Een duik in de oceanen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een duik in de oceanen"

Transcriptie

1 Een duik in de oceanen SEALIFE Blankenberge L ee r ja a r 4 6

2 Inhoudsopgave Info voor de leerkracht...2 Doelstellingen... 3 Handleiding... 3 Achtergrondinformatie... 4 Plannetje van SEALIFE... 5 De voedselketen...6 De Haai...7 De Rog...7 Kraakbeenvissen... 7 Het Zeepaardje...8 Broedbuidel... 8 Zeenaalden... 8 Rotspoel - Touch Pool... 9 Kreeftachtigen...9 Krabben...9 Weekdieren...10 De Mosssel De Anemoon...10 Haaientunnel Groene Zeeschildpad...11 Verpleegsterhaai Zebrahaai Zwartpuntrifhaai Buitengedeelte De Zeehond...12 De Pinguïn De Otter...13 Opdrachten voor de leerlingen Zoetwater Aquaria Amazonia Claws / Zeepaardjes Roggenbassin...18 Touch Pool...19 Haaientunnel Zeehonden Pinguins...22 Otters Antwoorden Pagina 1

3 Info voor de leerkracht W ow! O ng ev v a n eer een al won le zeed kwart iere en kora op of b n a lr if i fen j Deze bundel geeft u de mogelijkheid om het bezoek aan SEALIFE zo aangenaam en leerrijk mogelijk te maken zowel voor u als voor de leerlingen. De bedoeling van dit pakket is, om bij het bezoek aan SEALIFE (bv tijdens een schoolreis) de leerlingen de nodige motivatie en doelgerichtheid mee te geven. Het is de bedoeling om de kinderen kennis te laten maken met een wereld die vroeger alleen maar aan de bovenzijde te zien was, namelijk de zee en al wat er bij hoort. Dankzij SEALIFE is het nu mogelijk om heel aandachtig het leven onder de zeespiegel te observeren. Men heeft bepaalde biotopen zo natuurgetrouw mogelijk nagebootst. Een bezoek aan het strand is nadien zelfs aangeraden om de kinderen de werkelijkheid te tonen en om hen te laten vertellen wat er overeenkomt met wat ze zagen in SEALIFE. De werkblaadjes kunnen gerust gekopieerd worden om aan de kinderen te geven. Deze blaadjes kunnen zowel vooraf, tijdens het bezoek of als nabewerking gebruikt worden. Bij de naverwerking in de klas wordt op uw creativiteit en inventiviteit gerekend om met bepaalde lessen het bezoek aan SEALIFE af te sluiten. Aandacht! Sommige aquaria kunnen van inhoud wijzigen naargelang de omstandigheden. Gelieve daarmee rekening te houden bij het gebruik van deze bundel. Pagina 2

4 Doelstellingen De doelstellingen van deze bundel zijn: - De leerlingen leren enkele dier- en plantensoorten waar te nemen en te benoemen. Gericht leren werken met het gevonden en gekregen lesmateriaal De reeds bestaande kennis verwoorden en ordenen Informatie kunnen verwerven en verwerken Kunnen samenwerken Nieuwe begrippen aanleren en kunnen gebruiken bij het verwoorden Het nut van bepaalde dingen kunnen inzien en begrijpen Gericht en exact kunnen waarnemen wat men ziet Logisch kunnen nadenken Zich in bepaalde situaties kunnen inleven Handleiding Het bezoek aan SEA LIFE Omdat de ruimte in het centrum zelf wat beperkt is om samen met alle kinderen bepaalde aquaria te observeren, kan men de klas in groepen verdelen waarbij er een verantwoordelijke wordt aangeduid die de aantekeningen maakt.vindt u dat alles individueel moet gebeuren dan kan dat natuurlijk ook. Let wel: hier zal een beroep worden gedaan op uw organisatorisch talent om de waarneming in goede banen te leiden. Denk er ook aan dat u wellicht niet alleen met uw klas in het centrum zal zijn en dat andere scholen misschien wel dezelfde opdracht uitvoeren. De andere waarnemingsopdrachten zijn zo opgesteld dat het schrijven tot een minimum is herleid. Leg ook de nadruk op het feit dat de uitleg bij de aquaria soms nuttige informatie kan opleveren. Uitbreiding naar het strand Voor de kinderen is een bezoek aan Blankenberge pas afgerond als ze op het strand hebben gespeeld. Natuurlijk speelt het weer hierbij een belangrijke rol. Omdat de duinen een natuurlijke en noodzakelijke bescherming vormen voor het hinterland wordt het spelen in de duinen afgeraden. Men maakt soms in een minuut kapot waar de natuur weken over doet. Maar ook dat spelen kan in goede banen geleid worden. Hier kunnen de kinderen hun hart ophalen, ze kunnen voorwerpen verzamelen en kijken of ze sommige zaken herkennen uit SEA LIFE. Het verzamelde materiaal kan dan meegenomen worden om in de klas verder te verwerken. Bij eb kan een golfbreker geëxploreerd worden om de rotsdiertjes te ontdekken. De waarneming van de vloedlijn kan altijd plaatsvinden.als het vloed is, dan ligt de verklaring van het woord zo voor de hand. Bij opkomend of afgaand tij, zelfs bij eb, kunnen de leerlingen die vloedlijn gemakkelijk vinden: het uitzicht van het zand is veranderd; het is de lijn tussen het droge en het natte zand en wordt meestal afgetekend door allerlei aanspoelsels. Men kan ook vermelden dat de tijdsduur van eb en vloed ongeveer 6 uur bedraagt en dat het komt door de aantrekkingskracht van de maan. Pagina 3

5 Achtergrond Informatie Pagina 4

6 Plannetje van SEALIFE Zoetwater 2. Amazonia 3. Speeltuin 4. Zeehondenkliniek 5. Zeehonden en Zeeleeuwen 6. Tijdelijke tentoonstelling 7. Food Prep 8. Schildpaddeneiland 9. Pinguins 10. Otters 11. SEALIFE Bar + Zonneterras 12. King Crabs / Deadliest Catch 13. Zeepaardjes 14. Roggen 15. Touchpool / Rockpool 16. Haaientunnel 17. Shop 18. Cafetaria 19. Pirate Adventure Golf 20. Toiletten Pagina 5

7 De voedselketen Alle planten en dieren in de natuur zijn van elkaar afhankelijk. Ze hebben elkaar nodig, de één is voedsel voor de andere. Het proces begint bij plantenetende dieren. Kleine dieren worden vervolgens gegeten door grotere dieren en die, op hun beurt, weer door nog grotere. Dode planten, dieren en uitwerpselen zijn voedsel voor opruimers in de natuur die uiteindelijk de biomassa weer afbreken tot de elementaire bouwstoffen. Deze reeks van eten en gegeten worden heet een voedselketen. In zee staan microscopisch kleine planten, fytoplankton, aan de basis van de voedselketen. Deze zweven in het water, nemen elementaire bouwstoffen op en groeien met behulp van zonlicht. Het fytoplankton wordt vervolgens door het (eveneens vrij in het water zwevende) dierlijke plankton gegeten. Dit dierlijk plankton staat op het menu van kleine vissen. Grotere roofvissen (zoals kabeljauw) doen zich tegoed aan de kleinere vissen. Aan de top van de voedselketen in zee staan de soorten die in staat zijn om de grote roofvissen te vangen: zeehonden, grote dolfijnen en mensen. Fytoplankton De zon zorgt voor energie die de microscopisch kleine plantjes in staat stelt te groeien, dit proces heet fotosynthese. Deze microscopische plantjes heten fytoplankton en kunnen zelf niet bewegen maar worden meegevoerd in stromingen in de oceaan. Haaien Haaien eten de grote vissen (net zoals ons). Op wie wordt nu gejaagd? Sommige haaiensoorten zijn bedreigd (door de jacht erop -of- door per ongeluk in netten terecht te komen). Dierlijk plankton Microscopisch kleine diertjes, zooplankton eten van de fytoplankton. dierlijk plankton bestaat uit kleine diertjes die niet groeien of larves van grotere dieren zoals zee-egels en zeesterren. Grote vissen Garnalen Grote vissen eten de kleinere vissen,(net zoals ons). De populatie van vele grote vissen (zoals kabeljauw en schelvis) is ernstig bedreigd. Ze zouden kunnen uitsterven zoals dit bijna het geval is met de vleet. Kleine dieren zoals garnalen eten van het dierlijk plankton. Garnalen zijn één van de de kleinste dieren die de mens uit de zee haalt en dit in grote getale. Keine vissen Kleine vissen eten garnalen (net als wij), langs onze kusten is de achteruitgang niet enkel te zien bij kleine vissen, maar ook omdat jongere dieren gevangen worden voor ze kans hebben zich voort te planten. HE L P M EE! Zin in vis vanavond? Eet enkel ecologisch verantwoord gevangen vis. Dit is vis die niet overbevist is, verantwoord wordt gevangen (zonder bijvangst), of gekweekt is. Kijk naar het MSC logo op de verpakking! Pagina 6

8 De Haai (orde Selachii, klasse: kraakbeenvissen) Flinke tot zeer grote vissen met een torpedovormig lichaam. Ze hebben 5 tot 7 kieuwspleten, hun borstvinnen zijn niet met de kop vergroeid en hun ogen zijn door knipvlies beschermd. Ze worden onderverdeeld in 7 sub-orden met 19 families en ongeveer 250 soorten. Belangrijke families in de Noordzee zijn de hondshaai, kathaai, ruwe haai, gladde haai, gevlekte haai. Haaien zijn: - eierleggend (ovipaar), levendbarend (vivipaar) of eierlevendbarend (ovovivipaar, i.e. ei komt uit de baarmoeder) meest voorkomend in de kleine soorten voor 95% niet gevaarlijk Haaien hebben: - geen schubbben (haaien en roggen behoren tot dezelfde familie) een olieachtige lever die hen drijvend houdt een scherpe reukzin als voedsel: levende prooien zoals bodemvissen, krabben, kreeften, De Rog (orde Selachii, klasse: kraakbeenvissen) Roggen zijn vissen met een plat, ruitvormig lichaam en een lange straat. Ze hebben 5 paar kieuwopeningen aan de buikzijde; verbrede, met de kop vergroeide borstvinnen en geen anale vin. Ze voeden zich met kleine vissen, weekdieren en schaaldieren. Ze komen verspreid over de hele wereld voor. Vele soorten zijn bodemdieren, enkele zijn eierlevendbarend. Er zijn 16 families roggen, o.a. sidderrog, pijlstaartrog, duivelsrog, zaagvis en echte rog (Raiidae) Kraakbeenvissen De haai en de rog zijn verre familie van elkaar; ze behoren allebei tot de familie van de kraakbeenvissen. (klasse: Chondrichtyes, superklasse vissen) Dit zijn de vissen met een skelet van kraakbeen. Ze hebben geen schubben maar een huid die bestaat uit huidtandjes. Er zijn 2 onderklassen: plaatkieuwigen met minstens 5 kieuwspleten (o.a. haaien en roggen) en de draakvissen (zeekatten) met slechts 1 kieuwopening. n receptore gevoelige rg e ft e e h jn aai r kan hij zi De hamerh. Daardoo oren. huid zitten sp jn! p o zi jk in li e UW rooi makk favoriete p WA De stekelrog heef t een gifti! WAUW staart zitten! Een enkele ge stekel op zijn steek dodelijk. ook voor de mens! is Pagina 7

9 Het zeepaardje (onderfamilie Hippocampinae familie zeenaalden en zeepaardjes, Sygnatidae) Dit zijn langgerekte, met stelbaarsjes verwante vissen met een geknikte kop en buisvormige bek. De staart fungeert als grijporgaan. Het lichaam is niet bedekt met schubben maar met gestekelde beenplaatjes. Daardoor hebben ze zowel een inwendig als een uitwendig skelet. Het voedsel (kleine zeediertjes zoals garnaaltjes) wordt met de ogen opgespoord en via de snuit naar binnen gezogen. Ze zwemmen meestal rechtop maar kunnen ook op de rug zwemmen. HOOFD L E N G T E Kroontje R O M P Oogstekel Neusstekel Snoet Kaakstekel Kieuw Borstvin Eerste rompring Broedbuidel (marsupium) Mannelijke zeepaardjes en de hoger ontwikkelde zeenaalden hebben een buidel waarin eieren worden uitgebroed. De broedbuidel heeft een afsluitbare opening waarin het wijfje met behulp van legbuis eieren legt. Na ongeveer 4 weken komen tot 100 babies uit de buidel die ongeveer zo groot zijn als de snuit van de papa. Lichaamsbouw Net als alle vissen hebben zeepaardjes kieuwen, een zwemblaas en vinnen. Ze zijn echter niet met schubben bedekt maar met knobbelige richeltjes. Zeenaalden (onderfamilie Syngnathinae, familie zeenaalden en zeepaardjes Syngnathidae) Met stekelbaarsjes verwante langgerekte vissen met buisvormige bek; de anaalvin ontbreekt en de staartvin is zeer klein. Lichaam niet geschubd, maar verstevigd door beenringen. Voeden zich met levende prooi die naar binnen wordt gezogen. Eieren worden door het vrouwtje in een omstrengeling op de buik van het mannetje afgezet. Op deze broedvlek is de huid sterk doorbloed, zodat voedingstoffen voor het broed kunnen worden aangevoerd. Meer dan 300 soorten; de meeste in zee en enkele in zoet water. Anale vin Broedbuidel (alleen bij mannetjes) S T A A R T Laatste rompring Eerste staartring Rugvin Ring Inkeping Soorten van elkaar onderscheiden Zeepaardjes lijken op het eerste zicht verdacht veel op elkaar maar toch is dat niet zo. Bekijk onze zeepaardjes van dichtbij en let vooral op volgende karakteristieken: grootte van het zeepaardje grootte van de snoet grootte en vorm van het kroontje aantal ringen op de romp en de staart aantal lijnen in de borst- en rugvin uitzicht van de kaak- en oogstekel specifieke kenmerken zoals streepjes of vlekken Pagina 8

10 Touch Pool Bestudeer de dieren die in rotspoelen verblijven van dichtbij. Aai een zeester. Een camera zorgt ervoor dat je nog dieper in de rotspoel kan onderdompelen. Een medewerker geeft je ook alle informatie over de dieren die hier verblijven. Kreeftachtigen (klasse Crustacea, stam geleedpottigen) Dit zijn dieren met een uitwendig skelet, waarvan de poten een aantal gewrichten hebben. Hun lichaam is gesegmenteerd, ze zijn in 3 delen verdeeld: kopgedeelte, borstgedeelte en achterlijf met staart. Binnen de groep van geleedpotigen vormen de kreeften, krabben en garnalen de orde van de tienpotigen. De voorste poten dragen vaak scharen. Bij krabben is het achterlijf onder het kopborststuk teruggeslagen. Een stevig rugschild (carapax) kan zijn uitgegroeid tot een echt pantser (vandaar de naam schaaldieren).typerend zijn de verschillende larvenstadia die worden doorlopen, waarbij het lichaam steeds verder wordt afgebouwd en de ledematen zich differentiëren. Groei is slechts mogelijk direct na de vervelling, voordat het pantser hard wordt. De meeste van de ca kreeftensoorten leven in zee. Bekende groepen zijn de roeipootkreeftjes, bladpootkreeftjes (o.a. de watervlo), visluizen, garnalen, krabben, kreeften en als enige landbewoners- pissebedden. Krabben (kortstaartkreeften, onderorde Brachyura, orde tienpotigen) Hoogst ontwikkelde kreeftachtigen, achterlijf gereduceerd of geheel afwezig. Leven meestal op het strand, sommige soorten aangepast aan het landleven, bijv. landkrabben (familie Cecarcinidae); Lopen vaak zijdelings, zoals de in onze streken bekende Noordzeekrab (Cancer pagurus). In zee levende soorten camoufleren zich regelmatig met schelpen, sponzen e.d. Opmerkelijke familie; wenkkrabben. scharen propodus carpus antennes ogen merus 8 poten carapax (pantser) tte achterp eft afgepla e h b a kr m n! De zwe n zwemme! waarmee hij ka W AU oten! WAUW W De kreeft hee de grote is ft een grote en ee n kleine sc om te verb haar, rijzelen, de kleine om te snij den Pagina 9

11 Weekdieren (stam Mollusca, onderrijk meercelligen) Tweezijdige symmetrische dieren met week, ongeleed lichaam. Aan de buikzijde meestal een gespierd voortbewegingsorgaan (voet) (dat dient voor de voorbeweging) op de rug bij veel soorten een mantel die kalkzouten afscheidt en een schelp vormt.voorarm met hard getand deel, de rasptong of radula. Open bloedsomloop; zenuwstelsel met zenuwstrengen en zenuwknopen (ganglia), bij sommige soorten behoorlijk ontwikkeld. Waterdieren of landdieren die in een vochtige omgeving gedijen. Bekendste klassen: slakken (Gastropoda), inktvissen (Cephalopoda) en tweekleppigen (Lamellibranchia) zoals oesters en mosselen. De Mossel (familie Mytilidae, klasse tweekleppigen) Weekdieren met een tweekleppige schelp. Hechten zich met twee draden (mosselbaarden) aan elkaar en aan de grond vast, waardoor plaatselijk mosselbanken onstaan. Komen over de hele wereld voor en worden o.a. in gebieden rond de Middellandse Zee, de Zeeuwse stromen en aan de kust van Bretagne gekweekt (mosselteelt) om het smakelijk vlees (bevat veel eiwitten, vitaminen en zouten). Bekend geslacht: steenboorders. Sommige mensen zijn echter allergisch voor mosselvlees. Zieke mosselen bevatten het gif mytilotoxine, dat leidt tot mosselvergiftiging. De Anemoon (orde Actiniaria, onderklasse zesstraligen) Bloemdieren met cilindervormig lichaam, vaak levendig gekleurd. Holle tentakels in kransen rond de mondopening; goed ontwikkeld spierstelsel waarmee ze zich kunnen samentrekken en van vorm veranderen. De volwassen dieren zijn poliepen die meestal stevig op de ondergrond zijn vastgehecht, maar zich daar wel (zeer langzaam) over kunnen verplaatsen. De geslachten zijn meestal gescheiden; geslachtelijke voortplanting waarbij de mannelijke zaadcellen in het water geloosd worden. Soms gebeurt dit ook met de vrouwelijke, soms vind de bevruchting echter in de lichaamsholten van de vrouwelijke poliep plaats; in enkele gevallen is er zelfs sprake van broedzorg. De larve is meestal vrij zwemmend. De anemoon leeft van microorganismen en afval of soms zelfs van kleine visjes en kreeftjes die verlamd worden na contact met de netelcellen op de tentakels. n van NETELCEL Kliercel in de huid en vooral op de tentakels van neteldieren. Produceert een gif dat dient ter afweer en voor het vangen van een prooi. Verschillende typen, afhankelijk van het soort gif. TENTAKELS Beweegelijke vangarmen van inktvissen, poliepen e.d. Dienen om voedsel te verzamelen en als afweer (bijv. de met netelcellen bezette tentakels van sommige kwallen). Komen ook voor bij enkele planten (bijv. Zonnedauw) WA oepe ak voor in gr s komen va er. et m te n Zeeanjelier ka per vier onen. individuen! 500 anten zich voort door te kl W U Ze pl Pagina 10

12 Haaientunnel Groene Zeeschildpad (Chelonia mydas, Familie Zeeschildpadden, klasse Reptielen) Groene zeeschildpadden komen voor in tropische en subtropische wateren. Ze zijn hoofdzakelijk herbivoor (ze eten dus plantaardig voedsel). Zoals andere zeeschildpadden leggen ze grote afstanden af en kunnen in het wild wel 80 jaar oud worden. Verpleegsterhaai (Ginglymostoma cirratum, Familie verpleegsterhaaien, klasse kraakbeenvissen) De verpleegsterhaai (ook wel slapende haai genoemd) leeft voonamelijk 's nachts. Hij komt voor tot op een diepte van 75 meter, maar het liefst vertoeft hij op een diepte van 1meter of minder. De verpleegsterhaai is in staat om tijdens rust te ademen door water via de mond naar binnen te nemen en dit via de de kieuwen weer weg te pompen. Verpleegsterhaaien kunnen maximum 1 keer om de 2 jaar paren. De dracht duurt ongeveer 6 maanden waarna tot 29 jongen geboren kunnen worden. Ze zijn ovovivipaar. Zebrahaai (Stegostoma fasciatum, Familie zebrahaaien, klasse kraakbeenvissen) De zebrahaai dankt zijn naam aan het strepenpatroon die jonge dieren hebben. Als de dieren ouder worden vervagen deze strepen en vervaagt dit in een luipaardmotief. De zebrahaai leeft in tropische wateren in de Indo-Pascifische regio en komt voor tot op een diepte van 62 meter. Zwartpuntrifhaai (Carcharhinus melanopterus, Familie requiemhaaien, klasse kraakbeenvissen) De zwartpuntrifhaai is makkelijk te herkennen aan de zwarte punten op het uiteinde van zijn vinnen en staart. Het is een van de meest voorkomende haaiensoorten in de koraalriffen van de Indische en Stille Oceaan. De maximale grootte van de zwartpuntrifhaai is 1,6 meter. Pagina 11

13 Buitengedeelte De zeehond (Familie Phocidae) In de Waddenzee en aan de Belgische kust leeft de gewone zeehond (Phoca vitulina) die sterk in aantal achteruit gaat door watervervuiling, recreatie, e.d. Verschillende andere soorten zijn bedreigd door de jacht en om hun vacht. Door internationale druk (o.a. Greenpeace) zijn ze in toenemende mate beschermd. Een andere soort die in de Belgische en Britse kustwateren voorkomt is de grijze zeehond (Halichoerus grypus). De grijze zeehond is groter dan de gewone zeehond en zijn hoofd heeft een lange, hondachtige snuit. Zeehonden hebben geen uitwendige oren, dus geen oorschelp. Je kunt hun interne oren herkennen als kleine gaatjes aan de zijkant van hun kop. Hun achterpoten zijn langer dan de voorpoten maar ongeschikt om op te lopen. De enige manier om op land vooruit te komen is op de buik voort te bewegen. UW WA! 1000 pen tot wel ven in groe le n de n on Zeeh echter ee. Er bestaat individuen de dieren! en ss tu de or strikte rang Ze beschikken over zeer gevoelige snorharen waarmee ze in troebel water zelfs vissen kunnen opsporen. Zeehonden zijn zeezoogdieren, wat betekent dat ze hun jongen levend ter wereld brengen. De vrouwtjes zijn geslachtsrijp rond hun vijfde jaar en de zwangerschap duurt voor de gewone zeehonden 7 maanden en voor de grijze zeehonden 11 maanden. De Pinguïn (Familie Spheniscidae) Alle pinguïns stammen af van dezelfde vliegende voorouders die 40 miljoen jaar geleden leefden. Toch zijn de pinguïns zoals we ze vandaag kennen geëvolueerd naar loopvogels. Rondom de wereld leven 17 soorten pinguïns. De grootste pinguïn meet 1.1 m en luistert naar de naam emperor of kiezerpinguïn, de fairy of little pinguïn is met zijn 41 centimer de kleinste pinguïn. Pinguïns bevolken roofdiervrije en bij voorkeur afgelegen eilanden en grote stukken vasteland. Daarbovenop dient hun woonplaats temidden van een voedingsrijke, koudwater oceaanstroming te liggen die hen een overvloed aan eten (kleine vis) geeft. UW WA! e winter op n in de voll uïns broede t ng to pi n er re iz Ke ratu aar ze tempe Antartica, w n! l trotsere 60 onder nu Op zicht is het praktisch onmogelijk om de mannetjes van de vrouwtjes te onderscheiden, daarvoor is een inwendig onderzoek vereist of moet een DNA test gedaan worden. De pinguïns van SEA LIFE Blankenberge zijn Humboldt pinguïns (Spheniscus humboldti). Ze leven aan de westkust van Zuid-Amerika, bij Peru en Chili. Ze danken hun naam aan de Humboldt stroming, een koudwaterstroom voor de kust, die rijk is aan ansjovis en sardines. Humboldt pinguïns zijn gemiddeld 65 cm groot en wegen tussen de 3 en 5 kg. Ze hebben 2 vederlagen, de buitenste is bedoeld tegen de wind en water terwijl de binnenste bedoeld is als isolatielaag om zichzelf warm te houden. Pagina 12

14 De otter (Familie Lutrinae) De otter is een zoogdier dat behoort tot de familie van de marterachtigen zoals ook de wezels, hermelijnen, nersten, Aziatische Dwergotter Er zijn 13 soorten wereldwijd verspreid, behalve in Madagaskar, Australië en de Poolstreken. De kleinste heeft een maximum lengte van 93 cm en een gewicht van 3 kg (dwergotter), de grootste kan tot 2 m groot worden en wel 45 kg wegen (reuzenotter). Hoewel er wereldwijd verschillende soorten zijn, hebben otters vele lichaamskenmerken gemeen: ze hebben allemaal een zeer slank lichaam dat bijna zonder overgang overloopt in een lange gespierde spits toelopende staart. Ze bewegen zich in het water voort met een slangachtige beweging. Een otter kan maximum 5 minuten onder water blijven. Hun kop is breed en een beetje afgeplat en hij ziet er soms zeer grappig uit met zijn dikke snorharen. In België en Nederland leven Europese otters (Lutra lutra), maar ze zijn bijna volledig verdwenen. Redenen hiervoor zijn o.a. de vervuiling, de versnippering van hun leefgebied, jacht op hun pels. Europese otters zijn solitaire dieren die vooral s nachts leven. Sinds 1972 is de otter een beschermde diersoort. De Aziatische dwergotter (Aonynx cinera) is één van de kleinste ottersoorten ter werld. Het is een heel sociaal dier dat graag in familieverband leeft, dit in tegenstelling tot de Europese otter. Dit is één van de redenen waarom SEA LIFE Aziatische dwergotters aan het publiek toont en geen Europese. De zwangerschap van otters duurt maar 10 weken en per nest kunnen 2 tot 3 jongen geboren worden. Na 12 weken is hun pels waterbestendig en kunnen ze het water in. Otters worden vaak verward met bevers. Het verschil is echter gemakkelijk te zien. lange fijne staart Bever kortere dikke staart knaagdier alleseter Otter Pagina 13

15 WERK BUNDEL NAAM KLAS DATUM BEZOEK Le er j 4 6 aa r

16 1 1) Zoe t w a t e r A q u a r i a Met de eitjes van de steur maken de mensen... meel kaviaar siroop 2 Water uit de zee is zout. In de ardennen zwemmen de vissen in... W auw! zoet water zout water Vrouwelijk e kunnen to steuren t zwarte kle veri eieren afze ge tten. warm water 3 Verbind de rietvoorn met de juiste staart. Pagina 15

17 2.1 2 ) A ma z o n i a Dikkopjes zijn de baby's van... Kikkers Vissen Insecten 2.2 Hoe heet de vis die lijkt op een platte schijf? 2.3 Welke vis kan tot 2 meter hoog uit het water springen? 2.4 Welke pijlgifkikker kan tot 10 volwassen mensen doden met zijn gif? 2.5 Hoe heet het vegetarische neefje van de roodbuik piranha? Pagina 16

18 3 ) C la w s 9.1 Welke garnaal poetst de tanden van de murene? 9.2 Verbind de krab met zijn kenmerk! De kokosnootkrab De snelste Kokosnootkrab De kleinste Japanse Spinkrab De sterkste Erwtkrab De grootste 4 ) Z e e p a a r dj e s 4.1 Zoek de 6 verschillen. 4.2 Waar of niet waar WAAR Zeepaardjes vind je over heel de wereld NIET WAAR Het zeepaardje gebruikt zijn staart als versiering De baby zeepaardjes groeien in de buik van het mannetje Zeepaardjes worden vaak levend gedroogd om te verkopen als souvenir Pagina 17

19 5.1 5 ) R og g e n ba s s i n Kun jij de delen van de vis benoemen? (zet de juiste letter bij de beschrijving) B A C D ) Rugvin met stekels ) Borstvin ) Staartvin ) Buikvin ) Zachte rugvin ) Anaalvin E 5.2 G F ) Zijlijn Welke dieren kan je terugvinden in het roggenbassin? Pagina 18

20 5.3 Waar of niet waar? WAAR Roggen zijn dieren die eieren leggen NIET WAAR De tarbot verplaatst één keer in zijn leven een oogje naar zijn rug De pijlstaartrog is gevaarlijk omdat hij hele scherpe tanden heeft Een rog heeft twee gaatjes achter zijn ogen die hij nodig heeft om te ademen 5.4 De grootste rog ter wereld is de. W auw Hij kan wel meter lang worden! Kr a achter bben adem en wa a r w a t er langs ts! Ze nem h en van hu e n pant t achterste d eel ser na laten voere het via hun ar binnen, n en kie door laten het t uwen hun b en slo buiten ek weer na tte ar strom en! 6) T o u c h P o o l Wat past er niet in de rij? (schrap wat niet past) zee strand leeg blikje haven Waar of niet waar? water zand duinen boek suiker schelpen helmgras kade vis zeewier zand schip zout papier duinroos vaartuig WAAR De zeeanemoon is een dier, geen plant. NIET WAAR Als de zeester een arm verliest, is hij die kwijt voor de rest van zijn leven. Een strandkrab loopt altijd zijwaarts. De zeester eet voornamelijk mosselen. 6.3 Tot welke familie behoort de buisaal? familie van de Pagina 19

21 7.1 7 ) Ha a i e n t u n n e l Wat eet de zeeschildpad in SEALIFE? Verbind de zeeschildpad met haar voedsel. UW WA 7.2 Welke soorten haaien kun je zien in de haaientunnel? Verpleegsterhaai Tijgerhaai Zwartpunt rifhaai Hamerhaai Zebrahaai 7.3! d pa d karetschil l De onechte den, tot we n nge afsta la rt e re ig m n! om te neste km ja ja ja ja ja neen neen neen neen neen Welke haai wordt ook wel de slapende haai genoemd? 7.4 Welke haai dankt zijn naam aan de lijnen die hij heeft als hij jong is? Als hij ouder wordt worden dit stippen! 7.5 Kan de zeeschildpad zijn kop intrekken in zijn schild? Pagina 20

22 8 ) Z e e h o n de n 8.1 Welke is de zeehond, welke is de zeeleeuw? 8.2 Hoe zwaar moeten de verzorgde zeehondjes ongeveer wegen vooraleer ze weer uitgezet kunnen worden in de zee? 70 kg 20 kg 45 kg 8.3 Wie is de grootste? De grijze zeehond of de gewone zeehond. 8.4 Wie zwemt het snelst? De 8.5 Duid de verschillen aan tussen de zeehond en zeeleeuw. kun je ook het geluid van beide dieren aanduiden? ik blaf ik tjirp ik miauw ik balk ik kwaak ik grom ik knor ik piep zeehond of de Gewone zeehond zeeleeuw Grijze zeehond (omcirkel het juiste antwoord) ik blaf ik tjirp ik miauw ik balk ik kwaak ik grom ik knor ik piep zeeleeuw zeehond Pagina 21

23 9.1 9) P i ng uï ns Pinguïns maken twee maal per jaar een nestje. Kan jij onderstaande beschrijving verbinden met de juiste afbeelding? Het kuiken tje groeit nog meer, zijn veren worden dik ker en olierijker. 9.2 Het eitje komt uit. Het kuikentje heeft pluizige veertjes en wordt verzorgd door zijn ouders. Het kuike n is volgr oeid en kan vo or zijn eig en voedsel z orgen. uïn De volwassen ping t legt het ei en zorg er voor tot het uitkomt. Hoe heet de soort pinguïn die je in SEALIFE kan zien? Waar leeft deze soort in het wild? (kruis het juiste vakje op de kaart aan) Pagina 22

24 9.3 Waar of niet waar? WAAR NIET WAAR Pinguins leven enkel op de zuidpool. Onze pinguins eten hier elke dag haring of makreel. Deze pinguins kunnen tot 35km/h snel zwemmen. Het verschil tussen een mannetje en een vrouwtje kan je zien aan de kleur. 1 0) O t t e r s 10.1 Een otter kan tot km per uur zwemmen 10.2 Otters gebruiken hun om vooruit te zwemmen en hun om hun evenwicht mee te bewaren Een vrouwtjesotter is slechts weken zwanger In Europa leeft de otter Hoe groot kan de Braziliaanse reuzenotter worden? meter. Hoeveel kan hij maximum wegen? kilo. W auw! De reuzen ott piranhas. E er eet vaak en prooi, wan gevaarlijke t hij zou ze lf aangevallen kunnen worden. Braziliaanse reuzenotter Pteronura brasiliensis Aziatische dwergotter Amblonyx cinereus Pagina 23

25 1 1 ) A n t w o o r de n 1. Zoetwater kaviaar zoet water 2. Amazonia kikkers discusvis arowana gouden pijlgifkikker De poetsgarnaal de snelste: spookkrab de sterkste: kokosnootkrab de kleinste: erwtkrab de grootste: Japanse spinkrab 3. Claws 4. Zeepaardjes de zeeleeuw F ) Buikvin 8.5 de oren C ) Zachte rugvin de flippers G ) Anaalvin de zeeleeuw blaft A ) Zijlijn de zeehond gromt 5.2 rog, tarbot, harder, hondshaai, kathaai en makreel 9. Pinguins 5.3 waar waar 9.1 niet waar De volwassen pinguin legt het ei en waar zorgt ervoor tot het uitkomt. 5.4 manta(rog) 8 meter Het eitje komt uit. Het kuikentje heeft pluizige veertjes 6. Touchpool en wordt verzorgd door zijn ouders. 6.1 suiker Het kuikentje groeit nog meer, zijn papier veren worden dikker en olierijker. leeg blikje boek Het kuiken is volgroeid en kan voor 6.2 waar zijn eigen voedsel zorgen. niet waar waar 9.2 de Humboldt pinguïn waar 6.3 zeepaling 7. Haaientunnel waar niet waar waar waar 5. Roggenbassin 5.1 B ) Rugvin met stekels E ) Borstvin D) Staartvin 7.3 broccoli sla verpleegsterhaai zwartpunt rifhaai zebrahaai een haai 8. Zeehonden zeehond 45 kg grijze zeehond zeeleeuw 9.3 niet waar waar waar niet waar 10. Otters km / uur poten staart 10 weken europese otter 2 meter 45 kilo Pagina 24

Info voor de leerling

Info voor de leerling INFORMATIE BUNDEL Info voor de leerling Beste leerling, Mijn naam is Rocky! Ik ben een zeeleeuw en woon in SEA LIFE. Dit pakket zal je helpen om je spreekbeurt vlotter en makkelijker te laten verlopen.

Nadere informatie

Een duik in de oceanen

Een duik in de oceanen Een duik in de oceanen SEALIFE Blankenberge L ee r ja a 1 3 r Inhoudsopgave Info voor de leerkracht...2 Doelstellingen... 3 Handleiding... 3 Achtergrondinformatie... 4 Plannetje van SEALIFE... 5 De voedselketen...6

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

GEWONE ZEEHOND. Huiler

GEWONE ZEEHOND. Huiler GEWONE ZEEHOND Huiler Je zou het bijna niet geloven, maar een gewone zeehond is een echt roofdier! De zeehond is met zijn gestroomlijnde lichaam, speciale neus en handige snorharen helemaal aangepast op

Nadere informatie

De indeling van het dierenrijk zie je hieronder in de mindmaps van Brent, Guus en Febe!

De indeling van het dierenrijk zie je hieronder in de mindmaps van Brent, Guus en Febe! Deze krant is het overzicht van het dierenrijk zoals we het in klas 6 zagen. Ze werd gemaakt naar aanleiding van de tentoonstelling en de uitstap naar het natuurhistorisch museum van Doornik! De indeling

Nadere informatie

CALIFORNISCHE ZEELEEUW

CALIFORNISCHE ZEELEEUW CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is een van de meest elegante waterdieren die er bestaan. Met snelheden van wel 40 kilometer per uur schieten ze als een pijl door het

Nadere informatie

Voedselketen & ecosysteem

Voedselketen & ecosysteem SEA LIFE voor scholen Voedselketen & ecosysteem 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u extra informatie over belangrijke aquaria binnen SEA LIFE Scheveningen en kan gebruikt worden om meer

Nadere informatie

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is één van de meest elegante waterdieren die er bestaat. Met snelheden van wel 40 kilometer per uur schiet hij als een pijl door het

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER LEERLINGENBLAD VAN:...... DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER 2 EEN WERELD VOL WATER Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt zie je heel veel blauw. Dat komt omdat onze

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

Project Dieren. Week 1AB: Algemeen

Project Dieren. Week 1AB: Algemeen Project Dieren. Week 1AB: Algemeen Info: Leven op aarde Een fossiel is een afdruk in een steen van een schelp, dier of plant. Bijna vier miljard jaar geleden begon in de zee het eerste leven. Dat waren

Nadere informatie

Dezeeschild pad. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl

Dezeeschild pad. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl Dezeeschild pad Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100 www.sealife.nl 1. Geschiedenis Heeel lang geleden voor de tijd van de dinosauriërs waren er al schildpadden!

Nadere informatie

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze Opmerking voor de docent. Verspreid door het lokaal ongeveer 30 dieren met een nummer en de naam van de soort. Gebruik preparaten, opgezette dieren eventueel platen. Vermeld eventueel bij het dier enkele

Nadere informatie

Gedrag. 6-11 jaar. Zelf aan de slag. Andere beschikbare onderwerpen

Gedrag. 6-11 jaar. Zelf aan de slag. Andere beschikbare onderwerpen SEA LIFE voor scholen Gedrag 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u informatie over de meest bijzondere dieren in SEA LIFE Scheveningen. Door de belangrijkste punten over het gedrag van bepaalde

Nadere informatie

CALIFORNISCHE ZEELEEUW

CALIFORNISCHE ZEELEEUW CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is één van de meest elegante waterdieren die er bestaat. Zo slank als het vrouwtje is, zo blubberig is de man. Maar de harembaas is natuurlijk

Nadere informatie

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen.

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. VO Werkblad Doel: Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. Materialen: - Werkblad 3: - Potlood - Filmpjes: Dolfijnen, bruinvissen en vissen. De filmpjes zijn te vinden

Nadere informatie

Habitat & Aanpassingen

Habitat & Aanpassingen SEA LIFE voor scholen Habitat & Aanpassingen 6-11 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u de informatie over de belangrijkste aquaria in SEA LIFE Scheveningen met betrekking tot het onderwerp Habitat

Nadere informatie

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum DE HUMBOLDT PINGUÏN Een levend kostuum Er zijn verschillende soorten pinguïns. Die verschillen maar weinig van elkaar. Ze hebben immers allemaal een donkere rug en een witte buik. Toch zie je, als je goed

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl Een vis met vleugels Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100 www.sealife.nl 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand

Nadere informatie

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE LESPAKKET ORDENING VMBO EN EVOLUTIE Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK KENMERKEN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie

Nadere informatie

Inhoud. Beste leerkracht, Dolfijnen. Bruinvissen. Walrussen. Zeeleeuwen. Zeehonden. Roggen. Haaien. Interview dierenverzorgers

Inhoud. Beste leerkracht, Dolfijnen. Bruinvissen. Walrussen. Zeeleeuwen. Zeehonden. Roggen. Haaien. Interview dierenverzorgers Voorpret lespakket Beste leerkracht, Een schoolreis naar het Dolfinarium is niet alleen leuk, maar ook heel leerzaam. Om voorbereid op pad te gaan ontvangen jullie hierbij alvast het Voorpret Lespakket.

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen.

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Amfibieën Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Hulpmiddel Prezi les 1: http://prezi.com/hwpatwdyvqpv/?utm_campaign

Nadere informatie

Het strand, kwallen en krabben

Het strand, kwallen en krabben Het strand, kwallen en krabben Eb en vloed Door de getijden en de invloed van wind en zee is het strand nooit even breed. Soms gebeurt het dat als je terugkomt van het zwemmen, het water wel heel dicht

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw Wadden VO onderbouw Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz Doel: Materialen: De leerlingen maken kennis met het wad, de dieren en planten die er leven en ondervinden wie wie eet. - Foto wadpierenhoopje

Nadere informatie

in de s sloten & plassen

in de s sloten & plassen tad in de s sloten & plassen 2 De kringloop van het water Ü Een regendruppel vertelt: 3 Sloten De Bourgoyen-Ossemeersen zijn een meersengebied met vele sloten. Deze werden lang geleden gegraven om het

Nadere informatie

Kaartenset gewervelde dieren

Kaartenset gewervelde dieren Kaartenset gewervelde dieren Deze set met plaatjes is het tweede en laatste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

ZEEHONDEN informatiepakket

ZEEHONDEN informatiepakket ZEEHONDEN informatiepakket In Nederland leven zeehonden in de Noordzee en de Waddenzee. Als je met de boot naar een van de eilanden gaat, kan je ze op de zandbanken zien liggen. Op de zandbanken worden

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE AXOLOTL BIJ

Nadere informatie

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN Vul de benamingen van onderstaande dieren in rooster 1 in. 10 3 6 18 16 12 8 23 21 22 19 5 9 17 4 15 14 20 27 1 7 2 13 26 24 25 11 KRUISWOORDRAADSEL

Nadere informatie

Werkblad slootdiertjes

Werkblad slootdiertjes Werkblad slootdiertjes Hoe groot is het dier? Hoeveel poten heeft het dier? Hoe ziet de achterkant van het dier eruit? Zit er bij de kop rode franje? Heeft het dier een schelp? Hoe heet het dier? 0, 4,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-16-2-b Koraalriffen Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 42 tot en met 54. Bij

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Mooie Oceanen. 3-5 jaar. Zelf aan de slag

Mooie Oceanen. 3-5 jaar. Zelf aan de slag SEA LIFE voor de kleintjes Mooie Oceanen 3-5 jaar Zelf aan de slag Deze handleiding geeft u extra informatie over belangrijke aquaria binnen SEA LIFE Scheveningen en kan gebruikt worden om meer te ontdekken

Nadere informatie

schoolzwemmen Speurles VO onderbouw

schoolzwemmen Speurles VO onderbouw schoolzwemmen Speurles VO onderbouw Inhoudsopgave ALGEMENE INFORMATIE Het doel van de les blz. 2 Praktische zaken blz. 2 ACHTERGRONDINFORMATIE Alles over verschillende manieren van voortbewegen blz. 3

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Literatuurlijst 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3 Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4 Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Hoofdstuk 4: Verzorging

Nadere informatie

Schildpadden Alex. Schildpadden. Geschreven door : Alex Groep : 7 Datum : 9 november 2014

Schildpadden Alex. Schildpadden. Geschreven door : Alex Groep : 7 Datum : 9 november 2014 Schildpadden Geschreven door : Alex Groep : 7 Datum : 9 november 2014 1 Inleiding Ik heb de schildpad als onderwerp gekozen omdat het mijn lievelingsdier is. Ik ben al bijna mijn hele leven geïnspireerd

Nadere informatie

Een vis met vleugels. Informatie over roggen

Een vis met vleugels. Informatie over roggen Een vis met vleugels Informatie over roggen 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand op de bodem van de zee; je handen zitten vast aan je zij en je ogen zitten

Nadere informatie

Haring. Atlantische Oceaan. www.cookingclass.be

Haring. Atlantische Oceaan. www.cookingclass.be Haring Atlantische Oceaan Haring De haring is de meest verbruikte vis, vroeger nog meer dan nu. Hij is bovendien erg voedzaam en in vergelijking met andere vissen vrij goedkoop. Een maatje is een haring

Nadere informatie

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken.

Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Thema 4 Opdracht 1 Deze opdracht doe je in de klas en kun je niet hier nakijken. Opdracht 2 1. bacteriën schimmels planten dieren 2. Kenmerken van cellen, namelijk of de organismen cellen hebben met celkernen,

Nadere informatie

Een handboek voor het helpen van haaien

Een handboek voor het helpen van haaien Een handboek voor het helpen van haaien Eerst roofdier nu prooi Wist jij dat... Oost west, thuis best! In de Noordzee en de andere zeeën van Europa wonen wel 130 verschillende soorten haaien en hun neefjes,

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei uitgave 2013 groepen 5-6 inhoud blz 1 Een ei hoort erbij 3 2 De kip en het ei 4 3 Eitjes op een blad 5 4 Eieren op het strand 6 5 Op zoek naar een ei 7 6 Eitjes

Nadere informatie

LEREN CLASSIFICEREN. Classificatie van ongewervelde dieren. Werkblad Niveau 3

LEREN CLASSIFICEREN. Classificatie van ongewervelde dieren. Werkblad Niveau 3 LEREN CLASSIFICEREN Classificatie van ongewervelde dieren Werkblad Niveau 3 In de tentoonstellingszalen van het museum krijg je een overweldigend beeld van de grote verscheidenheid aan dieren. Op basis

Nadere informatie

Naam: REPTIELEN. Vraag 1. Noem vier kenmerken van een reptiel. Vraag 1b. Welke (soorten) reptielen ken je al? pagina 1 van 8

Naam: REPTIELEN. Vraag 1. Noem vier kenmerken van een reptiel. Vraag 1b. Welke (soorten) reptielen ken je al? pagina 1 van 8 Naam: REPTIELEN Reptielen zijn gewervelde dieren en ze leven voornamelijk op het land. Ze zijn koudbloedig en hebben de omgevingstemperatuur dus nodig om hun lichaamstemperatuur te regelen. De huid van

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Ecosystemen en voedselketens. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Ecosystemen en voedselketens. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 1 Ecosystemen en voedselketens Deze les gaat over: Ecosysteem de Noordzee Voedselketens Bij dit thema horen ook: Les 2 Exoten in Nederland

Nadere informatie

WOLF. Huilend roofdier

WOLF. Huilend roofdier WOLF Huilend roofdier Wolven hebben vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die haar oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen Galápagos-eilanden Inleiding Ik wil mijn spreekbeurt graag houden over de Galápagos-eilanden. De Galápagos-eilanden liggen in de Stille Oceaan en zijn heel bijzonder omdat er dieren en planten leven die

Nadere informatie

Galerij van de Evolutie

Galerij van de Evolutie Galerij van de Evolutie Werkblad Niveau 3 RODE DRAAD 1) De galerij van de evolutie leidt je in 6 hoofdstukken van het prille leven tot de huidige tijd. Uiteraard beperkt evolutie zich niet tot deze 6 periodes

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

Kaartenset ongewervelde dieren

Kaartenset ongewervelde dieren Kaartenset ongewervelde dieren Deze set met plaatjes is het eerste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met daarbij

Nadere informatie

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE

LESPAKKET ORDENING EN EVOLUTIE LESPAKKET ORDENING HAVO / VWO EN EVOLUTIE Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK KENMERKEN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie

Nadere informatie

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen)

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen) FAMILIE SPEURTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. * makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen).

Nadere informatie

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO Herkennen van HAAIEN & ROGGEN project HAROKIT ILVO Inhoudsopgave HAROkit-map Inleiding Legende Zoekkaart ID-fiches ROGGEN Stekelrog Blonde Rog Grootoogrog Kleinoogrog Gevlekte Rog Golfrog Sterrog Zandrog

Nadere informatie

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8 SPEURTOCHT THEMA OCEAN vr grep 5 t/m 8 Welkm in Burgers Ocean! Met deze nderwater-speurtcht leer je van alles ver de dieren die in de zee leven. De speurtcht begint al zdra je vanuit de Bush p het strand

Nadere informatie

1. Rare tenen. Heel wat dieren die in en op het water leven zoals. eenden, meeuwen, otters hebben zwemvliezen

1. Rare tenen. Heel wat dieren die in en op het water leven zoals. eenden, meeuwen, otters hebben zwemvliezen Al deze dieren hebben zwemvliezen. Wie is wie? Zet de juiste naam bij het juiste dier (meeuw, otter, eidereend). 1. Rare tenen Wild Wonders of Europe /Orsolya Haarberg / WWF Heel wat dieren die in en op

Nadere informatie

schoolzwemmen Speurles BO groep 3 t/m 8 VO onderbouw

schoolzwemmen Speurles BO groep 3 t/m 8 VO onderbouw schoolzwemmen Speurles BO groep 3 t/m 8 VO onderbouw Inhoudsopgave ALGEMENE INFORMATIE Het doel van de les blz. 2 Praktische zaken blz. 2 ACHTERGRONDINFORMATIE Alles over verschillende manieren van voortbewegen

Nadere informatie

Systematiek in planten- en dierenrijk

Systematiek in planten- en dierenrijk Systematiek in planten- en dierenrijk Om de grote diversiteit in organismen te overzien zijn ze door de mens in groepen verdeeld. Hierbij is gekeken naar: morfologie. Dit zijn uiterlijke kenmerken anatomie.

Nadere informatie

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6 Naam:_ KIKKERS _ De kikker is een amfibie. Er zijn veel soorten kikkers op de wereld. In Nederland zie je de bruine en de groene kikker het meest. De groene kikkers zijn graag veel in het water, de bruine

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-13-1-b

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-13-1-b Bijlage VMBO-KB 2013 tijdvak 1 biologie CSE KB Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-13-1-b Dieren van Australië Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 43 tot en met 51. Bij het

Nadere informatie

VMBO. Docenthandleiding. Dierenrijk is onderdeel van

VMBO. Docenthandleiding. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ORDENING VMBO EN EVOLUTIE Docenthandleiding LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van LEUK DAT U GEKOZEN HEEFT OM EEN BEZOEK TE BRENGEN AAN DIERENRIJK OPBOUW LESPAKKET ln deze

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-13-1-b Dieren van Australië Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 38 tot en met

Nadere informatie

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8 SPEURTOCHT Groep 7 en 8 Met deze speurtocht loop je door het hele park. Door de vragen goed te beantwoorden kun je letters verdienen. Verzamel alle letters uit de dikgedrukte vakjes. Met deze letters kun

Nadere informatie

dieptepunten DOE-HET-ZELF LES BO Groep 5 & 6

dieptepunten DOE-HET-ZELF LES BO Groep 5 & 6 dieptepunten DOE-HET-ZELF LES BO Groep 5 & 6 Inhoudsopgave ALGEMENE INFORMATIE Het doel van de les blz. 2 Praktische zaken blz. 2 ACHTERGRONDINFORMATIE Het Oceanium blz. 3 BEZOEK AAN DE DIERENTUIN Speurbladen

Nadere informatie

SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS

SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE SLUIERSTAARTGOUDVIS

Nadere informatie

Opdrachten Oevergroep

Opdrachten Oevergroep Opdrachten Oevergroep Ho, stop! Voordat jullie met de schepnetjes naar het water rennen, eerst even dit! De Waal is de drukst bevaren rivier van Europa en door haar bedding stromen miljoenen liters water

Nadere informatie

DE WOLF. Huilend roofdier

DE WOLF. Huilend roofdier DE WOLF Huilend roofdier De wolf heeft vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

KATIE SCOTT JENNY BROOM. Het dierenboek. Een fascinerende reis door het dierenrijk

KATIE SCOTT JENNY BROOM. Het dierenboek. Een fascinerende reis door het dierenrijk KATIE SCOTT en JENNY BROOM Het dierenboek Een fascinerende reis door het dierenrijk HET DIERENBOEK Voorwoord De aarde is de enige planeet waarvan we zeker weten dat er leven op bestaat. De levende wezens

Nadere informatie

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE

Nadere informatie

dieren in de dierentuin

dieren in de dierentuin dieren in de groep 4-5 Geachte leerkracht, Dit lespakket ondersteunt u bij het voorbereiden van uw schoolreisje naar Burgers Zoo. Daarnaast kan het ook prima worden ingezet als u een thema over en of exotische

Nadere informatie

SPREEKBEURT Chinchilla

SPREEKBEURT Chinchilla l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT Chinchilla ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE CHINCHILLA

Nadere informatie

Uitsterven of wegwezen

Uitsterven of wegwezen Klimaatverandering 7 en 8 5 Uitsterven of wegwezen Voedselwebspel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kennen een aantal oorzaken waardoor dieren uitsterven of verdwijnen, waaronder de klimaatverandering.

Nadere informatie

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten.

Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. Ordening van organismen: vroeger: plantenrijk - dierenrijk Taxonomen (ca. 1850): Organismen vertonen kenmerken van zowel planten als dieren. Wetenschappers gingen dus op kenmerken letten. huidige indeling:

Nadere informatie

DE IJSBEER. Super speurneus

DE IJSBEER. Super speurneus DE IJSBEER Super speurneus Hij is groot, wit en ziet eruit als een echte knuffelbeer. Toch zou je deze reus niet graag tegenkomen in de sneeuw. Gelukkig gebeurt dit ook niet snel, want waar deze poolreiziger

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 biologie CSE KB Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-16-2-b Koraalriffen Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 42 tot en met 50. Bij het beantwoorden

Nadere informatie

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland.

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. WERKBLAD DE STEKELBAARS: DE DAPPERE REIZIGER Naam 1. DE STEKELBAARS IN BEELD Groep 2. DAPPERE REIZIGER De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. Bekijk het clipje De dappere reiziger. Bekijk

Nadere informatie

1. Mensapen (mensapengebouw, binnen en buiten) Welke ledematen zijn het langst bij de chimpansee?

1. Mensapen (mensapengebouw, binnen en buiten) Welke ledematen zijn het langst bij de chimpansee? Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen Educatieve dienst Werkblad ATLETEN te WATER, te LAND en in de LUCHT: beweging bij gewervelde dieren. Naam: Klas: Het is je taak om te observeren. En

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer KOMODOVARAAN Door: Jade Boezer 1 Voorwoord Mijn werkstuk gaat over Komodovaranen. Ik doe het erover omdat ik een onderwerp zocht voor mijn werkstuk en nog niets over Komodovaranen wist. Toen ik aan het

Nadere informatie

Vissen voor het Zeeaquarium

Vissen voor het Zeeaquarium Vissen voor het Zeeaquarium DE STEKELROG -Raja clavata (L.) G.W. Noordhoek INLEIDING De systematische indeling is als volgt: Klasse : CHONDRICHTYES of Kraakbeenvissen Orde : RAJIFORMES Familie : RAJIDAE

Nadere informatie

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België Kijk je mee? Oerwoud 2006, Parasol N.V. België Pag. 2 Inhoudsopgave In het oerwoud 3 De luiaard 4 De toekan 5 De jaguar 6 De leguaan 7 De tapir 8 De papegaai 9 De aap 10 De adder 11 Lianen 12 Woordenlijst

Nadere informatie

DE SIBERISCHE TIJGER

DE SIBERISCHE TIJGER DE SIBERISCHE TIJGER In de sneeuw! Er zijn veel verschillende soorten katten op de wereld. Denk maar eens aan de huiskat, leeuw, sneeuwpanter of cheeta. Allemaal behoren ze tot de familie van de katachtigen.

Nadere informatie

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk ONTDEKKINGSTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn h f makkelijk moeilijk h Volg de wandelroute, dan komen jullie alle dieren tegen! Veel plezier!

Nadere informatie

Museumexpeditie Werkboek 12-14 jaar

Museumexpeditie Werkboek 12-14 jaar Museumexpeditie Werkboek 12-14 jaar Naam: Inleiding Welkom in Natuurmuseum Fryslân. Wat leuk dat je ons museum bezoekt! Dit werkboekje leidt je rond door bijna het hele museum. Als je de bordjes van de

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen

Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen Als mensen het woord dolfijn horen, denken de meeste mensen meteen aan een tuimelaardolfijn (Tursiops truncatus). Deze dolfijnen zijn bekend van dolfinaria, boeken,

Nadere informatie

Educatief pakket: Lager onderwijs 2e graad. www.aquatopia.be. Naam:... Klas:...

Educatief pakket: Lager onderwijs 2e graad. www.aquatopia.be. Naam:... Klas:... Educatief pakket: Lager onderwijs 2e graad www.aquatopia.be Naam:... Klas:... Koningin Astridplein 7 2018 Antwerpen info en reservaties: 03/203 13 07 info@aqutaopia.be Inleiding voor de leerkracht Met

Nadere informatie

Voorbereiding post 2. Hap, ik heb je! Groep 4-5-6

Voorbereiding post 2. Hap, ik heb je! Groep 4-5-6 Voorbereiding post 2 Hap, ik heb je! Groep 4-5-6 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 2: Hap, ik heb je! voor groep 4, 5 en 6. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel

Nadere informatie