisen aan uw organisatie Daadwerkelijk verandering realiseren Stappen voor een betere onderwijskwaliteit 81 Samenvatting Toezicht en medezeggenschap Toezicht Leiden, besturen en toezicht houden De focus van toezicht De uitdaging voor bestuurders De uitdaging voor toezichthouders Medezeggenschap Rollen bij beleid Aandachtspunten 95 Samenvatting 98 Noten 119 Bijlagen Wet- en regelgeving 122 a. Wet op het primair onderwijs 122 b. Wet medezeggenschap op scholen 124 c. Code goed bestuur in het primair onderwijs Deskundigheidsprofielen Begrippenlijst 133 Literatuur 140 Woord van dank Scenario s, risico en vermogen Scenario s met meerjarig perspectief Randvoorwaarden Volgorde Risico s en risicomanagement In control Omgaan met instrumenten Omgaan met risico s Gecombineerde aanpak Vermogen Omvang en samenstelling Vermogen en risico 113 Samenvatting 116 INHOUD 5

8 6 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

9 Voorwoord De maatschappelijke opdracht aan ons allen is ten eerste om zo goed mogelijk onderwijs te geven, ten tweede om de middelen die we daarvoor krijgen, doelmatig in te zetten. Dat staat centraal in het project van de PO-Raad: Eerst kiezen, dan delen. Voor u ligt het basisboek dat de activiteiten van dit project ondersteunt. De PO-Raad wil met dit project de schoolbesturen in het primair onderwijs ondersteunen om hun financiële deskundigheid te versterken. Daarbij gaat het niet zozeer om het bevorderen van financial control, maar om een versterking van de koppeling tussen de (onderwijs-) opbrengsten en de inzet van middelen. Ook de manier waarop de realisatie van die opbrengsten en de inzet van middelen worden gevolgd, krijgt binnen dit project volop aandacht. Sinds de invoering van de lumpsum in 2006 hebben onderwijsbestuurders, directeuren en toezichthouders al veel aandacht besteed aan zorgvuldig financieel beheer. De volgende stap is het verder uitwerken van een goed financieel beleid: welke bijdrage kan een goed financieel beleid leveren aan goed onderwijs? Het project nodigt alle betrokkenen in het primair onderwijs, bestuurders, toezichthouders, directeuren, controllers en (G)MR-leden, uit stil te staan bij wat ze met de inzet van financiële middelen willen bereiken en hoe ze de doelenverwezenlijking en de inzet van budgetten op een samenhangende wijze kunnen bewaken. Het project Eerst kiezen, dan delen bestaat uit verschillende activiteiten, alle gericht op verbetering van de koppeling tussen doelenverwezenlijking en middeleninzet. Een belangrijk onderdeel is een praktijkgericht trainingsaanbod, dat in de eerste plaats bestemd is voor eindverantwoordelijken van onderwijsorganisaties (bestuurders en directeuren meerpitters en eenpitters), maar tevens (beperkt) toegankelijk voor toezichthouders en ondersteuners. In de trainingen staat de praktijk van alledag centraal. De focus is gericht op manieren waarop deelnemers binnen hun eigen organisatie de koppeling tussen doelenverwezenlijking en middeleninzet kunnen versterken. Er is veel ruimte voor het uitwisselen van ervaringen en het samen beoordelen van good practices. Met behulp van een digitaal toegankelijk assessment onderwerpen de deelnemers het financieel management van hun eigen organisatie aan een kritische beschouwing. Ze staan ook stil bij wat goed financieel management van mensen vraagt. Juist daarom is er een expliciete koppeling met de Deskundigheidsprofielen voor financieel management die in het kader van dit project zijn uitgewerkt. Dit basisboek speelt een belangrijke rol in dit trainingsaanbod. Het beoogt zowel een naslagwerk te zijn, als een catalogus van succesvolle voorbeelden, eenvoudig te vermijden fouten, kritische reflecties en handige verwijzingen. Het bevat alle basisinformatie die u nodig hebt om het financieel management binnen uw organisatie verder te verbeteren. Ik wens u veel succes met het werken aan een beleidsrijk financieel beleid en hoop dat de trainingen en dit basisboek hieraan bijdragen. Mocht u in het trainingsaanbod of in dit basisboek nog belangrijke onderwerpen en aandachtspunten missen, laat het ons weten. Uw tips zijn welkom. Simone Walvisch Bestuurslid PO-Raad VOORWOORD 7

10 Leeswijzer Wat vindt u in dit boek? Onderstaand vindt u een korte inhoudsbeschrijving van alle hoofdstukken, zodat u eenvoudig uw weg kunt vinden. Hoofdstuk 1 beschrijft kort de argumenten om juist nu weer tijd te maken voor een betere koppeling tussen de verwezenlijking van (onderwijs)doelen en de inzet van financiële middelen. Hoofdstuk 2 besteedt aandacht aan wat opbrengstgericht werken inhoudt, reikt definities aan en gaat in op de discussies rondom zin en onzin van opbrengstgericht werken. Het hoofdstuk bevat richtinggevende uitgangspunten en biedt stappenplannen en tips die houvast geven bij het sturen op opbrengsten binnen uw eigen organisatie. Hoofdstuk 3 gaat uitgebreid in op financieel management binnen het primair onderwijs en hoe de koppeling tussen opbrengstgericht werken en financieel beleid er in de praktijk uit zou moeten zien. Het hoofdstuk bevat een uiteenzetting van het normatief kader goed financieel management. Hoofdstuk 4 behandelt de (her)inrichting van de planning- & controlcyclus. U vindt er de randvoorwaarden voor een nog betere koppeling tussen opbrengsten en financieel beleid. Het hoofdstuk bevat tevens tips voor het aanscherpen van beleidsplannen en voorbeelden van de gevolgen voor begrotingen, tussenrapportages en bestuursverslagen. Hoofdstuk 5 gaat in op wat de koppeling van doelen en financieel management vraagt van u en de mensen in uw organisatie. Het hoofdstuk behandelt het nut van de Deskundigheidsprofielen financieel management en laat zien hoe die profielen kunnen bijdragen aan bijvoorbeeld de professionele ontwikkeling van uw medewerkers en de afspraken die u met hen wenst te maken over prestaties en middeleninzet. Hoofdstuk 6 beschrijft de specifieke rol die medezeggenschapsorganen en toezichthouders spelen bij goed financieel management. Het hoofdstuk gaat onder meer in op de toenemende gewoonte om bestuur en management te bevragen op wat zij met de middeleninzet beogen en de motieven die daarbij een rol spelen. Hoofdstuk 7 reikt kennis aan over scenariodenken, risicomanagement en vermogensbeleid. Het hoofdstuk benadert deze thema s vanuit het perspectief van financieel management en beperkt zich dus niet tot een financieel-beheersmatige insteek. Het hoofdstuk is een uitnodiging om financieel beleid mede te baseren op een meerjarig perspectief, dat rust biedt en daardoor ruimte schept voor bijvoorbeeld de inzet van een deel van het aanwezige vermogen voor de verwezenlijking van onderwijsdoelen. 8 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

11 Noten De hoofdstukken bevatten overwegend voorbeelden die betrekking hebben op de situatie in meerschoolse organisaties. Desalniettemin wordt zo veel mogelijk geprobeerd om waar nodig ook aandacht te besteden aan de specifieke situatie van eenpitters. In het boek wordt op verschillende manieren aandacht besteed aan praktijkvoorbeelden. De voorbeelden zijn afkomstig uit de adviespraktijk van de auteurs en de interviews in het kader van dit boek. Gebruikte citaten zijn, vanwege hun soms gevoelige karakter, geanonimiseerd. Naast citaten zijn ook andere bijdragen in het boek opgenomen. De verschillende bijdragen zijn te herkennen aan de bijbehorende iconen. citaten praktische adviezen theorie en achtergronden Waar in dit boek gesproken wordt over directeur, wordt de eindverantwoordelijke voor één of meer BRIN-nummers bedoeld. Directeur kan derhalve vaak ook gelezen worden als schooldirecteur, schoolleider of schoolmanager. Waar in dit boek hij staat, kan in algemene gevallen ook zij gelezen worden. LEESWIJZER 9

12 1 Het belang van een koppeling 10 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

13 U hecht er ongetwijfeld waarde aan dat het financiële management geen doel op zich is en dat beheersmatige overwegingen niet een te centrale plek hebben. Iedere bestuurder en directeur streeft naar een middeleninzet die hout snijdt en dienstbaar is aan goed onderwijs. Een groeiend aantal onderwijsinstellingen raakt echter financieel in de problemen. En ook voor anderen is het vaak moeilijk aan de waan van de dag te ontsnappen. Bestuurders en directeuren zien bijvoorbeeld bij het plannen en uitvoeren van noodzakelijke bezuinigingen dan ook niet altijd kans om tot een zorgvuldige afweging te komen over verschuivingen in de inzet van de beschikbare middelen. van doelen en middelen 11

14 Maar al te vaak leidt dat tot bezuinigingen volgens de kaasschaafmethode en dat is vanuit onderwijsperspectief meestal niet de juiste weg. Daarom is het raadzaam koste wat kost tijd in te ruimen voor reflectie en regelmatig de vraag te stellen of het geld wordt besteed aan activiteiten en middelen die echt toegevoegde waarde hebben. Of zorgen gewoontes en interne weerstanden er misschien voor dat een groot deel van de middelen min of meer zonder evaluatie langdurig wordt ingezet? Gelukkig voelt een groot deel van de bestuurders en directeuren zelf ook de behoefte om tot die reflectie te komen. Dat neemt niet weg dat zij daarbij wel een steun in de rug kunnen gebruiken. Een herbezinning op de koppeling tussen doelen en middelen is dus van belang. Sterker nog, die herbezinning wordt in toenemende mate van u verlangd of zelfs geëist. Een aantal ontwikkelingen maakt dat u steeds vaker wordt verzocht tekst en uitleg te geven over uw middeleninzet. Daarover gaan de komende paragrafen. De ontwikkelingen die in dit hoofdstuk aan de orde komen, onderstrepen het belang van financieel management en de koppeling van opbrengstgericht werken en financieel beleid. Ze vormen een legitieme aanleiding voor een verdere deskundigheidsbevordering van de sector primair onderwijs op het gebied van financieel management. 1.1 Focus op beheer, ondanks lumpsumfinanciering In juni 2010 vond er een evaluatie plaats van de lumpsumfinanciering in het primair onderwijs, die in 2006 was ingevoerd (Regioplan e.a. 2010). De lumpsumbekostiging biedt scholen de mogelijkheid op basis van eigen keuzes middelen in te zetten voor de verbetering van de onderwijskwaliteit. Uit de evaluatie blijkt dat de meeste schoolbesturen tevreden zijn over het eigen functioneren en de inrichting van het financieel management. De onderzoekers stellen echter dat schoolbesturen vooral gericht zijn op financieel beheer en het voorkomen van tekorten. Ook constateren ze dat de huidige verdeling van middelen nagenoeg gelijk is aan de periode vóór de invoering van de lumpsumfinanciering. Ze menen dat bestuurders en directeuren nog te weinig gebruikmaken van de mogelijkheid andere keuzes te maken. Beleid versus beheer De begrippen financieel beleid en financieel beheer worden helaas nog te vaak als synoniemen gebruikt. Zelfs in toonaangevende publicaties, zoals het rapport van de Commissie Don (Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen 2009), wordt regelmatig gesproken over tekortkomingen in financieel beleid waar tekortkomingen in financieel beheer worden bedoeld. Een helder onderscheid is van belang. Financieel beleid heeft betrekking op het uitzetten van een koers. Financiële keuzes worden gemaakt vanuit het besef dat ze aantoonbaar moeten bijdragen aan het verwezenlijken van de doelen van de instelling. Financieel beleid is in dat opzicht afgeleid van of gekoppeld aan de meer primaire doelen van de instelling. Dat alles betekent nog niet dat financieel beleid per definitie ondergeschikt is aan die doelen. Financieel beleid moet bijvoorbeeld ook bijdragen aan het gewaarborgd voortbestaan van de instelling en kan vanuit dat perspectief ook de mogelijkheden en onmogelijkheden op andere beleidsterreinen beïnvloeden. Met andere woorden: het financiële beleid is van invloed op de beleidsruimte op andere terreinen. Financieel beheer concentreert zich op het bewaken van de koers en bestaat uit acties en spelregels die moeten voorkomen dat de inzet van middelen aan focus verliest, vooraf gestelde grenzen overschrijdt, nieuwe risico s veroorzaakt en bestaande risico s onvoldoende bestrijdt of verspilling van middelen veroorzaakt. Financieel management omvat zowel financieel beheer als financieel beleid. Bron: M. Verbart OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

15 Financieel management gaat verder dan financieel beheer en impliceert ook een koppeling tussen het financiële en onderwijskundig beleid. Volgens de evaluatie van de lumpsumfinanciering ontbreekt deze koppeling nu in veel gevallen. De koppeling dwingt tot een zorgvuldige afweging van prioriteiten. De vraag wat onderwijsinstellingen met de kinderen willen bereiken, is hierbij leidend. Zodra deze vraag beantwoord is, kunnen onderwijsinstellingen vanuit een visie op opbrengstgericht werken bepalen welke competenties en formatie nodig zijn, welke methoden het beste passen bij de doelstellingen en wat dat betekent voor de inzet en verdeling van financiële middelen. De ontwikkeling van integraal beleid is dus een wezenlijke voorwaarde voor het koppelen van beschikbare middelen aan onderwijsinhoudelijke doelen. Een aantal besturen is volgens de evaluatie goed in staat tot het voeren van een integraal beleid met een meerjarig perspectief. Een groter aantal besturen laat op dit gebied echter nog steken vallen. 1.2 Bestuurders verantwoordelijk voor onderwijskwaliteit In juli 2007 liet de onderwijsinspectie weten dat ze niet langer alleen de schoolleiders maar ook de bestuurders zou aanspreken op de kwaliteit van het onderwijs en de resultaten van de scholen. Die verantwoordelijkheid van bestuurders voor de onderwijskwaliteit werd kracht bijgezet door de komst van de Wet goed onderwijs, goed bestuur, die op 1 augustus 2010 in werking trad. Met die wet beoogt de overheid de kwaliteit van het onderwijsbestuur, ook bij de toenemende ruimte voor schoolbesturen, beter te waarborgen. In de wet zijn de minimumeisen aan de onderwijskwaliteit op scholen voor primair en voortgezet onderwijs vastgelegd. De wet bevat daarvoor wettelijke minimum normen voor leerresultaten en daarbij behorende procedurevoorschriften. Bovendien werd met invoering van de wet het voldoen aan die normen een voorwaarde voor het ontvangen van rijksbekostiging. Deze ontwikkelingen maakten het bevoegd gezag de bestuurders expliciet verantwoordelijk voor de kwaliteit en resultaten van het onderwijs en hebben nu al grote gevolgen voor de sector. Bestuurders nemen hun verantwoordelijkheid en besteden bijvoorbeeld meer aandacht aan risicomanagement. Het beheersen van risico s, in de breedste zin van het woord, leidt bij sommigen tot het uitgebreid verzamelen van data. Werken met cockpits, managementrapportages en uitgebreide kwaliteitszorgsystemen betekent echter nog niet dat een bestuur in control 2 is. Bij daadwerkelijke control is er sprake van sturing op vooraf gestelde doelen. Die doelen kunnen betrekking hebben op alle terreinen: kwaliteitszorg, huisvesting, materiële middelen, personeel en ook financiën. Hierbij is het credo niet meten = weten, maar willen weten = meten. De indicatoren die voor bestuurders relevant zijn, zeggen dus iets over doelen en doelenverwezenlijking. Financiële informatie heeft derhalve alleen maar echt waarde als die ook wat zegt over wat er met de middeleninzet werd beoogd en gerealiseerd. Ofwel: zinvolle financiële informatie helpt bij het sturen en draagt zo bij aan het in control geraken. HET BELANG VAN EEN KOPPELING VAN DOELEN EN MIDDELEN 13

16 Speurtocht We werken bij het vormgeven, uitvoeren en evalueren van ons beleid volgens het INK-managementmodel. Het Plan, Do, Check en Act -principe heeft bij dit alles een prominente plek. Het INK-model helpt ons bij het benoemen van gewenste resultaten en het ontdekken van mogelijke belemmeringen (risico s). Kortom: we proberen steeds duidelijker de te behalen doelen centraal te stellen (de output) en een goede koppeling aan te brengen tussen die doelen en de middelen die we inzetten voor de uitvoering van processen en het wegnemen van risico s. We maken werk van wat wij geïntegreerde business control noemen. In die benadering staat het behalen van goede onderwijsresultaten voorop. Die resultaten bepalen of we straks klanten hebben, of de leerlingenstroom op peil blijft. De inzet van middelen moet aantoonbaar bijdragen aan die resultaten en moet waar mogelijk drempels wegnemen. In al onze rapportages en evaluaties moet daarom geprobeerd worden om een link te leggen tussen ingezette middelen, weggenomen risico s en de juist daardoor behaalde resultaten. We zijn eigenlijk continu op zoek naar een zo goed mogelijke, integrale afstemming tussen beleidsplannen, begrotingen en managementrapportages. Het is onze speurtocht naar het zo veel mogelijk zichtbaar maken en houden van de relatie tussen de resultaten uit onze winst- en verliesrekening en de door ons behaalde doelen. Citaat algemeen directeur 1.3 Verantwoordingscultuur Het onderwijs kent in toenemende mate een verantwoordingscultuur. Zo bevat de Code goed bestuur in het primair onderwijs bepalingen over het stellen van heldere, strategische doelen en het afleggen van verantwoording over het al dan niet behalen daarvan (PO-Raad 2010). Ook aan de GMR en de interne toezichthouder worden bestuurders geacht verantwoording af te leggen over de behaalde onderwijsresultaten en middeleninzet. De ontwikkeling van tell me show me naar tell me prove me is in het onderwijs duidelijk waar te nemen. Financieel management speelt in de verantwoording een belangrijke rol. Bestuurders hebben de taak inzichtelijk te maken met welke middelen welke resultaten worden behaald. Dat gaat verder dan verantwoording over een positief of negatief financieel resultaat onder de streep. Bestuurders moeten zich ook verantwoorden over de effectiviteit van de middeleninzet en de gemaakte financiële keuzes. Dat vraagt om een koppeling tussen opbrengstgericht werken en financieel beleid; de gemaakte financiële keuzes moeten worden afgezet tegen de behaalde onderwijsresultaten. 1.4 Meer met minder Veel onderwijsinstellingen worden geconfronteerd met een krimpend budget. Zo moeten schoolbesturen in krimpregio s met minder middelen minimaal dezelfde kwaliteit blijven leveren om het onderwijsaanbod op peil te houden. Ook de plannen rondom Passend Onderwijs betekenen voor veel onderwijsorganisaties dat ze flink moeten bezuinigen. Bezuinigen is niet eenvoudig, maar soms maakt men van de nood een deugd. Een teruggang in baten kan een goede aanleiding zijn om de effectiviteit van de middeleninzet nog eens kritisch onder de loep te nemen. 14 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

17 Als organisaties moeten bezuinigen stelt dat bestuurders voor allerlei dilemma s. Ze willen de best mogelijke keuze maken, maar moeten bij dit alles tevens rekening houden met de opvattingen en belangen van bijvoorbeeld de GMR en vakbonden. Ook zijn bestuurders vaak gebonden aan sociale statuten, cao s, enzovoort. Alleen als bestuur en directie een glashelder verhaal hebben over de richting van de interne bezuinigingen en de relatie met onderwijskwaliteit, is er kans op draagvlak. Juist als bestuurders zich in tijden van financiële schaarste gedwongen met budgetten moeten bezighouden, is het belangrijk dat onderwijsinhoudelijke keuzes de basis vormen voor het financiële beleid. Beleidsarme bezuinigingen verdienen nooit de voorkeur. Verder lezen Regioplan Beleidsonderzoek & Ernst & Young Advisory (2010), Lumpsum PO in de praktijk. Slotevaluatie en onderzoek kwaliteit financieel management, 14 juni. Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen (2009), Financieel beleid van onderwijsinstellingen, 29 september. PO-Raad (2010), Code goed bestuur in het primair onderwijs. 1.5 Vermogen onder een vergrootglas Ten slotte is het nodig dat bestuurders een visie ontwikkelen ten aanzien van de omvang en functie van het binnen hun organisatie aanwezige vermogen. De Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen, ook wel Commissie Don genoemd, onderzocht in 2009 de financierings structuur van instellingen in verschillende onderwijssectoren en concludeerde dat er bij een groot aantal instellingen (te) veel geld op de plank ligt (Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen 2009). Dat vermeende of echte vermogenssurplus is aanleiding voor veel discussies en voedt bij velen de overtuiging dat dit vermogen desnoods dan maar verplicht alsnog moet worden ingezet voor onderwijs. Het is daarom van groot belang dat besturen in het primair onderwijs zelf met een goeddoordachte visie komen op de inzet van vermogen, anders keert de wal het schip. Het doel van het vermogen moet in dit verband breder zijn dan alleen het opvangen van risico s. Zeker bij meer omvangrijke vermogens is het van groot belang dat bestuur en directie aangeven hoe ze delen van het vermogen in de toekomst op een zo goed mogelijke wijze inzetten voor onderwijsdoelen. HET BELANG VAN EEN KOPPELING VAN DOELEN EN MIDDELEN 15

18 Samenvatting hoofdstuk 1 Financiële professionalisering urgenter dan ooit Financieel management is geen doel op zich. De inzet van middelen moet dienstbaar zijn aan goed onderwijs. Zowel onderwijsbestuurders als interne en externe stakeholders zijn zich daarvan in toenemende mate bewust, spannen zich daarvoor in en sturen daarop aan. Tegelijkertijd wijst onderzoek uit dat schoolbesturen nog vooral gericht zijn op financieel beheer en het voorkomen van tekorten. Een stevige koppeling tussen financieel en onderwijskundig beleid ontbreekt veelal. Willen bestuurders de koppeling van middeleninzet en onderwijs doelen tot stand brengen, dan moeten ze daarvoor tijd vrijmaken. Tijd voor reflectie: worden de middelen besteed aan activiteiten en zaken die daadwerkelijk toegevoegde waarde hebben? Uit gewoonte, door tijdgebrek of vanwege interne weerstanden komt deze vraag echter niet altijd op tafel. Ontwikkelingen Een aantal ontwikkelingen vergroot de urgentie om op dit gebied serieuze stappen te zetten: met de invoering van de Wet goed onderwijs, goed bestuur in 2010 zijn bestuurders nadrukkelijk verantwoordelijk geworden voor de onderwijskwaliteit. Dat heeft geleid tot een toenemende aandacht voor risicomanagement. Maar hoe gedegen soms ook, dat wil niet automatisch zeggen dat bestuurders in control zijn (ofwel: kunnen sturen ). Financiële informatie is pas van waarde als die ook inzicht biedt in wat er met de middeleninzet werd beoogd en of dat is bereikt; het onderwijs kent steeds meer een verantwoordingscultuur. Financieel management speelt daarin een belangrijke rol. Bestuurders moeten zich daarbij niet alleen verantwoorden over het resultaat onder de streep, maar ook over de effectiviteit van de middeleninzet en hun financiële keuzes; juist in tijden van financiële schaarste (bijvoorbeeld door bezuinigingen of teruglopende leerlingenaantallen) is het van belang dat onderwijsinhoudelijke keuzes ten grondslag liggen aan financieel beleid. Een krimpend budget geeft niet voor niets vaak aanleiding om extra kritisch naar de middeleninzet te kijken. Beleidsarme bezuinigingen en ad hoc-maatregelen verdienen vanzelfsprekend niet de voorkeur. Een stevig onderbouwd verhaal over de inzet van financiële middelen, met een heldere koppeling naar onderwijsdoelen, biedt de grootste kans op draagvlak; veel onderwijsinstellingen hebben een vermogenssurplus, constateerde de Commissie Don in Volgens de heersende opinie is dat onacceptabel. Bestuurders die niet willen dat anderen bepalen op welke wijze dit vermogen wordt aangewend, kunnen daartoe beter zelf beleid ontwikkelen. 16 OP WEG NAAR GOED FINANCIEEL MANAGEMENT

NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN. Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management

NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN. Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management NIEUWE RONDE, NIEUWE KANSEN Middelen (en mensen) echt verbinden aan de strategie & de routekaart naar goed financieel management Henk Hendriks Van Beekveld & Terpstra Studiedagen LVC 3 Cuijk 20 januari

Nadere informatie

Verantwoording van financiën Een handreiking

Verantwoording van financiën Een handreiking Verantwoording van financiën Een handreiking Inhoud Voorwoord 2 Inleiding 4 1. Goed financieel management 5 2. Verantwoording financieel beleid 6 3. Verantwoording financiële positie 7 3.1 Evalueren van

Nadere informatie

Eerst kiezen, dan delen. Financieel management in het PO en de rol van de (G)MR

Eerst kiezen, dan delen. Financieel management in het PO en de rol van de (G)MR Eerst kiezen, dan delen Financieel management in het PO en de rol van de (G)MR (G)MR en financieel management Wettelijk kader en relevantie Project Eerst kiezen, dan delen Praktijk: begroting 2013 Relevantie

Nadere informatie

Vernieuwd toezicht: wat betekent dat voor het bestuur? Het toezicht op besturen en scholen per 1 augustus 2017

Vernieuwd toezicht: wat betekent dat voor het bestuur? Het toezicht op besturen en scholen per 1 augustus 2017 Vernieuwd toezicht: wat betekent dat voor het bestuur? Het toezicht op besturen en scholen per 1 augustus 2017 Inleiding Het onderwijs verandert. En het toezicht verandert mee. Vanaf 1 augustus 2017 houden

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

Eerst kiezen, dan delen. Sturen met zorg. Financieel management in samenwerkingsverbanden passend onderwijs

Eerst kiezen, dan delen. Sturen met zorg. Financieel management in samenwerkingsverbanden passend onderwijs Eerst kiezen, dan delen Sturen met zorg Financieel management in samenwerkingsverbanden passend onderwijs Sturen met zorg Financieel management in samenwerkingsverbanden passend onderwijs 2 sturen met

Nadere informatie

Verantwoording van financiën in het primair onderwijs. Een handreiking

Verantwoording van financiën in het primair onderwijs. Een handreiking Verantwoording van financiën in het primair onderwijs Een handreiking Voorwoord In de Haagse politieke arena spreekt men met regelmaat over de financiële situatie in het onderwijs. Vanuit verschillende

Nadere informatie

Opbrengstgericht besturen en leidinggeven is samen te vatten als: het stellen van doelen en het

Opbrengstgericht besturen en leidinggeven is samen te vatten als: het stellen van doelen en het De strategische beleidscyclus en beleidsagenda van De Veenplas Opbrengstgericht systeemleiderschap! Aanpak t.b.v. de jaren 2012 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding De Veenplas ziet zichzelf als een lerende

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan?

KWALITEITSKAART. Scan opbrengstgericht besturen. Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen. Waarom deze scan? KWALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Opbrengstgericht werken vraagt om opbrengstgericht besturen Opbrengstgericht werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van

Nadere informatie

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur,

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie 349195 Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015 Geacht

Nadere informatie

Reflectie format Een praktische tool voor kwaliteitsreflectie op bestuursniveau

Reflectie format Een praktische tool voor kwaliteitsreflectie op bestuursniveau Reflectie format Een praktische tool voor kwaliteitsreflectie op bestuursniveau Reflecteren Plan Do Check Act Hoe vaak doet u dat écht? Uit het Toezichtkader van de inspectie 8.1 De school heeft inzicht

Nadere informatie

Van ambitie naar collectief leren. Masterclass 2

Van ambitie naar collectief leren. Masterclass 2 Van ambitie naar collectief leren Masterclass 2 Cyclus op lokaal niveau check Ambitie ontwikkelen Product en proces evalueren Informatie verzamelen Actie uitvoeren Collectief leren studie/ analyse doen

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015

Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015 Kwaliteitsbeleid WereldKidz, 2015 Elke leerling verdient een excellente leraar Elke medewerker verdient een excellente leidinggevende Met elkaar leren we elke dag, ieder kind verdient tenslotte het beste

Nadere informatie

Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo.

Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Jaarplan 2013-2014 VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf uit en ieder

Nadere informatie

Sterk bestuur voor sterke scholen! De onderwijsresultaten

Sterk bestuur voor sterke scholen! De onderwijsresultaten Sterk bestuur voor sterke scholen! De onderwijsresultaten Een onderzoek naar bestuurskenmerken van sterkere en zwakkere scholen 2011-2013 Marieke Versloot Marjan Vermeulen Suzanne Beek In samenwerking

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD Plaats : Hijken BRIN-nummer : 18TJ Onderzoeksnummer : 118979 Conceptrapport verzonden op : 26 april Datum schoolbezoek

Nadere informatie

Artikel 7 Opdracht Stichting Onderwijs Primair heeft de opdracht uitgewerkt naar vijf kernwaarden:

Artikel 7 Opdracht Stichting Onderwijs Primair heeft de opdracht uitgewerkt naar vijf kernwaarden: Concretisering Code Goed Bestuur voor Onderwijs Primair Inleiding De leden van de PO-Raad hebben in 2010 de Code Goed Bestuur vastgesteld als leidraad voor goed bestuur in het primair onderwijs. Het bestuur

Nadere informatie

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo.

Het huidige jaarplan van de Delta (BRIN 19 ML) is mede gebaseerd op het strategisch beleidsplan 2013-2018 van stichting Proo. Jaarplan 2015-2016 OBS de Delta VOORWOORD Omdat elk kind telt en groeit met plezier ; dat is de titel van het strategisch beleidsplan 2013-2018 van onze Stichting Proo. Met die titel dagen wij onszelf

Nadere informatie

Samen werken, samen ontwikkelen

Samen werken, samen ontwikkelen Samen werken, samen ontwikkelen Strategisch beleid ROOBOL 2015-2019 Willem Wouda/ Reiny Kas Siderius SAMENVATTING Het strategisch beleidsplan 2015-2019 bevat de missie en visie van Stichting ROOBOL. De

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP KATHOLIEK BASISONDERWIJS HENGELO-ZUID

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP KATHOLIEK BASISONDERWIJS HENGELO-ZUID DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP KATHOLIEK BASISONDERWIJS HENGELO-ZUID Plaats : Hengelo Ov BRIN-nummer : 17PI Onderzoeksnummer : 118305 Datum schoolbezoek : 22

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. basisschool De Hoorn

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. basisschool De Hoorn RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij basisschool De Hoorn Plaats : Oudenhoorn BRIN-nummer : 13ZO Onderzoeksnummer : 121812 Datum schoolbezoek : 14 april 2011 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Anne Frankschool

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Anne Frankschool RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Anne Frankschool Plaats : Doesburg BRIN-nummer : 23ED Onderzoeksnummer : 123094 Datum schoolbezoek : 17 Rapport vastgesteld te Zwolle op

Nadere informatie

Toezichtkader Bestuur

Toezichtkader Bestuur Toezichtkader Bestuur Vastgesteld bestuur CBO Zeist e.o. : 12 november 2013 Vastgesteld GMR : 19 november 2013 Inhoudsopgave 1. Vooraf... 2 1.2 Wat zijn de ontwikkelingen... 2 2. Taken van het bestuur...

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. obs De Zeester

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. obs De Zeester RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK obs De Zeester Plaats : Beverwijk BRIN nummer : 27ML C1 Onderzoeksnummer : 287224 Datum onderzoek : 16 februari 2016 Datum vaststelling : 6 april 2016 Pagina

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij p.c.b.s. Ds. Hasperschool

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij p.c.b.s. Ds. Hasperschool RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij p.c.b.s. Ds. Hasperschool Plaats : Akkrum BRIN-nummer : 15BD Onderzoeksnummer : 122393 Datum schoolbezoek : Rapport vastgesteld te Leeuwarden

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool Woold. : Winterswijk Woold

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool Woold. : Winterswijk Woold RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool Woold Plaats : Winterswijk Woold BRIN-nummer : 19BC Onderzoeksnummer : 127559 Datum schoolbezoek : 8 november 2012 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Kadernotitie professionalisering

Kadernotitie professionalisering Kadernotitie professionalisering 2015-2020 Colofon Uitgave : ZAAM interconfessioneel voortgezet onderwijs Voorgenomen besluit College van Bestuur : 31 maart 2015 Instemming GMR : 24 april 2015 Vastgesteld

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL JOHANNES PAULUS

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL JOHANNES PAULUS RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL JOHANNES PAULUS Plaats : Heusden Gem Heusden BRIN-nummer : 09PB Onderzoeksnummer : 118176 Datum schoolbezoek : 2 februari 2010

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. De Fontein

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. De Fontein RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK De Fontein Plaats : Krimpen aan den IJssel BRIN nummer : 20PN C1 Onderzoeksnummer : 251889 Datum onderzoek : 1 oktober 2013 Datum vaststelling : 4 december

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. de Lynch Plantation SDA School

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. de Lynch Plantation SDA School RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij de Lynch Plantation SDA School Plaats : St. Eustatius BRIN-nummer : 30HK Datum schoolbezoek : 6 oktober 2014 Rapport vastgesteld te Tilburg

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV Sgs. Amsterdam-Zuid (loc. Apolloschool LWOO) De Apollo VMBOGT

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV Sgs. Amsterdam-Zuid (loc. Apolloschool LWOO) De Apollo VMBOGT VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Sgs. Amsterdam-Zuid (loc. Apolloschool LWOO) De Apollo VMBOGT Plaats : Amsterdam BRIN nummer : 21ET C7 BRIN nummer : 21ET 08 BRIN nummer : 21ET 08 VMBOGT Onderzoeksnummer

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK BIJ DE MARTIN LUTHER KINGSCHOOL VSO-ZML

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK BIJ DE MARTIN LUTHER KINGSCHOOL VSO-ZML RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK BIJ DE MARTIN LUTHER KINGSCHOOL VSO-ZML Plaats : Purmerend BRIN-nummer : 15DZ Arrangementsnummer : 87324 Onderzoek uitgevoerd op : 14 september 2010

Nadere informatie

DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS MOLENBEEK

DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS MOLENBEEK DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS MOLENBEEK Plaats : Enschede BRIN-nummer : 16NC Onderzoeksnummer : 120274 Datum schoolbezoek : 13 Rapport vastgesteld te Zwolle

Nadere informatie

Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij

Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij Yn de Mande Plaats : Schiermonnikoog BRIN-nummer : 04JI Onderzoeksnummer : 125980 Datum schoolbezoek : 14 juni 2012 Rapport vastgesteld te Leeuwarden

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP 4E MONTESSORISCHOOL DE PINKSTERBLOEM

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP 4E MONTESSORISCHOOL DE PINKSTERBLOEM RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP 4E MONTESSORISCHOOL DE PINKSTERBLOEM Plaats : Amsterdam BRIN-nummer : 20TV Onderzoeksnummer : 118460 Datum schoolbezoek : 4 februari 2010

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM Plaats : Kolham BRIN-nummer : 13DT Onderzoek uitgevoerd op : 22 juni 2010 Rapport vastgesteld te Groningen: 13 september

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. : Kallenkote

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. : Kallenkote RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek bij obs Kallenkote Plaats : Kallenkote BRIN-nummer : 13ZM Onderzoeksnummer : 122102 Datum schoolbezoek : 6 januari 2011 vastgesteld te Zwolle op : 14 februari

Nadere informatie

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Etalage conferentie 7 februari 2013 Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Op weg naar succes! Van de theorie naar de praktijk. Opbrengstgericht werken en de referentieniveaus.

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. basisschool De Pelikaan

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. basisschool De Pelikaan RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij basisschool De Pelikaan Plaats : Bonaire BRIN-nummer : 28PW Datum schoolbezoek : 22 september 2016 Rapport vastgesteld te Tilburg op 29

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. Het Veldboeket

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. Het Veldboeket RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK Het Veldboeket Plaats : Zwolle BRIN nummer : 15EG C1 Onderzoeksnummer : 276294 Datum onderzoek : 12 juni 2014 Datum vaststelling : 26 augustus 2014 Pagina 2

Nadere informatie

Bestuurscontract BOOR 2014 Algemeen bestuur - College van bestuur

Bestuurscontract BOOR 2014 Algemeen bestuur - College van bestuur Bestuurscontract BOOR 2014 Algemeen bestuur - College van bestuur Vastgesteld door het algemeen bestuur van stichting BOOR op 21 maart 2014. Bestuurscontract Het algemeen bestuur van stichting BOOR, vertegenwoordigd

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. o.b.s. Het Groene Hart

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. o.b.s. Het Groene Hart RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK o.b.s. Het Groene Hart Plaats : Zuidwolde Dr BRIN nummer : 12TS C1 Onderzoeksnummer : 196419 Datum onderzoek : 6 juni 2013 Datum vaststelling : 11 juni 2013

Nadere informatie

Kwaliteitsbeleid WereldKidz 2016

Kwaliteitsbeleid WereldKidz 2016 Kwaliteitsbeleid WereldKidz 2016 1 Kwaliteitzorgbeleid WereldKidz, 2016 Elke leerling verdient een excellente leraar Elke medewerker verdient een excellente leidinggevende Met elkaar leren we elke dag,

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP WILLEM VAN ORANJE

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP WILLEM VAN ORANJE RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP WILLEM VAN ORANJE Plaats : Kampen BRIN-nummer : 13KB Onderzoeksnummer : 119040 Datum schoolbezoek : 30 Rapport vastgesteld te Zwolle op 9

Nadere informatie

Managementstatuut Versie 07-06-2012

Managementstatuut  Versie 07-06-2012 Managementstatuut Versie 07-06-2012 1 Basis Wet en regelgeving WVO art. 32c / Statuten art. 6 lid 3 Archief CvB CA 1.0 Van toepassing op/voor Gehele scholengroep Over- en Midden-Betuwe Status Data Opmerkingen

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. Basisschool G.Th. Rietveld

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. Basisschool G.Th. Rietveld RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK Basisschool G.Th. Rietveld Plaats : Badhoevedorp BRIN nummer : 15JN C1 Onderzoeksnummer : 275101 Datum onderzoek : 2 juni 2014 Datum vaststelling : 15 september

Nadere informatie

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn...

Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Onderwijskwaliteit? Dan moet u bij de schoolbesturen zijn... Edith Hooge Hans van Dael Selma Janssen Rolvastheid en toch kunnen variëren in bestuursstijl Schoolbesturen in Nederland beschikken al decennia

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO Plaats : Silvolde BRIN nummer : 14UM C1 BRIN nummer : 14UM 00 HAVO Onderzoeksnummer : 276258 Datum onderzoek :

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Gymnasium Felisenum Plaats : Velsen-Zuid BRIN-nummer : 20DG Onderzoeksnummer : 150930 Datum onderzoek : 17-18 januari 2013 Datum vaststelling : 18 december 2012-14 maart

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE MULDERSHOF

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE MULDERSHOF RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE MULDERSHOF School : Basisschool De Muldershof Plaats : Beek en Donk BRIN-nummer : 11EF Onderzoeksnummer : 80379 Datum schoolbezoek : 14 november 2006 Datum vaststelling

Nadere informatie

RESULTATEN. Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam. Externe Benchmark

RESULTATEN. Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam. Externe Benchmark RESULTATEN Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam Externe Benchmark februari 2013 1 ALGEMEEN 1.1 Inleiding Algemeen Het instrument de Kwaliteitsvragenlijst is een hulpmiddel om de kwaliteit van de school

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS DE MEANDER

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS DE MEANDER RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK OBS DE MEANDER School : OBS De Meander Plaats : Delfgauw BRIN-nummer : 28CZ Onderzoeksnummer : 90721 Datum schoolbezoek : 16 januari 2007 Datum vaststelling : 7 mei 2007 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ BASISSCHOOL MISTE CORLE Plaats : Winterswijk BRIN-nummer : 18ZG Onderzoek uitgevoerd op : 3 november 2009 Rapport vastgesteld te Zwolle op 30 maart 2010 HB 2811938/9

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP P.C. BASISSCHOOL GUSTAV HOEFER

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP P.C. BASISSCHOOL GUSTAV HOEFER RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP P.C. BASISSCHOOL GUSTAV HOEFER Plaats : Sittard BRIN-nummer : 03GW Onderzoeksnummer : 119480 Datum schoolbezoek : 5 juli 2010 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Opbrengstgericht leiderschap een presentatie door

Opbrengstgericht leiderschap een presentatie door Opbrengstgericht leiderschap een presentatie door Jaap Rosema Winsum, april 2012 O pbrengstgericht Leiderschap Waartoe zijn wij (onderwijsmensen) op aarde?? Waartoe ben ik (als schooldirecteur) op aarde?

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Onderzoek naar de kwaliteitsverbetering bij. Basisschool De Achtbaan

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Onderzoek naar de kwaliteitsverbetering bij. Basisschool De Achtbaan RAPPORT VAN BEVINDINGEN Onderzoek naar de kwaliteitsverbetering bij Basisschool De Achtbaan Plaats : Zwanenburg BRIN-nummer : 16LV Onderzoeksnummer : 123085 Datum schoolbezoek : 23 juni 2011 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Onderzoeksnummer : 125048 Datum schoolbezoek : 27 maart 2012 Rapport vastgesteld te Zoetermeer op 25 april 2012.

Onderzoeksnummer : 125048 Datum schoolbezoek : 27 maart 2012 Rapport vastgesteld te Zoetermeer op 25 april 2012. RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij De Akkers Plaats : Rotterdam BRIN-nummer : 18TM Onderzoeksnummer : 125048 Datum schoolbezoek : 27 maart 2012 Rapport vastgesteld te Zoetermeer

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. Basisschool De Wadden, locatie Molenwijk

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. Basisschool De Wadden, locatie Molenwijk RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek bij Basisschool De Wadden, locatie Molenwijk Plaats : Haarlem BRIN-nummer : 12BV Onderzoeksnummer : 122154 Datum schoolbezoek : 29 november 2010 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Passend onderwijs en kwaliteitsbeleid

Passend onderwijs en kwaliteitsbeleid Passend onderwijs en kwaliteitsbeleid Lia van Meegen Kwaliteitsbeleid Wettelijk kader: inspectie Kwaliteitsbeleid op twee niveaus: Niveau van het swv Niveau afzonderlijke besturen en scholen Kwaliteitszorg

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. Annie M.G. Schmidt

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. Annie M.G. Schmidt RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij Annie M.G. Schmidt Plaats : Spijkenisse BRIN-nummer : 24BG Onderzoeksnummer : 126085 Datum schoolbezoek : 7 juni 2012 Rapport vastgesteld te

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. o.b.s. De Aanloop

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK. o.b.s. De Aanloop RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK o.b.s. De Aanloop Plaats : Valthermond BRIN nummer : 18TP C1 Onderzoeksnummer : 282725 Datum onderzoek : 18 juni 2015 Datum vaststelling : 28 oktober

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Bonifatius Mavo VMBOGT

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Bonifatius Mavo VMBOGT RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Bonifatius Mavo VMBOGT Plaats : Emmeloord BRIN nummer : 02KR C1 BRIN nummer : 02KR 00 VMBOGT Onderzoeksnummer : 290332 Datum onderzoek : 4 oktober 2016 Datum

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE School : basisschool 't Mêêtje Plaats : Ellemeet BRIN-nummer : 05ZJ Onderzoeksnummer : 112723 Datum schoolbezoek : 28

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. basisschool Onder de Wieken

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. basisschool Onder de Wieken RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK basisschool Onder de Wieken Plaats : Burgh-Haamstede BRIN nummer : 07YS C1 Onderzoeksnummer : 154931 Datum onderzoek : 16 mei 2013 Datum vaststelling : 21 augustus

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP DE LEIDSE HOUTSCHOOL

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP DE LEIDSE HOUTSCHOOL RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP DE LEIDSE HOUTSCHOOL School : de Leidse Houtschool Plaats : Leiden BRIN-nummer : 17MJ Onderzoeksnummer : 113283 Datum schoolbezoek : 29 juni

Nadere informatie

Piter Jelles Strategisch Perspectief

Piter Jelles Strategisch Perspectief Piter Jelles Strategisch Perspectief Strategisch Perspectief Inhoudsopgave Vooraf 05 Piter Jelles Onze missie 07 Onze ambities 07 Kernthema s Verbinden 09 Verbeteren 15 Vernieuwen 19 Ten slotte 23 02 03

Nadere informatie

Regeling Kwaliteit Voortgezet Onderwijs

Regeling Kwaliteit Voortgezet Onderwijs Algemeen Verbindend Voorschrift Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Bestemd voor het bevoegd gezag van scholen en scholengemeenschappen in het voortgezet

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Inleiding. Begrippenkader

Inleiding. Begrippenkader Beleidsplan opbrengstgericht personeelsmanagement bij De Veenplas Beleid en doelen voor het thema Personeel voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Wij beschouwen onze leerkrachten als

Nadere informatie

Functieprofiel Raad van Toezicht

Functieprofiel Raad van Toezicht Functieprofiel Raad van Toezicht Opgesteld: november 2014 Vastgesteld: 25 november 2014 Functieprofiel Raad van Toezicht SALTO 1 Functieprofiel Raad van Toezicht SALTO Organisatieschets In 2001 zijn de

Nadere informatie

Definitie inspectie. Systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen

Definitie inspectie. Systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen Inhoud masterclass Achtergrond Opbrengstgericht werken schoolniveau Opbrengstgericht werken bestuursniveau Leeropbrengsten van scholen vergelijken Is schoolkwaliteit alleen leeropbrengsten? Achtergronden

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. basisschool De Merenwijk

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. basisschool De Merenwijk RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK basisschool De Merenwijk Plaats : Leiden BRIN nummer : 15PX C1 Onderzoeksnummer : 150822 Datum onderzoek : 1 februari 2013 Datum vaststelling : 18 september

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. obs De Horn

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. obs De Horn RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK obs De Horn Plaats : Wijk bij Duurstede BRIN nummer : 23DF C1 Onderzoeksnummer : 270557 Datum onderzoek : 28 januari 2014 Datum vaststelling : 17 maart 2014

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE LOCKAERT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE LOCKAERT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE LOCKAERT Plaats : Oss BRIN-nummer : 00CD Onderzoeksnummer : 119429 Datum schoolbezoek : Rapport vastgesteld te Eindhoven op

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Vliedberg

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Vliedberg RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Vliedberg Plaats : Rotterdam BRIN-nummer : 16YW Onderzoeksnummer : 124678 Datum schoolbezoek : 10 January Rapport vastgesteld te Zoetermeer

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Dichterbij

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Dichterbij RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Dichterbij Plaats : Doetinchem BRIN-nummer : 27JK Onderzoeksnummer : 122724 Datum schoolbezoek : 24 juni 2011 Rapport vastgesteld te Zwolle

Nadere informatie

Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. Openbare basisschool Merwedeschool

Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. Openbare basisschool Merwedeschool RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij Openbare basisschool Merwedeschool Plaats : Hardinxveld-Giessendam BRIN-nummer : 10UA Onderzoeksnummer : 120280 Datum schoolbezoek : 11 oktober

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. obs De Meridiaan

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek bij. obs De Meridiaan RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek bij obs De Meridiaan Plaats : Medemblik BRIN-nummer : 06AP Onderzoeksnummer : 122792 Datum schoolbezoek : 11 juli 2011 Rapport vastgesteld te Leeuwarden op 10

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. de Watapanaschool

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. de Watapanaschool RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij de Watapanaschool Plaats : Rincon, Bonaire BRIN-nummer : 30GT Datum schoolbezoek : 15 oktober 2014 Rapport vastgesteld te Tilburg op 21

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE BOOGURT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE BOOGURT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE BOOGURT Plaats : Budel BRIN-nummer : 18HK Onderzoeksnummer : 118778 Datum schoolbezoek : Rapport vastgesteld te Eindhoven op

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij basisschool 'De Verrekijker' locatie Wilhelminalaan

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij basisschool 'De Verrekijker' locatie Wilhelminalaan RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij basisschool 'De Verrekijker' locatie Wilhelminalaan Plaats : Kedichem BRIN-nummer : 09HC Onderzoeksnummer : 121113 Datum schoolbezoek : 25

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. o.b.s. De Eskampen

RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK. o.b.s. De Eskampen RAPPORT VAN BEVINDINGEN VIERJAARLIJKS BEZOEK o.b.s. De Eskampen Plaats : Peize BRIN nummer : 11IQ C1 Onderzoeksnummer : 196412 Datum onderzoek : 4 juni 2013 Datum vaststelling : 29 augustus 2013 Pagina

Nadere informatie

TOEZICHTSVISIE RAAD VAN TOEZICHT NOVA COLLEGE. 8 februari

TOEZICHTSVISIE RAAD VAN TOEZICHT NOVA COLLEGE. 8 februari TOEZICHTSVISIE RAAD VAN TOEZICHT NOVA COLLEGE 8 februari 2017 1 Inleiding In deze toezichtvisie geven wij als de Raad van Toezicht van het Nova College aan waarom wij toezicht houden, wat we daarmee willen

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK P.C.B. "Koningin Juliana" Plaats : Ermelo BRIN nummer : 14CM C1 Onderzoeksnummer : 287541 Datum onderzoek : 1 februari 2016 Datum vaststelling : concept

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hove

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hove RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij Basisschool De Hove Plaats : De Heurne BRIN-nummer : 09ZJ Onderzoeksnummer : 122124 Datum schoolbezoek : 12 Rapport vastgesteld te Zwolle

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Ouderbetrokkenheid en participatie. Ouderbetrokkenheid en participatie. Opbrengstgericht werken

KWALITEITSKAART. Ouderbetrokkenheid en participatie. Ouderbetrokkenheid en participatie. Opbrengstgericht werken ALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website bevat

Nadere informatie

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Berkenhorst

RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Berkenhorst RAPPORT Onderzoek in het kader van het vierjaarlijks bezoek bij De Berkenhorst Plaats : Staphorst BRIN-nummer : 05ZH Onderzoeksnummer : 121931 Datum schoolbezoek : 24 Rapport vastgesteld te Zwolle op 27

Nadere informatie

Goed bestuur in de praktijk. Bestuur en directie

Goed bestuur in de praktijk. Bestuur en directie Goed bestuur in de praktijk Bestuur en directie 1 2 Voorbereiden bestuursvergadering nieuwe situatie bepalen als toezichthoudend bestuur : (voorbereiden) bestuursagenda en inhoud 3 Vooraf Zijn er nog onduidelijkheden

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING School : Christelijke Speciale basisschool De Branding Plaats : Spijkenisse BRIN-nummer : 23XL Onderzoeksnummer : 56699 Datum

Nadere informatie

Werkplaats Speciaal Basisonderwijs Samen werken aan de kwaliteitsverbetering van een nieuwe onderwijssoort

Werkplaats Speciaal Basisonderwijs Samen werken aan de kwaliteitsverbetering van een nieuwe onderwijssoort Werkplaats Speciaal Basisonderwijs Samen werken aan de kwaliteitsverbetering van een nieuwe onderwijssoort Roger Meijer Inhoudsopgave Pagina Voorwoord 5 Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart, minister van

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT School : Christelijke Basisschool De Poort Plaats : Bleiswijk BRIN-nummer : 07XM Onderzoeksnummer : 116787

Nadere informatie