Prof. dr. Jan Willem Veerman beschrijft hierna zeven ervaringslessen die hij persoonlijk van belang acht om de relatie te kunnen verbeteren.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Prof. dr. Jan Willem Veerman beschrijft hierna zeven ervaringslessen die hij persoonlijk van belang acht om de relatie te kunnen verbeteren."

Transcriptie

1 Van nieuwe kennis praktijk maken EFCAP Congres in samenwerking met Forensisch Consortium Adolescenten en Academische Werkplaats Forensische Zorg voor Jeugd 20 november :40 10:45 Onderzoek en praktijk, doe het samen! Prof. dr. Jan Willem Veerman Er bestaat een WAT-relatie tussen onderzoek en praktijk: Working Apart Together. Wat kunnen we doen om de relatie tussen onderzoek en praktijk beter te krijgen? Prof. dr. Jan Willem Veerman beschrijft hierna zeven ervaringslessen die hij persoonlijk van belang acht om de relatie te kunnen verbeteren. 1. Focus op praktijkgestuurd onderzoek. Veel onderzoek dat praktijkgericht is, wordt toch nog door de universiteit gestuurd. Dit betekent dat de praktijk waar het onderzoek wordt verricht, alsnog weinig in te brengen heeft. Globaal zijn er drie soorten onderzoek: theoriegericht, praktijkgericht, praktijkgestuurd. Theoriegericht onderzoek is vaak minder relevant voor de praktijk. Praktijkgericht onderzoek gebruikt de praktijk (bijvoorbeeld een instelling) voor data, maar de praktijk heeft hier weinig inspraak. Praktijkgestuurd is gezamenlijk onderzoek, waarbij praktijk duidelijk meer heeft in te brengen dan bij praktijkgericht onderzoek. Bij praktijkgestuurd onderzoek verbetert de praktijk vaak ook écht. 2. Denk vanaf het begin aan benutting. Er is een onderscheid te maken tussen instrumentele en conceptuele benutting. We willen allemaal instrumentele benutting (zet aan tot handelen), maar vaak is conceptuele benutting (toename van kennis) ook genoeg. Dat zet namelijk aan tot nadenken. Let op het niveau waar je op inspeelt: micro/meso/macro. Houd goed in de gaten: waar doen we het nu voor? Besteed in je inleiding van een artikel aandacht aan de benutting van je onderzoek, geef expliciet weer wat je met je onderzoek wil bereiken. 3. Zorg voor een aansprekende theorie. Zorg voor een verhaal, niet alleen voor cijfers. Veerman vertelt hier over een situatie waarbij de praktijk niets met zijn onderzoeksrapport deed. Hem werd toen verteld dat het verhaal miste, waardoor de praktijk niet wist wat ze met het rapport aan moesten. Volgens Veerman is het dus erg belangrijk dat je een verhaal te vertellen hebt. 4. Kies de juiste meetinstrumenten. Met name de keuze van de afhankelijke variabele is van groot belang: wat wil je veranderen? Zijn je variabelen zowel klinisch relevant als theoretisch relevant? We denken vaak dat we iets op de goede manier meten, maar we meten niet altijd wat we willen en denken te meten. Een daling in een bepaald cijfer zegt nog niets over of er iets voor de cliënt is veranderd in het dagelijks leven, houd dat goed in de gaten bij de keuze voor je variabelen. 5. Het mag best een onsje minder zijn. Er ligt een gat tussen wat wij als wetenschappers willen en wat in de praktijk kan/mogelijk is. Kijk naar de niveaus van de effectladder. Je kan ook een stapje lager gaan dan evidence-based als dat eerst nodig is! Vraag jezelf af wat je ambitie is als behandeling, instelling of onderzoeker: waar wil je heen? 6. Implementatie is een vak apart. Interventies worden vaak (helaas) niet toegepast. Een hulpmiddel hiervoor is bijvoorbeeld de Forca Quickscan (http://www.forcaquickscan.nl/) om te bekijken hoe een interventie toegepast kan worden. Er zijn verschillende redenen te noemen waardoor een interventie niet wordt geïmplementeerd: Cliënten en ouders moeten gemotiveerd zijn om mee te werken. Dit is heel vaak niet het geval. Therapeuten hebben andere dingen aan hun hoofd.

2 Organisatie: het moet in de visie van de organisatie passen. De politieke context speelt ook een belangrijke rol (bijv. nu de transitie van de jeugdzorg). 7. Zoek de gek. Je hebt personen nodig die geloven in het nut van het onderzoek en dit ook kunnen communiceren naar de praktijk. Conclusie: doe het samen! Opmerkingen vanuit de zaal na de presentatie van Veerman: Tips: Vul zelf een vragenlijst in voordat je hem daadwerkelijk gaat gebruiken. Dat helpt om te zien waar nog mogelijke knelpunten zitten. Betrek de praktijk al vóór je onderzoek er bij, dus in de fase van het schrijven van het onderzoeksvoorstel. Je hebt in het proces van onderzoek doen verschillende mensen nodig voor verschillende delen van het onderzoek. Denk goed na of de mensen die goed zijn in het bedenken van de onderzoeksvragen ook de juiste personen zijn voor het implementeren van de interventie?. 11:45 12:30 Lastige jongens, lastige keuzes Sanne Hillege, Lisette Janssen-de Ruijter Sanne Hillege is bezig met het ontwikkelen van een decision support tool : een tool die je als behandelaar handvatten biedt bij de vraag waar je de behandeling het beste op kan richten. Zij vermeldt hierbij dat het geen allesbeslissende tool is, het is slechts een hulpmiddel. De combinatie van dingen die we al weten vanuit onderzoek maakt effectieve behandeling lastig, want waar begin je? Veel interventies zijn gericht op slechts één probleemgebied en dus zul je als behandelaar keuzes moeten maken. De decision support tool moet ondersteuning gaan bieden bij het maken van deze keuzes. Opvallend is dat behandelaren teruggeven dat zij veel nadruk legen op de persoonlijkheid van een jongere en daarna pas kijken naar de factoren rondom het delict. Ook is er weinig aandacht voor het leven na verblijf in een JJI. Bovendien worden er vaak verschillende interventies tegelijkertijd ingezet, het zogenoemde stapelen: sommige jongeren volgen 4 of 5 interventies naast elkaar en dit is niet altijd effectief. Lisette Janssen-de Ruijter onderzoekt of er binnen de jongeren van De Catamaran, kliniek voor forensische jeugdpsychiatrie en orthopsychiatrie, centrum Kinder-en Jeugdpsychiatrie, verschillende groepen te onderscheiden zijn, om op deze manier behandeling beter aan te laten sluiten bij de kenmerken van een jongere. Zij gebruikt hiervoor drie meetmomenten: voorgeschiedenis, tijd tijdens opname en tijd na opname. Momenteel is de dataverzameling van de voorgeschiedenis afgerond. Met behulp van Latente Klasse Analyse heeft zij onderzocht welke groepen te onderscheiden zijn binnen deze groep. Je moet weten wie je voor je hebt om een goede behandeling te kunnen opzetten. Het is belangrijk om te kijken of er groepen zijn die je niet met het blote oog kan onderscheiden. Lisette heeft gebruik gemaakt van Latente Klasse Analyse. Hierbij is het belangrijk welke risicofactoren je erin stopt, want dat is ook hetgene wat eruit komt. Lisette heeft de risicofactoren gekozen op basis van de cumulatieve risicohypothese, die stelt dat als je risicofactoren op verschillende domeinen hebt, de kans groter is dat je probleemgedrag gaat vertonen. Met de latente klasse analyse kan goed gekeken worden welke factoren vaak samen voorkomen en welke juist niet.

3 Er zijn vier profielen te onderscheiden binnen de jongeren van de Catamaran. Twee van deze groepen ervaren veel problemen in het familiedomein, de andere twee klassen hebben hier minder problemen. 1. Klasse 2: Risico s in alle domeinen. Veel van deze jongeren hebben een strafrechtelijke maatregel. Dit is de enige groep waarbij de verdeling allochtoon/autochtoon 50/50 is. 61% van deze groep heeft een gedragsstoornis. In deze groep is de meeste kans op ontwikkeling van schizofrenie en/of een persoonlijkheidsstoornis. 2. Klasse 4: Vooral problemen in het familiedomein en problemen met hyperactiviteit. Veel civielrechtelijk geplaatste jongeren, die vroeg in de problemen zijn gekomen. Ze hebben relatief weinig delicten gepleegd. Een mogelijke verklaring hiervoor zou zijn dat ze vroeg uit huis zijn geplaatst waardoor ze de kans niet hebben gehad om delicten te plegen. 3. Klasse 1: Risico s op individueel, vrienden en schooldomein. Deze groep is wat lastig, want waardoor zijn hun problemen ontstaan? Een verklaring zou middelengebruik kunnen zijn, aangezien in deze groep opvallend veel problemen met middelengebruik zijn. Het lijkt erop alsof ze door middelengebruik de verkeerde vrienden hebben gekregen en delicten zijn gaan plegen. 4. Klasse 3: Vaak vroeger gepest en een gebrek aan een sociaal netwerk. Vooral problemen in het vriendendomein. Bij deze jongeren is vaak sprake van een pervasieve ontwikkelingsstoornis. Daniëlle Jacobs, behandelaar bij de Catamaran, kliniek voor forensische jeugdpsychiatrie en orthopsychiatrie, centrum Kinder-en Jeugdpsychiatrie, reageert hierna op deze profielen. Ze herkent de profielen wel, al kan ze sommige jongeren makkelijker in een bepaald profiel passen dan andere jongeren. Ze beschrijft van twee klassen de jongere die daar volgens haar in valt. Daarna geeft ze aan dat het nu wel erg fijn zou zijn als je ook zou weten waar je dan in de behandeling bij de verschillende profielen op moet letten. Hierna is Sanne Hillige weer aan het woord over haar onderzoek. Ook Sanne heeft naar profielen gekeken, maar dan bij jongeren met alleen een PIJ-maatregel. Ze heeft een andere methode en andere variabelen gebruikt dan Lisette, dus ze heeft ook andere profielen dan Lisette. Ze bespreekt ze niet in deze presentatie, de focus van haar presentatie is de tool die ze aan het ontwikkelen is. Voor zo n tool zijn verschillende stappen nodig: Wie is de jongere? Waar moet de focus op liggen? Wat is het perspectief van de jongere? Waar wil een jongere naartoe? Wat zijn de doelen op de lange termijn? Welke doelen zijn er voor de korte termijn? Evaluatie van de voorgaande stappen. De tool geeft ook advies over de bejegeningsstijl binnen de behandeling. Behandelaren aan het woord: Danielle Jacobs van GGzE en Erik Jonkman van de Bascule. Een tool zou handig zijn als een soort van check : zit ik op de goede weg? Het geeft een leidraad en iets om over na te denken. Zij willen vooral niet dat de tool een volledig gestructureerd plan wordt. Eigen inbreng achten zij van groot belang. Opmerking vanuit zaal na de presentatie van Sanne en Lisette: Je kan niet alles in lijstjes vatten, in de dynamiek zit ook heel veel verborgen. Er zijn al heel veel lijstjes, houd in de gaten dat het geen wildgroei aan lijstjes wordt. Je kan niet alles meten wat je weet en andersom.

4 13:30 14:45 Problemen ontdekken, dat is het probleem Koen van Lith, Malou Brakers, Leoniek Kroneman Koen van Lith doet onderzoek naar de rol van neurobiologie bij gedrag, waaronder de rol van de amygdala en de prefrontale cortex. In deze presentatie geeft hij een samenvatting van zijn resultaten tot nu toe. Verschillende niveaus te onderscheiden: gedrag, cognitie, neuraal en genetisch: o Gedrag: Blair maakte een onderscheid in verschillende gedragstypen (zie dia). o Cognitie: onder andere de mate van empathie, het maken van beslissingen, mate van sensitiviteit. o Neuraal: Bijvoorbeeld de activatie van de amygdala. De amygdala wordt ook wel het angstcentrum genoemd. Stel dat we de activatie van de amygdala zouden kunnen veranderen, verandert dan ook de cognitie en daarmee het gedrag? De prefrontale cortex (PFC) is onder andere actief bij het aan- en afleren van dingen. o Genetisch: Bijvoorbeeld erfelijkheid. In zijn onderzoek werd gebruik gemaakt van een controlegroep (geen gedragsstoornis) en een interventiegroep (wel een gedragsstoornis). De interventiegroep werd verder opgesplitst in twee groepen: jongeren die Ritalin kregen toegediend (DBD+) en jongeren die een placebo kregen toegediend (DBD-). De onderzoekers weten niet welke jongeren Ritalin krijgen en welke jongeren een placebo krijgen. Naast vergelijking van controlegroep en interventiegroep werden dus ook de twee interventiegroepen met elkaar vergeleken. Er is nog niet verder gekeken naar de Ritalin-groep in vergelijking met de Placebogroep. Resultaten van het onderzoek van Koen van Lith tot nu toe: Leren van angst: de controlegroep had een hogere amygdala-activatie dan de experimentele groep. De amygdala was actiever bij de experimentele groep dan bij de controlegroep. Het is nog niet bekend of die verhoogde activatie van de amygdala dan ook echt toe te schrijven is aan de Ritalin. Ook de prefrontale cortex was actiever bij de experimentele groep dan bij de controlegroep. Vraag vanuit de zaal na de presentatie van Koen van Lith: Hoeveel procent van deze jongeren hebben ADHD? Je kan je namelijk afvragen of je niet gewoon ADHD aan het behandelen bent. Antwoord van Koen van Lith: Van de interventiegroep heeft ongeveer 50% ADHD, maar de meeste van deze groep lieten een hyperactieve amygdala zien (dus een verhoogde activatie, terwijl je hier juist kijkt naar een verlaagde activiteit van de amygdala om die met behulp van medicatie te verhogen). De groep met ADHD is echter te klein om te corrigeren voor wel/geen ADHD. Na de presentatie van Koen van Lith was het woord aan Malou Brakers en Leoniek Kroneman. Zij vertelden over het implementeren van een interventie speciaal ontwikkeld voor trauma in Jeugdzorg Plus-instellingen. Het probleem: Er zijn effectieve behandelingen voor trauma, maar hoe motiveer je iemand om aan deze behandelingen deel te nemen en wanneer is iemand klaar voor exposure? Misschien zouden ze eerst voorbereid moeten worden op een behandeling. Er is nog geen interventie voor trauma bekend die vraaggericht werkt: Wat hebben ze nodig? Hiervoor is stapstenen ontwikkeld, dit is een interventie waarin verschillende effectief bewezen technieken met elkaar gecombineerd worden. Leoniek Kroneman is betrokken geweest bij de implementatie en geeft aan dat er op dit gebied nog veel te leren is, ook van elkaar. Ze vertelt over haar ervaringen bij de implementatie.

5 Problemen tijdens de implementatie: Therapeuten geven vaak aan dat zij zulke jongeren niet hebben bij hen. Trauma wordt vaak niet direct herkend. Therapeuten dienen een traumabril op te zetten. Cliënten geven vaak aan dat ze nergens last van hebben. Het is belangrijk om bij cliënten te werken aan motivatie. Bij motivatie spelen drie zaken een grote rol: Competentie, autonomie en relatie. Verder werkt mond-op-mond reclame van cliënt tot cliënt het beste. Wanneer de ene cliënt tegen de ander zegt dat het een goede interventie is die voor hem/haar goed werkt, dan zal dit de andere cliënt waarschijnlijk motiveren om ook deel te nemen aan de interventie. Het management had als mening dat zij nu toch ook al goede zorg boden. Dat klopte, maar het kon beter. Je moet een gevoel van urgentie creëren, zodat mensen weten en zien dat het beter kan en ook eigenlijk beter moet. Opmerkingen vanuit de zaal na de presentaties: Tips:Als je een jongere hebt die positief is over een bepaalde interventie, dan is het slim dit te gebruiken. Ga na of je een filmpje mag maken, of dat je zijn of haar verhaal mag gebruiken om nieuwe jongeren te werven. 15:15 16:30 Geef de jongere een stem Mijntje ten Brummelaar, Evelyn Heynen, Nino, Eva Mulder Evelyn Heynen doet onderzoek naar het leefklimaat in Duitse JJI s. Zij kijkt naar de invloed van een positief leefklimaat op het gedrag van jonge mannen met diverse stoornissen, met name stoornissen gerelateerd aan impulsief gedrag. Een positief leefklimaat bestaat uit verschillende onderdelen: Positieve ondersteuning: medewerkers moeten voor je klaarstaan en je een luisterend oor bieden; Groei: er moet ruimte zijn voor ontwikkeling en ontplooiing; Repressie: duidelijke regels, weinig repressie maar wel duidelijke consequenties voor ongewenst gedrag; Atmosfeer: hieronder valt de sfeer tussen groepsgenoten en groepsleiding onderling, maar ook de hoeveelheid daglicht en hygiëne. Resultaten van het onderzoek van Evelyn Heynen tot nu toe: Bij een positief klimaat verminderde de callous-unemotional traits en verhoogde de mate van empathie. Jongeren gaven aan dat zij bij een positieve ondersteuning het idee hadden dat zij affiniteit en raakvlakken hadden met de groepsleiding. Nino is een ervaringsdeskundige en gaf na de presentatie van Evelyn Heynen een toelichting op haar onderzoek. Groepsgenoten hebben een hele grote invloed op het leefklimaat. Je moet de invloed van groepsgenoten betrekken bij het leefklimaat, anders heb je geen goed beeld van het klimaat wat op de groep heerst. Hij geeft ook aan dat groepsgenoten van elkaar leren, bijvoorbeeld over wat ze moeten zeggen in de rechtbank. Daarnaast heeft het geplaatst worden bij groepsgenoten die heftige delicten gepleegd hebben, ook invloed op de jongeren die zelf minder heftige delicten gepleegd hebben. Na de presentatie van Evelyn van Heynen en de toelichting van Nino, gaf Mijntje Ten Brummelaar een presentatie over haar onderzoek naar participatie van jongeren. Zij is verbonden aan de RUG en doet onderzoek naar de participatie van jongeren in besluitvormingsprocedures.

6 Participatie wordt vaak op heel veel verschillende manieren uitgelegd. De context is mede bepalend voor wat participatie nu precies betekent. Jongeren geven aan dat zij het belangrijk vinden om een eigen keuze te hebben. Na de presentatie van Mijntje gaf Nino weer een toelichting: Verplicht naar school gaan helpt! Ik hecht veel waarde aan school. Toen ik was opgenomen moest ik naar school, dus ik deed het. Het heeft mij echt gebracht waar ik nu ben. Ik noem het omscholing : je talenten omvormen tot andere maatschappelijk geaccepteerde, technieken. Iedereen heeft talenten, het is de kunst om ze op de juiste manier in te zetten. Hij vult ook nog aan dat de meeste jongeren wel willen werken of naar school willen gaan, maar dat ze niet alles zomaar willen doen. Vakken vullen is bijvoorbeeld niet goed voor je prestige, dus je wilt vaak meer dan dat. Na deze toelichting van Nino werd het congres afgesloten. De vele positieve reacties vanuit de zaal zorgden ervoor dat er al suggesties werden gedaan voor een tweede congres volgend jaar. Kortom, een inspirerende dag waar op een laagdrempelige manier veel nieuwe kennis is opgedaan wat onderzoekers en behandelaren ongetwijfeld aan het denken heeft gezet over de samenwerking tussen onderzoek en praktijk. Nienke Smulders Wetenschappelijk onderzoeksassistent onderzoeksgroep Forensische Geestelijke Gezondheidszorg 1 december 2014

Van nieuwe kennis praktijk maken

Van nieuwe kennis praktijk maken Van nieuwe kennis praktijk maken UITNODIGING CONGRES Op 20 november organiseren Efcap, ForCA en de Academische Werkplaats Forensische Zorg Jeugd een congres. In de forensische jeugdsector wordt veel wetenschappelijk

Nadere informatie

Tijd voor écht onderzoek!!!

Tijd voor écht onderzoek!!! Tijd voor écht onderzoek!!! Robert Vermeiren, hoogleraar (forensische) kinder- en jeugdpsychiatrie Curium-LUMC/ VUMC AW Gezin aan Zet / Risicojeugd @robertvermeiren Blogs Kenniscentrum KJP Wie weet wat

Nadere informatie

Observatieafdeling Teylingereind. Informatie voor jongeren

Observatieafdeling Teylingereind. Informatie voor jongeren Observatieafdeling Teylingereind Informatie voor jongeren Je bent geplaatst op observatieafdeling De Ven van Teylingereind of je komt hier binnenkort naartoe. Deze informatie is bedoeld om je een idee

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie

Uitnodiging. Congres: Het gezin centraal. Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling

Uitnodiging. Congres: Het gezin centraal. Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling Uitnodiging Congres: Het gezin centraal Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling Datum: Donderdag 1 oktober 2015 Tijd: Plaats: 09.30-16.00 uur The colour kitchen, Utrecht Project: Gezinsgericht

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

A nimal A ssisted T herapy

A nimal A ssisted T herapy C l i ë n t i n f o r m a t i e A nimal A ssisted T herapy b i j o n d e r z o e k s p r o j e c t bij volwassenen met een autismespectrumstoornis bij volwassenen met een autismespectrumstoornis Cliënteninformatie

Nadere informatie

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN Inhoud presentatie Wat is Smart4U Doel van het onderzoek

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden Petri Embregts 11 april 2013 Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt

Nadere informatie

Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving

Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving dinsdag 7 oktober 2014 Overzicht hulpmiddelen Jouw Omgeving Dit document bevat een overzicht van alle hulpmiddelen zoals deze zijn opgenomen in de bibliotheek van Jouw Omgeving en welke worden ontsloten

Nadere informatie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen GGzE centrum kinder- en jeugd psychiatrie Universiteit van Tilburg, Tranzo http://www.youtube.com/watch?list=pl9efc

Nadere informatie

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Welke middelen kan een docent tijdens zijn les gebruiken / hanteren om leerlingen van havo 4 op het Sophianum meer te motiveren? Motivatie

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam samenwerkingsverband vu medisch centrum amsterdam Prof. Dr Th. Doreleijers, kinder-

Nadere informatie

Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren

Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren Preventieve interventies Effectief tijdig ingrijpen bij risicojongeren De laatste inzichten in de preventie van jeugdcriminaliteit Programma Ochtendprogramma Voor het ochtendprogramma in de Grote Zaal

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Introductie stage-scriptie combi Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Welkom toekomstige Scientist-Practitioners Achtergrond Vanuit Orthopedagogiek:GenG steeds meer accent op scientist-practitioner model

Nadere informatie

Sturen op resultaten. Zijn gestandaardiseerde vragenlijsten bruikbaar?

Sturen op resultaten. Zijn gestandaardiseerde vragenlijsten bruikbaar? Sturen op resultaten Zijn gestandaardiseerde vragenlijsten bruikbaar? Anna van Spanje (Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie) Jan Willem Veerman (Radboud Universiteit, NJi / SEJN) Congres Transformeren

Nadere informatie

Nieuwsbrief Onderzoeksgroep Forensische Geestelijke Gezondheidszorg

Nieuwsbrief Onderzoeksgroep Forensische Geestelijke Gezondheidszorg Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Nieuwsbrief Onderzoeksgroep Forensische Geestelijke Gezondheidszorg AGENDA December 2014 jaargang 7 nummer 21 Intern 26 januari 2015 Referaat 26 januari:

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver

Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver Competentieprofiel Teamleider Scouting Lambertus Reuver Leeswijzer Voor je ligt het competentieprofiel van de teamleider. Het profiel beschrijft wat er van een goed functionerende teamleider wordt verwacht.

Nadere informatie

Wat heeft dit kind nodig?

Wat heeft dit kind nodig? ADHD PDD-NOS Leerstoornis Gedragsstoornis Team Wat heeft dit kind nodig? Lynn leest in haar leesboek. Tegelijkertijd tikt ze constant met haar pen op haar tafel. Dat doet ze wel vaker. De kinderen van

Nadere informatie

Implementatie: stappen, tips en trucs

Implementatie: stappen, tips en trucs Implementatie: stappen, tips en trucs - DR. CLAUDIA LOBO (HUISARTS, DOCENT HUISARTSOPLEIDING NIJMEGEN UMC ST RADBOUD) - MARJOLEIN TEN WOLDE (MSC, HEALTHCARE POLICY, INNOVATION AND MANAGEMENT, UNIV. MAASTRICHT).

Nadere informatie

we invite you to grow

we invite you to grow we invite you to grow Talentprogramma Kwaliteitsverpleegkundige Zorgmanagement Bedrijfsvoering Medisch Verpleegkundig adviseur van het zorgproces 2 Doelgroep Verpleegkundigen niveau 4 en 5 met minimaal

Nadere informatie

Klinische behandelingen voor volwassenen met ASS

Klinische behandelingen voor volwassenen met ASS Klinische behandelingen voor volwassenen met ASS Bram Sizoo psychiater Jasper Wagteveld ervaringsdeskundige Centrum voor ontwikkelingsstoornissen Dimence cos@dimence.nl Disclosure belangen spreker (potentiële)

Nadere informatie

symposium Onderzoek de Jeugdhulp! Hoe wetenschap kinderen mee laat doen De uitdaging

symposium Onderzoek de Jeugdhulp! Hoe wetenschap kinderen mee laat doen De uitdaging Onderzoek de Jeugdhulp! symposium dinsdag 5 april 2016 van 13.00-17.00 uur in Theater De Nieuwe Kolk, Weierstraat 1 in Assen Hoe wetenschap kinderen mee laat doen Goede jeugdhulp is van onschatbaar belang

Nadere informatie

Centrum voor Psychotherapie

Centrum voor Psychotherapie Centrum voor Psychotherapie Je zit al een langere tijd niet goed in je vel. Op steeds dezelfde punten in je leven loop je vast. Je hebt al geprobeerd te veranderen. Waarschijnlijk heb je ook al behandelingen

Nadere informatie

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen Programma 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen ADHD BIJ ADOLESCENTEN problemen EF/motivatie ADHD gedrag Adolescentie: Middelbare school Minder oudercontrole

Nadere informatie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Lucres Nauta-Jansen onderzoeker kinder- en jeugdpsychiatrie VUmc Casus Ronnie jongen van 14, goed en wel in de puberteit onzedelijke handelingen bij 5-jarig

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor consulenten in het sociaal domein om eigen initiatief

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Postmaster opleiding systeemtherapeut

Postmaster opleiding systeemtherapeut Postmaster opleiding systeemtherapeut mensenkennis In de context met cliënten, gezinnen en kinderen was dit leerzaam en direct bruikbaar in mijn werk. evaluatie deelnemer Postmaster opleiding systeemtherapeut

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Inleiding. Wetenschappelijke verantwoording 1

Inleiding. Wetenschappelijke verantwoording 1 Inleiding Voor u ligt het draaiboek van een psycho-educatiegroep voor kinderen met ADHD van het gecombineerde type en/of het overwegend hyperactief/impulsieve type (hierna aangeduid als ADHD). Voor kinderen

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor, WMO en Jeugdwet, consulenten om eigen initiatief en

Nadere informatie

Samenvatting. Hieronder zullen de belangrijkste resultaten en conclusies per thema besproken worden. Zelfbeeld

Samenvatting. Hieronder zullen de belangrijkste resultaten en conclusies per thema besproken worden. Zelfbeeld Samenvatting Dit onderzoek is opgesteld om inzicht te krijgen in de gedachten en gevoelens van de jongeren ten opzichte van hun eigen identiteit, de toekomst, school, hun vrienden, hun rolmodel en risico

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team.

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team. SPELVARIANTEN Wil jij weten waar je in jouw huidige werk goed in bent? Hoe jij communiceert en je gedraagt en vooral hoe de ander dat ziet? En wil jij dit graag uitwisselen met je teamgenoten zodat jullie

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Aanleiding Behoefte aan effectieve behandelprogramma s Reguliere

Nadere informatie

Doel en resultaat WPOplus training

Doel en resultaat WPOplus training Doel en resultaat WPOplus training Effect: Werknemers vergroten zichtbaar de vaardigheden goed werknemerschap en daardoor kunnen ze doorstromen in hun loopbaan Resultaat: Deelnemers in staat stellen WPO

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Diagnose instrument Organisatie vernieuwing

Diagnose instrument Organisatie vernieuwing Diagnose instrument Organisatie vernieuwing Doel De checklist helpt een managementteam om een beslissing te nemen over de meest belovende aangrijpingspunten voor verandering. Tevens kan het gebruikt worden

Nadere informatie

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014 AD(H)D bespreken N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u zich

Nadere informatie

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg A.M. van Dijk, J.C.M. van Weert, R.M. Dröes (Red.) Laag licht er is weleens zo n avond dat over het gras in de tuin

Nadere informatie

WORK SHOPS [ [ [ [ [ VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD

WORK SHOPS [ [ [ [ [ VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD WORK SHOPS VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE [ [ [ [ [ DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD 1 WORKSHOP GROEPSBEHANDELING VAN (SEKSUEEL) GEWELDDADIGE FORENSISCH PSYCHIATRISCHE PATIËNTEN

Nadere informatie

KWALITEIT VAN ZORG EN ONDERZOEK. vanuit patiënten- en cliëntenperspectief. Toelichting CRITERIA WAAIER VOOR KWALITEIT VAN ZORG EN ONDERZOEK

KWALITEIT VAN ZORG EN ONDERZOEK. vanuit patiënten- en cliëntenperspectief. Toelichting CRITERIA WAAIER VOOR KWALITEIT VAN ZORG EN ONDERZOEK KWALITEIT VAN ZORG EN ONDERZOEK vanuit patiënten- en cliëntenperspectief Zeggenschap in wetenschap; invloed in kwaliteit van zorg (richtlijnen cliëntenraden); inspraak- invloed; meepraten meebeslissen;

Nadere informatie

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline EMOTIEREGULATIE Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline Congres Dinsdag 26 november 2013 Jaarbeurs Utrecht prof.dr. Bram Orobio de Castro prof.dr.

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Groep 7 & 8 Team van maximaal 4 leerlingen Leerling materiaal TECHNIEK TOERNOOI hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Verdeel de rollen Je werkt in een groepje van vier leerlingen. Iedereen in je groepje

Nadere informatie

Het maakbare brein? Inhoud. Sociale competentie. Waarom van belang?

Het maakbare brein? Inhoud. Sociale competentie. Waarom van belang? Inhoud Het maakbare brein? Selfmanagementtraining bij adolescenten met een zwakke sociale competentie Gieke Buur GZ-psycholoog in opleiding tot klinisch neuropsycholoog GGzE-Universiteit Leiden Wat is

Nadere informatie

YoungWorks. De wereld van jongeren verandert in een razend tempo. Om dit bij te kunnen benen helpt

YoungWorks. De wereld van jongeren verandert in een razend tempo. Om dit bij te kunnen benen helpt YoungWorks Academy YoungWorks Academy De wereld van jongeren verandert in een razend tempo. Om dit bij te kunnen benen helpt JONGEREN OP DE ARBEIDSMARKT Communiceren met jongeren Jongeren en geld Jongerentrends

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN

HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN HOOGSENSITIVITEIT BIJ KINDEREN Reinhilde Vermeulen 1. Inleiding: hooggevoeligheid Pionier: Elaine N. Aron en Arthur Aron Begrip HSP in 1997 geïntroduceerd in de wetenschappelijke literatuur Uitgangspunt:

Nadere informatie

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz

Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz Interculturele psychiatrie en jeugd-ggz mr.dr. Lieke van Domburgh Onderzoeker Vumc, afd. Kinder- en Jeugdpsychiatrie Hoofd afdeling O&O Intermetzo prevalentie problemen: etniciteit en gender (Zwirs 2006)

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Bij het ontwerpen van een leeractiviteit is het belangrijk dat je vertrekt vanuit het doel dat je ermee hebt. Het overzicht leeractiviteit organiseren geeft een aantal

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

Summary 215. Samenvatting

Summary 215. Samenvatting Summary 215 216 217 Productontwikkeling wordt in steeds vaker georganiseerd in de vorm van consortia. Het organiseren van productontwikkeling in consortia is iets wat uitdagingen met zich meebrengt omdat

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

Een hart voor mensen en een scherp oog voor cijfers!

Een hart voor mensen en een scherp oog voor cijfers! Een hart voor mensen en een scherp oog voor cijfers! 2014 Verzuimland Vermelde prijzen zijn gebaseerd op het prijsniveau van 2014 De klant centraal Wij zijn een dynamisch en innovatief bedrijf op het gebied

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Zap-Q persoonlijkheidsvragenlijst

Zap-Q persoonlijkheidsvragenlijst Zap-Q persoonlijkheidsvragenlijst Zap-Q persoonlijkheidsvragenlijst Hoe goed sluit de persoonlijkheid van een (toekomstige) medewerker aan bij de functie? Dat bepaalt voor een groot deel hoe succesvol

Nadere informatie

Samenwerkingsverband Effectieve Jeugdzorg Nederland

Samenwerkingsverband Effectieve Jeugdzorg Nederland Samenwerkingsverband Effectieve Jeugdzorg Nederland Werken aan effectiviteit Effectieve jeugdzorg Werken aan de effectiviteit van de jeugd zorg. Dat is de ambitie die veel instellingen in de jeugdzorgketen

Nadere informatie

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Divisie Kinderen en Jeugdigen Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Mad or Bad? Jongeren met problematiek of problematische jongeren? René Cardynaals 2010 Mikx Sedna (Rita vd Elzen, Odette de Theije)

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD

Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD Inhoud Inleiding 12 Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD Hoofdstuk 1 Kenmerken van ADHD 1.1 De basiskenmerken 16 1.2 Aandachts- en concentratiestoornissen 17 1.3 Impulsiviteit 17 1.4 Hyperactiviteit

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Hand out Ontwikkelgesprekken voeren

Hand out Ontwikkelgesprekken voeren Hand out Ontwikkelgesprekken voeren Wil je als leidinggevende vanuit een waarderend perspectief ontwikkelgesprekken voeren met medewerkers? Dan is deze hand out zeer behulpzaam. De waarderende benadering

Nadere informatie

Sociale netwerken in F-ACT. Wat werkt? Raymond Brandt, Pro Persona Ilse Menheere, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Sociale netwerken in F-ACT. Wat werkt? Raymond Brandt, Pro Persona Ilse Menheere, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Sociale netwerken in F-ACT. Wat werkt? Raymond Brandt, Pro Persona Ilse Menheere, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Inhoud workshop Waarom samenwerken aan sociaal netwerk Social Network Map Een app om

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Een holistische benadering door klinisch redeneren

Een holistische benadering door klinisch redeneren Een holistische benadering door klinisch redeneren Barbara van der Meij (Links), Halime Ozturk (rechts) Publicatiedatum: 14-02-2014 Klinisch redeneren lijkt hét middel om de diëtetiek naar een hoger niveau

Nadere informatie

Een lerarenopleiding en studenten in kansarmoede: de krachten gebundeld!

Een lerarenopleiding en studenten in kansarmoede: de krachten gebundeld! Een lerarenopleiding en studenten in kansarmoede: de krachten gebundeld! Ann Van Hooste, Liesbeth Spanjers, Bernadette Meeus, Kelly Jacobs UCLL Campus Comenius Een student in kansarmoede vertelt Het was

Nadere informatie

Perspectief op Potenties

Perspectief op Potenties Perspectief op Potenties Jaap van der Stel Jaap van der Stel Lector GGz Hogeschool Leiden Brijder-Parnassia GGZ ingeest Een derde meer herstel? Vereist: brede visie op herstel, inclusief focus op functioneel

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie