Deskundigheidsbevordering Intercultureel Werken. Oké-punten Almere

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deskundigheidsbevordering Intercultureel Werken. Oké-punten Almere"

Transcriptie

1 Deskundigheidsbevordering Intercultureel Werken Oké-punten Almere

2

3 Colofon Juni 2009, Pharos en Gemeente Almere. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door druk, fotokopie of microfilm of op een andere wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming. De module deskundigheidsbevordering is ontwikkeld in opdracht van Gemeente Almere en Oké, centrum voor jeugd en gezin door Pharos, met medewerking van de ontwikkelgroep. Projectleider Joannette Schuppert (Gemeente Almere) Auteurs Roelof Vos Kaveh Bouteh Ontwikkelgroep Kim Bischoff Zorggroep Almere Koos Bartels Zorggroep Almere Cecilia Broodbakker ROC Flevoland Henriëtte van Aken GGD Flevoland Hieke Kapsenberg Bureau Kapsenberg Zwany Bosch Stichting De Schoor Almere Projectsecretariaat Pharos Herenstraat 35 Postbus LH Utrecht Telefoon Omslagfoto Daniel Vasku 3/191

4 Voorgeschiedenis... 7 Train de trainer De scholing Eerste bijeenkomst Mores leren Tweede bijeenkomst In gesprek met cliënten I...27 Derde bijeenkomst In gesprek met cliënten II Vierde bijeenkomst Veeleisende gesprekken Vijfde bijeenkomst In gesprek met elkaar BIJLAGEN A: INTERCULTURALITEIT Bijlage I Vreemdelingen in Nederland Bijlage II Fasen in de ontwikkeling van interculturele sensitiviteit Bijlage III Een discussie over multiculturaliteit Bijlage IV Het wezen van culturen Bijlage V De interculturele paradox BIJLAGEN B: COMMUNICATIE Bijlage VI Interculturele communicatieve competentie Bijlage VII Interculturele communicatie & ideologie Bijlage VIII Luisteren en vragen stellen Bijlage IX Het slecht-nieuws gesprek Bijlage X Principes van conflicthantering BIJLAGEN C: DIVERSEN Bijlage XI Engagement en de professional Bijlage XII Opvoeding in gezinnen uit Iran, Irak, Somalië en Afghanistan in Nederland Bijlage XIII De normale ontwikkeling tot 12 jaar Bijlage XIV Psychotrauma s bij jonge vluchtelingen Bijlage XV Werkvormen ABC van mij Associaties Bepaal je ruimte Caesar en Cleopatra Complimentaire ronde tafel De tegel De klant in de keten Fantasieën Het symbool Het verhaal van mijn leven Het verhaal van mijn naam Het verhaal van onze cultuur Identiteitscirkel Identiteitscirkels Jezelf verbeelden M&M s Naast elkaar Nonverbale interactie Perspectieven verhelderen Positie bepalen Prioriteiten Reflectie en projectie Spreekwoorden uit je jeugd Verschil in hulpbronnen Vragenlijst Weerstand tegen verandering Wie nog meer? Bijlage XVI Casuïstiek De omgangsregeling De online stripper De Turkse leerling Een Turks gezin Opvoeding of mishandeling? /191

5 Vluchtelingen uit Kosovo /191

6 6/191

7 Voorgeschiedenis Eind 2007, begin 2008 hebben de gemeente Almere, Kleurrijke Zorg in Almere en Pharos een aantal gesprekken gevoerd om na te gaan hoe Pharos zou kunnen bijdragen aan de interculturalisatie van de Oké-punten. Op basis van deze gesprekken werd een plan van aanpak opgesteld, dat voorzag in een onderzoek naar de huidige en gewenste situatie van het intercultureel gehalte van de Oképunten. Dit onderzoek mondde onder meer uit in de aanbeveling om een traject deskundigheidsbevordering voor CJG medewerkers te ontwikkelen op het gebied van interculturalisatie. Uit de aanbevelingen Er moet een aanbod deskundigheidsbevordering komen op het gebied van outreachend werken met allochtone doelgroepen. Die deskundigheidsbevordering moet de vorm krijgen van een train-de-trainer scholing. De uitdrukkelijke bedoeling is, dat Oké-punt medewerkers de uiteindelijke training zelf kunnen gaan uitvoeren, ook (maar niet alleen) met zogenaamde protoprofessionals uit zelforganisaties van allochtonen. Doelstelling Ontwerpen, testen en uitontwikkelen van een scholingstraject deskundigheidsbevordering ten behoeve van professionals die voor of in functie van het Oké-punt werken. Hieronder worden onder andere begrepen verpleegkundigen, artsen, maatschappelijk werkers, jeugd- en jongerenwerkers, docenten uit het basis- en voortgezet onderwijs, individueel begeleiders en zorgcoördinatoren. De scholing moest voorshands vooral gericht zijn op het ontwikkelen van de interculturele sensitiviteit en de daarbij behorende kennis en vaardigheden, die nodig zijn om outreachend te kunnen werken met allochtone doelgroepen. Resultaten Een overdraagbaar beschreven scholing gericht op vergroting van interculturele sensitiviteit en de daarbij behorende vaardigheden en kennis voor professionals in de zorg, met name het CJG, die outreachend (willen gaan) werken. De scholing moet geschikt zijn voor gebruik in een train-de-trainer kader. Beschrijving Er is gekozen voor een ontwikkelingsvorm waarbij professionals van de Oké-punten intensief werden betrokken bij het testen en uitontwikkelen van het scholingsaanbod. Daartoe werd een ontwikkelgroep bij elkaar gebracht, bestaande uit professionals uit onderwijs, welzijn, zorg en hulpverlening. Deze mensen kwamen uit de verschillende organisaties die in Almere betrokken zijn bij de Oké-punten. Met deze ontwikkelgroep werden in oktober, november en december 2008 en januari 2009 vijf bijeenkomsten van twee uur gehouden. In elke bijeenkomst werd rondom een bepaald thema een werkvorm uitgetest die vanuit de deskundigheid van Pharos was geselecteerd op basis van één of meer van de volgende criteria: 1. Draagt bij aan competenties voor outreachend werken in een multiculturele en multi-etnische omgeving. 2. Draagt kennis over die te maken heeft met intercultureel werken. 3. Verbetert vaardigheden op het gebied van intercultureel werken. 4. Draagt bij aan de vergroting van interculturele sensitiviteit. 5. Past binnen de context van de Oké-punten. 7/191

8 De vijf bijeenkomsten werden steeds als volgt opgebouwd: 1. Introductie van het thema. 2. Uitvoering van de werkvorm. 3. Kritische bespreking van de werkvorm op aspecten van vorm, inhoud en het voldoen aan de criteria. 4. Concreet formuleren van aanbevelingen voor verbetering. De bijeenkomsten werden geleid door een trainer en een methodiekontwikkelaar van Pharos. Elke bijeenkomst is digitaal opgenomen. Deze opnamen dienden ter ondersteuning van de uitgebreide notulen die tijdens de bijeenkomst zelf werden gemaakt. Het ontwikkeltraject werd begeleid door een stuurgroep, waarin de verschillende organisaties die bij de Oké-punten betrokken zijn, waren vertegenwoordigd. De stuurgroep stond onder leiding van een vertegenwoordiger van de gemeente Almere. De verwerking van de resultaten en uitkomsten startte direct na de eerste bijeenkomst en werd afgerond na de vijfde bijeenkomst. De thema s voor de vijf bijeenkomsten werden op voordracht van Pharos geselecteerd door de stuurgroep. Voorgestelde thema s: Interculturele competentie. Interculturele communicatie. Conflicthantering in een interculturele context. Religie en levensovertuiging. Ziektebeleving in verschillende culturen. Opvoeding in een interculturele context. Opvoedingsnormen. Opvoedingsmethoden. Opvoedingsproblemen. In gesprek (blijven) met allochtone ouders. Aansluiten bij culturele achtergronden. Aansluiten bij de gezinssituatie. Voorwaarden De ontwikkelgroep gaf aan dat de inzet van interne trainers goed kan werken, als aan een aantal voorwaarden zou worden voldaan: 1. De beoogde trainers moeten vooraf een intensieve training krijgen, zowel in het scholingsprogramma zelf, als in de kennis en vaardigheden die nodig zijn om heterogene groepen te scholen en te trainen. 2. Voor enkele onderdelen moet een externe, deskundige trainer kunnen worden ingezet. Die inzet betreft vooral de inleidende bijeenkomst, waar een deskundige op het gebied van interculturele communicatie en diversiteit nodig is. Daarnaast gaat het om een deskundige trainer die in staat is de vierde bijeenkomst te leiden en begeleiden. Dit vanwege de intensieve en (emotioneel) zware werkvorm (sociodrama en inspringtheater) die daar wordt ingezet om deelnemers te laten oefenen met zeer moeilijke en uitdagende hulpverlener-cliënt interacties. 3. Dit traject moet zorgvuldig worden geïmplementeerd en draagvlak binnen de organisaties is vereist. Dat draagvlak moet zich uiten in de bereidheid om de scholing goed te faciliteren. Dat betekent ondermeer dat, wil deze scholing succesvol kunnen worden ingezet, deze ruim van tevoren in de planning van de verschillende organisaties moet worden opgenomen. 4. Het is van belang de trainingsinhoud, de werkvormen en de casuïstiek aan te passen aan de aard van de organisaties (preventie, zorg, welzijn, onderwijs, justitie). Dit geldt temeer wanneer de groepen heterogeen worden samengesteld en de deelnemers dus uit verschillende sectoren komen. 8/191

9 Inhoud Qua inhoud vond de ontwikkelgroep het van belang dat in elk geval de volgende thema s aan de orde komen (in alfabetische volgorde): Aanscherpen en versterken van basale, professionele interactievaardigheden. Casuïstiek. Gevolgen van psychotrauma. Interculturele vergelijking van opvoeding, opvoedingswaarden, opvoedingsdoelen, opvoedingsstijlen en opvoedingsgedrag. Inzicht in de gevolgen van (gepercipieerde) cultuurverschillen voor de interactie. Relationele en interculturele sensitiviteit. Tweetaligheid en taalontwikkeling. Verder Deze reader beschrijft de scholing Deskundigheidsbevordering Intercultureel Werken voor medewerkers van de Oké-punten en van aan de Oké-punten gelieerde organisaties. De eerste module betreft de scholing van de interne trainers die deels in samenwerking met een externe trainer de scholing gaan verzorgen. De interne trainers ontvangen scholing in intercultureel werken én training om ze zowel inhoudelijk als methodisch en didactisch goed voor te bereiden op hun taak als intern trainer. Deze module wordt hier alleen globaal beschreven om een indruk te geven van inhoud en opzet. De train-de-trainer module omvat drie dagdelen van vier uur en ongeveer evenveel voorbereidings- en verwerkingstijd. Van deze module wordt hier alleen de outline geschetst. Nadere invulling zal plaatsvinden in overleg met afnemers. De tweede module die hier uitgebreid beschreven wordt, betreft de deskundigheidsbevordering van de medewerkers van de verschillende organisaties die als kernpartners en ketenpartners betrokken zijn bij de Oké-punten Almere (Onderwijs, Welzijn, Zorg, Hulpverlening en Justitie). Deze module omvat vijf bijeenkomsten van een dagdeel à vier uur. Elk dagdeel impliceert tevens voorbereidings- en verwerkingstijd van tenminste twee uur. 9/191

10

11 Train de trainer Inleiding De meerwaarde van het leren in groepen komt voort uit de mogelijkheden tot interactie en samenwerking. Deelnemers kunnen met elkaar discussiëren over inhoud en taken en op die manier een beter inzicht verwerven, kennis verdiepen en vaardigheden ontwikkelen. De deelnemers hebben de mogelijkheid om hun eigen leerproces te monitoren. Daarmee bereiken ze een grotere zelfstandigheid en zelfsturing en worden ze minder afhankelijk van de trainer of de docent. 1 Expertise Veel docenten, trainers en tutors 2 ondervinden echter moeilijkheden bij het leiden en begeleiden van groepen. Ze vallen vaak te snel terug op hun positie van autoriteit, expert en belangrijkste spreker. Uit onderzoek 3 blijkt dat bij groepsdiscussies de begeleider gemiddeld 64% van de tijd aan het woord is. Soms loopt dat zelfs op tot 86%. Veel groepsdiscussies leiden tot volstrekt voorspelbare en vaak teleurstellende uitkomsten, omdat men een manier van onderwijzen hanteert die gebaseerd is op vertellen en overdracht (het SaSmodel 4 ), waarbij: 5 de docent een voordracht geeft in plaats van een gesprek op gang te brengen; de docent (veel) te veel praat; deelnemers nauwelijks aan het praten te krijgen zijn; ze voeren geen gesprek met elkaar en reageren uitsluitend op directe vragen van de docent; deelnemers zich niet voorbereiden op de sessies; een enkele deelnemer de discussie domineert of blokkeert; de deelnemers de oplossingen voor problemen aangereikt willen krijgen, in plaats van erover te discussiëren. Inhoud van de module train de trainer 1. Inleiding leren in groepen, met specifieke aandacht voor verschillende werkwijzen: a wat is training in een kennisintensieve context en hoe werkt het; b wat is intervisie en onder welke voorwaarden levert het meerwaarde op voor de lerende professional; inclusief oefening in een beproefd model voor intervisie; c wat is groepswerk en waarin onderscheidt het zich van training en intervisie. 2. Kennismaking met verschillende werkvormen. Werkvormen zijn oefeningen, persoonlijke en groepsexperimenten, opdrachten, enzovoort die in training en groepswerk gebruikt worden. De doelstelling ervan is meerledig, namelijk: verdieping van kennis en inzicht; aanleren en inslijpen van vaardigheden; beroepsmatige vorming, met name op aspecten van houding en motivatie; alternatieven voor bekende manieren van werken ontwikkelen; enzovoort. Alle soorten werkvormen die hieronder genoemd worden, zullen tijden het train-de-trainer traject de revue passeren. Daarbij zullen de deelnemers de werkvormen zowel aan den lijve ondervinden, als ze voorbereiden, uitvoeren en evalueren. Daarmee komen deze manieren van werken met groepen beschikbaar voor de interne trainers. De werkvormen zijn als volgt in te zetten: 6 1 Jaques, D. (2000). Learning in groups. A handbook for improving group work. 3d edition, Londen, Kogan Page Ltd; Sterling (USA), Stylus Publishing Inc. 2 In deze tekst worden termen als docent, trainer, begeleider en tutor door elkaar gebruikt. Er zijn verschillen, maar die doen er in dit kader minder toe. 3 Brown, G. & Atkins, M. (1988). Effective Teaching in Higher Education. Routledge, London. 4 SaS: Sit down and Shut up 5 Ramsden, P. (1992). Learning to Teach in Higher Education. Routledge, London. 6 Als bijlage is een overzicht van concrete werkvormen inclusief beschrijvingen opgenomen. De meeste werkvormen kunnen op verschillende tijdstippen in de training en op verschillende manieren ingezet worden, afhankelijk van de doelstellingen en keuzes op dat moment. 11/191

12 a b c d e opwarmers doelen: deelnemers in het hier-en-nu brengen groepsgevoel opwekken en versterken positieve sfeer kweken gevoel van verwachting opwekken oefeningen doelen: kennis, ervaring en vaardigheid verdiepen voordracht doel: overdracht van kennis en inzicht 1 een goede voordracht: opbouw presentatie interactie hulpmiddelen borging moderatie: doelen: werkvormen: een groepsdiscussie leiden werken in subgroepen: opdracht start ondersteuning terugkoppeling borging mindmapping rollenspel doelen: leren door doen laten ervaren van moeilijke situaties, dilemma s, conflicten in de huid van een ander kruipen confronteren met eigen overtuigingen, vooroordelen, gedrag, enzovoort inzicht verwerven in eigen overtuigingen, vooroordelen, gedrag, enzovoort aanwezige kennis actualiseren, ordenen en delen nieuwe kennis en inzichten ontwikkelen ontwikkeling van vaardigheden ontwikkeling van kennis en inzicht reeds aanwezige kennis en inzichten actualiseren, ordenen en delen soorten rollenspel: korte oefening experiment simulatie sociodrama onderdelen rollenspel: script rolverdeling terugkoppeling borging 1 Eén van de bekendste vormen van voordracht is de preek. Met een preek probeert de spreker het gehoor te overtuigen van zijn eigen morele opvattingen. Het is een valkuil voor iedere trainer. Een trainer is volledig gerechtigd zijn eigen opvattingen naar voren te brengen, maar dan wel in het kader van een groepsdiscussie. 12/191

13 f casuïstiek (interactief; praten over; uitspelen zie rollenspel) doelen: intervisie ondersteuning en versterking delen en ontwikkelen kennis en inzicht 3. Gebruik van hulpmiddelen, zoals whiteboard, beamer, video, camera, creatieve hulpmiddelen, internet, enzovoort. 4. Leerstijlen a kennismaking met verschillende leerstijlen, volgens het model van Kolb 1 b inzicht in persoonlijke, situationele en thematische bepaaldheid van leerstijlen 1 Kolb, D. (1984) Experiential Learning. Harlow, Prentice Hall. 13/191

14 De scholing Inleiding In 1959 noemde Marshall Mcluhan de wereld al een 'global village'. En hij werd er niet vrolijk van: in die tijd was de radio gemeengoed geworden; was de televisie net begonnen aan zijn geweld(dad)ige opmars en stond de wereld op de rand van de elektronische revolutie. Die wereld was niet langer een gigantisch warenhuis waar je op je gemak doorheen kon dwalen en dingen kon uitzoeken. Nee, de wereld was een computer geworden, een elektronisch brein. De menselijke zintuigen reikten als het ware over de hele wereld, terwijl over de hele wereld iedereen voortdurend in de gaten werd gehouden. In die wereld is angst de normale stand van zaken, omdat alles voortdurend alles beïnvloedt. 1 De vreemdeling Een wereldwijd dorp dus, waarin iedereen met iedereen verbonden is, maar waar de angst voor en het geweld tegen de vreemdeling steeds groter worden. Nu, in de 21e eeuw, is dat meer waar dan ooit. Televisie en internet brengen de wereld in elke huiskamer. Niet de wereld zoals die is, maar de wereld zoals andere mensen, bedrijven, organisaties en overheden die willen laten zien. Mensen migreren massaal van het ene deel van de wereld naar het andere. Dat doen ze om een heleboel verschillende reden, maar deze volksverhuizing is er toch voornamelijk één van onveilig naar veilig en van arm naar rijk. Geografisch gezien dus van Zuid naar Noord en van Oost naar West. De bevolkingssamenstelling in landen als Nederland wordt daarmee steeds gevarieerder. Mensen verschillen van elkaar in etniciteit, cultuur, religie, taal en communicatiepatronen, terwijl de beelden die ze van elkaar hebben, gekleurd worden door stereotypen en vooroordelen. Toch moeten ze leren met elkaar samen te leven en te werken. Dat betekent dat goede interculturele communicatie nog nooit zo belangrijk is geweest als nu. Maar wat is interculturele communicatie? We geven hier een algemene definitie: 'Interculturele communicatie is communicatie tussen mensen met verschillende culturele achtergronden.' Gedurende de training zal duidelijk worden dat deze definitie simpel lijkt, maar een heleboel problemen met zich meebrengt. Effectief leren Er is een opvatting van effectief leren die bekend staat als de sociaal-constructivistische leertheorie. 2 Die opvatting stelt dat kennis en vaardigheden niet zozeer worden aangeleerd alsof iemand water in een glas schenkt maar worden opgebouwd (geconstrueerd). Dat opbouwen gebeurt in een sociale en culturele gemeenschap: de lerende is iemand die actief kennis en inzichten construeert, in interactie met anderen en met zijn omgeving. Kennis, vaardigheden en disposities zijn de uitkomsten van dit proces. Nieuwe informatie en nieuwe ervaringen worden geïnterpreteerd op basis van eerdere ervaringen en eerdere interpretaties. Om tot gewenste leerresultaten te komen, zijn bepaalde leerprocessen noodzakelijk. Die moeten actief zijn, cumulatief, constructief, doelgericht, diagnostisch, reflectief, op ontdekking gericht, contextgebonden, probleem georiënteerd, sociaal, intrinsiek gemotiveerd, enzovoort. Gemeenschappelijk aan al deze leeractiviteiten is dat ze intensieve interacties tussen deelnemers mogelijk maken, waardoor het leren op zich een gezamenlijke onderneming wordt. Naast de leeractiviteiten op zich, moet deelnemers ook de mogelijkheid geboden worden voor reflectie over de eigen ervaringen, ook van buiten de leeromgeving. De conclusie is duidelijk: Actief en interactief leren moeten de kern van de training vormen. 1 McLuhan, M. (1962). The Gutenberg Galaxy: The Making of Typographic Man. Toronto, University of Toronto Press. 2 Brown, A.L., Collins, A., Deguid, P. (1989). Situated Cognition and the Culture of Learning. Educational Researcher 18, pag /191

15 De rode draad De rode draad door de hele training is het gesprek. Hulpverleners, docenten, welzijnswerkers en andere professionals doen hun werk in gesprek met cliënten en collega s; het is hun core-business en als érgens hun vakmanschap moet blijken, is het daarin. Vakmanschap verwijst naar de competenties van iemand die weet hoe het moet, ook als alles anders is. Mannen zijn geen vrouwen. Kinderen zijn geen volwassenen. Ahmed is anders dan Fatima. Jan is geen Ria. Mohammed is geen Mohamed. De statistiek leert ons dat de variatie tussen groepen altijd kleiner is dan de variatie binnen groepen. Dat betekent dat we mensen niet werkelijk leren kennen door hun etnische of culturele herkomst. Een vakman maakt er altijd het beste van omdat hij zichzelf niet ophangt aan een procedure, maar zijn kennis volgt, zijn vaardigheid inzet en op basis daarvan intervenieert. Er zijn basisprocessen in de zorg en hulpverlening en daar moeten procedures voor afgesproken worden, maar de vakman onderscheidt zich doordat hij kan omgaan met de afwijkingen. En aangezien de afwijking de regel is, moet vakmanschap de kern vormen van elke poging tot kwaliteitsverbetering. 15/191

16

17 Voorbereidingen Ruim van tevoren Vóór elke bijeenkomst Draaiboek bijeenkomsten Beschrijving en programma s Ruimte regelen (bij voorkeur een vaste ruimte voor alle bijeenkomsten). De ruimte dient groot genoeg te zijn voor de groep en de activiteiten. Tijdstippen regelen (bij voorkeur een vast tijdstip; één keer per twee weken). Materiaal verzamelen. Presentaties samenstellen. Trainingsmappen samenstellen; inhoud: rooster; locatie(s); lijst van deelnemers met contactgegevens; lesbrieven; artikelen; handouts. Hand-outs printen en kopiëren. Aanvullende literatuur en overige informatie vermenigvuldigen. Materialen voor werkvormen verzamelen. Ruimte controleren; eventueel opruimen en opstelling meubilair aanpassen. Zorg voor koffie en thee. Controleer flip-over, white board, stiften, apparatuur (laptop en beamer) en verlichting. Test eventueel je presentatie. 17/191

18

19 Eerste bijeenkomst Mores leren Beschrijving De eerste bijeenkomst is in zekere zin de belangrijkste van de hele serie. De groep komt voor de eerste keer (in deze samenstelling) bij elkaar. Vaak moeten de deelnemers elkaar nog leren kennen en in elk geval ziet men elkaar in een speciale, niet-alledaagse context. Met name in de eerste bijeenkomst speelt de groepsdynamica een grote rol: de groep heeft nog geen mores ; men weet nog niet wat men aan elkaar heeft; er is nog geen rangorde vastgesteld; de omgangsregels liggen nog niet vast. Dat betekent dat enerzijds sterk wordt geleund op het gezag van de trainer om de richting te bepalen, anderzijds wordt er druk geëxperimenteerd met interactief gedrag. Bij een gebrek aan richting door de trainer, gaan mensen op zoek naar een richting. Die vinden ze meestal in de voor hen bekende patronen. Iemand die op het werk altijd haantje de voorste is, zal dat hier ook proberen. Iemand die altijd de kat uit de boom kijkt, zal dat hier ook doen en misschien nog wel in versterkte mate. Dit roept twee problemen op. Ten eerste en dit geldt vooral voor groepen waar de deelnemers elkaar vooraf niet kenden sleept iedereen zijn eigen achtergrond, interactiepatronen, verwachtingen, enzovoort met zich mee. Die moeten op elkaar afgestemd worden en dat is een langdurig en soms pijnlijk proces als dat niet goed begeleid wordt. Ten tweede, als het mensen lukt hun eigen patronen op deze groep te drukken, hebben ze het gevoel dat er niks nieuws onder de zon is ; het is allemaal dezelfde, saaie, ouwe koek. Hoeveel nieuwe informatie je er als trainer ook inpompt, dat gevoel raken mensen niet meer kwijt en door dat gevoel worden ze belemmerd in het leren van iets nieuws. Groepsdynamiek Een leer- of taakgroep maakt globaal de volgende ontwikkeling door: 1 in het begin gaat de meeste energie (circa 80%) van de groep naar het proces van groepsvorming: elkaar leren kennen, elkaar aftasten, coalities sluiten, vaststellen wie de informele leiders zijn, vaststellen wie welke rol op zich neemt, enzovoort. Naarmate dit grotendeels onbewuste proces vordert en de onderlinge verhoudingen duidelijker worden, komt er meer en meer energie vrij voor de eigenlijke taak. Op een bepaald moment komt er een omslagpunt, waarna steeds meer energie wordt besteed aan de taak en steeds minder aan het proces. Na enige tijd wordt een optimum bereikt waarbij verreweg de meeste energie (circa 80%) besteed wordt aan de taak, omdat er nog maar weinig nodig is voor het proces. Dat is de ideale ontwikkeling en een goede trainer weet de groep soepel en snel door de eerste fases heen te loodsen. Dit proces wordt ook wel aangeduid met de termen forming storming norming performing. 2 Bij een leergroep die niet dagelijks bij elkaar komt, maar met tussenpozen van een week of meer, vindt dit proces (op kleinere schaal) elke bijeenkomst weer plaats. Daarom is het ook zo belangrijk om elke bijeenkomst te starten met een werkvorm die de deelnemers in het hier-en-nu brengt en ze de gelegenheid geeft om de onderlinge verhoudingen weer te bevestigen. Opgaven voor de trainer De belangrijkste opgaven in de eerste bijeenkomst voor de trainer: 1. De juiste toon moet gezet worden. Het groepsklimaat moet prettig, veilig en doelgericht zijn: men moet met elkaar actief wat willen bereiken. 2. Dat kan alleen als de trainer zich als gezagsdrager opstelt en ook als zodanig geaccepteerd wordt door de groep. Gezag dragen heeft niets met autoritair gedrag en machtsmisbruik te maken. 1 Let op! Dit is een vuistregel. De getallen zijn niet wetenschappelijk onderbouwd, maar zijn gebaseerd op persoonlijke ervaring met groepswerk, trainingen en projectwerk, zowel van mezelf als van collega s. (Roelof Vos) 2 Het is een aanduiding waarvan de oorsprong nauwelijks te achterhalen valt, maar op is een goede beschrijving te vinden. 19/191

20 Gezag is gebaseerd op deskundigheid, duidelijkheid en het zelfzeker omgaan met de groep. De trainer hoeft niet alles te weten, maar hij moet wel veel weten, met name van het onderwerp van de training. Vanuit die competentie kan hij ruimte geven aan deelnemers die soms op bepaalde gebieden deskundiger zijn dan hij, of over meer kennis beschikken. De trainer bepaalt echter wanneer, hoelang en hoeveel ruimte geboden wordt. 3. De deelnemers moeten met een goed gevoel naar huis gaan. Dat heeft natuurlijk te maken met het groepsklimaat, maar ook met de vraag of in de eerste bijeenkomst ook daadwerkelijk iets bereikt is; Men moet het gevoel hebben dat men: iets belangrijks geleerd heeft; en/of iets belangrijks aan de groep heeft bijgedragen. Start Gezien het voorgaande is de start zeer belangrijk. Een aantal vuistregels: 1. Wees ruimschoots op tijd. 2. Zorg dat de ruimte op orde is: a opgeruimd; b meubilair in de juiste opstelling; c voldoende gelucht. 3. Zorg dat je hulpmiddelen en je materialen er zijn en werken. 4. Check de verlichting en als je met apparatuur wilt werken de stroomvoorziening. 5. Je gaat een heel dagdeel aan het werk: zorg voor koffie, thee, water en versnaperingen. 6. Zorg dat het uitdeelmateriaal klaar ligt. 7. Verwelkom de deelnemers bij binnenkomst persoonlijk. 8. Er kan altijd iets misgaan: zeg nooit, onder geen beding en ik bedoel echt nooit: ze hadden moeten opruimen, ze zijn vergeten de koffie klaar te zetten, er gaat hier ook altijd wat mis. Geef ze nooit de schuld: het is jouw verantwoordelijkheid, neem die dan ook. Verontschuldig je en zorg dat het in orde komt. Kennismaking en groepsvorming Ook een leergroep waarvan de leden elkaar goed kennen zoals een bestaand team dient te beginnen met een kennismakingsronde. Het is zaak dat de eerste activiteit die je met de groep onderneemt, hen iets nieuws leert over de mensen met wie ze de komende tijd gaan samenwerken. De eerste activiteit heeft naast de functie van kennismaking ook de functie om het ijs te breken. Bij het kiezen van een ijsbreker moet je je bewust zijn van de groepsdynamiek. Het is van groot belang dat mensen zich op hun gemak voelen bij de activiteit. Niemand mag gedwongen worden om erg persoonlijke informatie te onthullen of om überhaupt deel te nemen. En natuurlijk heeft iedereen zijn eigen idee over wat persoonlijk is. Een ijsbreker is in de eerste plaats bedoeld om het ijs te breken en de interactie tussen de deelnemers te bevorderen. Daarnaast is het het beste als je de activiteit op een of andere manier kunt koppelen aan het thema van de bijeenkomst. Als dat niet mogelijk lijkt, is het wellicht beter om een andere ijsbreker te zoeken. Laat de deelnemers het op zijn minst weten als de activiteit op zichzelf staat en alleen dient voor de onderlinge kennismaking en om de bijeenkomst op gang te brengen. Neem ruim de tijd voor de ijsbreker bij de eerste bijeenkomst. Alles wat de trainer nu investeert in het groepsproces verdient zich later in de training dubbel en dwars terug in leeropbrengst. Verdere thema s in de eerste bijeenkomst zijn: Doelen stellen de deelnemers wordt gevraagd hun eigen professionele doelen te formuleren. Dit bepaalt mede de invulling van de scholing. Inleiding cultuur en interculturaliteit hier gaat het erom de deelnemers (meer) vertrouwd te maken met de invloed van cultuur op het handelen en communiceren van mensen. Ook het vraagstuk van interculturaliteit in de beroepspraktijk komt aan de orde. Taal, taalontwikkeling en tweetaligheid taal wordt gezien als één van belangrijkste bepalende factoren voor het succes van zorg en hulpverlening. Dat begint al bij het signaleren van risico s in de ontwikkeling van kinderen en heeft vergaande invloed op de manier waarop bijvoorbeeld mensen met ernstige psychotrauma s behandeld worden. Oproep casuïstiek kwaliteit en inhoud van de scholing zijn voor een groot deel afhankelijk van de kwaliteit van de casuïstiek die gebruikt wordt. De ervaring leert dat cases die afkomstig zijn uit 20/191

21 de eigen praktijk het grootste leereffect hebben. De deelnemers krijgen daarom het dringende verzoek om eigen cases in te brengen. 21/191

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR. Verdiepingstraining

HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR. Verdiepingstraining HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR Verdiepingstraining Humor in professionele communicatie: focus op de mediator Introductie Wij definiëren humor in het professioneel communicatieproces

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Inleiding Dit document beschrijft de basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode van trainingsbureau Moetd. Doelgroep

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich bewust van de grenzen die zij stellen als het gaat om vakantie, relaties, alcohol/drugs en geloof. Ouders bespreken welke grenzen hun kinderen opzoeken rondom deze thema

Nadere informatie

Interculturele Communicatie & Interculturele Competentie

Interculturele Communicatie & Interculturele Competentie Interculturele Communicatie & Interculturele Competentie Kaveh Bouteh Senior trainer en adviseur bij PHAROS Adviseur interculturalisatie en diversiteitmanagement K.bouteh@pharos.nl Doelstelling: Hoe bereiken

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

TRAINING interactievaardigheden BSO

TRAINING interactievaardigheden BSO TRAINING interactievaardigheden BSO Eerste bijeenkomst: Kinderen en hun ontwikkeling in de bso Leerdoelen van de eerste bijeenkomst: Duur van de bijeenkomst: De pedagogisch medewerkers weten grofweg welke

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden

Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Opleiding Professioneel en inspirerend trainen Post-HBO registeropleiding tot trainer communicatieve en managementvaardigheden Persoonlijk leiderschap en trainersvakmanschap Zoek je een gedegen opleiding

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

2. WERKWIJZE IN SUPERVISIE

2. WERKWIJZE IN SUPERVISIE SUPERVISIEGIDS 1. INLEIDING Supervisie is een praktijkgebonden leermethode. In kleine groepen wordt onder begeleiding van een supervisor gewerkt aan persoonlijke leerdoelen die voortkomen uit de werkervaringen

Nadere informatie

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30-

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Inleiding: De opleiding in en intergenerationele samenwerking is bedoeld voor

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Persoonlijk Leiderschap in de Zorg Contactverzorgenden Medewerkers Zorg en Welzijn

Persoonlijk Leiderschap in de Zorg Contactverzorgenden Medewerkers Zorg en Welzijn Persoonlijk Leiderschap in de Zorg Contactverzorgenden Medewerkers Zorg en Welzijn Incompany maatwerk Leergangen BRUG verbindt Incompany, modulaire Leergangen, zorgvuldig afgestemd op úw praktijk Persoonlijk

Nadere informatie

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING

Tietel slide. Titel slide 2 Module 2. tekst. Beïnvloeden. Juni 2014. Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Tietel slide Titel slide 2 Module 2 tekst Beïnvloeden Juni 2014 Trainers: Sarah Strübin en Willem Ezerman ALFABEELD ORGANISATIEONTWIKKELING Beïnvloeden Programma 2014 Beïnvloeden Programma module 2 09.00

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Communicatieve vaardigheden Ac 1

Communicatieve vaardigheden Ac 1 Communicatieve vaardigheden Ac 1 HIK Hoger Instituut der Kempen Afdeling Graduaat Maatschappelijk Werk Academiejaar 2008-2009 Els Boven en Lize Vandereycken Module: A Sociaal werk Ac1 Communicatieve vaardigheden

Nadere informatie

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP

TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP 1 TRAININGSAANBOD MULTICULTUREEL VAKMANSCHAP WELKE REFERENTIEKADERS, WAARDEN EN NORMEN VAN MIJZELF SPELEN MEE IN EEN CONTACT? Diversiteit in kleur en cultuur

Nadere informatie

Training Leiderschap. Nederland

Training Leiderschap. Nederland Training Leiderschap Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Inleiding Simultaan

Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Inleiding Simultaan Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Onderzoek naar interculturele competenties van onderwijsmedewerkers (Judith de Beer. Erasmus Universiteit Rotterdam. april 2006) Inleiding De titel daar zouden

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Lesgeven aan groep 7 en 8

Lesgeven aan groep 7 en 8 Lesgeven aan groep 7 en 8 Heeft u uw ervaring in de onder- of bovenbouw van de basisschool en gaat u nu (of binnenkort) lesgeven aan groep 7 of 8, dan zult u zich wellicht verbazen over de manier waarop

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Implementatie Interculturalisatie

Implementatie Interculturalisatie Implementatie Interculturalisatie Centrum Jeugd en Gezin Een stappenplan als werkwijze voor een intercultureel CJG Nieuwegein Nera Jerkovic 19 februari 2010 Programma s en Projecten Colofon februari 2010,

Nadere informatie

TRAIN DE TRAINER EFFECTIEF EN RESULTAATGERICHT TRAINEN. Pieterman & Partners

TRAIN DE TRAINER EFFECTIEF EN RESULTAATGERICHT TRAINEN. Pieterman & Partners TRAIN DE TRAINER EFFECTIEF EN RESULTAATGERICHT TRAINEN Pieterman & Partners TRAIN DE TRAINER RESULTAAT Met succes een training ontwikkelen/aanpassen en het gewenste resultaat bereiken Een succesvolle presentatie,

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid Training voor medewerkers die binnen hun bedrijf als vertrouwenspersoon optimaal willen functioneren. Training vertrouwenspersonen

Nadere informatie

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp.

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. BETERapp pilot plan organisatie X In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. Ervaringen cliënt: BETERapp is trouwe vriend De Beterapp is absoluut een aanvulling op de reguliere behandeling.

Nadere informatie

Training KED-Coach Gevorderd

Training KED-Coach Gevorderd Training KED-Coach Gevorderd Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en

Nadere informatie

Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK)

Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK) Landelijke training aanpak kindermishandeling (LTAK) www.viermin.nl De Landelijke Training Aanpak Kindermishandeling (LTAK) is een training waarin kennis en vaardigheden worden aangereikt om huiselijk

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Faculteit Economie en Management Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner NLP NLP staat voor Neuro Linguïstisch Programmeren (Bandler en Grinder,

Nadere informatie

Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015

Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015 Vragen op de startdag intervisie 13-1-2015 Op 13 januari jl. was de startdag intervisie. Voorafgaand aan de startdag zijn er bijeenkomsten geweest voor de facilitators en voor (nieuwe) leden die aan intervisie

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Werk aan je winkel Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Voorwoord Dit boek is geschreven voor jou als trainer, docent of hulpverlener om aan te bieden

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE Specialisatietraining Mediation & geweldloze communicatie Introductie De mediator streeft ernaar om partijen als gelijkwaardige partners te laten communiceren en onderhandelen.

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Werkvorm The World Café

Werkvorm The World Café Werkvorm The World Café Wat houdt de werkvorm The World Café in? Het is een werkvorm om een levendige gezamenlijke dialoog op te zetten rondom vragen die er echt toe doen. Dit gebeurt door in kleine groepen

Nadere informatie

Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN

Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein Voor gemeenten

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Brochure. Training HR en timemanagement. In 1 dag slimmer met je tijd om leren gaan

Brochure. Training HR en timemanagement. In 1 dag slimmer met je tijd om leren gaan Brochure Training HR en timemanagement In 1 dag slimmer met je tijd om leren gaan Inhoudsopgave Over HRM Academy 3 Training HR en timemanagement 4 Algemene informatie over de training 6 Maatwerk 7 Contact

Nadere informatie

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling De deelnemers in deze groep kwamen uit zeer verschillende werksoorten en vanuit beide invalshoeken: huiselijk geweld en aanpak kindermishandeling.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

De eerste stap de eerste stap de eerste stap Herhaling BHV Basis Gordon Knap lastig Basis Knap lastig Pro Startblokken Vroeg signalering

De eerste stap de eerste stap de eerste stap Herhaling BHV Basis Gordon Knap lastig Basis Knap lastig Pro Startblokken Vroeg signalering De eerste stap wordt geconfronteerd met een vermindering van het aantal kindplaatsen. Ook is er een terugloop in inkomsten vanuit subsidiebronnen. Het MT heeft een opleidingsplan vastgesteld voor 2013

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in de jeugd ggz. Tips voor communicatie

Ouderbetrokkenheid in de jeugd ggz. Tips voor communicatie Ouderbetrokkenheid in de jeugd ggz Tips voor communicatie Colofon Ouderbetrokkenheid in de jeugd ggz is een uitgave van Pharos Expertisecentrum Gezondheidsverschillen Foto s: Corbis Vormgeving: Zwerver

Nadere informatie

SUCCESVOL IN COACHING

SUCCESVOL IN COACHING SUCCESVOL IN COACHING Een leerweg voor resultaatgericht coachen Pieterman & Partners SUCCESVOL IN COACHING WAAROM DEZE LEERWEG Binnen een resultaatgerichte omgeving is het niet alleen van belang om medewerkers

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen.

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. - Voor buschauffeurs en conducteurs, waar verbale, mentale en fysieke agressie stelselmatig voor komt. - Voor de controleurs in het openbaar

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Training KED-Coach Basis

Training KED-Coach Basis Training KED-Coach Basis Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen

Nadere informatie

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU Locatie: Woensdag 12 t/m vrijdag 14 november 2014 Toelichting De Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA) organiseert in samenwerking met

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Opleiding Docent Weerbaarheid

Opleiding Docent Weerbaarheid Over MOVISIE MOVISIE is hét landelijke kennisinstituut en adviesbureau voor toepasbare kennis, adviezen en oplossingen bij de aanpak van sociale vraagstukken op het terrein van welzijn, participatie, sociale

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) IN HET KORT CONTACTGEGEVENS DE KRACHT VAN ONZE COACHOPLEIDING PERSOONLIJKE AANDACHT BLENDED LEARNING

COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) IN HET KORT CONTACTGEGEVENS DE KRACHT VAN ONZE COACHOPLEIDING PERSOONLIJKE AANDACHT BLENDED LEARNING COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) Er zijn veel redenen om een coachopleiding te volgen. Als u wilt werken als coach is een coachopleiding natuurlijk een voorwaarde. Maar ook voor optimale carrièregroei

Nadere informatie

INTERVISIE RECEPTIE & BALIE

INTERVISIE RECEPTIE & BALIE INTERVISIE RECEPTIE & BALIE TELECOM COMMUNICATIE TRAINING Pieterman & Partners INTERVISIE TELEFOONCOMMUNICATIE RESULTAAT Verdieping van communicatieve vaardigheden in zakelijke telefooncommunicatie Optimaliseren

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

Handleiding Lesmethode Groep 7 &8 Huiswerk Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding Lesmethode Groep 7 &8 Huiswerk Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding Lesmethode Groep 7 &8 Huiswerk Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 5 Verantwoording methodiek 6 Doorgaande lijn Po en Vo 7 Preventief en curatief 8 Organiseer je les 9 Praktische

Nadere informatie

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel FACTSHEET Cursus Bijlagen Professionaliseringsplan KOLOM Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel Algemeen

Nadere informatie

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding?

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding? Dag van de Trainer Gaat online leren ten koste van verbinding? Marion Reijerink 10 jaar ABN AMRO Trainer sinds 2005 Online trainer sinds 2010 Opleidingen in VS Nu: directeur atsync Trainer van het jaar

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden LIEVERWIJS kindercoaching & training kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling Een rups kan altijd nog een vlinder worden Kindercoaching Van Rups naar Vlinder Voor kinderen in de

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Selectie van maatwerkprogramma s

Selectie van maatwerkprogramma s Selectie van maatwerkprogramma s Onderwerp Opdrachtgevers Reacties van deelnemers Actualiteiten bestuursrecht Ministerie van Justitie, Aruba (2012) Zeer onderhoudende docent! Heerlijk om bij hem les te

Nadere informatie