Hormoontherapie bij borstkanker

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hormoontherapie bij borstkanker"

Transcriptie

1 Hormoontherapie bij borstkanker

2 Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van de onderzoeken, die hebben plaatsgevonden in verband met uw borstkanker. In uw situatie is het advies gegeven te starten met hormoontherapie. In deze folder kunt u meer lezen over deze therapie en de toepassing daarvan in de Ommelander Ziekenhuis Groep. Wat zijn hormonen? Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt. Bepaalde klieren, organen en weefsels maken hormonen, bijvoorbeeld de eierstokken. Een belangrijke groep hormonen zijn de geslachtshormonen. Bij vrouwen hebben de borsten en het baarmoederslijmvlies geslachtshormonen nodig voor hun groei en ontwikkeling. Vanaf de eerste menstruatie produceren de eierstokken de geslachtshormonen oestrogeen en progesteron. De aanmaak van deze twee hormonen in de eierstokken staat onder invloed van weer andere hormonen, die worden gemaakt in de hersenen. Tegen de tijd dat de vrouw de overgang nadert, produceren de eierstokken steeds minder oestrogeen. Op een gegeven moment houdt de aanmaak van oestrogeen in de eierstokken helemaal op. Dit betekent niet dat vanaf dat moment het lichaam helemaal geen oestrogeen meer aanmaakt. De bijnieren produceren namelijk het geslachtshormoon androgeen, dat in het vet- en spierweefsel wordt omgezet in oestrogeen. Voor deze omzetting is het enzym aromatase nodig. De totale productie van oestrogeen is na de overgang minder dan daarvoor. Hormoongevoelige tumor Zoals gezegd hebben borstkliercellen de hormonen oestrogeen en progesteron nodig om te kunnen functioneren én om te groeien. Om hun werk te kunnen doen hechten deze hormonen 2

3 zich op speciale plaatsen aan de borstkliercellen. Deze plaatsen noemt men receptoren. Op borstkankercellen zitten soms ook receptoren. Als dat het geval is, kunnen oestrogeen en progesteron zich hechten aan deze cellen. Op die manier stimuleren zij de groei van de borstkankercellen. We zeggen dan dat de borstkankercel hormoongevoelig is. Wat is hormoontherapie? Hormoontherapie is een behandeling, die er voor zorgt dat minder oestrogeen en progesteron wordt aangemaakt óf dat deze hormonen minder goed hun werk kunnen doen. Daardoor wordt dan weer de groei en de vermeerdering van het aantal kankercellen geremd. Een hormoontherapie kan op verschillende manieren worden toegepast, onder andere door het operatief verwijderen van de organen die de hormonen oestrogeen en progesteron aanmaken. Bij vrouwen betekent dit dat de eierstokken worden weggenomen. Maar bij veel patiënten bestaat een hormoontherapie uit behandeling met medicijnen. Werking van de medicijnen Er zijn verschillende medicijnen die bij een hormoontherapie gebruikt kunnen worden. Elk medicijn heeft een andere werking: 1) anti-hormonen: werking via de receptor (zie ook Hormoongevoelige tumor ) Er is een groep medicijnen, ook wel anti-hormonen ge noemd, die zorgt dat het hormoon oestrogeen zich niet meer kan binden aan de receptoren van de kankercellen. Zo wordt de groeistimulerende werking van oestrogeen tegengegaan. Een voorbeeld van een anti-hormoon is Tamoxifen. 2) aromataseremmers: werking via enzymen In het vet- en spierweefsel wordt het hormoon androgeen met behulp van het enzym aromatase omgezet in oestrogeen. Dit zorgt ervoor dat bij vrouwen ook na de overgang 3

4 of als de eierstokken zijn verwijderd of geblokkeerd, nog oestrogeen gemaakt wordt. Er is een groep medicijnen, ook aromataseremmers genoemd, die de werking van het enzym aromatase en daarmee de omzetting van androgeen in oestrogeen remt. Zo wordt dus ook de oestrogeenproductie geremd. Voorbeelden van aromataseremmers zijn Letrozol, Anastrozol en Exemestaan. 3) LH-RH analogen: werking via de hersenen De productie van geslachtshormonen staat onder invloed van een hormoon dat op bepaalde plaatsen van de hersenen worden geproduceerd, namelijk in de hypothalamus en de hypofyse. Het gaat om het Lutheïniserend hormoon- Releasing hormoon (LH-RH). Er is een groep medicijnen, die het proces van aanmaak van dit hormoon in de hersenen onderdrukt en zo er voor zorgt dat de productie van geslachtshormonen wordt geblokkeerd. Ook de hormoonproductie in de eierstokken wordt daardoor uitgeschakeld. Voorbeelden van LH-RH analogen (dit zijn op LH-RH lijkende stoffen) zijn Gosereline, Busereline en Leuproreline. 4) progestativa Progestativa zijn medicijnen die zijn afgeleid van het hormoon progesteron. Dit hormoon zorgt er tijdens de menstruatiecyclus voor, dat het baarmoederslijmvlies wordt aangemaakt. Hoge doses progestativa kunnen kankercellen in hun groei remmen. De meest gebruikte hormoonmedicijnen zijn de anti-hormonen en de aromatase-remmers. Bijwerkingen en gevolgen van hormoontherapie bij borstkanker: 1. TAMOXIFEN en bijwerking - opvliegers; - misselijkheid, vooral aan het begin van de behandeling; - droge vagina; - onregelmatige of tijdelijk wegblijvende menstruatie; - gewichtstoename; 4

5 - duizeligheid; - hoofdpijn; - sombere gevoelens; - vaginaal bloedverlies; - dunner wordend haar. TAMOXIFEN en gevolgen - bij Tamoxifen kan met name kort na de start van de behandeling sprake zijn van tijdelijk hoger kalkgehalte in het bloed. Als dit het geval is, merkt u dit door: veel moeten plassen, verminderde eetlust, moeite met concentreren, sufheid en een moeilijke stoelgang. Deze verschijnselen zijn in overleg met uw arts vaak goed te behandelen; - Tamoxifen bevordert de bloedstolling. Dit verhoogt in lichte mate het risico op bloedpropjes in de bloedvaten (= trombose); - mocht u bloedverdunners (gaan) gebruiken, denkt u er dan aan dat u bij de behandelend arts en de trombosedienst meldt dat u Tamoxifen gebruikt; - bij een jarenlang gebruik van Tamoxifen neemt het risico op het ontstaan van baarmoederkanker licht toe. Dit risico weegt meestal niet op tegen de kans op een positief effect van Tamoxifen op borstkanker; - als u in de overgang bent, vermindert Tamoxifen het risico op botontkalking. 2. AROMATASEREMMERS en bijwerkingen - opvliegers; - hoofdpijn; - misselijkheid, vooral aan het begin van de behandeling; - spier- en gewrichtsklachten; - botontkalking. AROMATASEREMMERS en gevolgen - de behandeling met aromataseremmers heeft gevolgen voor de werking van bloedverdunners. Mocht u bloedverdunners (gaan) gebruiken, denkt u er dan aan dat u bij de behandelend arts en de trombosedienst meldt dat u aromatase-remmers gebruikt. 5

6 3. ALGEMENE BIJWERKINGEN HORMOONTHERAPIE - vervroegde overgangsklachten, of toename van overgangsklachten als u bij de start van de hormoontherapie al in de overgang was. Klachten die bij de overgang horen zijn: opvliegers, minder zin in vrijen, onregelmatige menstruatie en botontkalking; - gewichtstoename. Uw gewicht kan toenemen door het vasthouden van vocht. Dit probleem is in het algemeen op te lossen met vochtafdrijvende middelen en/of door weinig tot geen zout te gebruiken. Sommige vrouwen komen echter blijvend enkele kilo s aan; - verminderde vochtproductie van de vagina, waardoor het vrijen minder prettig en moeilijker is. Het gebruik van een glijmiddel kan een oplossing zijn. Het slijmvlies van de vagina wordt door een verminderde vochtproductie gevoeliger voor infecties. Bij een infectie is vaak sprake van jeuk en afscheiding. Er zijn medicijnen die deze infecties tegengaan; - pijn in de botten. Bij uitzaaiingen in de botten kan de pijn toenemen door hormoontherapie. Dit is tijdelijk van aard. Aandachtspunten in relatie tot een verhoogde kans op osteoporose (botontkalking) voor vrouwen in de overgang Als u al in de overgang was, kan de hormoontherapie met aromatase-remmers het risico op botontkalking soms vergroten. Als het proces van botontkalking al gaande is, kunnen de medicijnen uit de groep van aromatase-remmers dit proces versnellen. Daarom wordt voordat u met het gebruik van de medicijnen uit deze groep start, eerst een botdichtheidsmeting gedaan. Deze meting maakt duidelijk of bij reeds sprake is van botontkalking. Mocht dit het geval zijn dan wordt met u gesproken over de medicijnen die u kunt gebruiken om het proces van botontkalking te remmen. Maatregelen die u zelf kunt nemen om de risico's te beperken zijn: - inname van voldoende calcium, dat wil zeggen mg per dag via de voeding. Dit komt overeen met 4 keer 6

7 per dag een melkproduct met extra calcium erin of 5 keer per dag een gewoon melkproduct. Als u meer dan 2500 mg inneemt wordt het schadelijk; - inname van voldoende vitamine D, dat wil zeggen eenheden per dag. Als u uw brood belegt met boter, margarine of halvarine en u uw vlees bakt in een bak- of braadproduct, krijgt u voldoende vitamine D via de voeding binnen. Ook 30 minuten buiten in zonlicht zorgt voor opname van voldoendevitamine D; - matig gebruik van alcohol en cafeïnehoudende producten; - niet roken; - minimaal een half uur per dag bewegen. Om de aanwezigheid van osteoporose te meten en te volgen zal de internist een botdichtheidsmeting laten verrichten (BMD). Dit gebeurt bij: - vrouwen jonger dan 40 jaar die nog niet in de overgang zijn en die behandeld worden met een LHRH analoog of bij wie de eierstokken verwijderd zijn; - vrouwen, die nog niet in de overgang zijn, en die reeds een jaar behandeld worden met tamoxifen en bij wie sprake is van uitval van de functie van de eierstokken; - vrouwen die de overgang al hebben gehad en die aromataseremmers gebruiken. Afhankelijk van de uitslag van de botdichtheidsmeting bespreekt de internist of de verpleegkundig specialist/consulent Oncologie & Mammacare met u of u aanvullende medicatie nodig hebt en wanneer de botdichtheidsmeting herhaald moet worden. Tijdens de behandeling zult u afwisselend door de internist en de verpleegkundig specialist/consulent Oncologie & Mammacare gecontroleerd worden op de werking en de bijwerkingen van de hormoontherapie. Zij hebben nauw overleg met elkaar. U krijgt van hen ook tips en adviezen om de nadelige gevolgen van de bijwerkingen zoveel mogelijk te beperken. Het doel is om het volgen van de hormoontherapie voor u zo comfortabel mogelijk te laten verlopen. 7

8 Vragen? Als u vragen heeft kunt u die altijd stellen aan uw behandelend arts. Ook kunt u voor vragen terecht bij één van de verpleegkundig specialisten/consulenten. De verpleegkundig specialist/consulent Oncologie & Mammacare zijn aanspreekpunt voor alle vragen tijdens het hele behandeltraject voor borstkanker: - locatie Delfzicht telefoon adres telefonisch spreekuur en uur - locatie Lucas telefoon adres telefonisch spreekuur 8.00 uur uur. Ommelander Ziekenhuis Groep locatie Delfzicht locatie Lucas Jachtlaan 50, Delfzijl Gassingel 18, Winschoten Postbus Postbus RA Delfzijl 9670 RA Winschoten Telefoon Telefoon Web: ( ) OZG locatie Delfzicht 8

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de Patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie

Maatschap Chirurgie. Hormonale therapie bij borstkanker

Maatschap Chirurgie. Hormonale therapie bij borstkanker Maatschap Chirurgie Hormonale therapie bij borstkanker Algemeen Uw specialist heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor een aanvullende (preventieve) hormonale behandeling. In deze folder kunt

Nadere informatie

H Hormonale therapie bij borstkanker

H Hormonale therapie bij borstkanker H.40017.0316 Hormonale therapie bij borstkanker Inleiding Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en deze stoffen regelen een groot aantal lichaamsfuncties. Hormonen worden in een aantal klieren,

Nadere informatie

5 borstkanker Adviezen over omgaan met bijwerkingen 7 Vragen / informatie 11

5 borstkanker Adviezen over omgaan met bijwerkingen 7 Vragen / informatie 11 Wat zijn hormonen? Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en die een groot aantal lichaamsfuncties regelen. Een aantal klieren, organen en weefsels, bijvoorbeeld de eierstokken, maken hormonen.

Nadere informatie

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie.

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie. Wat zijn hormonen? Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en die een groot aantal lichaamsfuncties regelen. Een aantal klieren, organen en weefsels, bijvoorbeeld de eierstokken, maken hormonen.

Nadere informatie

patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie

patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit

Nadere informatie

7.1 Anti-hormonale therapie

7.1 Anti-hormonale therapie 7.1 Anti-hormonale therapie Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Naast de bekende behandelmethoden als een operatie, bestraling en chemotherapie, is het vaak ook mogelijk borstkanker

Nadere informatie

borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie

borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Verschillende soorten behandelingen 5 3. Contactgegevens 7 3 1. Inleiding Graag duiden wij u op het belang van een goede

Nadere informatie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie Infoblad KANKER ALGEMEEN Hormonale therapie HORMONALE THERAPIE Hormonale therapie is de behandeling van kanker met hormonen. Artsen noemen het ook: hormoontherapie, hormonale behandeling of hormoonbehandeling.

Nadere informatie

Borstkanker en hormoontherapie

Borstkanker en hormoontherapie Chirurgie Borstkanker en hormoontherapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is hormoontherapie?... 3 Vrouwelijke geslachtshormonen... 3 Wanneer komt u in aanmerking voor een hormoonbehandeling?... 4

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Operatie, bestraling en chemotherapie zijn de meest bekende behandelmethoden bij kanker. Bij bepaalde soorten kanker

Nadere informatie

De behandeling van borstkanker met Nolvadex

De behandeling van borstkanker met Nolvadex Meer informatie Voor meer informatie kunt u kijken op de internetsite www.astrazeneca.nl (onder het kopje Patiënteninformatie en vervolgens 'Kanker'). U kunt ook de brochure Borstkanker roept vragen op

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Groepsvoorlichting hormonale therapie Het TweeSteden ziekenhuis (vestiging Tilburg) organiseert regelmatig een groepsvoorlichting hormonale therapie. Deze vindt plaats in

Nadere informatie

Hormoongebruik rond de overgang

Hormoongebruik rond de overgang Hormoongebruik rond de overgang Afdelingen gynaecologie en verloskunde Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is de overgang? 2 Klachten tijdens de overgang 2 Het gebruik van oestrogenen tijdens de overgang 2 De

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HORMONALE THERAPIE

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HORMONALE THERAPIE Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel HORMONALE THERAPIE Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 4 Vóór de overgang... 4 Tijdens en na de overgang... 5 De verschillende

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Hormoontherapie bij borstkanker z Hormoontherapie 1 Er is met u gesproken over hormoontherapie bij borstkanker. In deze brochure

Nadere informatie

C. 1. Hormoonbehandeling

C. 1. Hormoonbehandeling C. 1. Hormoonbehandeling Heeft u een hormoongevoelige tumor? Dan krijgt u in overleg met uw oncoloog zo nodig een hormoonbehandeling. Een hormoonbehandeling is de behandeling van kanker met hormonen. Dit

Nadere informatie

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Uw arts heeft u Zoladex voorgeschreven. Zoladex kan worden toegepast bij vrouwen met borstkanker bij wie sprake is van uitzaaiingen. In deze

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC-Havenziekenhuis Uw arts heeft met u besproken de borstkanker te behandelen met een hormonale therapie. Bij de normale ontwikkeling

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker 1/15 Inhoudsopgave 1. Hormonale therapie bij borstkanker... 3 1.1 Wat zijn hormonen?... 3 1.2 Wat is een hormoongevoelige tumor?... 3 1.3 Orale anticonceptie... 3 1.4

Nadere informatie

Interne geneeskunde. Endocriene therapie: Hormoontherapie bij borstkanker

Interne geneeskunde. Endocriene therapie: Hormoontherapie bij borstkanker Interne geneeskunde Endocriene therapie: Hormoontherapie bij borstkanker Inhoudsopgave Hormoontherapie bij borstkanker 4 Wat zijn hormonen? 4 Hormoongevoelige borstkanker 5 Hormoontherapie bij borstkanker

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hormoontherapie bij borstkanker

Patiënteninformatie. Hormoontherapie bij borstkanker Patiënteninformatie Hormoontherapie bij borstkanker Inhoud Inleiding... 4 Omschrijving en doel van de behandeling... 4 Wat zijn hormonen... 4 Verschillende indicaties/redenen voor hormonale behandeling...

Nadere informatie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Inleiding Bij u is een kwaadaardig gezwel in de prostaat aangetroffen (prostaatkanker). De uroloog heeft er samen met u voor gekozen om de prostaatkanker

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker 10-4-2016 Hormonale therapie bij borstkanker 1 Inhoudsopgave 1. Hormonale therapie bij borstkanker...3 1.1 Wat zijn hormonen?...3 1.2 Wat is een hormoongevoelige tumor?...3 1.3 Orale anticonceptie...3

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

Cytostatica veiligheidsrichtlijnen voor thuis

Cytostatica veiligheidsrichtlijnen voor thuis Cytostatica veiligheidsrichtlijnen voor thuis 2 Inleiding In het ziekenhuis krijgt u een behandeling met speciale medicijnen tegen kanker, zogeheten cytostatica. Deze medicijnen kunnen op de lange duur

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker

Hormonale therapie bij kanker Hormonale therapie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Hormonale therapie 4 Doel van hormonale therapie 6 Wanneer kunt u hormonale therapie krijgen? 8 Hoe wordt hormonale therapie gegeven? 10

Nadere informatie

Informatie. voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara

Informatie. voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara Informatie voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara Inhoudsopgave Introductie...3 Borstkanker...4 Hoe ontstaat borstkanker? Wat gebeurt er als een tumor is ontstaan? Hoe

Nadere informatie

Leven met borstkanker

Leven met borstkanker Leven met borstkanker 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 Vandaag begonnen met de behandeling Colofon 2008 Abbott B.V. Alle rechten voorbehouden www.abbottnederland.nl Copyright

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker

Hormonale therapie bij kanker Hormonale therapie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Hormonale therapie 4 Doel van hormonale therapie 6 Wanneer kunt u hormonale therapie krijgen? 8 Hoe wordt hormonale therapie gegeven? 10

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

Schildwachtklierprocedure (sentinel node- of poortwachtersklier procedure)

Schildwachtklierprocedure (sentinel node- of poortwachtersklier procedure) Schildwachtklierprocedure (sentinel node- of poortwachtersklier procedure) Inleiding Omdat uw behandelend chirurg bij u in de oksels geen verdikte lymfeklieren heeft gevoeld, heeft hij met u gesproken

Nadere informatie

Verhoogd risico op botontkalking (osteoporose) bij borstkanker

Verhoogd risico op botontkalking (osteoporose) bij borstkanker Verhoogd risico op botontkalking (osteoporose) bij borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Deze informatie is bedoeld voor vrouwen met borstkanker die door de behandeling daarvan

Nadere informatie

Hormonale behandeling van borstkanker: Achtergrond informatie

Hormonale behandeling van borstkanker: Achtergrond informatie Chirurgie / Mammacare Hormonale behandeling van borstkanker: Achtergrond informatie Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met borstkanker die (mogelijk) hormonale therapie krijgen. De folder bevat

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker

Hormonale therapie bij kanker Hormonale therapie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker? 5 Wat zijn hormonen en wat is hormonale therapie? 8 Wanneer wordt hormonale therapie toegepast? 10 Hoe wordt hormonale therapie

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose

Het gebruik van tamoxifen. Bij retroperitoneale fibrose Het gebruik van tamoxifen Bij retroperitoneale fibrose Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat u retroperitoneale fibrose (RPF) heeft. Bij de behandeling van RPF kan de arts meerdere medicijnen

Nadere informatie

Aromataseremmer als antihormonale therapie

Aromataseremmer als antihormonale therapie Chirurgie Aromataseremmer als antihormonale therapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het effect van aromatase remmers... 3 Mogelijke bijwerkingen van aromatase remmers:... 4 Wat kunt u zelf doen bij

Nadere informatie

Hoofdhuidkoeling tijdens chemotherapie

Hoofdhuidkoeling tijdens chemotherapie Hoofdhuidkoeling tijdens chemotherapie Inleiding Een chemotherapie kan haarverlies tot gevolg hebben. Veel patiënten ervaren dit als belastend. Door hoofdhuidkoeling kan het haarverlies als gevolg van

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hormoontherapie bij borstkanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Hormoontherapie bij borstkanker PATIËNTEN INFORMATIE Hormoontherapie bij borstkanker 2 PATIËNTENINFORMATIE Inhoud 1. Wat is hormoontherapie?... 4 1.2 Hormoontherapie bij borstkanker... 5 1.3 Hormoongevoelige tumor... 5 1.4 Werking hormoontherapie...

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Hormoontherapie bij borstkanker. Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Hormoontherapie bij borstkanker. Slingeland Ziekenhuis Oncologie Hormoontherapie bij borstkanker i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Hormonen en kanker 3. Toepassingen van hormoontherapie 4. Soorten hormoontherapie 5. Duur

Nadere informatie

De overgang. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

De overgang. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! De overgang In deze folder vindt u informatie over de overgang. Wat is de overgang precies? Welke klachten kunnen optreden en wat is eraan te doen? Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs

Nadere informatie

Verwijderen van een borst (ablatio)

Verwijderen van een borst (ablatio) Verwijderen van een borst (ablatio) Inleiding Als u deze folder krijgt, heeft u zojuist een gesprek gehad met uw chirurg. Uit onderzoek is gebleken dat u borstkanker heeft. In principe zijn bij borstkanker

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker

Hormonale therapie bij kanker Hormonale therapie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker? 4 Wat zijn hormonen en wat is hormonale therapie? 7 Wanneer wordt hormonale therapie toegepast? 9 Hoe wordt hormonale therapie

Nadere informatie

Endocriene therapie bij borstkanker

Endocriene therapie bij borstkanker Oncologie Patiënteninformatie Endocriene therapie bij borstkanker U ontvangt deze informatie, omdat uw arts bij u borstkanker heeft geconstateerd en endocriene therapie voorstelt. U leest hierin over de

Nadere informatie

De impact van hormonale therapie bij borstkanker. Annette Stutterheim, maatschappelijk werker Marjo Holtkamp, MANP verpleegkundig specialist

De impact van hormonale therapie bij borstkanker. Annette Stutterheim, maatschappelijk werker Marjo Holtkamp, MANP verpleegkundig specialist De impact van hormonale therapie bij borstkanker Annette Stutterheim, maatschappelijk werker Marjo Holtkamp, MANP verpleegkundig specialist Inleiding Werkingsmechanisme hormoontherapie Bijwerkingen Wat

Nadere informatie

Endocriene (hormonale) therapie bij borstkanker

Endocriene (hormonale) therapie bij borstkanker Endocriene (hormonale) therapie bij borstkanker Inhoudsopgave 1. Wat is endocriene therapie 1.1 Algemeen blz. 3 1.2 Hormoongevoelige tumor blz. 3 1.3 Endocriene therapie bij borstkanker blz. 4 1.4 Toepassing

Nadere informatie

FOLDER: HORMOONTHERAPIE ENDOCRIENE BEHANDELING MET ANASTROZOLE (ARIMIDEX )

FOLDER: HORMOONTHERAPIE ENDOCRIENE BEHANDELING MET ANASTROZOLE (ARIMIDEX ) FOLDER: HORMOONTHERAPIE ENDOCRIENE BEHANDELING MET ANASTROZOLE (ARIMIDEX ) Omdat de borstkanker bij u hormoongevoelig is, heeft u samen met uw arts besloten dat u wordt behandeld met endocriene therapie

Nadere informatie

Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA

Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA 2 Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA in de acute fase tijdens opname Afdeling: B3, Neurologie (route B) Telefoon: 088 066 2420 Datum:. Tijd:. Inleiding De Ommelander

Nadere informatie

Mastopathie kan voorkomen in beide borsten, maar ook in één borst. Zeker 10% van de vrouwen heeft in meer of mindere mate last van mastopathie.

Mastopathie kan voorkomen in beide borsten, maar ook in één borst. Zeker 10% van de vrouwen heeft in meer of mindere mate last van mastopathie. Mastopathie Inleiding De specialist heeft geconstateerd dat u mastopathie heeft. In deze folder kunt u lezen wat deze aandoening inhoudt, waardoor mastopathie wordt veroorzaakt, welke behandelingen er

Nadere informatie

Tamoxifen als antihormonale therapie

Tamoxifen als antihormonale therapie Chirurgie Tamoxifen als antihormonale therapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het effect van Tamoxifen... 3 Mogelijke bijwerkingen van Tamoxifen... 4 Wat kunt u zelf doen bij optredende bijwerkingen?...

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

dasfwefsdfwefwef Het Hoofdpijndagboek

dasfwefsdfwefwef Het Hoofdpijndagboek Het Hoofdpijndagboek Inleidingt u er na verloop tijd automatisch aan denkt Het Hoofdpijndagboek is een onmisbaar hulpmiddel om niet alleen uw in kaart te brengen, maar ook uw medicijngebruik. Dit ter voorkoming

Nadere informatie

Anti-hormonale therapie

Anti-hormonale therapie Anti-hormonale therapie In overleg met uw arts heeft u besloten om te starten met anti-hormonale therapie als behandeling van de borstkanker. In deze folder leest u wat anti- hormonale therapie is, wat

Nadere informatie

Hormonale behandeling van prostaatkanker

Hormonale behandeling van prostaatkanker Hormonale behandeling van prostaatkanker 2 Tijdens uw bezoek aan de polikliniek urologie heeft uw behandelend uroloog met u besproken dat de resultaten van de onderzoeken definitief bevestigen dat u in

Nadere informatie

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Inleiding Samen met uw arts heeft u besloten dat u wordt behandeld met een Bisfosfonaat per infuus of tablet. Een Bisfosfonaat wordt voorgeschreven om de botten

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap 2 Inleiding De schildklier kan te snel werken (=hyperthyreoïdie) of te langzaam (=hypothyreoïdie). In beide gevallen moeten voor en tijdens de zwangerschap de schildklierhormonen

Nadere informatie

DE OVERGANG. Fred Balder, huisarts

DE OVERGANG. Fred Balder, huisarts DE OVERGANG Fred Balder, huisarts Bij ongeveer 30% van de vrouwen wordt het dagelijks leven door de overgangsklachten verstoord. Levensfasen van een vrouw puberteit vruchtbaar overgang onvruchtbaar 12jr

Nadere informatie

Behandelwijzer hormoontherapie bij borstkanker

Behandelwijzer hormoontherapie bij borstkanker Behandelwijzer hormoontherapie bij borstkanker Deze behandelwijzer is eigendom van: Naam : Adres : Plaats : Telefoonnummer : Neem deze behandelwijzer mee bij ieder bezoek aan het ziekenhuis, de huisarts

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE

PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE PATIËNTENINFORMATIE ENDOMETRIOSE 2 ENDOMETRIOSE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de aandoening endometriose. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig

Nadere informatie

De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun

De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun De overgang De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun h veertigste en zestigste jaar: de gemiddelde leeftijd is 51 jaar. De laatste menstruatie wordt ook wel menopauze of overgang

Nadere informatie

Onderzoek naar een borstafwijking

Onderzoek naar een borstafwijking Onderzoek naar een borstafwijking Inleiding Uw huisarts heeft u verwezen naar de Ommelander Ziekenhuis Groep (OZG) in verband met een afwijking in uw borst. Het kan ook zijn dat u via het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Wie is er bang voor de overgang?

Wie is er bang voor de overgang? Wie is er bang voor de overgang? Overgangsklachten De overgang is een levensfase die voor de meeste vrouwen niet ongemerkt voorbij gaat. Er treden lichamelijke en geestelijke veranderingen op. De effecten

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker

Patiënteninformatie. Seksualiteit en gynaecologische kanker Patiënteninformatie Seksualiteit en gynaecologische kanker Inleiding Deze brochure gaat over intimiteit en seksualiteit en is bedoeld voor vrouwen met kanker en hun partners. Kanker en seksualiteit is

Nadere informatie

Er wordt onderscheid gemaakt in:

Er wordt onderscheid gemaakt in: Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA in de acute fase P A T I Ё N T E N I N F O R M A T I E Verpleegkundig voorlichtingsuur CVA in de acute fase tijdens opname Afdeling: B3, Neurologie (route B) Telefoon:

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Wat is hormoontherapie? 2.1. Algemeen 2.2. Hormoontherapie bij borstkanker 2.3. Hormoongevoelige tumor 2.4.

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Myomen (vleesbomen)

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Myomen (vleesbomen) Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Myomen (vleesbomen) z Myomen (vleesbomen) zijn goedaardige knobbels in de spierlaag van de baarmoeder. Myomen geven meestal geen

Nadere informatie

Verwijderen van een borst. (ablatio)

Verwijderen van een borst. (ablatio) Verwijderen van een borst (ablatio) Inleiding Als u deze folder krijgt, heeft u zojuist een gesprek gehad met uw chirurg. Uit onderzoek is gebleken dat u borstkanker heeft. In principe zijn bij borstkanker

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Hormonale behandeling van prostaatkanker

Hormonale behandeling van prostaatkanker Hormonale behandeling van prostaatkanker Tijdens uw bezoek aan de polikliniek urologie heeft uw behandelend uroloog met u besproken dat de resultaten van de onderzoeken definitief bevestigen dat u prostaatkanker

Nadere informatie

Röntgenonderzoek baarmoeder en eileiders: hysterosalpingografie (HSG)

Röntgenonderzoek baarmoeder en eileiders: hysterosalpingografie (HSG) Röntgenonderzoek baarmoeder en eileiders: hysterosalpingografie (HSG) 2 Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u een afspraak gemaakt voor een röntgenonderzoek van baarmoeder en eileiders,

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

De overgang. Gynaecologie

De overgang. Gynaecologie De overgang Gynaecologie Inhoudsopgave In de overgang 4 Wat is de overgang? 4 Hoe merkt u dat u in de overgang komt? 5 Hoe lang duurt de overgang? 6 Wat zijn de overgangsverschijnselen? 6 Wat is er aan

Nadere informatie

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes De overgang De overgang is een natuurlijke fase in uw leven waarin uw menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal wegblijven. De

Nadere informatie

Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies)

Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies) Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies) Inleiding U heeft besloten voor uw overgangsklachten naar het verpleegkundig overgangsspreekuur te gaan. In deze folder leest u algemene informatie

Nadere informatie

Gynaecologie / Verloskunde. Patiënteninformatie. Myomen. Slingeland Ziekenhuis

Gynaecologie / Verloskunde. Patiënteninformatie. Myomen. Slingeland Ziekenhuis Gynaecologie / Verloskunde Myomen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Wat zijn myomen? Myomen worden ook wel vleesbomen genoemd. Het zijn goedaardige knobbels in de spierwand van de baarmoeder

Nadere informatie

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E Hoofdhuidkoeling tijdens chemotherapie P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E 2 Inleiding Een chemotherapie kan haarverlies tot gevolg hebben. Veel patiënten ervaren dit als belastend. Door hoofdhuidkoeling

Nadere informatie

Borstamputatie met of zonder poortwachtersklier

Borstamputatie met of zonder poortwachtersklier Borstamputatie met of zonder poortwachtersklier 2 Inleiding Als u deze folder krijgt heeft u zojuist een gesprek met uw chirurg gehad. Uit het onderzoek is gebleken dat u borstkanker heeft. U staat inmiddels

Nadere informatie

Inleiding...2. 1 Hormonale veranderingen...2

Inleiding...2. 1 Hormonale veranderingen...2 overgang Inhoud Inleiding...2 1 Hormonale veranderingen...2 2 Wanneer ben ik in de overgang?...4 2.1 Het begin en de duur van de overgang...4 2.2 Menstruaties tijdens de overgang...5 2.3 Kan worden vastgesteld

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Endocriene therapie bij borstkanker

Endocriene therapie bij borstkanker Supplement informatiewijzer oncologie Endocriene therapie bij borstkanker Inhoudsopgave 1. Wat is endocrienetherapie? 1.1. Algemeen 1.2. Endocrienetherapie bij borstkanker 1.3. Hormoongevoelige tumor 1.4.

Nadere informatie

Informatie en leefregels na een gynaecologische operatie

Informatie en leefregels na een gynaecologische operatie Informatie en leefregels na een gynaecologische operatie 2 Inleiding U heeft recent een gynaecologische operatie ondergaan waarbij: uw baarmoeder is verwijderd en/of één of beide eierstokken zijn verwijderd

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Financieel mogelijk gemaakt door: 2015 De ArgumentenFabriek en borstkankervereniging nederland FAS799.014.011/exp. juli 2017 Hoe

Nadere informatie

Anastrozole Teva 1 mg filmomhulde tabletten Anastrozole

Anastrozole Teva 1 mg filmomhulde tabletten Anastrozole BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Anastrozole Teva 1 mg filmomhulde tabletten Anastrozole Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen van dit geneesmiddel. Bewaar

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van myomen

Onderzoek en behandeling van myomen Onderzoek en behandeling van myomen Afdeling gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat zijn myomen? 3 Onderzoek 4 Behandeling 5 Behandeling met medicijnen 5 Operaties met behoud van de baarmoeder 7 Verwijdering

Nadere informatie

De overgang. Handleiding voor begeleiders. Het beste uit jezelf. Philadelphia voor medewerkers

De overgang. Handleiding voor begeleiders. Het beste uit jezelf. Philadelphia voor medewerkers De overgang Handleiding voor begeleiders Philadelphia voor medewerkers Het beste uit jezelf 2 Tegenwoordig is de overgang steeds vaker onderwerp van gesprek, ook binnen Philadelphia. Voor sommigen geldt

Nadere informatie

Bisfosfonaten bij borstkanker

Bisfosfonaten bij borstkanker Oncologie i Bisfosfonaten bij borstkanker Patiënteninformatie Adjuvante therapie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw specialist heeft met u besproken dat u, naast de behandeling met hormonale therapie, in

Nadere informatie

Behandeling van osteoporose Botontkalking.

Behandeling van osteoporose Botontkalking. Behandeling van osteoporose Botontkalking www.nwz.nl Inhoud Wat is osteoporose? 3 Wie krijgen osteoporose? 3 Behandeling van osteoporose 4 Wat kunt u doen om uw botten te beschermen? 4 Het is belangrijk

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Anastrozol 1 mg ratiopharm, filmomhulde tabletten anastrozol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Anastrozol 1 mg ratiopharm, filmomhulde tabletten anastrozol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Anastrozol 1 mg ratiopharm, filmomhulde tabletten anastrozol Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen/gebruik van dit geneesmiddel

Nadere informatie

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen.

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen. Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen www.nwz.nl Inhoud Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 4 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 6 Uw vragen 7 2 Bij het ouder worden,

Nadere informatie

Overgangsklachten. Gynaecologie

Overgangsklachten. Gynaecologie Gynaecologie Overgangsklachten De meeste vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun veertigste en zestigste jaar; de gemiddelde leeftijd is 51 jaar. De laatste menstruatie wordt ook wel menopauze

Nadere informatie

Behandeling van osteoporose

Behandeling van osteoporose Behandeling van osteoporose Botontkalking mca.nl Inhoudsopgave Wat is osteoporose? 3 Wie krijgen osteoporose? 3 Behandeling van osteoporose 4 Wat kunt u doen om uw botten te beschermen? 4 Het is belangrijk

Nadere informatie

Myomen. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Myomen. Ziekenhuis Gelderse Vallei Myomen Ziekenhuis Gelderse Vallei Deze brochure geeft informatie over myomen. Er wordt beschreven wat myomen zijn en welke klachten ze kunnen veroorzaken. Ook onderzoeks- en behandelingsmogelijkheden komen

Nadere informatie

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond?

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? 2 3 U wordt behandeld voor borstkanker. In deze uitgave krijgt u informatie over de invloed van de behandeling op de gezondheid van uw botten,

Nadere informatie

Mammacare Hormoonbehandeling

Mammacare Hormoonbehandeling Mammacare Hormoonbehandeling Inleiding Tijdens het pathologisch onderzoek is gebleken dat de tumor die bij u verwijderd is hormoongevoelig was. De hormoonbehandeling is een systematische behandeling dat

Nadere informatie

Beschrijving van osteoporose... 1. Verschijnselen van osteoporose... 1. Risicofactoren voor osteoporose... 2. Diagnose stellen bij osteoporose...

Beschrijving van osteoporose... 1. Verschijnselen van osteoporose... 1. Risicofactoren voor osteoporose... 2. Diagnose stellen bij osteoporose... Osteoporose Inhoudsopgave Beschrijving van osteoporose... 1 Verschijnselen van osteoporose... 1 Risicofactoren voor osteoporose... 2 Diagnose stellen bij osteoporose... 3 Preventie van / leefregels bij

Nadere informatie

Misselijkheid en braken tijdens chemotherapie

Misselijkheid en braken tijdens chemotherapie Misselijkheid en braken tijdens chemotherapie In overleg met uw behandelend arts hebt u besloten tot een behandeling met chemotherapie. Door deze behandeling kunnen misselijkheid en braken optreden. In

Nadere informatie

Preventief verwijderen van eierstokken en eileiders. Gynaecologie

Preventief verwijderen van eierstokken en eileiders. Gynaecologie Preventief verwijderen van eierstokken en eileiders Gynaecologie Inhoudsopgave 1. Inleiding Voor wie Algemeen Waarom? Resultaat 2. Operatie Laparoscopie Verklevingen Voordelen Complicaties 3. Nabehandeling

Nadere informatie

Inleiding Hormonale veranderingen

Inleiding Hormonale veranderingen DE OVERGANG 211 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hormonale veranderingen... 3 Het begin en de duur van de overgang... 4 Menstruaties tijdens de overgang... 5 Wat zijn typische overgangsklachten?... 5 Gevolgen

Nadere informatie