Suzanne. Leon. RNA-therapie repareert Blind door typefout Tweede leven voor A-gebouw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Suzanne. Leon. RNA-therapie repareert Blind door typefout Tweede leven voor A-gebouw"

Transcriptie

1 24 personeelsblad radboudumc ACHTEROP In deze rubriek stapt een medewerker achterop de fiets bij een collega. Uit nieuwsgierigheid, want op de werkvloer komen ze elkaar niet tegen. Leon Jannie Meussen Suzanne Eric Scholten #4 Personeelsblad Radboudumc Jaargang 39 mei 2014 RNA-therapie repareert Blind door typefout Tweede leven voor A-gebouw Collega s delen ervaringen Het is wennen aan Epic Dit keer springt ICT-adviseur Leon Leytens achterop bij medisch oncoloog Suzanne Kaal. Leon: Altijd als ik de hoofdingang uitloop, zie ik jouw foto. Suzanne: Ik krijg daar regelmatig reacties op: Hé, jij hangt toch bij de voordeur! Leon: Waarom koos je voor medische oncologie? Suzanne: Ik ben meer een denker dan een doener. Ik vind oncologie een prachtig vak. Je kunt mensen beter maken, maar ook niet meer beter maken. Dat vraagt veel van je sociale vaardigheden. Ik vind het een uitdaging om dat goed te doen. Leon: Krijg je wel eens opmerkingen over je toepasselijke achternaam? Suzanne: Ik heb laatst nog een tegeltje gekregen van een jongen na zijn chemo s. Kaal is klasse staat erop. Leon: Je hebt jonge kinderen, reist elke dag twee uur, en gaat promoveren. Hoe doe je dat? Suzanne: En we zijn een huis aan het bouwen. Ambitie heet dat, geloof ik. Ik vind het gewoon leuk allemaal en dat geeft energie. Leon: Wat heeft Epic je opgeleverd? Suzanne: Slapeloze nachten en uitlopende poli s. Je krijgt er veel niet-medische taken bij, zoals orders plaatsen. Ik praat liever met patiënten, dan op die knoppen te drukken. Voor de snelheid en veiligheid van processen zal Epic op termijn best winst opleveren. Leon: Je behandelt jonge mensen met kanker. Dat lijkt me ingrijpend? Suzanne: Het gaat inderdaad vaak over leven en dood. Maar ik kan het goed loslaten. Af en toe snotter ik wel uit bij collega s. Als het je niet meer raakt, ben je geen goede dokter meer. Wil jij ook bij een collega achterop? Laat het weten via

2 3 INHOUD advertentie 1.indd 1 architecten en bouwers Uw project van idee tot oplevering in één hand! Ontwerpt èn bouwt voor mensen......die het al druk genoeg hebben specialisten in architectonische (ver)bouwprojecten - Expertisecentrum voor taal en communicatie van de Radboud Universiteit Nijmegen Zoveel dierbaren heb ik moeten verliezen aan kanker. Het is een vonnis dat boven ons allen hangt. Om daar een einde aan te maken is geld nodig. Steun onderzoek in het Radboudumc. in'to Radbode april 2014.indd :30 Help je ook mee? Ga naar en kijk wat jij kunt doen. 3/7/2014 4:15:15 PM EuromovErs: met zorg verhuizen Verhuisdiensten worden als PV-lid goedkoper als u gebruik maakt van de Euromovers verhuisdiensten. Euromovers waarbij 15 erkende verhuisbedrijven zijn aangesloten, staat garant voor de verzorgde afwikkeling van uw verhuizing. Voor medewerkers is een verhuizing soms een spannende gebeurtenis. Euromovers weet dit en zorgt dat u goed en veilig overkomt. Euromovers regelt de korting voor u. Het hoofdkantoor van Euromovers doet u de aanbieding, de taxatie en de uitvoering worden verzorgd door het voor u dichtstbijzijnde Euromovers verhuisbedrijf. Euromovers biedt maatwerk vanuit een uitgebreid pakket aan speciale diensten. Het Exclusieve Euro Movers Maatwerk pakket. Professionele dienstverlening die veel verder gaat dan het verhuizen op zich. Het inpakken van de verhuisdozen en demontage van meubilair kan ook verzorgd worden. Na de verhuizing wordt het meubilair weer vakkundig gemonteerd en de verpakkingsmaterialen weer opgehaald. Uw inboedel kan indien gewenst ook tijdelijk worden opgeslagen. Korting op onze normale tarieven 15% Wel graag vooraf aangeven dat u van de pv-radboud-regeling gebruik wilt maken. meer WEtEn? Bel , of mail Onderzoek Paul heeft één afwijkende letter in zijn erfelijk materiaal, dat 08 uit miljarden letters bestaat. Daarom is hij al vanaf zijn geboorte zo goed als blind. Nijmeegse RNA-therapie moet hem het zicht teruggeven. 6 vragen aan ICT-beheerder Jean- 11 Paul Klomp kreeg onlangs een Radboudpluim. Waar een wil is, is voor hem een weg, en hij stimuleert zijn collega s om op moeilijke momenten nog eens extra de schouders eronder te zetten. ZORG Doordat we alles registreren in 12 één patiëntendossier wordt de zorg beter en veiliger. Drie information officers gaan de brug slaan tussen ICT en de praktijk. Zorgprofessionals vertellen over hun ervaringen met Epic. Binnen & Buiten Na een grondige 16 renovatie begon het monumentale A-gebouw vorige maand aan een tweede leven. Een rondgang door het hypermoderne, lichte en trans parante gebouw. Rondvraag Nieuw: Radboud 20 Research Rounds. Onderzoekers laten elkaar elke donderdag zien hoe ze de negentien nieuwe onderzoeksthema s vormgeven. Aan vier medewerkers de vraag wat dit hen oplevert. RUBRIEKEN 04 HET GETAL 06 Kort 18 Zappservice 19 De patiënt COLLEGA S 23 Het moment 24 ACHTEROP LEESTIP Prof. dr. Carel Hoyng is oogarts en hoog LEraar Maculadegeneratie bij de afdeling Oogheelkunde. Hij tipt het artikel op pagina 8 tot en met 10. Lees: Blind door een typefout Sommige mensen zijn door een genetische fout vanaf de geboorte zo goed als blind of gaan steeds slechter zien. Een behandeling die in opkomst is, is gentherapie. In deze Radbode lees je over het fundamentele onderzoek van genetici Frans Cremers en Rob Collin naar de genetische oorzaak van een aangeboren vorm van blindheid en wat gentherapie hierin kan betekenen. Dit onderzoek wordt uiteraard samen gedaan met onze afdeling Oogheelkunde, zodat onze patiënten uiteindelijk hiervan kunnen profiteren. Door middel van gentherapie hopen we in de toekomst het gezichtsvermogen van mensen met aangeboren blindheid te verbeteren, dan wel te voorkomen dat hun zicht verder verslechtert. Vanuit het Radboudumc willen we wereldwijd vooroplopen in het onderzoek en de ontwikkeling van gentherapie bij oogziekten. We werken daarbij nauw samen met internationale centra in de VS en Engeland. Zo is in Engeland gestart met het geven van gentherapie aan patiënten, op basis van een gen dat we in het Radboudumc hebben ontdekt. Prof. dr. Carel Hoyng

3 4 personeelsblad radboudumc 5 HET GETAL Jannie Meussen Eric Scholten stuks schoon linnengoed komt jaarlijks vanuit de wasserij het Radboudumc binnen. Het gaat om 170 verschillende producten, zowel platgoed handdoeken, lakens, theedoeken als bedrijfskleding in alle soorten en maten. Op 31 mei gaan we over naar een andere wasserij. Dat heeft nogal wat voeten in de aarde, want het platgoed huren we van de wasserij. Die dag waait er echt een witte tornado door het huis, vertelt Alex van der Putten van het Servicebedrijf. Uit meer dan honderd afdelingskasten wordt het huurmateriaal van de huidige wasserij vervangen door het linnengoed van de nieuwe. Wat verandert er Met de overgang naar de nieuwe wasserij verdwijnen alle bovenlakens en spreien. Patiënten liggen voortaan onder een dekbed, uitgevoerd in de kleuren van het huis. Om die dekbedden hoeft niet, zoals thuis, een hoes; ze gaan in hun geheel voor reiniging terug naar de wasserij. Ook komen er nieuwe licht- en donkerblauwe OK-pakken, want de bestaande zijn eigendom van de vorige wasserij. Er is 20 kilometer stof besteld om de nieuwe pakken uit te maken. Dienstkleding De overige dienstkleding is in eigen bezit. De meeste medewerkers merken daarom niets van de overgang naar de nieuwe wasserij. Zij halen de kleding gewoon uit de bestaande kledinguitgiftekasten (zie foto) en ruiken misschien hooguit de geur van een ander wasmiddel. Reden van de overgang zijn de regels rondom de verplichte Europese aanbesteding. De nieuwe wasserij kwam hierbij als beste uit de bus, zowel op kwaliteit als op prijs. Er waait een witte tornado door het huis

4 6 personeelsblad radboudumc 7 KORT Huis voor ambitieuze vrouwen COLUMN ETHIEK Medewerkers van de sectie medische ethiek (iq healthcare) geven een beschouwing over een actueel onderwerp. Deze keer Carla Bal. De deelnemers van de teams Radboudumc Oncologie zijn volop in training voor de beklimming van de Alpe d Huez. Radboudumc fietst tegen kanker Maar liefst euro willen de drie teams Radboudumc Onco logie dit jaar bij elkaar fietsen op de Alpe d Huez. Op 5 juni gaan 23 medewerkers, familieleden én patiënten de strijd aan tegen kanker. Als arts en onderzoeker weet ik hoe belangrijk aandacht en geld zijn om de zorg rond kanker te verbeteren, zegt Elsemieke Dokter, die voor het eerst meedoet. Ook Jan Vesseur, patiënt en hoofdinspecteur Inspectie voor de Gezondheidszorg fietst mee in het Radboudteam. Mijn dochter Annemarie fietste in 2012 al vier keer de berg op. Ik was toen net ziek en sprak met haar af dat we de beklimming ook samen zouden gaan doen. Dat gaat er nu dus van komen. Verpleegkundige in opleiding Judy Middelkoop gaat de berg, net als vorig jaar, rennend bedwingen. De stichting Alpe d HuZes heeft het afgelopen jaar behoorlijk onder vuur gelegen. Maar er is tijd genomen om samen met KWF orde op zaken te stellen, volgens teamcaptain Jan Jaap Schmitz. Wij hebben er het volste vertrouwen in dat het geld goed terechtkomt: voor onderzoek ter voorkoming en behandeling van kanker. Als medewerkers van het Radboudumc weten we hoe belangrijk dat is! Meer weten: kijk op de homepage, trefwoord: Alpe d Huzes Kijk voor actuele berichten ook op ons intranet, onder het kopje nieuws. Impact Onderzoek in het Radboudumc: het begint met een idee en leidt regelmatig tot een wetenschappelijke doorbraak. In Radbode de impact van onze wetenschap op de maatschappij. Handicap door spontane mutatie Een internationaal onderzoeksteam, onder leiding van Bert de Vries van de afdeling Genetica van het Radboudumc, heeft de oorzaak van een verstandelijke beperking met ernstige gedragsproblemen gevonden. De boosdoener is een spontane mutatie in het zogeheten DEAF1 gen. Veel verstandelijke handicaps worden veroorzaakt door zo n spontane mutatie. De handicap wordt dus niet van generatie op generatie doorgegeven, want het kind heeft een foutje in een gen dat bij de ouders nog in orde is. Ouders die een verstandelijk gehandicapt kind krijgen, willen weten wat de oorzaak is en wat de kans is op herhaling. Door het DNA af te lezen kunnen artsen hier mogelijk een antwoord op geven. In de studie die in American Journal of Human Genetics verscheen, laten de onderzoekers zien dat ze voor vier mensen die oorzaak nu gevonden hebben. In de volgende Radbode kun je meer lezen over deze spontane mutaties. Getweet Liesbeth vd Heijden Zou mooi zijn als de Chief Listening Officer overbodig wordt en elke arts en verpleegkundige een beetje CLO wordt. #tegenlicht Martijn Möllers Wat gaaf om te zien met welke innovatieve technologiën patiënten en zorgverleners in toekomst samen gaan werken aan betere zorg #tegenlicht René in het nieuwe #curriculum van gnk en bmw op #radboudumc is veel aandacht voor arts/patiënt contact. Voorbeeld voor anderen?? Chantal van Birgelen Goed dat ouders belangrijkere rol krijgen rondom hun zieke Jessica Vogel Grand rounds. JPH Drenth spreekt over de publicatie industrie. Money, money, money. Het Erasmus MC is het aantrekkelijkste academische ziekenhuis voor ambitieuze vrouwen, Radboudumc komt op de tweede plaats. Dat blijkt uit onderzoek van Intermediair. Maar er is nog veel te doen, want Erasmus MC scoort een 6 en wij een 6-. Getipt Hemelvuur Toneel: Monoloog van een vrouw die ziek is en nog maar kort te leven heeft. Hoe brengt ze haar tijd door? Hoe ziet ze de dood onder ogen? Lindenberg (Nijmegen), 5 juni, uur. Prijs: 15,00. Bouwgeschiedenis universiteit Foto-expositie: Tussen 1950 en 1975 maakte onze universiteit een stormachtige groei door. Onder meer het Erasmusgebouw en het A-gebouw werden gebouwd. Op de galerij van de Universiteitsbibliotheek (eerste verdieping) is een selectie foto s te zien. UB, t/m 2 juni. Dat klopt, zegt dr. Roos Masereeuw (foto), actief binnen ons vrouwennetwerk. 70 procent van de functieplaatsen wordt bekleed door vrouwen, maar de top laat een heel ander beeld zien. Terwijl we ons al vanaf 2007 inzetten voor een gelijke vertegenwoordiging van vrouwen in topstafposities. De Raad van Bestuur heeft actief een diversiteitsbeleid ingezet. Dat begint vruchten af te werpen, vertelt Roos. Toch moet het vrouwennetwerk nog zichtbaarder worden, met discussieavonden, workshops en de LinkedIn groep Vrouwennetwerk X2. Roos: Op 2 juni is de themabijeenkomst Zij aan zij, elkaar inspireren en versterken. Met dit motto hopen we bij de volgende enquête nog beter te scoren. Van loket naar Medewerkersplein Vanaf 2 juni kun je als medewerker voor diverse services terecht op één plek, het nieuwe Medewerkersplein. Dat komt op de eerste verdieping, tegenover het huidige Personeels Informatie Punt (PIP), route 528. Leven en dood, gezondheid en ziekte, werk en zorg vormen voor veel schrijvers, artiesten, theater- en/of filmmakers een inspiratiebron. In iedere Radbode lees je cultuurtips. Op het plein komen onder meer het PIP en het serviceloket van ICT. Je kunt er terecht voor een nieuwe UMC-pas en voor het proefpassen van witte dienstkleding en de kleding van voedingsassistenten. Ook gaat het arbospreekuur hier plaatsvinden. Nieuwe medewerkers krijgen op hun eerste werkdag op het plein alle aangevraagde voorzieningen overhandigd en relevante informatie. Hoe werken we in het Radboudumc, hoe moet je inloggen, wat is Mijn Radboud, waar vind je alle servicepagina s en wat zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden. De dienstverlening van het Medewerkersplein wordt geleidelijk uitgebreid met andere activiteiten. Houd intranet in de gaten voor meer informatie. Identiteitsverlies Nature of nurture, wat maakt ons tot wie we zijn? Geen van tweeën natuurlijk. Wie ik ben, dat zijn niet mijn kleur ogen, mijn gelaatstrekken, en het feit dat ik geen vleugels heb. Wie ik ben, dat is niet het milieu waar ik uit kom, de school waar ik op zat, of het gezin waar ik opgroeide. Dat zijn allemaal slechts feitelijke kenmerken waarmee anderen mij binnen een menigte kunnen onderscheiden. Wie ik echt ben, voor mijzelf en voor anderen, begint daar waar ik iets op me heb genomen. Mijn identiteit, dat zijn mijn verantwoordelijkheden. Mijn identiteit is waarop ik aanspreekbaar ben. Vrijheid voor meer individualiteit Een dezer dagen zie ik van een van mijn verantwoordelijkheden af. Per 1 juli werk ik niet meer voor het Radboudumc, waar ik op 1 november 1967 in dienst trad. Ik verlies dus een belangrijk deel van mijn identiteit. Identiteitsverlies klinkt naar zinloosheidsgevoelens, naar een zwart gat. Maar daar hoef je niet per se mee te zitten. Je kunt dat zwarte gat ook zien en beleven als een grote vakantie. Vakantie betekent leegte, betekent ruimte en vrijheid. Vrijheid om ook over andere aspecten van het leven na te denken dan vooral over het werk dat je deed. Vrijheid om een nieuwe identiteit te ontplooien of om het bij een wat legere identiteit te houden. Vrijheid voor meer individualiteit. Het kan een hele transformatie zijn. Spannend! Ik dank jullie, lezers, voor de interesse in mijn overdenkingen.

5 8 personeelsblad radboudumc 9 ONDERZOEK Pieter Lomans Eric Scholten Nijmeegse RNA-therapie moet patiënt zicht teruggeven Blind door een Kleine oorzaken hebben soms grote gevolgen. Paul heeft één afwijkende letter in zijn erfelijk materiaal, dat uit miljarden letters bestaat. Door die ene typefout werken de cellen in zijn netvlies niet goed en is hij al vanaf zijn geboorte zo goed als blind. Een genetisch typefoutje ontneemt hem het zicht op de wereld. Paul heeft een vorm van Leber congenitale amaurosis (LCA), een vorm van aangeboren blindheid die kan ontstaan door een fout in wel twintig verschillende genen. Een groot aantal van deze genen is de afgelopen jaren in het Radboudumc ontdekt, onder andere door prof. dr. Frans Cremers en dr. Anneke den Hollander. Ze vonden in 2006 bijvoorbeeld defecten in het gen CEP290. Veel LCA-patiënten hebben een fout in dit gen. Ook bij Paul werkt het niet goed. Haperend RNA De genetische oorzaak van ziekten ontdekken is geen doel op zichzelf, zegt Frans Cremers. We gebruiken die kennis om de ziekte beter te begrijpen. Genen bevatten de code voor eiwitten. De fout in het CEP290-gen zorgt ervoor dat het bijbehorende eiwit niet goed meer werkt. Daardoor ontstaan problemen in het oog, in de cellen van het netvlies, waardoor patiënten zoals Paul uiteindelijk blind worden. Door dit proces gedetailleerd te bestuderen, vinden we misschien aanknopingspunten voor een behandeling. Op deze manier gebruiken we onze moleculaire en biologische kennis voor de verbetering van de patiëntenzorg. De DNA-code van een gen wordt altijd via een tussenstap (een RNA-code) vertaald in een eiwit. De Nijmeegse onderzoekers ontdekten dat de typefout in CEP290 juist in dit RNA tot grote problemen leidt. De haperende RNA code zorgt er namelijk voor dat er te weinig goed werkend eiwit wordt aangemaakt. Gedoofd licht Maar eerst willen we weten wat dit eiwit doet in normale omstandigheden. Frans Cremers: Het speelt een essentiële rol bij het vervoer van de enorme hoeveelheid eiwitten die onze netvliescellen nodig hebben om te kunnen zien. De netvliescellen vangen voortdurend licht op, dat ze omzetten in elektrische signalen. Die signalen gaan naar de hersenen waar de beelden pas zichtbaar worden. Stokt het eiwitvervoer in de netvliescellen, dan wordt licht niet meer omgezet in elektrische signalen en valt ook de beeldvorming in de hersenen weg. Dat is precies wat zich in de ogen van Paul afspeelt. Samen met Cremers heeft dr. Rob Collin in beeld gebracht waarom het uitgerekend bij de RNA code misgaat. Rob Collin: Het gen bevat één verkeerde letter, een zogenoemde puntmutatie. Die verkeerde letter zorgt ervoor dat midden in het RNA een stopcode ontstaat. Daardoor wordt op die plaats de vertaling van RNA naar eiwit afgebroken. In plaats van het normale eiwit ontstaat een korte variant die niet werkt. Ogen repareren De afgelopen jaren zijn enkele experimentele gentherapieën ontwikkeld om de afbraak van netvliescellen te stoppen en het netvlies zelfs te herstellen. In de Verenigde Staten liet prof. dr. Jean Bennett zien dat gentherapie werkt bij mensen met een mutatie in het RPE65 gen, een oogziekte die eveneens blind maakt. In Engeland paste prof. dr. Robert MacLaren gentherapie toe bij zes patiënten met chorioderemie, ook een erfelijke oogziekte die het netvlies steeds verder aantast. Na zes maanden was het zicht bij vier patiënten verbeterd. Frans Cremers: De chorioderemie-therapie is gebaseerd op de toevoeging van een gen dat we in Nijmegen hebben ontdekt en met beide onderzoeksgroepen werken we al geruime tijd samen. Onlangs waren zowel Bennett als Mac Laren nog bij ons te gast als sprekers op een symposium dat we hadden georganiseerd. Wereld wijd zijn inmiddels klinische studies De genetische oorzaak van ziekten ontdekken is geen doel op zich

6 10 personeelsblad radboudumc 11 Marjan Wassenaar Eric Scholten 6 VRAGEN AAN In deze rubriek stellen we persoonlijke vragen aan een medewerker die een Radboudpluim heeft ontvangen. Dit keer Jean-Paul Klomp. gestart voor nog zes andere blindheid-genen. Daarmee loopt oogheelkunde voorop bij de introductie van gentherapie in de patiëntenzorg. Beetje bijsturen Richt de gentherapie van Bennett en MacLaren zich op vervanging van genen, in Nijmegen wil Collin juist het RNA bijsturen. Met antisense oligonucleotiden (AON) is de afschrijving van RNA heel specifiek bij te sturen. Het AON blokkeert de stopcode waardoor in theorie weer een volledig eiwit ontstaat. In cellen van patiënten hebben we dit getest, zegt Rob Collin, en dan zien we inderdaad weer goed werkende eiwitten. Ook de cellen gaan weer normaal functioneren. Het defect verdwijnt volledig. De Nijmeegse RNA-therapie heeft ook nog voordelen in vergelijking met de klassieke gentherapie. Rob Collin: De klassieke gentherapie brengt een goede versie van het defecte gen in de cel, maar het is afwachten of daarna precies de juiste hoeveelheid eiwit wordt aangemaakt. Bij onze RNA-therapie blijft de machinerie in de cel helemaal intact, waardoor automatisch de juiste hoeveelheid eiwit wordt geproduceerd. Rob Collin (links) en Frans Cremers: We gebruiken onze moleculaire en biologische kennis voor de verbetering van de patiëntenzorg. Servicegericht 1. Wat is je persoonlijke hoogtepunt in het Radboudumc? Mijn overstap van Radiologie naar ICT, toen nog Staf Info. Als beheerder had ik destijds vaste afdelingen en waren de lijnen naar de werkvloer kort. Nu doen we het beheer voor het hele Radboudumc, waardoor je kennis breder wordt en je een andere kijk op processen krijgt. Voor het huis is dat beter. 2. Waar ben je trots op? Op ons hele team Services. Elke dag weer komen er honderden meldingen binnen. Mensen bellen vaak in paniek, verwachten meteen een oplossing. Houd dan je hoofd maar eens koel. Tegelijkertijd bekijken we of er iets groots aan de hand is en zo ja, waar we moeten ingrijpen. Onze systemen houden we 24 uur per dag in de gaten. Vaak zijn wij al bezig met een oplossing nog voor de eerste storingsmelding binnenkomt. 3. Wie bewonder je? Ik bewonder de gebruikers die tijdens hun werk te maken krijgen met een verstoring van hun werk proces. Het komt nooit uit, de zorg gaat altijd door. Dan toch rustig blijven, dat vind ik knap. Ideaal pakketje AON s zijn met een injectienaald in het oog te spuiten. Omdat die AON s na enige tijd worden afgebroken, zou met een enige regelmaat een nieuwe injectie nodig zijn. Rob Collin: Maar je kunt de genetische code voor dit specifieke AON ook inbrengen in de netvliescellen, zodat die daarna zelf de aanmaak gaan regelen. Dan ben je in één keer klaar. Om de kleine AON s in de cel te krijgen gebruikt Collin hetzelfde voertuig dat complete genen de cel inbrengt, namelijk een adeno-geassocieerd virus (AAV). Dat is opnieuw een voordeel, aangezien grote genen vaak niet in die AAV-bestelbusjes passen. De kleine AON s daarentegen zijn ideale pakketjes. Uitdagend project Wanneer Paul en andere LCA-patiënten de therapie kunnen gebruiken is moeilijk in te schatten. Dat hangt van veel factoren af, zegt Cremers. Gaat de farmaceutische industrie meedoen, zijn volgende onderzoeksfases ook succesvol, kunnen we bij patiënten goed en Gentherapie Na een jarenlange radiostilte staat gentherapie ineens weer volop in de belangstelling. Voor erfelijke oogziekten worden in snel tempo genetische therapieën ontwikkeld. Ook door de afdeling Genetica in het Radboudumc, die een eigen RNA-therapie ontwikkelt. Klassieke gentherapie behandelt een ziekte door de code van een gezond gen (DNA) in menselijke cellen te brengen. Het ingebrachte gen moet de nadelen van het kapotte (gemuteerde) gen opheffen en zo de ziekte genezen. Onder genetische therapie valt ook het repareren en herstellen van RNA. Met speciale stukjes RNA (AON) kan bijvoorbeeld een vertaalfout naar eiwitten worden gerepareerd. Deze techniek wordt gebruikt door Rob Collin en zijn onderzoeksgroep. snel aantonen dat de ingreep werkt, op welke leeftijd is de therapie het beste toe te passen? Er zijn inderdaad nog genoeg vragen te beantwoorden, zegt Collin, maar door de samenwerking met Bennett en MacLaren profiteren we volop van hun kennis op dit terrein. Samen met onze collega s van de afdeling Oogheelkunde richten we ons momenteel op het starten van een klinische trial, waardoor patiënten zoals Paul in de toekomst ook daadwerkelijk van onze genetische therapie kunnen gaan profiteren. 4. Wat weten je collega s niet over jou? Dat ik een gediplomeerd voetbaltrainer ben. Ik train de jeugd in Millingen aan de Rijn. Zelf heb ik ook jarenlang gevoetbald, maar dat doe ik niet meer. 5. Welk boek ligt er op je nachtkastje? Ik lees de biografie van René van der Gijp. Hij heeft mijn soort humor, dat spreekt me erg aan. 6. Wat zou je doen als je een jaar bestuursvoorzitter was? Ik zou goed contact houden met de mensen op de werkvloer en met ze in gesprek gaan. Misschien wat minder dure managers aannemen, we hebben immers veel kennis in huis. Personalia Naam: Jean-Paul Klomp Afdeling/Functie: IT-afdeling i.o., IT-medewerker Pluim verdiend op: 19 maart 2014 Omdat: hij een tomeloze inzet heeft bij het ondersteunen van klanten. Waar een wil is, is voor hem een weg, en hij stimuleert zijn collega s om op moeilijke momenten nog eens extra de schouders eronder te zetten. Hij is sociaal betrokken en nooit te beroerd om collega s uit de brand te helpen. Hij kent zijn verantwoorde lijkheden en steekt missers niet onder stoelen of banken, maar trekt er eerder lering uit, voor zichzelf en anderen.

7 12 personeelsblad radboudumc 13 ZORG Gijs Munnichs en Marjan Wassenaar Eric Scholten en Rob Gieling Meer ondersteuning voor gebruikers op de werkplek Wennen aan Epic Met een big bang landde Epic eind vorig jaar in ons umc. Het systeem gaat de zorg veiliger en doelmatiger maken, maar scoort vooralsnog laag bij medewerkers, zo blijkt uit de eerste tevredenheidenquête. Raad van Bestuurlid Cees Buren: We moeten met elkaar blijven werken aan het gebruiksgemak. Het heeft tijd nodig om Epic optimaal te gebruiken. Vanuit de zaal klinken positieve geluiden wanneer Cees Buren tijdens de Ervariumsessie op 23 april de drie information officers voorstelt. Zij gaan een brug slaan tussen ICT en werkvloer, om zo Epic verder te ontwikkelen. Alle drie hebben zij hun sporen verdiend in zorg, onderwijs en onderzoek. Vanuit hun praktijkervaring weten zij hoe zorgverleners en onderzoekers werken en herkennen zij de frustraties, maar ook de kansen van Epic. Uit de eerste tevredenheidenquête na de livegang scoorde Epic gemiddeld een 4,5. Vervelend om te horen, vindt Cees Buren. We wisten dat niet alle medewerkers tevreden waren, dat bleek ook uit de ervariumsessies in december en februari. In de eerste maanden hebben we ons vooral gericht op het oplossen van de meest urgente issues en aanvullende trainingen. Nu moeten we, naast het verder ontwikkelen en aanpassen van Epic, meer investeren in gebruikersgemak en de ondersteuning van medewerkers. Waar lopen die medewerkers zoal tegenaan? Cardiothoracaal chirurg Herbert van Wetten vindt dat de administratieve last nu teveel bij de arts ligt. Elk stapje in Epic moet door een arts geïnitieerd worden. Zo moet ik voor een hartoperatie eerst een order geven voor het aanvragen van een operatiekamer. Pas daarna kan het planbureau gaan reserveren. Natuurlijk heb ik ordersets gemaakt, maar het blijft veel administratief werk. Daarbij voegt Epic voor ons weinig toe ten opzichte van wat we hadden. Ik geloof wel in de umc-brede voordelen, doordat we alles registreren in één systeem. Effect op jonge artsen Herbert waarschuwt voor het effect van het vele administratieve werk op jonge artsen. Het zaalwerk is bijna niet meer door één assistent te doen. We hebben er teveel taken bij gekregen, beaamt Marvin Berrevoets, AIOS Interne Geneeskunde. Zo moeten wij verpleegkundige Chief science information officer Medisch informaticus Arnoud van der Maas: Ik ken Nijmegen vanuit mijn studie. Door de combinatie van geneeskunde en informatica kon ik hier aan de slag bij Medische Informatiekunde. Ik ben na mijn promotie op medische kennistechnologie in het bedrijfsleven terecht gekomen in rollen variërend van helpdeskmedewerker tot programmamanager, allemaal in de zorg-ict. In mijn nieuwe functie wil ik de brug vormen naar gedragen en doelmatige ICT-oplossingen voor research en onderwijs. In Epic voeren onze zorgverleners een enorme hoeveelheid gegevens in. We gaan bekijken hoe we dat via de juiste ICTtools beschikbaar kunnen maken voor onderzoek en onderwijs. Daarnaast zijn er vanuit ons umc diverse regionale en Europese databases opgezet. Het is belangrijk dat de gegevens uit Epic hiermee goed combineren. Ook voor onderwijs biedt Epic kansen. Studenten zijn onze toekomstige collega s. Wij willen ze zo vroeg mogelijk in het curriculum kennis laten maken met de praktijk en dus met Epic. Het is voor studenten uitdagend als we vanuit Epic patiëntencasuïstiek tot leven kunnen brengen. De impact van Epic Epic vervangt circa 50 systemen Sinds de livegang zijn meldingen opgelost Zo n medewerkers werken in Epic Ruim patiënten gebruiken nu mijnradboud, gemiddeld komen er 150 patiënten per week bij Patiënten geven gemiddeld een 7,5 voor mijnradboud Verpleegkundige Ginella SintJago met haar workstation on wheels. Hiermee zoekt ze alle informatie op, aan het bed van de patiënt.

8 14 personeelsblad radboudumc 15 Chief medical information officer Kinderarts-intensivist Ronald Petru: Automatiseerders en dokters sluiten slecht op elkaar aan. Artsen kijken naar het abstracte geheel, automatiseerders willen concrete data. Ik wil een brug slaan tussen beide partijen. Epic is een commercieel systeem, een doos met legoblokjes. In de testfase hebben we veel aangepast aan onze situatie. Maar je kunt het gebruiksgemak pas echt vergroten, als je met het systeem werkt. Vaak zijn het kleine aanpassingen, maar voor de gebruiker een verschil van dag en nacht. De flexibiliteit van Epic is tegelijkertijd de beperking. Je kunt informatie op verschillende manieren noteren. We kunnen het systeem aanpassen, maar net zo belangrijk is het maken van duidelijke afspraken over hoe we functionaliteiten gaan gebruiken. Met de superusers wil ik doorspreken waar de problemen op de afdelingen liggen. Daar waar nodig kiezen we voor maatwerk. Maar we willen vooral generieke oplossingen zodat ziekenhuisbrede taken overal hetzelfde werken. Met het Stafconvent kijken we naar het discreet noteren van informatie: gegevens daar vastleggen waar ze horen. Zo creëren we een Epic-etiquette, met als doel betere en veiligere patiëntenzorg. Het systeem is nooit klaar, maar dit jaar gaan we de meeste ergernissen en onhandigheden eruit halen. handelingen orderen, die voorheen vanzelfsprekend door de verpleegkundige werden gedaan. De AIOS hebben hun problemen voorgelegd aan de Raad van Bestuur. Binnen enkele afdelingen zitten zij nu in de smartteams om ervaringen te delen met collega s en Epic te verbeteren. Marvin ziet zeker ook positieve kanten. Bijvoorbeeld de efficiëntere elektronische aanvraag voor radiologie en pathologie en het kunnen raadplegen van Epic vanaf elke computer in het Radboudumc. Bart Schreuder, orthopedisch chirurg, ziet Epic als verbetering. Doordat we zaken vollediger registreren, wordt de zorg veiliger. Maar het is niet makkelijk om met Epic te werken. Er staat ongelooflijk veel informatie in. Door het personaliseren van de schermen, waarbij je de voor jou relevante buttons op het beginscherm zet, kun je Epic gebruiksvriendelijker maken. Na ruim een half jaar kan Bart goed overweg met Epic. Ik vind vooral de spraakherkenningstool geweldig, waarmee ik mijn medisch verslag direct vastleg. Dat scheelt veel tijd. Daarentegen kost het orderen meer tijd. Maar op de OK ben ik minder tijd kwijt aan administratie dan voorheen. streeks door aan bedrijfsleiders, tipt Ginella. Zij kunnen die doorgeven aan de readinessteams op de afdelingen. De tipsheets zijn goed om te hebben, maar groepeer ze anders zodat we er makkelijker in kunnen zoeken. Oplopende wachttijden De polimedewerkers moesten behoorlijk wennen aan Epic. In het begin moesten onze patiënten langer wachten aan de balie. Ook de wachttijd aan de telefoon liep op, vertelt hoofdverpleegkundige Nanda Vermeulen van polikliniek Verloskunde & Gynaecologie. De meeste polimedewerkers kunnen inmiddels goed werken met Epic, er is nog een kleine groep die er nog flink mee worstelt. De grootste frustratie is dat men vaak niet weet waar bepaalde informatie te vinden is. Mondjesmaat gaat het werken in Epic beter, zegt Nanda. De telefonische bereikbaarheid is weer aardig op peil. Collega s begrijpen steeds beter de voordelen van Epic. Polimedewerkers kunnen grote delen van het dossier direct raadplegen, waardoor ze patiënten veel beter te woord kunnen staan. Bovendien raken er geen dossiers zoek. Blanco dossier Met Epic willen we patiënten meer betrekken bij de zorg, onder meer door hen via mijnradboud inzage in het eigen dossier te geven. Ik maak al enige jaren gebruik van het digitale dossier dat er vóór Epic was, vertelt patiënt Monique Kessels. Na de big bang bleek mijn dossier echter blanco te zijn. Inmiddels zijn mijn labuitslagen, afsprakenhistorie en brieven van ná de livegang gelukkig weer in te zien. Maar mijn medische brieven van vóór de livegang nog steeds niet. Hopelijk komt daar spoedig verbetering in. Positief na de livegang was dat medewerkers hun best deden om de overlast voor patiënten te beperken. Zo haalden zij extra stoelen toen de wachtkamer vol raakte door de langere wachttijden. Een klein gebaar, maar erg gewaardeerd. Terugkijkend op de eerste ervaringen met Epic en de moeilijkheden hierbij, hebben we dan de juiste weg Veranderingen communiceren Verpleegkundige Ginella SintJago van verpleegafdeling Hoofd Hals Chirurgie is blij dat zij het gekrabbel van de artsen niet meer hoeft te ontcijferen. Met haar workstation on wheels, het kalfje, zoekt zij alle informatie op in Epic, aan het bed van de patiënt. Wel heeft zij behoefte aan een vooraankondiging van veranderingen in Epic. Eerst konden we dossiers van meerdere patiënten tegelijkertijd openen. Nu zijn dat er zonder dat we dat te horen kregen nog maar twee. Vooral in de nachtdienst is dat lastig. Je hebt dan vaak tien patiënten onder je hoede. Verder zagen we opeens de medische voorgeschiedenis van de patiënt niet meer op ons scherm. Waarschijnlijk een aanpassing in het systeem of een autorisatiekwestie. Maar het kost ons veel tijd om bij artsen te achterhalen waarvoor de patiënt bij ons ligt. Geef wijzigingen rechtbewandeld? Achteraf gezien kun je het altijd beter doen, erkent Cees Buren. We hadden bijvoorbeeld de trainingen beter moeten laten aansluiten bij de verschillende beroepsgroepen. Verder hebben afdelingen onvoldoende beseft dat met Epic de werkprocessen ingrijpend veranderen. Daar hadden we meer op moeten hameren. Die urgentie is er nu wel. We zitten nog middenin het veranderproces. Om daarin stappen te zetten, is het belangrijk dat we continu goed luisteren, mensen betrokken houden, laten weten dat ze gehoord worden en verbeteringen goed communiceren. In juni en oktober staan optimalisatierondes gepland. Cees Buren verwacht verder dat de information officers een belangrijke bijdrage gaan leveren in het verder ontwikkelen van Epic. Via hen zetten we verbeteracties op de afdelingen sneller in gang. De verbeterslagen komen nu echt vanuit de afdelingen en wij gaan ze daarbij ondersteunen. Cees Buren is ervan overtuigd dat ons umc met Epic de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van de zorg verbetert. Ik ben pas tevreden als medewerkers en patiënten dat ook zijn. Laten we blijven werken aan Epic, opdat het ons ondersteunt in plaats van dat we er last van hebben. Het is een verbeterproces waar we met z n allen in zitten en dat door moet blijven gaan. Chief nurse information officer Verpleegkundige Jacqueline de Leeuw: Ik heb bij Beter 2.0 als verpleegkundig ambassadeur veel ervaring opgedaan met Epic en ideeën gekregen hoe Epic en ICT de verpleegkundige praktijk kunnen ondersteunen. De functionaliteiten van Epic moeten goed aansluiten op het verpleegkundig werkproces. Gevoed vanuit de gebruiker de verpleegkundige ga ik kijken hoe Epic verder verbeterd kan worden en hoe ICT dit kan ondersteunen. Om daar een goed beeld van te krijgen, blijf ik één dag per week werken als verpleegkundige, steeds op een andere afdeling. Vervolgens ga ik in gesprek met de Orthopedisch chirurg Bart Schreuder: Door het personaliseren van de schermen kun je Epic gebruiksvriendelijker maken. Kijk voor actuele berichten over Epic op intranet bij Epic nieuws en Nieuws voor medewerkers. gebruikersgroep verpleegkundigen en onze Epicteams om te kijken wat er mogelijk is. Epic biedt veel mogelijkheden, bijvoorbeeld rondom verpleegkundige diagnostiek en verpleegkundige verslaglegging. Het zou mooi zijn als verpleegkundigen, nog meer, systematisch vastleggen welke problemen een patiënt ervaart als gevolg van zijn of haar ziekte. En wat wij als verpleegkundigen daaraan doen en het effect daarvan. Door dit beter vast te leggen, zie je welke interventies echt effect hebben op onze zorg.

9 16 personeelsblad radboudumc 17 Binnen & Buiten Gijs Munnichs Eric Scholten Transparant, open, licht Samenwerking In het gebouw wordt op verschillende plekken tijd- en plaatsonafhankelijk gewerkt. Naar gelang je werkzaam heden (overleggen, werken in stilte) kies je je werkplek. De open omgeving komt de samenwerking met collega s en tussen organisatieonderdelen zeker ten goede, verwacht Sabine Mulders, hoofd unit managementinformatie Concernstaf Kwaliteit & Veiligheid (op de foto rechts). Ze vindt het voeren van vertrouwelijke (telefoon)gesprekken wel wennen. Vroeger deed ik dat op mijn eigen kamer, nu moet ik daar steeds een geschikte plek voor zoeken. Na een grondige renovatie begon het monumentale A-gebouw vorige maand aan een tweede leven. We maakten een rondgang door het hypermoderne, lichte en transparante gebouw, waarin oude en nieuwe architectuur hand in hand gaan. Aangenaam verblijf voor dialysepatiënten Op de onderverdieping huist de nieuwe dialyseafdeling. Wekelijks komen hier 40 tot 50 mensen die meerdere malen per week aan de dialyse moeten. We kunnen hen hier een aangenaam verblijf bieden, aldus seniorverpleegkundige Monique Becker, die de verhuizing coördineerde. Met een eigen entree en parkeerplekken voor deur. De ruimtes zijn licht en kijken uit op groen. Mevrouw De Groot-Linders (foto) geniet dan ook van het uitzicht vanuit haar dialysekamer. Ik zie een boom, soms vogels. Ik kom hier drie keer in de week. Dan is dit uitzicht heel fijn. Radboudumc van de toekomst Toen het A-gebouw een monumentale status kreeg omdat het een typisch voorbeeld is van de Bossche School werden sloopplannen vervangen door een renovatieplan. De vorm van het gebouw was niet meer geschikt voor de patiëntenzorg. Daarom moest er een andere bestemming voor komen, vertelt Ton Kassing, voor malig directeur Bouwzaken en verantwoordelijk voor de renovatie van het A-gebouw. Van de nood hebben we een deugd gemaakt. Er is nu een hypermodern pand verrezen, waarin het werken van het Radboudumc nu en in de toekomst centraal staat én dat tegelijk eer doet aan zijn historische status. Het gebouw is een mix van oude en nieuwe architectuur. De buitengevel, het trapportaal en de betonnen constructies moesten behouden blijven, vertelt planontwikkelaar Mark Cox. Verder was duurzaamheid een belangrijk aandachtspunt bij de bouw. Zo wordt de opstijgende warme lucht van het restaurant naar de glazen koepel hergebruikt. Mede daardoor heeft het gebouw nu het meest energiezuinige label A gekregen, terwijl het voorheen energielabel G (minst zuinig) had. Espressobar, kookeiland en overlegruimtes Het moderne restaurant (470 zitplaatsen) in het hart van het A-gebouw is een ontmoetingsplek voor medewerkers, patiënten en bezoekers. In het oog springt de espressobar, waar barista s lekkere koffie serveren. Aan de zijkant worden op eilanden á la minute maaltijden, belegde broodjes en salades bereid. Je kunt een praatje maken met de kok en je wensen, bijvoorbeeld vanwege een dieet, doorgeven, zegt Erik de Wit van Vermaat, uitbater van het restaurant. Goed contact met onze gasten en uitleg geven over onze producten, vinden we belangrijk. Wandelend van buffet naar buffet kun je je maaltijd samenstellen. Ook bijzonder is dat er twee zelfbedieningskassa s zijn waarop je zelf met de pin kunt afrekenen. Verder zijn er rondom het centrale deel van het restaurant rustigere ruimtes, een leesbar en zithoeken, waar ook overlegd kan worden. Open, transparante werkplekken Bij de verschillende buffetten stel je zelf je maaltijd samen, die je vervolgens in het moderne ingerichte restaurant opeet. Vanuit het hart van het restaurant omhoogkijkend zie je veel ramen, met daarachter de bedrij vigheid van de mensen die in het A-gebouw werken: stafleden van de snijdende specialismen, medewerkers van de adviesorganen en Concernstaf en de Raad van Bestuur. Een prachtig gebouw, open en ruim. Je ziet elkaar veel meer, loopt makkelijker bij elkaar binnen, zegt neurochirurg Jeroen Boogaarts. Echt een vooruitgang ten opzichte van onze oude gesloten kamers.

10 18 personeelsblad radboudumc 19 Zappservice Nelleke Dinnissen Eric Scholten DE PATIËNT Radboudumc intranet informeert over ontwikkelingen in huis en daarbuiten. Voor wie het online nieuws niet heeft gevolgd, een korte update van de opmerkelijkste berichten. Meest social savvy ziekenhuis van Nederland In deze rubriek het persoonlijke verhaal van een academische patiënt en een reactie van de behandelaar. Nijmegen uit naam universiteit De Radboud Universiteit Nijmegen gaat zich vaker Radboud Universiteit noemen, dus zonder Nijmegen erachter. Een kortere naam moet bijdragen aan een betere internationale reputatie. Vorig jaar veranderde academisch ziekenhuis UMC St Radboud de naam in Radboudumc. De ervaringen daarmee zijn zo goed dat ook wij kiezen voor een krachtiger uithangbord. Het toont ook dat wij een nauwe band hebben met het academisch ziekenhuis, aldus Gerard Meijer, voorzitter College van Bestuur van de universiteit in De Gelderlander. gelderlander.nl, 15 april 2014 Elektrificatie Maaslijn Er moet snel werk worden gemaakt van elek trificatie van de Maaslijn, de spoorverbinding tussen Roermond en Nijmegen. Dat schrijven de Radboud Universiteit en het Radboudumc in een brandbrief aan de provincie Gelderland. Het schrijven is ondertekend door zowel de voorzitter van de raad van bestuur van Radboudumc als die van het college van bestuur van de Nijmeegse universiteit. Veel studenten en personeel van de universiteit gebruiken de treinen van Veolia van en naar Nijmegen. Dat geldt ook voor bezoekers en medewerkers van het universitair medisch centrum. Nu kunnen op de Maaslijn alleen maar dieseltreinen rijden bij gebrek aan een elektrische bovenleiding. gelderlander.nl, 13 april 2014 Meer nieuws op Radboudumc Intranet Draag ook bij aan Change Day Op donderdag 26 juni is het Change Day in Nederland. Corine Jansen, chief listening officer van het Radboudumc, is een van de ambassadeurs van deze dag. Zij roept medewerkers op om te laten zien wat zij willen doen om de zorg te verbeteren. Dat kan via de site van ChangeDayNederland.nl. Corine: Op 26 juni staan er op de site beloften van zorgprofessionals uit heel Nederland. Maar wat belangrijker is: wie een belofte heeft gedaan, kan er meteen naar handelen. Zo zet je de verandering direct in gang. Dat is de kracht van Change Day. Samen zorgen voor goede zorg. We hebben in april de award gekregen voor Meest social savvy ziekenhuis van Nederland. Uit onderzoek in 2013 bleek namelijk dat ons umc van alle Nederlandse zieken huizen het meest actief is op social media als Facebook, LinkedIn en Twitter. Het gaat om het aantal volgers, tweets en retweets op Twitter, het aantal likes en de interactie op Facebook en het aantal medewerkers op LinkedIn. Het Radboud Swingfeest Het Radboud Swingfeest leverde niet alleen een gezellige avond op; medewerkers en introducés dansten bij elkaar voor het Radboud Oncologie Fonds. Kijk op de site van het Radboud Oncologie Fonds voor sfeerimpressies van de avond. Een geval apart Bas Berendsen (36 jaar) uit Rhenen lijdt aan een zeldzame energiestofwisselingsziekte. Zijn verhaal. Als kind was ik snel moe en van sporten kreeg ik hevige spierpijn, waarvan ik langzaam herstelde. Toen ik vijftien was, gingen mijn oogleden hangen. De oogarts verwees mij naar het Radboudumc voor een ooglidcorrectie, maar de oogarts daar zag direct dat er méér mis was. Ik denk dat het een spieraandoening is, zei hij, en stuurde me naar de neuroloog. Bij hem moest ik allerlei oefeningen doen. Ik kreeg hier pijn van, omdat er snel verzuring optrad. Bovendien gaven de uitslagen van het EMG (elektromyografie meet de spieractiviteit) een zeer afwijkend beeld. Beslissend moment Ik werd gevraagd voor een patiëntendemonstratie met artsen. Een van hen opperde een spierbiopt te doen. Die opmerking kreeg een beslissend karakter, want uit het biopt bleek dat ik een energiestofwisselingsziekte heb die onder andere oogspieren aantast. Na verder onderzoek kreeg ik de diagnose Kearns Sayre. Die uitslag had grote impact op mij, want het is een progressieve ziekte die behalve spieren, ook organen beschadigt. Achteraf ben ik blij dat de oogarts mij naar het Radboudumc heeft verwezen, een academisch ziekenhuis met veel kennis over energiestofwisselingsziekten. Dat werd heel duidelijk toen ik kortademig werd en mijn huisarts naar de specialist van het Radboudumc belde. Die adviseerde mij met spoed naar een cardioloog te sturen, die veel afwist van hartafwijkingen in combinatie met spieraandoeningen. Een heel goed advies, want ik bleek ernstig hartfalen te hebben. Inmiddels kamp ik ook met een te hoog koolzuurgehalte in mijn bloed, s nachts en soms overdag moet ik aan de beademing. Fijn is dat elke specialist die mij in het Radboudumc behandelt de meeste verschijnselen van Kearns Sayre kent. Ik hoef niets meer uit te leggen. Grappig Oh ja, zegt Bas lachend, ik heb intussen diabetes, een verminderde nierfunctie en een traag werkende schildklier. En ik wil je nog een foto laten zien, want ik heb ook jicht. Hier zie je twee buizen vol met wit knievocht. De reumatoloog die dit uit mijn knie haalde, vanwege de hevige pijn, kon zijn ogen niet geloven. Hij had nog nooit een patiënt zonder ontstekingsreacties met zoveel uraat in het knievocht gezien. Zelfs internationaal is het een raadsel. Ik was dus wederom een apart geval en dat vind ik toch wel grappig. Haperende energiecentrale Het Radboudumc heeft zevenhonderd patiënten (350 kinderen en 350 volwassenen) met een mitochondriële ziekte. Mitochondriën zijn de energiecentrales in de cel, dus zowel spieren als organen kunnen worden aangetast. Kearns Sayre is een van de vele mitochondriële ziekten met ernstige verschijnselen. Patiënten staan onder controle bij verschillende specialisten om bij complicaties tijdig in te grijpen. Laatst kregen we een meisje met hangende oogleden, diabetes en een afwijkend spierbiopt. We dachten aan Kearns Sayre en maakten een ECG. Dat was bij inspanning zeer afwijkend. Binnen een week had ze een pacemaker. We hebben haar dus gered. Het Radboudumc is expert in mitochondriële ziekten. Wij kweken bewustzijn via congressen en houden voor het onderwijs patiëntendemonstraties. Je leert als dokter het meeste van patiënten zien. Bas is positief ingesteld en werkt graag mee aan het onderwijs. Bijzonder is dat deze ernstig zieke patiënten zo optimistisch in het leven staan. Mirian Janssen, internist

11 20 personeelsblad radboudumc 21 RONDVRAAG Jannie Meussen Michiel Moormann Nieuw: Radboud Research Rounds Kruisbestuiving en inspiratie Inspirerende onderzoekers laten elke donderdag aan elkaar zien hoe ze de negentien nieuwe onderzoeksthema s vormgeven. Doel van de Radboud Research Rounds: elkaar inspireren, samenwerking stimuleren, en kruisbestuiving. Aan vier medewerkers de vraag wat deze bijeenkomsten en de nieuwe structuur hen opleveren. Prof. dr. Jack Schalken Hoofd Urologie Research Laboratorium, themaleider Urological Cancers Je gaat meestal naar seminars die aansluiten bij je eigen interessegebied. Met de Radboud Research Rounds hebben we wekelijks een vast moment om juist over uiteenlopende onderwerpen van elkaar te horen en te leren. Wij mochten met ons thema Urological Cancers de eerste organiseren. Emeritus hoogleraar Frans Debruyne, die jaren leiding gaf aan Urologie, heeft altijd al geprobeerd zoveel mogelijk disciplines voor de urologische oncologie te interesseren. Ons doel is nu om subdisciplines nog dichter bij elkaar te brengen. Daarmee groeit de kans op het generen van een vonk, die leidt tot nieuwe ideeën en projecten. We willen concrete bruggen slaan tussen molecuul-patiënt-populatie. Een voorbeeld? Wij hebben voor urologische kanker bijvoorbeeld nieuwe biomarkers gevonden, die aangeven wat er gaande is in het lichaam. Patiënten met prostaat- en blaaskanker kunnen straks voor de nazorg bij de huisarts regelmatig hun bloed en urine laten testen. Dat is goedkoper, dichterbij huis en mits goed begeleid ook veilig. Dr. ing. Martijn Wilmer Senior post doc Farmacologie/ Toxicologie, onderzoeksthema Renal Disorders Kruisbestuiving is een belangrijk doel van de Radboud Research Rounds. Cruciaal daarbij is dat er een breed publiek aanwezig is, van laboratorium tot kliniek en vanuit alle onderzoeksgroepen. En dat het publiek actief aan de discussie deelneemt. Het is dus belangrijk dat die bijeenkomsten gaan leven. Voor mijn presentatie heb ik geprobeerd zo laagdrempelig mogelijk te blijven, geen ingewikkelde technische verhalen. Wel heb ik wat labtechnieken laten zien, die mogelijk ook voor andere thema s toepasbaar zijn. Goed ook om elkaar te laten zien hoe we het onderzoek meer afstemmen op het individu. De genetica leert ons dat we bepaalde uitkomsten kunnen gaan voorspellen per persoon. Het wordt wat dat betreft een mooie toekomst. Zo weten wij bijvoorbeeld dat bepaalde genetische afwijkingen in nierspecifieke eiwitten de uitscheiding van afvalstoffen of de werking van medicijnen kunnen verstoren. Prof. dr. Otto Boerman Hoogleraar Radiochemie, Nucleaire Geneeskunde, onderzoeksthema Nanomedicine Er zijn met de nieuwe onderzoeksstructuur nieuwe groepen ontstaan waarin sommige onderzoekers, die overeenkomstige onderzoeksinteresse hebben, elkaar merkwaardig genoeg voor het eerst tegenkomen. Dat lijkt me een goede zaak. Helaas konden een aantal goede onderzoekers moeilijk aansluiting vinden bij de bestaande thema s. Daarnaast hoor ik ook mensen denken dat ze met deze nieuwe indeling wel kunnen leven, omdat het inmiddels de zoveelste structuurverandering is die ze meemaken in dit huis. De Radboud Research Rounds vormen een belangrijk middel voor onderzoekers om elkaar te ontmoeten en ideeën uit te wisselen, zodat ze samen nieuwe plannen kunnen smeden. Een goede opkomst is daarvoor natuurlijk een voorwaarde om iets teweeg te kunnen brengen. Het tijdstip, op donderdag aan het eind van de dag is gunstig. Goede sprekers en aantrekkelijke presentaties moeten de rest doen. Tilly Aalders Senior research analist Urologie Research Laboratorium Ik ben naar de eerste gegaan omdat er twee sprekers uit onze groep waren. Vanuit ons laboratorium Experimentele Urologie zag ik studenten, analisten, promovendi, arts-onderzoekers en postdocs. Je krijgt in anderhalf uur een inspirerend totaalplaatje gepresenteerd. Zo zie je ook dat andere afdelingen, zoals Genetica, zich bezighouden met de bestrijding van prostaatkanker. Ook het bevlogen verhaal van Jelle Barentz was voor mij nieuw. Leuk om aansluitend bij de informele borrel nog even na te praten. Ik kan andere analisten deze bijeenkomsten van harte aanbevelen. Het is goed om te zien dat je als afdeling deel uitmaakt van een groter geheel, dat bevordert je betrokkenheid. En wat fijn dat de tuinzaal, om het geluid te verbeteren, is uitgerust met een ringleiding. De verstaanbaarheid ging er bij mij als slechthorende met 100 procent op vooruit. Van molecuul tot mens tot populatie Zie intranet voor meer informatie en het programma. In Radbode #02 (december 2013, archief op intranet) stond een artikel over de nieuwe onderzoeksstructuur: Meedraaien in de top. In januari is de onderzoeksstructuur van ons Radboudumc gestroomlijnd. Het aantal onderzoeksthema s is teruggebracht van 42 naar 19, geclusterd rond ziektebeelden of ziektemechanismen. Elk onderzoeksthema richt zich op de volle breedte: van molecuul tot mens tot populatie. Met als doel ook door wetenschappelijk onderzoek aan élke patiënt de best passende zorg te leveren. Het is belangrijk dat onderzoekers elkaar laten zien waar hun thema voor staat. Zo kunnen ze elkaar inspireren en samenwerking bevorderen. Daarvoor zijn de wekelijkse Radboud Research Rounds in het leven geroepen, waar telkens een ander onderzoeksthema aan bod komt. De Radboud Research Rounds vinden elke donderdag plaats, van tot uur in de Tuinzaal (route 706).

12 22 personeelsblad radboudumc 23 COLLEGA S HET MOMENT Mooie woorden horen bij een jubileum of afscheid. Deze pagina s staan er vol van, speciaal voor al die collega s die iets te vieren hebben. jaar in dienst Fedde Dijkstra Adviseur productgroep Vastgoed & Infrastructuur Margreth Hulswit Teamleider verpleegafdeling Short Stay Unit patiënt om zo de zorg te kunnen verlenen aan het bed waar zij veertig jaar geleden mee begon. Christa Hummelen, hoofdverpleegkundige Met pensioen In deze rubriek vertellen medewerkers over een bijzondere ervaring tijdens hun werk in het Radboudumc. Dit keer een verhaal van kinderarts-kindernefroloog Linda Koster-Kamphuis. Wij kennen René als iemand die zich uitermate inspant om het onderwijs en de patiëntenzorg goed te laten verlopen. Voor elk probleem zoekt hij een oplossing. Nicolai Giling, bedrijfsleider Tandheelkunde, en Leonie Wolfs, teamleider Reinier Akkermans Trudy Kregting Medewerker schoonmaak Neonatologie Opvallend is haar grote verantwoordelijkheidsgevoel en klantgerichtheid op de afdeling Neonatologie. Vorig jaar ontving ze terecht de Radboudpluim! Brechje Zegers-Lakeman, Operationeel manager Schoonmaak René de Haas Hoofd dienst onderwijspraktijk Tandheelkunde Rieky van Haren-Spann Voedingsassistent Rieky is een sociaal vaardige en nauwkeurige werkneemster, die zich graag verder ontwikkelt. Ze is een spontane vrouw met veel humor en heel lief voor haar patiënten. Maaike van Beek, operationeel manager Food & Beverage Statisticus IQ Healthcare en Eerstelijnsgeneeskunde Reiniers werk kenmerkt zich door een goede kennis van zaken en een zorgvuldige werkwijze. Wij vinden hem een gezellige collega en een waardevolle kracht. Femke Atsma, hoofd team IQ Methodologie & Statistiek Fedde heeft binnen het Servicebedrijf, met name voor Logistiek & Services en voor Vastgoed & Infrastructuur, een adviserende rol bij diverse projecten en levert een belangrijke bijdrage aan het up to date houden van het kwaliteitssysteem. Fedde is een zeer gewaardeerde collega, nauwgezet en collegiaal. Lourens Pouwer, manager Logistiek & Services, manager a.i. Vastgoed & Infrastructuur Peter Smit Hoofd Applicatiemanagement Bedrijfsondersteuning Wij kennen Peter als een sportieve, betrokken en flexibele collega die staat voor zijn principes. Zo zal hij ongetwijfeld ook als testmanager de geëffende paden ter discussie blijven stellen en daarmee opnieuw zijn loyaliteit aan het Radboudumc tonen. Gert-Jan Borghuis, directeur Beter 2.0 en productgroep ICT Trudy Jacobs Verpleegkundig consulent afdeling Geriatrie Trudy is ongelofelijk gedreven gebleken als het om de nazorg van de geriatrische patiënt gaat. Ze werkt hard en wordt vaak bewonderd om haar duidelijkheid en haar kennis van zaken van de regelgeving omtrent complexe nazorgtrajecten. Christa Hummelen, hoofdverpleegkundige Erwin Aben Operationeel manager Verkoeverkamers Erwin is dagelijks bezig met het verder verbeteren van de zorg voor onze patiënten en het ontwikkelen van zijn team van gedreven zorgprofessionals. Hij is daarnaast een zeer fijne, loyale en betrouwbare collega en we hopen dan ook dat hij nog lang niet op onze afdeling uitgekeken is. Simon Broecheler, bedrijfsleider afdeling Operatiekamers Margreth is een betrokken leidinggevende. Door haar verbindend vermogen is zij in staat om met haar collega s nieuwe plannen te implementeren. Toont inzet, gedrevenheid en betrokkenheid naar patiënt, collega en organisatie. Zij is een zeer gewaardeerde collega! Van harte gefeliciteerd. Luc Knap, zorgmanager jaar in dienst Ans Linders Analist afdeling Laboratoriumgeneeskunde Ans is zeer betrokken op haar werk en collega s. Ze staat altijd klaar voor een ander en is iemand van geen woorden maar daden. Ze is sportief, creatief en heeft een grote liefde voor dieren waardoor ze regelmatig met zeer bijzondere verhalen op het werk komt. Gepke Visser, Hoofdanalist Lab Medische Immunologie Gemma Boekhoorn Kinderverpleegkundige Gemma s grote kwaliteit ligt in de uitdaging om kinderen en ouders over de angst voor het bloedprikken heen te helpen, zelfs bij heel moeilijke en ingewikkelde bloedprikken. Zij is een kei op dit gebied. Kind en ouders voelen zich veilig en goed geholpen door haar. El Borst-van Laar, verpleegkundig teamleider polikliniek Kindergeneeskunde Liesbeth van Leth Zorghulp afdeling Geriatrie Liesbeth staat altijd klaar voor een ander. Niet zeuren en gewoon doorgaan is wat haar drijft. En omdat een mens nooit te oud is om te veranderen, heeft zij zich toegelegd op de theorie van de (geriatrische) Truus Leygraf Voedingsassistent Truus is oprecht en recht door zee, humoristisch, collegiaal en een harde werker. De patiënt stond bij haar altijd voorop. Truus, ontzettend bedankt voor je enthousiasme en inzet al die jaren. Het ga je goed! Angelique Stokkermans, operationeel manager Food & Beverage. Truus was ruim 40 jaar in dienst. Met prepensioen Alma Jansen Verpleegkundige Neonatologie Alma heeft de ontwikkeling van het verpleegkundig vak mede vormgegeven. Ze is een zeer betrokken verpleegkundige met een warm hart voor zowel haar patiëntjes als hun ouders. Monique van Lingen, verpleegkundig teamleider Neonatologie. Alma was 41 jaar in dienst. Els Salemink-Brinkman Stafsecretariaat Dermatologie Els heeft de afdeling door de jaren heen zien groeien en was getuige van nieuwe ontwikkelingen. Wij bedanken haar voor haar inzet, enthousiasme en gezelligheid gedurende al deze jaren. Anja van der Cruijsen, hoofd administratie en secretariaat Dermatologie Els was 40 jaar in dienst. Meer mooie woorden lezen? Ga dan naar intranet voor uitgebreidere loftuitingen. (Kijk onder Nieuws bij Jubileum en Afscheid.) Heel soms komt een baby met volledig nierfalen ter wereld. Ouders leven tussen hoop en vrees of hun kindje het gaat halen en gaan daar elk op hun eigen manier mee om. COLOFON Radbode is het personeelsblad van het Radboudumc. Verschijnt 10 keer per jaar Redactie Nelleke Dinnissen, Jannie Meussen, Gijs Munnichs, Marjan Wassenaar, Francine Smink ZB. Contentcommissie Miranda Bennink, Mirjam van Dijk-Jager, Gerben Ferwerda, Miranda Heijser, Marja Jillissen, Bart Kiemeney, Lotje de Laat, Annie Moedt, Angela van Remortele, René Bindels, Marloes de Vink en Jessica Vogel Aan dit nummer werkten mee Carla Bal, Rob Gieling, Anne van Kessel, Pieter Lomans, Eric Scholten en John Wijbenga Contact of (024) Correspondentie vragen over bezorging via Concept en realisatie: ZB Communicatie & Media bv. Vormgeving en lay-out ZB/Martijn Ubink/Clog-Work.com Drukwerk Modderkolk Grafische Projecten Advertenties Bureau van Vliet, (023) of Oplage De volgende Radbode verschijnt op 27 juni. De baby die naar ons werd doorverwezen, een jongetje, was te vroeg geboren. Beide nieren functioneerden niet. Als een kind er zo slecht voor staat, bekijkt het medisch team samen met de ouders of behandelen zinvol is. Die beslissing is heel lastig. Wat willen de ouders en wat is nog in het belang van het kind? Deze baby had naast nierproblemen ook slecht ontwikkelde longen, maar goed genoeg om een behandeltraject in te gaan. Het werd een go, vooral ook omdat de moeder dit beslist wilde. Het werd een zwaar traject. Uiteindelijk lag het kind langdurig in ons umc, waarvan een groot deel op de high care IC. Elke nacht werd een buikdialyse uitgevoerd. De moeder lag er op een stretcher naast. s Ochtends om zeven uur ging ze met haar baby naar huis, om s avonds weer terug te keren voor die intensieve behandeling, die niet thuis kon plaatsvinden. Uiteindelijk kon hij met ontslag en werd de buikdialyse behandeling thuis voortgezet. Maar alweer drie maanden later kreeg het jongetje een ernstige luchtweginfectie, belandde op de IC en overleed daar uiteindelijk. Wat in die maanden vooral veel indruk op mij maakte, was de enorme vasthoudendheid van de moeder. Ze wilde alles voor haar kind, maar had daarbij wel een dwingende houding naar de zorgverleners. Zo anders was het bij een ander echtpaar, een paar jaar daarvoor, ook met een baby met volledig nierfalen. Zij leefden eveneens een aantal maanden in enorme onzekerheid, heen en weer geslingerd tussen hoop en vrees, totdat ook hun kind na negen maanden overleed. Maar zij waren in staat te genieten van de mooie momenten, bijvoorbeeld als ze met hun baby buiten konden wandelen. Ondanks het overlijden van hun kind, konden ze goed op die moeilijke periode terugkijken. Als zorgverlener blijf je altijd professioneel, ongeacht hoe ouders zich opstellen. Maar bij zo n dwingende houding treed je iemand wel met een ander gevoel tegemoet; meer afgewogen en op je hoede. Balanceren tussen de vasthoudendheid van de moeder en handelen in het belang van het kind hield mij in deze periode bezig. Ik heb geprobeerd me te verplaatsen in deze moeder, waarom ze zo n houding aannam. Ze wilde haar kind niet verliezen, maar het gebeurde toch. Marjan Wassenaar Shutterstock

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Een inleiding NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Exoomsequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod:

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Opleidingsafdeling Cardiologie

Opleidingsafdeling Cardiologie Opleidingsafdeling Cardiologie U bent opgenomen op de verpleegafdeling Cardiologie. Behalve verpleegafdeling is deze afdeling ook een opleidingsafdeling voor HBO-studenten. In deze folder wordt in het

Nadere informatie

Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde

Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde In overleg met uw behandelend arts heeft u een afspraak gemaakt op de polikliniek Keel- Neus- Oorheelkunde (KNO) van het Radboudumc. In deze folder informeren wij

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC Deze folder is gericht aan alle nieuwe patiënten van de polikliniek voor metabole ziekten in het Erasmus MC, patiënten die voor het eerst deze polikliniek in het Erasmus MC bezoeken, maar ook aan jongeren

Nadere informatie

Short Stay Unit Radboud universitair medisch centrum

Short Stay Unit Radboud universitair medisch centrum Short Stay Unit Binnenkort wordt u opgenomen op de Short Stay Unit (SSU) van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over de dagelijkse gang van zaken op de unit, de bezoekregeling en andere

Nadere informatie

Informatie over Exoom sequencing

Informatie over Exoom sequencing Informatie over Exoom sequencing Exoom sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod: Om de

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

Polikliniek Oogheelkunde

Polikliniek Oogheelkunde Polikliniek Oogheelkunde U bent doorverwezen naar polikliniek Oogheelkunde van het Radboudumc in Nijmegen. In deze folder wordt informatie gegeven over de gang van zaken op de polikliniek. Als u na het

Nadere informatie

Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij

Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij Onbezorgd (op)groeien Jeugd gezondheids zorg Vertrouwd Dichtbij Bram ontwikkelt zich zo snel. Fijn dat Kim meekijkt De ontwikkeling van je kind Eten, groeien, de eerste woordjes en stapjes. Er gebeurt

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Polikliniek Cardiologie en Thoraxchirurgie

Polikliniek Cardiologie en Thoraxchirurgie Centrumlocatie U heeft van uw arts een verwijzing gekregen voor de cardioloog. De cardioloog onderzoekt en behandelt patiënten onder andere op de polikliniek Cardiologie. Waarschijnlijk is u hierover al

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Onderdeel van 4 sessies om Iedere patiënt altijd veilig op uw afdeling waar te maken 17 april 2012 19 juni 2012 25 september

Nadere informatie

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing 2 Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing Algemene informatie Exoom Sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over

Nadere informatie

Evaluatie PvKO Mastersessie 10 april 2014

Evaluatie PvKO Mastersessie 10 april 2014 Verwachting en aanbeveling Evaluatie PvKO Mastersessie 10 april 2014 Heeft de PvKO Mastersessie aan jouw verwachting voldaan? Toelichting: De link met Big Data was me niet echt duidelijk, titel dekte de

Nadere informatie

Welkom op verpleegafdeling 3-Oost

Welkom op verpleegafdeling 3-Oost Welkom op verpleegafdeling 3-Oost gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Op welke kamer ligt u en wie is uw hoofdbehandelaar? 3 Globale dagindeling 3 Het behandelteam 3 Wat mag u van ons verwachten 4 Elke

Nadere informatie

Algemene informatie kinderkanker

Algemene informatie kinderkanker Algemene informatie kinderkanker De behandeling van kinderen met kanker is in Nederland gecentraliseerd in 5 kinderkanker (kinderoncologische) centra en 2 beenmergtransplantatie centra. De 5 kinderkanker

Nadere informatie

10 gouden tips voor social media

10 gouden tips voor social media 10 gouden tips voor social media Social media voor positiviteit 10 gouden tips om succesvol te zijn met social media Op 28 februari 2011 ben ik begonnen met Twitteren. Ik had er totaal geen kaas van gegeten.

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt

Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt Klinische en poliklinische informatie voor een hartpatiënt Geachte heer of mevrouw, Onlangs heeft u een hartinfarct, een dotterbehandeling of een hartoperatie gehad. Misschien waren er voordien al voortekenen

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Divisie Biomedische Genetica, afdeling Genetica Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Wanneer erfelijkheidsonderzoek? Er is reden voor een erfelijkheidsonderzoek als:

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR'

ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR' ERIBA SCIENCEHALL 'ABSTRACTE WETENSCHAP WORDT VIRTUEEL TASTBAAR' ERIBA (European Research Institute for the Biology of Ageing) is een internationaal topinstituut dat baanbrekend onderzoek verricht naar

Nadere informatie

Interne Geneeskunde. De Dialyseafdeling UMCG

Interne Geneeskunde. De Dialyseafdeling UMCG Interne Geneeskunde De Dialyseafdeling UMCG Interne Geneeskunde Deze folder geeft u praktische informatie over behandeling op de dialyseafdeling. De informatie is bedoeld voor patienten maar ook voor

Nadere informatie

RUCO Prostaat Centrum

RUCO Prostaat Centrum RUCO Prostaat Centrum Uw specialist of huisarts heeft een afspraak gemaakt bij het RUCO Prostaat Centrum. Dit kan zijn omdat bij u een prostaataandoening of prostaatkanker is geconstateerd. In deze folder

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

E-HEALTH EN DE OUDERENZORG

E-HEALTH EN DE OUDERENZORG E-HEALTH EN DE OUDERENZORG Donderdag 6 februari 2014 Toelichting PAO Heyendael organiseert, samen met de doelgroepcommissie Ouderengeneeskunde op donderdag 6 februari 2014 de cursus: E-HEALTH EN DE OUDERENZORG

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 3 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 3 Wachten op de uitslag 3 Kosten 4 Het doel van

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde. www.nwz.nl

Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde. www.nwz.nl Welkom op de dagbehandeling Interne geneeskunde www.nwz.nl Inhoud Wat kunt u verwachten op de dagbehandeling interne geneeskunde? 3 Uw afspraak 4 Uw voorbereiding 4 Dag van het onderzoek of de behandeling

Nadere informatie

Polikliniek Heelkunde

Polikliniek Heelkunde Polikliniek Heelkunde U bent verwezen naar de polikliniek Heelkunde van het Radboudumc. Bijzonderheden over de gang van zaken worden in deze folder beschreven. Als u na het lezen nog vragen heeft kunt

Nadere informatie

Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten

Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten Verpleegafdeling Maag-, Darm en Leverziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op verpleegafdeling Maag-, Darm- en Leverziekten. In deze folder staat informatie over de gang

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Exoomsequencing is een techniek voor erfelijkheidsonderzoek, die kan worden gebruikt om de oorzaak van erfelijke slechthorendheid

Nadere informatie

Interview 3FM Collin Eisema 20150918.txt Transcript interview Collin Eisema voor 3FM met Harm den Besten.

Interview 3FM Collin Eisema 20150918.txt Transcript interview Collin Eisema voor 3FM met Harm den Besten. Transcript interview Collin Eisema voor 3FM met Harm den Besten. Gemaakt door: Richard van Royen, info@letterval.nl HARM DEN BESTEN (PRESENTATOR): Aankomende zaterdag wordt er wereldwijd aandacht gevraagd

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Bij meisjes met een ernstige vorm van het adrenogenitaal syndroom (AGS) treedt vermannelijking van de uitwendige geslachtsdelen op voor de geboorte. In deze

Nadere informatie

7 gouden tips om zorg ICT succesvoller te maken

7 gouden tips om zorg ICT succesvoller te maken 7 gouden tips om zorg ICT succesvoller te maken Onmisbaar voor iedereen die werkt in de zorg ICT Mirjan van der Meijden Zorginformatisering 1 8 Vooraf Als je wil kan je direct doorgaan naar de 7 gouden

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Medisch Centrum de Steenpoort Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Medisch Centrum de Steenpoort zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC

Polikliniek voor volwassenen met metabole ziekten Onderdeel van het Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten in het Erasmus MC Deze folder is gericht aan alle nieuwe patiënten van de polikliniek voor metabole ziekten in het Erasmus MC, maar ook bestemd voor jongeren en hun families / verzorgenden om hen te helpen bij de voorbereiding

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Huisartsenpraktijk Dalfsen ARGO BV 2014 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Dalfsen zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Welkom op verpleegafdeling F

Welkom op verpleegafdeling F Welkom op verpleegafdeling F Welkom U bent opgenomen in het Albert Schweitzer ziekenhuis, locatie Zwijndrecht. In de folder vertellen we graag hoe de gang van zaken is op verpleegafdeling F en met welke

Nadere informatie

Laurentius Cliëntenpanel Bejegening en gastvrijheid Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis

Laurentius Cliëntenpanel Bejegening en gastvrijheid Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis Laurentius Cliëntenpanel Bejegening en gastvrijheid Cliëntenraad Laurentius Ziekenhuis Rapportage auteur: Jos Beerens / augustus 2014 Respons Respons 62% 38% 62% ingevuld niet ingevuld Bent u als bezoeker

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014

Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014 Evaluatie Kennissessie met en bij Philips Healthcare 25 november 2014 Verwachting en aanbeveling Heeft de bijeenkomst aan jouw verwachting voldaan? Toelichting: Erg goede sprekers, zoals gebruikelijk.

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker?

Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? Case study Kentalis Februari 2016 Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? En hoe zorgde Kentalis voor adoptie van het sociale intranet op SharePoint? Pagina

Nadere informatie

Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum

Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum Enquête Patiënttevredenheid + Wensen en Verbeterpunten ten aanzien van het Gezondheidscentrum W.N van Tuijl, huisarts Klaver 1, 9761 LD Eelde Geachte patiënten, beste mensen, Zoals de meesten van jullie

Nadere informatie

Dialyseafdeling Radboud universitair medisch centrum

Dialyseafdeling Radboud universitair medisch centrum Dialyseafdeling Door uw behandelend arts bent u doorverwezen naar de dialyseafdeling voor dialysebehandeling. Als u al langer onder behandeling bent bij de afdeling Nierziekten, heeft u misschien al een

Nadere informatie

Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten

Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten Verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op verpleegafdeling Nierziekten en Maag-, Darm- en Leverziekten. In deze folder

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012.

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. In totaal legden 42 mensen deze enquête af. Statistieken voor vraag 1 : Heb je dit schooljaar contact gehad met Kans? Ja 90.48% Nee 9.52% Statistieken

Nadere informatie

Polikliniek Plastische Chirurgie handchirurgie, reconstructieve en esthetische chirurgie

Polikliniek Plastische Chirurgie handchirurgie, reconstructieve en esthetische chirurgie Polikliniek Plastische Chirurgie handchirurgie, reconstructieve en esthetische chirurgie In overleg met uw behandelend arts heeft u een afspraak gemaakt op de polikliniek Plastische Chirurgie van het

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Infoblad. Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt

Infoblad. Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt Als je weet dat je een baby met een aandoening krijgt Soms krijgen ouders tijdens de zwangerschap te horen dat hun kind een aandoening heeft. Dan volgt een moeilijke keuze: laat je het kind komen of breek

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

Top 5 expert tips voor klant tevredenheid. Optimaliseer je klantenservice door deze praktische tips van onze experts.

Top 5 expert tips voor klant tevredenheid. Optimaliseer je klantenservice door deze praktische tips van onze experts. Top 5 expert tips voor klant tevredenheid Optimaliseer je klantenservice door deze praktische tips van onze experts. Is jouw klant koning? En hoe beïnvloed je actief de klanttevredenheid? Het bedienen

Nadere informatie

Hyperventilatie-provocatietest

Hyperventilatie-provocatietest Hyperventilatie-provocatietest 2 In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een longfunctie-onderzoek in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ). Longfunctie-onderzoeken vinden plaats op

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Oncologie Dagcentrum

Interne Geneeskunde Oncologie Dagcentrum Interne Geneeskunde Oncologie Dagcentrum Expertisecentrum voor infuustherapie en medische interventies Interne Geneeskunde Oncologie U bent door uw behandelend arts doorverwezen naar het Dagcentrum van

Nadere informatie

Ka nke r, hoe we meer kunnen bereiken in de strijd ertegen. met het door jouw opgehaalde geld. Dr. Jeanine Boesen-de Cock, MBA

Ka nke r, hoe we meer kunnen bereiken in de strijd ertegen. met het door jouw opgehaalde geld. Dr. Jeanine Boesen-de Cock, MBA Ka nke r, 21 november 2015 hoe we meer kunnen bereiken in de strijd ertegen met het door jouw opgehaalde geld Dr. Jeanine Boesen-de Cock, MBA Het team Geldbesteding Dr. Maaike Alderliesten Onderzoekscoördinator

Nadere informatie

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten?

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten? Ik doe mijn spreekbeurt over ALS. Ik ga dadelijk uitleggen wat ALS is. Waarom doe ik mijn spreekbeurt over ALS? Mijn opa is aan deze ziekte overleden en daarom wil ik jullie hier iets over vertellen en

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Informatie over de afdeling Heelkunde Informatie over de afdeling Heelkunde Wie kunt u aan uw bed verwachten Inleiding Tijdens uw verblijf op de afdeling Heelkunde zult u

Nadere informatie

Na een gynaecologische operatie

Na een gynaecologische operatie Na een gynaecologische operatie Onlangs heeft u in het Radboudumc een gynaecologische operatie ondergaan. U bent inmiddels voldoende hersteld en u kunt weer naar huis. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose Informatiebrief voor de patiënt in tweede instantie Informatiebrief over de studie naar Geachte mevrouw / mijnheer, Op het moment dat u deze brief leest bent u herstellende van klachten waarvoor u werd

Nadere informatie

www.implementatieacademy.nl

www.implementatieacademy.nl Implementatie Stappenplan naar Succes Ben jij trainer, coach, heb je een eigen praktijk, kortom, ben jij een kleine ondernemer? Als je je business wilt doen laten groeien in de nieuwe economie dan moet

Nadere informatie

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1

Yes, we scan. Jaardocument 2011 intermezzo 1 intermezzo 1 Yes, we scan Op 16 maart opent premier Mark Rutte het Prostate MR Center of Excellence. In dit centrum wordt met de nieuwste MRI-apparatuur prostaatkanker opgespoord. Het centrum combineert

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp en triage

Spoedeisende Hulp en triage Spoedeisende Hulp en triage Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Laurentius Ziekenhuis. Op de afdeling SEH komen dagelijks 40 tot 70 patiënten. Een kwart van deze personen wordt met de

Nadere informatie

!mpulse. Inspiratie, ontmoeting en dialoog centraal op Wageningen Campus

!mpulse. Inspiratie, ontmoeting en dialoog centraal op Wageningen Campus !mpulse Inspiratie, ontmoeting en dialoog centraal op Wageningen Campus !mpulse Inspiratie, ontmoeting en dialoog centraal op Wageningen Campus Inspiratie Centraal op Wageningen Campus ligt een bijzonder

Nadere informatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie Polikliniek Algemene bezoekersinformatie 1 2 Inhoudsopgave Een afspraak maken met de specialist 4 Inlichtingen 4 Gastvrouw 4 Respectvol omgaan met elkaar 5 Rolstoelen 5 Inschrijving (ponsplaatje) 5 Melden

Nadere informatie

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek?

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek? Erfelijke nierziekten: algemene aspecten van erfelijkheid, overerving en erfelijkheidsadvies Nine Knoers Klinisch Geneticus Commissie Erfelijke Nierziekten NVN 4 november 2006 HUMAN GENETICS NIJMEGEN Inhoud

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Bedrijven die wegblijven van social media missen belangrijke opportuniteiten. Via sociale media kan je namelijk connecteren met je klanten, je kan

Bedrijven die wegblijven van social media missen belangrijke opportuniteiten. Via sociale media kan je namelijk connecteren met je klanten, je kan 1 2 3 Bedrijven die wegblijven van social media missen belangrijke opportuniteiten. Via sociale media kan je namelijk connecteren met je klanten, je kan het inzetten om een wow service aan te bieden, je

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

De beste zorg vinden? Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt! 2013/2014. Uw verzekering snel en digitaal regelen?

De beste zorg vinden? Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt! 2013/2014. Uw verzekering snel en digitaal regelen? zorgwijzer 2013/2014 Zorg of ondersteuning nodig? CZ helpt! De beste zorg vinden? Uw verzekering snel en digitaal regelen? Medische vraag? Stel hem aan onze deskundigen Inhoudsopgave 4 Regel uw verzekering

Nadere informatie

Kinderen uit familiehuwelijken

Kinderen uit familiehuwelijken Een gezonde baby Kinderen uit familiehuwelijken De geboorte van je baby is een van de mooiste momenten in je leven. Negen maanden lang kijk je er naar uit. Natuurlijk hoop je dat je kind gezond is. Gelukkig

Nadere informatie

Samen werken aan de mooiste database

Samen werken aan de mooiste database Samen werken aan de mooiste database Inleiding Het is erg vervelend wanneer in een zakelijke brief uw naam verkeerd gespeld wordt, of als u op de werkvloer steeds post ontvangt op naam van uw voorganger.

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten. Ad W. van Gorp, oprichter en CEO

Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten. Ad W. van Gorp, oprichter en CEO Ontwikkeling van genezende medicijnen tegen ouderdomsgerelateerde ziekten Ad W. van Gorp, oprichter en CEO Agenda 1. Historie 2. Strategie 3. Projecten 10/28/2013 2 Historie Spin off bedrijf van het Hubrecht

Nadere informatie