Als je eigenlijk niet wil verhuizen: - eert ramp, geen vrijheid of ander gevaar (veiligheid) - armoede - geen toekomst meer zien of hebben (oorlog).

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Als je eigenlijk niet wil verhuizen: - eert ramp, geen vrijheid of ander gevaar (veiligheid) - armoede - geen toekomst meer zien of hebben (oorlog)."

Transcriptie

1 Samenvatting aardrijkskunde, hoofdstuk 1.: I 'Een ander huis' Sommige mensen verhuizen, omdat ze dat graag willen, maar anderen omdat ze wel moeten. Er zijn mensen, die verhuizen zelfs naar een ander land. We noemen hen migranten. Redenen om te verhuizen kunnen zijn : Als je wil verhuizen: - een mooier of groter huis - een andere buurt! stad / dorp - op een andere plek werk krijgen Als je eigenlijk niet wil verhuizen: - eert ramp, geen vrijheid of ander gevaar (veiligheid) - armoede - geen toekomst meer zien of hebben (oorlog). In Nederland kwamen veel werknemers uit Spanje, Griekenland en Italië. Later ook uit Turkije, Marokko en nu ook uit Polen. Ook wonen hier veel mensen uit Indonesië en Suriname. Vroeger was hun land een kolonie van Nederland. Een kolonie is een ver land met dezelfde regering als Nederland. Nu horen alleen de Nederlandse Antillen (eilanden boven Zuid-Amerika) nog bij ons land. Door al die mensen uit andere landen komt het, dat in Nederland allerlei verschillende talen worden gesproken. Mensen, die willen blijven, moeten ook wel Nederlands leren. In landen in Azië (Turkije, Irak) en Noord-Afrika (Marokko) zie je veel moskeeën. Bijna alle mensen daar geloven in de Islam. Ook in Nederland zijn moskeeën. In Noord-Amerika en Australië wonen veel mensen, die familie hebben in Nederland. Dat komt, omdat na de tweede wereldoorlog veel Nederlanders daarheen emigreerden (verhuizen naar een ander land heet emigreren). In die verre landen hoopten zij een nieuwe toekonlst te krijgen. Er is veel ruimte. Mensen, die emigreren nemen wel hun eigen gewoontes en feesten mee. Denk maar aan de restaurantjes en winkels met buitenlands eten, aan 'vreemde' muziek of andere kleding. En in het verre Australië vieren Hollandse mensen onze eigen-koninginnendagf ~ --~--~ ~ z.o.z.

2 Uit deze IC/nden komen veel migronten. Leer 3ced woo-' welk Ion cl I&t. (stu.kje Bopo3TO t- ie)

3 Samenvatting aardrijkskunde, hoofdstuk' 'Grondsoorten' Eb en vloed Twee keer per dag trekt het water van de zee zich terug en komt het weer naar het strand toe. Bij eb is het strand breed en bij vloed smal. Het water heeft veel kracht, het neemt van alles mee, ook zand. Dat wordt op een andere plaats weer neergelegd. Als het heel hard waait en de golven hoog worden, kunnen hele stukken strand of zelfs duin in zee verdwijnen. In rustiger water zakt dan al dat zand weer omlaag. Zo is bijv. het eiland ~chiermonnikoog de afgelopen eeu~yen steeds verder naar het oosten verschoven (plaatje). "... - Schiermonnikoog: vierhonderd jaar geleden en in het jaar In een ondiepe zee komen bij eb telkens grote stukken zand boven water. Deze zandbanken noemen we wadden. De zee in het noorden van ons land is zo'n zee: de Waddenzee. Ten noorden van de Waddenzee liggen ei landen : de Waddeneilanden. Deze strook Waddenzee en Waddeneilanden loopt door langs Duitsland tot in Denemarken. Om er heen te varen, moet je tussen de wadden door de geulen sturen, anders'loopt het schip vast.. De Rijn Deze rivier begint als een beekje van gesmolten ijs in de Alpen in Zwitserland. Het stroomt snel langs de rotsen naar beneden. Andere beekjes komen erbij en zo wordt de Rijn steeds breder. Als hij bij de grens komt is het al een flinke rivier. Hij stroomt inmiddels wat langzamer, langs Frankrijk en door Duitsland, naar Nederland. Uiteindelijk stroomt het water de Noordzee in, het laagste punt. Onderweg wordt de Rijn steeds breder door regen en water van zijrivieren, en in de lente door smeltende sneeuw. Dan komt het water ook hoger. Hoe breder en dieper de rivier, hoe meer scheepvaart er is. Bij hoog water stroomt het water sneller en wordt er zand en steen ( en vuil) meegevoerd. Net als bij het zeewater zakt alles in rustig water weer omlaag naar de bodem. In het laatste stuk van de Rijn wordt daardoor de rivier te ondiep voor de scheepvaart (de haven van Rotterdam). De bodem wordt daarom steeds uitgebaggerd. Dat betekent, dat ze de bodem weer diep maken door het gezonken zand en vuil er uit te scheppen. In het lage Nederland liggen nu dijken langs de rivieren om het land te beschermen tegen overstromingen. Heel vroeger gebeurde dat vaak en bleef er daarna veel zand en klei achter. Een andere belangrijke rivier in Nederland is de Maas. Deze rivier ontspringt in Frankrijk. De grond De Nederlandse bodem (onder het laagje grond, datje kunt zien) is niet overal hetzelfde. We kennen vier soorten: 1 ZAND -- In het oosten en zuiden van ons land is heel, heel lang geleden al dat zand hier heen gewaaid. De allerkleinste korreltjes (fijn als poeder) kwamen het verst en kwamen in Zuid-Limburg terecht. Dit noemen we 2 LÖSS -- Löss is erg vruchtbaar (zand niet). 3 KLEI -- In het noorden en westen van ons land werd vroeger door het 'water van de zee steeds zeeklei aangevoerd (bij overstromingen). In het midden van.l~eder1and deden de rivieren dat met rivierklei. Door de duinen en dijken gebeurt dat nu niet meer. Klei is heel vruchtbare grond. 4 VEEN -- Veen bestaat uit resten van dode planten uit moerassen, die hier heel vroeger waren. Als je veen opgraaft en laat drogen heb je turf Daarmee stookten arme mensen hun vuur. Door al dat graven ontstonden grote meren en plassen. Veenw-ond is niet erg vnlchtbaar, en groeit alleen gras op. Voor vee is dat prima. Het gebied waar wij wonen bestaat ook uit veengrond.

4 Samenvatting aardrijkskunde, hoofdstuk 3: 'Wat een werk!' Werken in een fabriek In Umuiden staat en grote staalfabriek: Corus. Hier werken heel veel mensen. Zij doen niet allemaal hetzelfde werk, maar hebben verschillende beroepen, bv. hijskraanmachinist, telefoniste, directeur, fabrieksarbeider. Staal maken ze van ijzererts; dat zijn stenen, waar ijzer in zit. Ijzererts is de grondstof van staal. Om het ijzer uit de steen te krijgen, moet het in grote ovens gesmolten worden (2000 C). De ovens worden gestookt met steenkool. Steenkool en ijzererts komen uit verre landen: Australië, Canada en Venezuela (dat ligt dichtbij Suriname in Zuid-Amerika). Met grote schepen wordt het naar Ijmuiden gebracht. Daarom ligt de staalfabriek aan zee: de schepen zijn gelijk op de goede plek. Het staal wordt tot platen geperst of opgerold en zo naar andere fabrieken gebracht. Daar maken za. er allerlei dingen van : blikjes, auto' s, magnetrons, bestek, stoelpoten, enz. Dit zijn de eindproducten. Het meeste staal gaat naar fabrieken in het buitenland. Dit heet exporteren. Er is ook een spoorlijn speciaal voor Corus en vroeger is het Noordzeekanaal gegraven. Per schip en per trein wordt alles vervoerd. Fabrieken vervuilen. We moeten zuinig zijn op het milieu. Daarom wordt staal zoveel mogelijk opnieuw gebruikt. Door het apart in te zamelen en door met magneten alles van staal uit het huisvuil te scheiden. Het gebruikte ijzer wordt weer naar de fabriek gebracht en daar weer gesmolten. De weg van de melk De melk van koeien wordt eerst bewaard op de boerderij in koeltanks. Een paar keer per week komt een tankauto deze tanks legen. De melk gaat dan naar een zuivelfabriek. Van elke boerderij wordt een flesje melk naar een laboratorium gebracht, om onderzocht te worden. Ze kijken daar of er geen bacteriën of andere ziektekiemen in zitten. De melk wordt in de fabriek snel opgewarmd en afgekoeld en verpakt. Ze halen er ook vet uit, en maken er allerlei zuivelproducten van: yoghurt, vla, yoki, boter, kaas, pap, enz. Dit zijn allemaal eindproducten, waarvan melk de grondstof is. Al die eindproducten worden naar supermarkten gebracht met een koelwagen, omdat deze producten snel bederven. Op de verpakking staat een T.H.T-datum. Daaraan kun je zien tot wanneer het product in ieder geval nog goed moet zijn. Meestal is het daarna ook nog wel even goed. Niet meteen weggooien dus! Boter en kaas worden veel geëxporteerd. Waarom daar? Als ergens fabrieken, ziekenhuizen, bedrijven, scholen of andere gebouwen worden gebouwd, is er heel goed over nagedacht, waar het gebouw moet komen te staan. De Maasvlakte is onder andere aangelegd voor het lossen, opslaan en verwerken van ruwe olie (of aardolie). Dit haalt men uit de grond op verschillende plekken op aarde (zee, woestijn). Met zeeschepen (tankers) of door pijpleidingen wordt de olie naar de Maasvlakte vervoerd. Zeetankers kunnen niet over de rivieren varen. Op de Maasvlakte wordt de olie opgeslagen in heel grote tanks en daarna verwerkt tot bv. benzine, plastic en lijm. Zo'n bedrijf heet een raffinaderij. Voor al deze dingen is het heel handig, dat de Maasvlakte aan zee ligt. Aardolie is de grondstof voor heel verschillende eindproducten: speelgoed, kleding, lijm, plastic tasjes en bakjes~ enz.

5 Bloemen moeten snel vervoerd worden, anders verwelken ze. Naar heel verre landen als bv. Amerika exporteert Nederland veel bloemen per vliegtuig. Daarom ligt de bloemenveiling in Aalsmeer: vlakbij Schiphol en in het midden van het land. Vroeger was in Twente heel veel textielindustrie: spinnerijen, weverijen en ververijen. Er werden stoffen en kleding, beddengoed, keukengoed en meer textiel soorten gemaakt. Er kwamen spoorlijnen en het Twentekanaal voor het vervoer van al deze producten. Er ontstonden grote steden (Enschede, Hengelo, Almelo) en er waren veel fabrieken. Nu is er nog maar 1 textielfabriek! De andere zijn allemaal gesloten. Ons textiel komt nu vnl. uit arme landen, omdat daar de lonen voor de werknemers heel laag zijn. In de binnenstad of een dorpscentrum zie je nooit heel grote meubel- of keukenwinkels, autobedrijven of doe-het-zelf-zaken. Die hebben namelijk veel te veel ruimte nodig, niet alleen voor hun producten, maar ook voor het parkeren van werknemers en klanten. Daarom staan zulke winkels buiten de stad, meestal met meerdere bij elkaar. Dat laatste is erg prettig voor de klanten. Vaak zie je ook, dat er een grote weg in de buurt is, bv. de snelweg. Dat is prettig voor de klanten en de leveranciers (die leveren producten aan).

6 Samenvatting aardrijkskunde, hoofdstul{ 4: 'De kringloop van het water' Het regent zeewater Op aarde is bijna twee keer zoveel water als land. Bijna al dat water is zout, het vormt de zeeën en oceanen. Voor drinkwater hebben we zoet water nodig en dat vinden we in rivieren, meren en in de grond (grondwater). Het water op aarde verdampt, vooral in de zon. Dit verdampende water~ op (denk maar aan kokend water). Hoe hoger de waterdamp komt, hoe meer het afkoelt, want de lucht is hoog kouder. Door het afkoelen, verandert de waterdamp in heel kleine waterdmppels (zoals mist). Ze vormen de wolken. Als de wolken heel zwaar worden door heel veel van die. dmppels, kunnen zij ze niet meer vasthouden en vallen de dmppels naar de aarde. Dit-heet neerslag (regen, sneeuw, hagel). Het regenwater verdwijnt in de bodem, in de rivieren, meren t;:n zeeën. Door de rivieren wordt het water weer naar de zee gebracht en begint alles weer opnieuw. Boven zee ontstaan natuurlijk de meeste wolken. De wind brengt deze wolken naar het land. Hoog in de lucht is het heel koud. De waterdmppeltjes bevriezen. Als ze dan gaan vallen smelten ze weer. We noemen dit regen. Als het winter is smelten de sneeuwvlokken soms niet, dan is het op de grond en vlak daarboven ook heel koud. Dan sneeuwt het. ( '\ "--~) I I \ \., b 6'. <> ç,o::' '"" $- Noordzee

7 l Van de bergen naar zee Hoog in de bergen is het zo koud, dat de neerslag als sneeuw naar beneden komt. Als het dan smelt, komt het water toch weer in de rivieren terecht, die brengen het weer naar zee. Water stroomt altijd van hoog naar laag. Sommige rivieren op aarde zijn heel groot, bv. de Amazone in Zuid- Amerika. Op versc~llende plaatsen lijkt het wel een meer of een zee: je kunt de overkant niet zien. De Mississippi in Noord-Amerika is ook heel groot. Deze rivier heeft heel erg veel zijrivieren. De Maas en de Rijn L. De Maas ontspringt in Frankrijk. Het is allemaal regenwater, daarom noemen we de Maas een regenrivier. De Rijn begint in Zwitserland, hoog in de bergen. Als ijs en sneeuw daar smelten ontstaan beekjes. Deze worden steeds groter en de zijriviertjes brengen ook regenwater mee. Omdat de Rijn dus smeltwater én regenwater krijgt noemen we dit een gemengde rivier. Alle zijrivieren van de Rijn horen bij het stroomgebied van de rivier. Elke rivier heeft haar eigen stroomgebied, dit kan een heel groot gebied zijn. We weten, dat hoog in de bergen veel sneeuw ligt. Op sommige plaatsen smelt het niet, maar blijft het liggen. Het gewicht van al die sneeuw drukt de sneeuw daaronder tot een dikke ijslaag. Deze schuift héél langzaam naar beneden. Zo'n schuivende ijslaag heet een gletsjer. Hieruit ontstaan beekjes, die heel snel stromen. Ze sleuren stenen en kiezels mee. Soms valt het water ook diep omlaag: een waterval. In een dal bouwt men soms een stuwdam: een hoge, halfronde muur, om het water van een riviertje tegen te houden. Achter de dam ontstaat dan een stuwmeer. De kracht, waarmee het water tegen de muur drukt, wordt gebruikt voor elektriciteit. In warme landen, waar het weinig regent, droogt een rivier wel eens helemaal op. Als het dan een keertje regent (meestal in één keer heel veel), loopt de rivier zo weer vol. Zij stroomt dan snel. Door de kracht van het water voert de rivier ook stenen mee. Er begint van alles te groeien in de eerst zo droge grond. Na een poos droogt alles weer op. De stenen blijven liggen. Zo'n rivier heet een wadi.

8 Samenvatting aardrijkskunde bloii' 5 Waar we wonen Mensen hebben allemaal verschillende wensen, ook als het gaat over wonen; over het huis zelf, de tuin en de omgeving daarvan. Als je wilt verhuizen moet je rekening houden met de wensen en behoeften van iedereen die mee gaat verhuizen. Een makelaar is iemand, die je helpt met het verkopen en kopen van een huis. Dwars door Middelburg In een grote stad als Middelburg wonen en werken veel mensen. Zij zorgen met elkaar voor veel drukte. Als je het openbaar vervoer (bus, trein) of de fiets gebruikt heb je daar niet zoveel last van als niet de auto. Middelburg is al een oude stad. Dat kun je zien aan de oude gebouwen, bijv. het stadhuis. Om het oude centrum leggen nieuwere wijken. De stad is - vooral na de oorlog - erg gegroeid. In het centrum vind je winkels en bovenwoningen. Er wonen meestal niet veel gezinnen met kinderen. Die vind je meer in de buitenwijken, waar flats en rijtjeshuizen staan. Daar is meer speelruimte en minder verkeer. Nog verder liggen de 'dure' wijken met villa's en grote tuinen, en ook industrieterreinen met bedrijven, grote winkels of sportvelden. Steden in Nederland Er zijn allerlei soorten steden. Ze zijn ook op verschillende manieren ontstaan: Maastricht is net als Middelburg al heel vroeg als stadje ontstaan. Die stad werd steeds groter. Vaak begonnen steden als handelsplaats op een kruispunt van belangrijke wegen of aan een geschikte plek aan het water. Mensen bleven daar dan wonen. ' In het centrum van een oude stad kom je vaal< smalle straatjes, grachten ofzelfs stukjes stadsmuur tegen. Er liggen soms nog wallen of er staat een poort. (Amersfoort, Amsterdam, Gorinchem) Veel toeristen komen naar zo'n stad voor al die gebleven geschiedenis in het centrum. Andere steden zijn begonnen als dorp, bijv. Assen. Daar is in het centrum nog een open plek, waar het oude dorpsplein was. Daaromheen stonden boerderijen. Steeds meer huizen werden er bij gebouwd.. Dan zijn er ook nog heel nieuwe steden, helemaal gepland, zoals bijv. Almere in de jongste polder (Zuid-Flevoland). Deze stad bestaat nog niet langer dan 40 jaar. In andere landen zien steden er soms heel anders uit. In Fès in Marokko lijken alle huizen op elkaar en ze staan ook kriskras door elkaar. Het lijkt wel een doolhof Maar de mensen, die er wonen (en dat zijn er heel veel) weten er goed de weg.

9 .'.' o " Heerenveen Heng elo

10 Samenv.atting aardrijkskunde blok 6 Strijd tegen het water Duinen en dijken Een groot deel van Nederland ligt lager dan de zee. Duinen en dijken zorgen ervoor, dat het land niet onder water loopt. Dijken zijn door mensen aangelegd, duinen zijn een natuurlijke zeewering, meestal hoger en breder dan dijken. Sommige duingebieden hebben ook bos. Als het erg stormt worden golven van de zee zo krachtig, dat duinen of dijken kapot geslagen kunnen worden. Daarom worden dijken en duinen sterk gemaakt, zodat ze de zee tegen kunnen blijven houden. Een dijk bestaat uit zand, steen en klei en moet ook hoog genoeg zijn. De natuur zorgt zelf voor de duinen, maar de mensen helpen wel een handje, door bijv. helmgras te planten en rijen palen in zee te zetten om de golven te breken. Als het stormt worden de duinen, maar vooral de dijken bewaakt. Op plaatsen, waar gevaar dreigt, komen mensen de dijk verstevigen (het leger). Vroeger waren de dijken en duinen niet zo sterk als nu. Men hield wel veel meer rekening met overstromingen. Mensen bouwden huizen, soms hele dorpen op zelf gebouwde heuvels. Zo'n heuvel noemen we een terp. Ook in woestijnen vinden we (zand)duinen. Deze kunnen wel 300 m hoog zijn. Onze duinen zijn niet hoger dan 50 m. Omdat de woestijn zo heel droog is, groeien daar geen planten in het zand. Deltawerken In 1953 was er een grote watersnoodramp. Een zware storm (uit het noordwesten) en springvloed zorgden voor zulk hoog water, dat er gaten in de dijken kwamen. Grote delen van Zeeland en Zuid-Holland kwamen onder water te staan, soms metersdiep mensen kwamen om en bijna dieren. Omdat dit nooit meer mocht gebeuren maakte men het Deltaplan. Zeeland moest veilig worden, door dammen en sterkere dijken aan te leggen. Die moesten dan het zeewater tegen kunnen houden. Achter de dammen komt het water nooit meer zo hoog als in De dammen liggen tussen de eilanden ~n verbinden ze zo met elkaar. Er overheen werden wegen aangelegd. De Veerse dam is zo'n dam. Waar eerst het zoute Veerse Gat lag, vind je nu het zoete Veerse Meer(1961). Er leven nu wel andere planten en dieren. Over de Oosterschelde werd een dam met schuiven gebouwd. Als die schuiven omhoog staan, kan het zeewater er gewoon onderdoor stromen.. Bij zware storm laat men de schuiven zakken en ontstaat er eigenlijk een muur, die het water tegenhoudt. Alle planten en dieren konden zo blijven leven (bijv. vissen en schelpdieren). Toen de bouw begon, werd eerst een bouweiland aangelegd midden in de Oosterschelde en dat werd 'Neeitje Jans 'genoemd. Nu is het eilandje een onderdeel van de stormvloedkering, zoals de schuivendam wordt genoemd.. Een groot voordeel van al de dammen is ook, dat niemand meer ver hoeft om te rijden voor een pont om over te varen. De eilanden zijn veel makkelijker en sneller ie bereiken. De Westerschelde is niet afgesloten vanwege de havens is Vlissingen, Antwerpen en Gent. Er ligt sinds kort wel een tunnel onderdoor. Dijken in Zeeland zijn veel hoger en sterker dan vroeger. Schouwen-Duiveland was voor 1953 een groot eiland in Zeeland. Aan de kant van de zee liggen hoge duinen, soms met bos, en de rest van het eiland wordt beschermd door dijken. Achter die dijken liggen polders. Nu is het een schiereiland, want het heeft verschillende verbindingen met andere delen van de provincie Zeeland door dammen en de Zeelandbrug.

11 Inde polder In het westen van Nederland wonen heel veel mensen in een polder. De steden en dorpen staan eigenlijk op de bodem van ee~ meer of van de zee. '. Nederland had steeds meer grond nodig en daarom werden polders àangelegd. Hoe doe je dat? Je legt een dijk om een stuk water, pompt het water eruit en dan heb je een stuk dro,og land. Al eeuwen geleden begonnen de Nederlanders hier mee. Maar als er veel regen viel. liep de polder weer vol. Daarom werd het water via sloten en boezems of ringvaarten weggemalen met molens en dat doen we nu met gemalen. De grootste en nieuwste polders liggen in het Dsselmeer: de Noordoostpolder en de Flevopolders. De grond wordt hier grotendeels gebruikt voor landbouw (voedsel!), maar er liggen ook grote steden (Almere, Lelystad).

12 Samenvatting aardrijkskunde blok 7 De Randstad Ruimte De Randstad bestaat uit de vier grote steden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht met de steden daar tussen in Samen vormen al deze steden en brede band in de vorm van een C. Dit is pas ontstaan na de oorlog, toen er veel fabrieken en kantoren werden gebouwd. Veel mensen gingen in de steden wonen, er kwamen dus veel nieuwe huizen, scholen, winkels en wegen Het groen tussen de steden verdween steeds meer. Nu wonen de meeste Nederlanders in dit gebied. Met veel mensen in en klein gebied wonen geeft allerlei problemen: weinig ruimte, te veel auto' s, drukte bij winkels, vervuiling enz. Dat is ook in andere landen, bv Mexico, net als hier. Amsterdam In de loop van de tijd is Amsterdam sterk gegroeid. Heel vroeger was het al een belangrijke handelsstad aan de Zuiderzee. Langs de grachten stonden veel pakhuizen voor de waren uit verre landen. In 1900 kwam de industrie: machines en fabrieken Voor de arbeiders werden huizen rond het centrum gebouwd. Nu zijn dat al oude wijken. Na de oorlog (rond ong. 1950) groeide Amsterdam nog sneller. Het is er altijd druk. In Amsterdam zijn ook geen huizen genoeg. Veel mensen, die er werken, willen of kunnen er daarom niet wonen. Zij wonen in plaatsen buiten de Randstad met natuur, frisse lucht en rust. Nadeel is dan wel de reistijd (files, vervuiling) en het parkeerprobleem. Voor het drukke verkeer worden allerlei oplossingen bedacht: bredere wegen, carpoolen, nieuwe weg~ onder de grond, of over water reizen (fast fef1)'). Het groene hart De steden van de Randstad liggen rondom een gebied met veel groen en water. Dit gebied noemen we 'het groene hart'. Hier wonen natuurlijk veel minder mensen dan in de Randstad, maar veel van hen werken daar wel. Groot-Ammers ligt ook in het groene hart. Hier is de rust nog, die in de stad zo vaak verdwenen is. Maar de steden groeien door, het groene hart wordt kleiner. Ten zuiden van Amsterdam ligt de luchthaven Schiphol. Het is daar elkjaar drukker, met mensen en met vliegtuigen. Schiphol kan eigenlijfç niet meer groeien Dan komt het te dicht bij de woonwijke~. Tussen Amster4am en Parijs (hopfdstad van Frankrijk) komt een spoorweg voor een supersnelle trein:. om het autoverkeer te verminderen., I r I :.. ;'. ~ ~ t I '.' t

13 Een wereld van verschil Groep 5/6, 9 juni 2009 Naam: Pl aats en 1. Almere 2. Amsterdam 3. Delft 4. Dordrecht 0 5. Haarlem 6. Leiden 7. Rotterdam Een wereld van verschil Groep 5/6 Malmberg 's-hertogenbosch 8. 's-gravenhage 9. Utrecht

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL AARDRIJKSKUNDE VOOR DE BASISSCHOOL SAMENVATTINGEN groep 6 ISBN 90 345 1844 2 212397 Blok 1 Een ander huis Les 1 Waarom verhuizen mensen? Mensen verhuizen om verschillende redenen. Bijvoorbeeld omdat ze

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

1 de kaart. samenvatting

1 de kaart. samenvatting 1 de kaart les 1 Bezoek aan een kasteel Een foto die je vanuit de lucht maakt, heet een luchtfoto. Van een luchtfoto kun je een plattegrond maken. Dat is een kaart die van bovenaf getekend is. Bij een

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken)

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Ik vertel jullie in mijn spreekbeurt meer over water en drinkwater. Eerst vertel ik wat water is, waarom water het allerbelangrijkste is voor leven, en

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot. Herhaling Ω groep 5 Ω Aardrijkskunde (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7.

Antwoorden. 1 helder. 3 goed fout. 4 eigen antwoord. 5 Het was een heldere dag. We liepen over. 2 noordelijk. kopieerblad Woordenschat 7. kopieerblad Woordenschat 7.2 1 Voelt de zon overal even warm aan? 1 helder als er buiten veel licht is en er geen wolken zijn de vlakte een grondgebied dat groot en plat is weerkaatsen licht of geluid

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 Herhaling Ω groep 6 Ω Nederland (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Vul in. Het land waarin ik woon heet N. Amsterdam

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Het water maakt de berg kleiner

Het water maakt de berg kleiner .64 Hoofdstuk 5 Kfjkles lest Wat ga je leren? Het water maakt de berg kleiner In deze les leer je hoe water een berg kleiner maakt. Je leert dat wind en water stenen kunnen laten scheuren. Verder leer

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Zoekopdrachten bij Het water komt. **

Zoekopdrachten bij Het water komt. ** Module 1 De geschiedenis van de Delta. 1 Strijd tussen land en water 2 Overstromingen door de eeuwen heen 3 Oorzaken van overstromingen: de mens zelf 4 Waterbeheer. Blz. 4 Achter de duinen had je veengronden

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie

Samenvatting Ω Aardrijkskunde. Land in zicht

Samenvatting Ω Aardrijkskunde. Land in zicht Samenvatting Ω Aardrijkskunde 1 2 3 4 Aardrijkskunde De wereld kun in stukken verdelen. De grootste stukken noem je de werelddelen. Europa is er daar één van. Elk werelddeel bestaat uit een aantal landen.

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Samenvatting 1 Kan de regen opraken?

Samenvatting 1 Kan de regen opraken? Samenvatting 1 Kan de regen opraken? Kan de regen opraken? Je moet weten waar het regenwater blijft als het op de grond ligt. Je moet ook weten hoe het kan gaan regenen. Weet je dit allemaal? Dan kun je

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals China.

Nadere informatie

Samenvatting Nederland DEF

Samenvatting Nederland DEF Samenvatting Nederland DEF Week 1DEF: Nederland Info: Nederland Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Nederland ligt

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen?

Samenvatting. 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen? 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen? Om deze vraag te beantwoorden, moet je weten op welke manier Nederland kan overstromen. Verder moet je weten in welk deel van Nederland

Nadere informatie

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:.

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:. Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde Naam:. Klas:... De opzet: Op 11 juni gaan wij voor de vakken geschiedenis en aardrijkskunde naar Haarlem. De aardrijkskunde opdracht gaan jullie voor een deel in de klas/thuis

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. Aardrijkskunde. Vraag 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. Aardrijkskunde. Vraag 1 van 12 Vraag 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's en

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen.

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen. Les 1 De bodemverontreiniging. afgraven Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De afgraving De plaats waar de grond wordt weggenomen. De bodemverontreiniging De grond

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12 Het weer Ruben 6B inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 Temperatuur blz. 4 De seizoenen blz. 5 Wind + windkracht blz. 6 Wolken blz. 7 Neerslag blz. 9 nawoord Blz. 11 bibliografie

Nadere informatie

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied.

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied. Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht In deze les en tijdens de excursie gaat het over het gebied de Hooge Boezem achter Haastrecht en het gebied eromheen. In de omgeving van Haastrecht en

Nadere informatie

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Leontine Helmer 15 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67408 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt.

Opdracht 1 en 2. Voorbeeld: Deze toets is dat wel moeilijk; maar het toen is erg belangrijk dat je laat hondje zien wat je kunt. leestoets Opdracht 1 en 2 In de volgende teksten staan heel wat woorden te veel. Dat komt doordat er iets fout is gelopen bij het printen van de teksten: er zat een virus op de computer en daardoor zijn

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving

Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving Project Milieu-Kringloop. Week 1ABC: De leefomgeving Info: De leefomgeving Jij bent thuis, op school of ergens anders. Al die plekken samen zijn jouw leefomgeving, jouw milieu. Dieren hebben ook een leefomgeving.

Nadere informatie

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels.

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels. WERKBLAD pingo Heb je wel eens gehoord van een pingo? Pingo betekent heuvel die groeit. Het is een woord uit de taal van de Eskimo s of Inuït. Dat lijkt ver weg, maar pingo s zijn heel dichtbij geweest!

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Reflectie Aardrijkskunde Een groot deel van Nederland ligt lager dan de zee. Daarom zijn er dijken. De dijken houden het water

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen,

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Meander groep 6 Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 De Nederlandse arbeidsmarkt. Deel 2 Jouw arbeidsperspectief. 9 Inleiding. 14 Hoofdstuk 1 Sectoren

Inhoud. Deel 1 De Nederlandse arbeidsmarkt. Deel 2 Jouw arbeidsperspectief. 9 Inleiding. 14 Hoofdstuk 1 Sectoren Inhoud 9 Inleiding Deel 1 De Nederlandse arbeidsmarkt 14 Hoofdstuk 1 Sectoren 23 Hoofdstuk 2 Beroepen en beroepseisen 34 Hoofdstuk 3 Manieren van werken Deel 2 Jouw arbeidsperspectief 46 Hoofdstuk 4 Een

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 3: onderbouw havo / vwo KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 3: onderbouw havo/vwo Vul de antwoorden van de

Nadere informatie

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3 Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen Water kent geen grenzen. Het stroomt van land naar land. Het teveel aan water moet ergens naartoe. Het zoekt een weg naar zee. Zee is het laagste punt in een landschap.

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen

.78. Zware industrie. Wat ga je leren? Begrippen Kijkles Hoofdstuk 6 les 1 Wat ga je leren? Zware industrie In deze les leer je hoe een fabriek eruitziet. Je leert wat het verschil is tussen zware en lichte industrie. Je leert ook wat mensen van industrie

Nadere informatie

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7 Braziliaanse regenwoud Jesse Klever Groep 7 Voorwoord Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik dit een heel interessant onderwerp vind. We hebben er al op school over gesproken en het leek mij wel een leuk

Nadere informatie

D C B F. Welke provincie ligt in het midden van het land? Utrecht of Drenthe? Utrecht

D C B F. Welke provincie ligt in het midden van het land? Utrecht of Drenthe? Utrecht X E F G I L J K Thuistopo. oem de letter (behalve de X) en zeg welke provincie het is. = Friesland, = oord-olland, = Utrecht, = Zuid-olland, E = Groningen, F = renthe, G = Flevoland, = Gelderland, I =

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

kan een gebied krimpen?

kan een gebied krimpen? 1Hoe kan een gebied krimpen? Hoofdstuk4 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je dat je in Europa steeds sneller van de ene naar de andere plek kunt komen. Je leert ook dat er in een gebied met goede

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Naam: DELFSTOFFEN. pagina 1 van 10

Naam: DELFSTOFFEN. pagina 1 van 10 Naam: DELFSTOFFEN In de aarde zitten heel veel materialen verborgen, die wij in de loop van de eeuwen hebben ontdekt. Wij kunnen ons geen leven meer voorstellen zonder deze stoffen. Turf werd vroeger gemaakt

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Mogelijke onderwerpen: 1. Windturbineparken 2. Plastic soep 3. Beleidslijnen RWS Onderwerp Beleid olieen gasboringen Waddenzee 4. RWS: Welke beroepen?

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

Antwoorden kopieerblad Woordenschat 6.2

Antwoorden kopieerblad Woordenschat 6.2 Antwoorden kopieerblad Woordenschat 6. 1 Kan jouw school overstromen? 1 beschermen ervoor zorgen dat iets of iemand veilig is of ergens geen last van heeft 3 Enkele voorbeelden: kniebeschermers (skeeleren),

Nadere informatie

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van sloten, beken en rivieren. Het waterschap meet hoeveel meststoffen

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014

Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014 Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014 Onderwijsactiviteit 11 Water Water. We denken er niet vaak over na, maar het is belangrijk voor het leven op aarde. Het is dan ook één van de vier elementen. In dit

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

Geschiedenis en geografie

Geschiedenis en geografie 5 Geschiedenis en geografie Geschiedenis en geografie Deze module gaat over Geschiedenis en geografie. Je leert over de geschiedenis van Nederland. Je leert over de strijd tegen het water. Je kent de belangrijkste

Nadere informatie

Inhoud. Pagina. Water is leuk en belangrijk. Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater. Een proefje om in de klas te doen

Inhoud. Pagina. Water is leuk en belangrijk. Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater. Een proefje om in de klas te doen Spreekbeurt 1 Inhoud Pagina Water is leuk en belangrijk Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater Een proefje om in de klas te doen Spreekbeurt 2: Water: vaak een vriend, soms een

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE SPREEKBEURT 1/8 Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE Q8KPE is gelegen in Rotterdam Europoort. De locatie Europoort heeft de grootste haven ter wereld waar veel producten worden gemaakt en verhandeld. Voor

Nadere informatie

De bodemverontreiniging

De bodemverontreiniging Les 8.1 Vervuilde grond? 1.Graven : een gat in de grond maken. 5. Boren: met een boor ergens een gat in maken. Dat kan in de grond, maar ook in metaal, hout of gesteente. 2. Afgraven: grond of aarde weghalen

Nadere informatie

Antwoorden. 3 goed fout. 1 isoleren. 4 eigen antwoord. 5 eigen antwoord. 2 het landschap. kopieerblad Woordenschat 8.2

Antwoorden. 3 goed fout. 1 isoleren. 4 eigen antwoord. 5 eigen antwoord. 2 het landschap. kopieerblad Woordenschat 8.2 kopieerblad Woordenschat 8.2 1 Welke kleren neem je mee op reis? 1 isoleren de warmte van je lichaam vasthouden kleurrijk met veel kleuren de prairie een groot stuk land waar gras op groeit de tropen het

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl aardrijkskunde 2011 - I Omgaan met natuurlijke hulpbronnen bron 16 De kringloop van het water neerslag M verdamping K C water in oceanen en zeeen H stuwmeer O F 1p 26 In bron 16 is de kringloop van het water afgebeeld. Op diverse

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Woordenlijst. Categorieën: mens & maatschappij en algemeen

Woordenlijst. Categorieën: mens & maatschappij en algemeen Woordenlijst Categorieën: mens & maatschappij en algemeen Aanvankelijk Aardbeving, de Aardbol, de Alsof Armoede, de As, de Bekend Beredeneren Bereikbaar Beroep, het Bestaan uit Bevolking, de Eerst. Je

Nadere informatie

Arras. De Champs-Élysées

Arras. De Champs-Élysées Utrecht, de Domstad Neeltje Jans Arras Kasseien in Noord-Frankrijk De Champs-Élysées Alpe d Huez Gâteau à la broche Utrecht, de Domstad De Tour de France start in 2015 in Utrecht. Utrecht wordt ook wel

Nadere informatie