Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl"

Transcriptie

1 Een vis met vleugels Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag

2 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand op de bodem van de zee; je handen zitten vast aan je zij en je ogen in je nek. Je hebt honger en je wilt een garnaal vangen. Voor jou is dat een onmogelijke opgave. Voor een rog een makkie. Stel je eens voor dat jouw botten net zo zacht worden als het puntje van je neus. Je zou dan op de grond vallen en niet meer kunnen lopen. Een rog heeft daar geen last van. Zijn skelet is van kraakbeen net als het puntje van jouw neus en oren. En toch kan hij bewegen. We noemen hem daarom een kraakbeenvis, net als de haai. 10 Schokken, gif en nog meer weetjes. Weet je dat: Er in de Noordzee 11 soorten roggen voorkomen? De grootste daarvan, de vleet en de pijlstaartrog, wel 250 cm groot kunnen worden? En de andere soorten wel 70 tot 120 centimeter. Er in 2000 nog een vleet werd gevangen bij Schotland die 204 cm lang was en 55 kilo woog. Vissers op vleet vroeger hun ondergoed in olie uit de lever van de vleet dompelden om zo beter beschermd te zijn tegen de kou? De pijlstaartrog een gezaagde gifstekel op zijn staart draagt waarmee hij rake klappen uit kan delen? De sidderrog met een elektrische schok 20 gloeilampen kan laten opflikkeren? Het eikapsel van de rog ook wel meerminbuidel genoemd wordt? Roggebrood niks met roggen te maken heeft? Er een rog bestaat, de manta, die 5 meter groot kan worden en leeft van plankton?

3 Olie uit de lever van pijlstaartroggen wel werd gebruikt als huismiddeltje tegen spierpijn

4 9 Roggen en mensen. In een schoolboek uit 1934 staat te lezen dat twee soorten roggen, de vleet en de stekelrog, in die tijd nog veel voorkomen langs onze kust. Ook staat er in dat hun vlees wordt gegeten en uit hun lever traan (een soort olie) wordt gekookt. Nu worden er langs onze kust bijna geen roggen meer gevangen. Visserijbiologen denken dat, dat komt omdat er te veel wordt gevist. Vooral de visserboten die vissen met boomkornetten zijn gevaarlijk voor de rog. Eigenlijk vissen deze vissers op platvissen zoals tong en schol. Zij trekken hun netten door het zand van de zeebodem waar de platvissen verstopt liggen. Die zwemmen dan op en komen in het net terecht. Maar daar liggen natuurlijk ook roggen en die worden dan ook gevangen. Omdat roggen niet zo snel jongen krijgen als platvissen, zijn ze veel eerder allemaal weggevist. Toch mag in 2002 in de Noordzee kilo rog gevangen worden. Ze zijn er dus nog wel, maar langs onze kust bijna niet meer. Gelukkig vonden onderzoekers in 1999 weer jonge roggen (2 jaar oud) in zee bij Noordwijk. Visserijbiologen denken daarom dat als er minder gevist wordt de rog vanzelf weer terug zal komen langs onze kust. 2 Een vis met vleugels Wat vooral bijzonder is aan de rog is dat zijn lichaam plat en zijn borstvinnen heel groot zijn. Zelfs zo groot, dat ze voor aan de rog elkaar raken. Het lijken net vleugels waarmee hij met sierlijke bewegingen door het water vliegt. Door zijn zachte botten is hij niet zo sterk maar wel soepel. De staart die lang en dun is gebruikt de rog als roer. Deze vleugels en de dunne lange staart geven hem zijn echte roggen uiterlijk.

5 3 Zwemmen of zinken Als je een poosje naar een actieve rog kijkt, zul je zien dat als hij los is van de bodem hij altijd zwembewegingen maakt. Andere vissen, zoals snoeken kunnen zonder beweging doodstil in het water zweven. Daarvoor gebruikt de snoek zijn zwemblaas. Dat is een zakje gevuld met lucht. Maar de rog heeft geen zwemblaas. Als hij niet zwemt, zinkt hij naar de bodem. Dat maakt zwemmen tot een flinke krachtsinspanning. Het is maar goed dat zijn botten van kraakbeen zijn en niet van been. Want been is veel zwaarder. Wat ook helpt is dat de lever van de rog groot is en olie bevat. Omdat olie drijft maakt dat de rog ook weer lichter. Maar zweven? Nee, dat lukt niet. De lege eikapsels zij heel licht en gaan drijven. Met een beetje geluk vind je ze aangespoeld op het strand. Het duurt wel zeven jaar voordat een jonge rog zelf eieren gaat leggen. 4 Een huid als schuurpapier De huid van roggen is niet zoals bij vissen bedekt met schubben, maar met kleine tandjes die op beenstukjes staan. Je noemt ze tandschubben. Hierdoor voelt de huid aan net als schuurpapier. Deze tandjes kunnen ook groot zijn en dan noem je ze stekels. Deze stekels kun je vaak goed zien. De stekelrog heeft wel drie rijen stekels op zijn staart. We weten van roggen dat ze hun huid vaak schuren langs rotsen en stenen. Dat doen ze om zich schoon te houden. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat ze zich in een aquariumbak graag door mensenhanden laten aaien.

6 8 Een vis uit een doosje. Weet je dat een mannetjes rog 2 penissen heeft? We noemen die ook wel claspers je ziet ze liggen naast zijn staart daarmee bevrucht hij het vrouwtje. Dat is bijzonder want gewone vissen doen dat niet. Tijdens de paring bijt het mannetje zich vast in de buikvin van het vrouwtje. Dat kan er nogal ruig aan toe gaan In het voorjaar legt het vrouwtje de eieren op de zeebodem. Steeds één tegelijk maar samen kunnen het er wel 50 zijn. De eieren zien er heel anders uit dan vogeleieren. Het is een bruin plat of zwart doosje met op iedere hoek een uitsteeksel. Met deze uitsteeksels of hoorns kan het ei zich vastzetten. Ook stroomt er vers water door de hoorns naar binnen. In het doosje ligt een grote dooier met daarop, net als bij een vogelei, een klein embryo. De dooier is het voedsel voor het embryo. Na ongeveer zeven maanden, als de dooier op is, is het embryo veranderd in een minirog die dan dapper vanuit zijn doosje de grote zee in zwemt. Zo n minirogje is ongeveer 10 cm groot. In warmer water komen de eieren eerder uit dan in koud water 5 Spuitgaten of zuiggaten? Aan de bovenkant van de rog achter de ogen, zie je zijn spuitgaten. Als de spuitgaten open gaan zuigt de rog adem -water naar binnen. Hij ademt in. De spuitgaten zou je dus ook zuiggaten kunnen noemen. Het water kan ook door de mond binnen komen, maar dat gaat niet als de rog in het zand ligt of zijn mond vol heeft. Aan de onderkant van de rog zie je de kieuwspleten. Tussen de spuitgaten en de kieuwspleten liggen de kieuwen waarmee hij zuurstof uit water haalt gaan ademt de rog uit. Aan iedere kant vijf. Als je goed kijkt zie je ze open en dicht gaan. Als de kieuwspleten open Als de spuitgaten dichtgaan, gaan de kieuwspleten open en andersom. Het werkt als een pomp. De rog zorgt er zo voor dat er steeds vers water langs zijn kieuwen stroomt. Voor een vis zoals de rog, is water binnen halen even belangrijk als voor ons ademhalen. Wij halen zuurstof uit de lucht; een vis haalt het uit water. Zonder zuurstof zouden ze stikken.

7 6 Verstoppertje spelen. Een rog ligt met zijn platte lichaam graag op de bodem van de zee. Het liefst wil hij door niemand gezien worden. Ook door zijn prooidieren niet, zodat ze lekker dichtbij komen en hij ze dan kan vangen, maar ook door zijn vijanden niet, zodat hij zelf niet gevangen wordt. Een zeehond bijvoorbeeld eet graag een rog. Daarom maakt de rog zich onzichtbaar. Met zijn vleugels woelt hij zand over zich heen en samen met zijn schutkleur zorgt dat voor een perfecte camouflage. Je ziet dan niet meer het verschil tussen rog en bodem, als je goed kijkt zie je alleen nog zijn ogen en zijn spuitgaten. Zo kan hij zijn vijanden in de gaten houden èn water ademhalen. 7 Eten zonder ogen. Een rog eet graag visjes, krabben, inktvissen, garnalen en schelpdieren. Maar hoe vangt hij die? Zijn ogen zitten bovenop zijn lichaam en zijn mond onderop. Dat lijkt erg lastig, maar daar heeft hij slimme oplossingen voor. Want behalve dat hij zich kan ingraven in het zand en zich zo bijna onzichtbaar kan maken, heeft hij voor het voedsel zoeken nog een paar hele speciale trucjes. De neusgaten liggen onder aan de kop en de kleine neusschelpjes kunnen bewegen in de richting van het reukspoor. Omdat de neusgaten ver uit elkaar staan kan hij ook de plaats van de prooi goed bepalen. De rog kan heel goed ruiken. Hij ruikt waar zijn prooi is. Het zintuig waarmee vissen waterstroompjes kunnen voelen is het zijlijnsysteem Hij kan waterstroompjes voelen. Door te bewegen of zwemmen in water maken dieren waterstroompjes. Roggen kunnen die niet alleen voelen, maar weten dan ook waar het dier dat beweegt precies is. Een rog kan elektriciteit voelen. Een prooi verstopt in het zand kan hij voelen met speciale elektrische zintuigjes. Als een soort detectors. Dat komt doordat spiertjes die bewegen een heel klein beetje elektriciteit maken, ook die van mensen. Met de onderkant van zijn lichaam kan hij goed voelen net als wij met onze handen. Als de rog een prooi ontdekt heeft springt hij er bovenop en houdt hem gevangen met zijn lichaam. Daarna peuzelt hij zijn vangst rustig op. Dat springen doet hij met zijn achterpootjes, een soort gespierde vinnen. het lijkt alsof je bij z n mond twee lippen ziet, maar dat zijn kaken met daarop rijen stompe tandjes. Die zijn zo sterk dat hij er zelfs schelpen mee kan kraken! Weet je dat een rog kan braken? Dan duwt hij zijn maag door zijn mond naar buiten en schudt hem leeg. Waarschijnlijk doet hij dit om bijvoorbeeld stukjes schelp weer kwijt te raken.

Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen

Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen Spreekbeurt of Werkstuk over dolfijnen Als mensen het woord dolfijn horen, denken de meeste mensen meteen aan een tuimelaardolfijn (Tursiops truncatus). Deze dolfijnen zijn bekend van dolfinaria, boeken,

Nadere informatie

OVER CHIMPANSEES LENGTE

OVER CHIMPANSEES LENGTE OVER CHIMPANSEES Wil je graag iets weten over chimpansees? Hier vind je van alles over hun! Handig voor als je bijvoorbeeld iets over ze wilt vertellen op school, een spreekbeurt wilt houden of een werkstuk

Nadere informatie

Dieren kan je indelen in groepen. Een papegaai is geen vis, geen reptiel, geen insect, geen zoogdier maar een vogel.

Dieren kan je indelen in groepen. Een papegaai is geen vis, geen reptiel, geen insect, geen zoogdier maar een vogel. Spreekbeurt van mij Mijn spreekbeurt gaat over papegaaien, in het kort : 1. WAT IS EEN PAPEGAAI?---VEREN & EIEREN--- 2. SOORTEN 3. WAAR LEVEN ZE OP DE WERELD? 4. PAPEGAAIEN IN HET WILD 5. DE GEBOORTE----WAT

Nadere informatie

Kikkerdril in de klas

Kikkerdril in de klas Kikkerdril in de klas Inleiding Welkom bij het project kikkerdril in de klas. Jullie hebben kikkerdril gekregen van NME Centrum De Klyster. Het is dril van de bruine kikker. Het duurt een aantal weken

Nadere informatie

Vleermuis. Kids for Animals Vleermuizen spreekbeurt. Vleermuizen Kennis. Verboden weg te jagen. Etenstijd!

Vleermuis. Kids for Animals Vleermuizen spreekbeurt. Vleermuizen Kennis. Verboden weg te jagen. Etenstijd! Vleermuis Vleermuizen Kennis Je kent hem vast wel van griezelverhalen, de vleermuis. Veel mensen weten niet dat de vleermuis helemaal niet zo gevaarlijk is. Een beetje apart is hij wel, het is het enige

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Project over het menselijk lichaam voor de bovenbouw van de basisschool. Met huid en haar

Project over het menselijk lichaam voor de bovenbouw van de basisschool. Met huid en haar Met huid en haar Project over het menselijk lichaam voor de bovenbouw van de basisschool Muurkrant. Iedere les gaat een groepje leerlingen verslag doen van wat er die les gedaan is en wat de leerlingen

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Informatieboekje over de Kindertelefoon Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Landelijk Bureau Kindertelefoon Juli 2014 1 Inhoud 1 Wat is de Kindertelefoon?... 3 2 Wat doet de Kindertelefoon voor je?...

Nadere informatie

Uitgever: Mars Nederland BV. Design: X-ingredient, s-hertogenbosch

Uitgever: Mars Nederland BV. Design: X-ingredient, s-hertogenbosch Alles over Katten Uitgever: Mars Nederland BV Design: X-ingredient, s-hertogenbosch Inhoud De kat door de eeuwen heen 4 Feiten over katten 5 Lichaamstaal 5 Verschillende kattenrassen 6 Hoe zorg je goed

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Jouw bevalling: Hoe bereid je je voor?

Jouw bevalling: Hoe bereid je je voor? Jouw bevalling: Hoe bereid je je voor? Een bevalling is niet niks. Sterker: bevallen is erg spannend. Vooral als het je eerste kindje is. Maar ook bij een tweede of volgende kindje weet je natuurlijk nooit

Nadere informatie

Lekker in je vel in 7 stappen. Life Balance

Lekker in je vel in 7 stappen. Life Balance Lekker in je vel in 7 stappen Welkom bij deze E-cursus Dank je wel voor het aanschaffen van deze E-cursus. Ik ga jou helpen zodat jij weer lekker in je vel komt te zitten. Wat ik zelf heb ervaren en waar

Nadere informatie

SPREEKBEURT GANS VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT GANS VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GANS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GANS BIJ ELKAAR GEZOCHT.

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Spreekbeurtpakket - het skelet

Spreekbeurtpakket - het skelet Spreekbeurtpakket - het skelet Inleiding spreekbeurt voor de leerling: het skelet De voorbereiding van de spreekbeurt over het skelet. 10 tips 1. Start met het verzamelen van materiaal. Heel veel over

Nadere informatie

Als je poep er niet uit wil

Als je poep er niet uit wil Als je poep er niet uit wil 1 De meeste kinderen poepen elke dag wel een keer. Of één keer in de twee dagen. Maar soms poep je vaker, bijvoorbeeld als je diaree hebt. Of je poept minder vaak. Als je niet

Nadere informatie

Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!!

Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!! Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!! Door: Izzy Kalman, MS www.bullies2buddie.com [Izzy Kalman is in het Engels te bereiken via email: Izzy@bullies2buddies.com. Binnen Nederland: www.pesten.net

Nadere informatie

Heb je ze nog alle vijf?

Heb je ze nog alle vijf? Heb je ze nog alle vijf? Programma voor 2de en 3de kleuterklas & 1ste graad basisonderwijs Inhoudstafel Hoofdstuk 1: Inleiding 3 Hoofdstuk 2: De gids 4 Hoofdstuk 3: Ontwikkelingsdoelen kleuters 5 3.1 Ontwikkelingsdoelen

Nadere informatie

Walvissen en Dolfijnen. Activiteitenboekje. educatieve dienst 14.10.09 > 29.08.10

Walvissen en Dolfijnen. Activiteitenboekje. educatieve dienst 14.10.09 > 29.08.10 V.U.: C. PISANI - Vautierstraat 29-1000 Brussel educatieve dienst 14.10.09 > 29.08.10 Walvissen en Dolfijnen Museum voor Natuurwetenschappen Vautierstraat 29-1000 Brussel www.natuurwetenschappen.be Activiteitenboekje

Nadere informatie

Erfelijkheid. Het verhaal van Bogi

Erfelijkheid. Het verhaal van Bogi Erfelijkheid Wil je meer weten over erfelijkheid? Deze verhalen gaan over Bogi en over Kim. En over wat ze van hun ouders meegekregen hebben. Leuke dingen, maar ook minder leuke dingen. Het verhaal van

Nadere informatie

Hé, hallo Tekst en muziek: Lydia Zimmer 2012 Celmar Music

Hé, hallo Tekst en muziek: Lydia Zimmer 2012 Celmar Music Hé, hallo Tekst en muziek: Lydia Zimmer 2012 Celmar Music Hé, hallo welkom op dit feest Ben je al wel vaker of nooit eerder hier geweest? Dat maakt niet uit we gaan er tegenaan Doe je met ons mee? Ga dan

Nadere informatie

Bijlage 17 Stilleestoets Hoe gevaarlijk is een tekenbeet?

Bijlage 17 Stilleestoets Hoe gevaarlijk is een tekenbeet? Bijlage 17 Stilleestoets Hoe gevaarlijk is een tekenbeet? De stilleestoets bestaat uit het lezen van een tekst en het maken van een opdracht. Leerlingen mogen niet van tevoren ingelicht worden over deze

Nadere informatie

Leuke spelletjes voor in het zwembad

Leuke spelletjes voor in het zwembad Leuke spelletjes voor in het zwembad 1. Wassen We beginnen met het wassen van het gezicht. Maak van je handen een kommetje en wrijf het water door het gezicht. Doe hetzelfde met de haren. Als dat goed

Nadere informatie

1. God heeft de wereld geschapen.

1. God heeft de wereld geschapen. 1. God heeft de wereld geschapen. God heeft alles geschapen. Het licht en de zon; de planten en de bloemen; de vissen, de vogels en de dieren. Kleur deze tekeningen mooi in. God heeft ook de mensen geschapen,

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

- Wat gaat er om in de hersenen van een persoon met het NLD-syndroom.

- Wat gaat er om in de hersenen van een persoon met het NLD-syndroom. -Inhoud Inleiding Wat is het NLD-syndroom? Wat zijn de kenmerken van het NLD-syndroom? - Sociale omgang Problemen op school - Leervermogen - Wiskundige problemen - Het voortgezet onderwijs - * Verhaal

Nadere informatie

Ariella is dood, zegt Zilvermaan hard. Zij is vermoord door de orken van Zod. Ik wil wraak. Breng me zijn hoofd! Beloof het! Pip knikt.

Ariella is dood, zegt Zilvermaan hard. Zij is vermoord door de orken van Zod. Ik wil wraak. Breng me zijn hoofd! Beloof het! Pip knikt. Breng me zijn hoofd Ik wil het hoofd van Zod. Breng het me! Mel Zilvermaan snauwt als een mens. Maar de prins is een elf. Dat zag Pip Zonnedauw meteen. Het gezicht van de elf staat zo boos. Hij lijkt wel

Nadere informatie

Leven met dyscalculie Het verhaal van een 23-jarige

Leven met dyscalculie Het verhaal van een 23-jarige Wat betekent het om dyscalculie te hebben? Hoe uit zich dat in de praktijk? Waar loop je zoal tegenaan? Welke dingen zijn voor jou moeilijk waar andere mensen niet eens bij stil staan? Laura Schermer,

Nadere informatie