jaar Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jaar Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers"

Transcriptie

1 jaar Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers

2 verslag 2

3

4 verslag

5 jaar verslag Voorwoord Ontwikkelingen in de luchtvaart KLM Martinair Transavia Overige maatschappijen Internationale zaken Professionele zaken Vliegtechnische zaken Organisatie en staf

6 Voorwoord Moeizaam Wat een lastig jaar ligt achter ons! De economie van de luchtvaartindustrie, zeker in Europa, valt weer behoorlijk tegen. De Europese Unie doet er alles aan om de eigen luchtvaartindustrie dwars te zitten en in andere delen van de wereld groeit met staatssteun een aantal grote luchtvaartmaatschappijen ongelooflijk hard en maakt het ons allemaal nog veel moeilijker. Ondertussen verharden de posities tussen bedrijven en personeelsvertegenwoordigingen zich overal om ons heen, stakingen in Europa zijn aan de orde van de dag. Teleurgestelde vliegers van Martinair dreigen achter de schermen met rechtszaken tegen de manier waarop het bedrijf is geïntegreerd in de KLM-groep. Een groep KLMvliegers doet van zich spreken door, geheel buiten de VNV om, te proberen de discussie over de pensioenleeftijd in hun voordeel te forceren zonder daarbij met de belangen van hun collega s rekening te houden. De voortgang van de totstandkoming van nieuwe gebalanceerde Europese werk- en rusttijdenwetgeving is bedroevend en lijkt vooral gedreven door kostenoverwegingen in plaats van veiligheid. De positie van jonge opgeleide verkeersvliegers wordt bijna met de dag slechter en er vindt op grote schaal uitbuiting van deze kwetsbare groep plaats. En toch is er reden voor optimisme, ondanks de enorme uitdagingen waar we voor staan. Het is gelukt om een oplossing te vinden voor het complexe Martinair-dossier zoals we die ook voor nieuwe problemen zullen vinden. Het ledental van de VNV blijft onverminderd hoog, waaruit blijkt dat u massaal het belang van een goede collectieve vertegenwoordiging inziet. Ondanks dat daar op deelgebieden voor individuen mogelijk af en toe nadelen aan kunnen kleven. Grote aantallen, vooral ook relatief jonge leden zetten zich dag en nacht in voor onze belangen en doen dat met een ongebreidelde energie. De VNV wordt gehoord, zowel door de pers maar ook meer en meer door politiek en collega-vliegerverenigingen gaat zeker lastig worden, maar we gaan er gezamenlijk een succesvol jaar van maken. Ik dank u voor uw steun en vertrouwen. Ontwikkelingen in de luchtvaart is wederom een bijzonder zwaar jaar voor de wereldluchtvaart. Sterk stijgende brandstofprijzen, mede als gevolg van politieke spanningen en conflicten in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, slaan forse gaten in de budgetten van veel luchtvaartmaatschappijen. Het prille herstel van de achterliggende periode zet onvoldoende door dit jaar en bijvoorbeeld de vrachtmarkt is ronduit zwak, met dus ook daar achterblijvende inkomsten en druk op de vervoerders. Europa is extra zwaar getroffen omdat hier de economische groei sterk achterblijft bij andere delen van de wereld. Zelfs de explosieve groei van de lowcost-maatschappijen lijkt hier wat te matigen in het afgelopen jaar. Onder druk van de hoge brandstofprijzen parkeert een bedrijf als Ryanair een flink deel van de vloot gedurende de dunnere maanden, omdat de inkomsten geen gelijke pas houden met de hogere kosten van fuel. Desondanks blijft de concurrentie binnen Europa moordend en slagen maar weinig maatschappijen erin wat te verdienen. Positieve uitschieters binnen de door de VNV erkende bedrijven in Nederland zijn Transavia en ArkeFly. Evert van Zwol, president 4 5

7 Transavia is er goed in geslaagd terug te komen van de forse verliezen uit de achterliggende periode en draait weer zwarte cijfers. Extra aandacht voor het vliegen vanaf de regionale vliegvelden Rotterdam en Eindhoven brengt complicaties met zich mee, maar is vanuit een werkgelegenheidsperspectief natuurlijk mooi. De flinke capaciteitsuitbreidingen bij ArkeFly zwakken richting einde van het jaar wel af maar geven toch een beeld van een speler in de markt in Nederland die niet meer weg te denken valt. De traditionele carriers zoals Air France en KLM hebben het ondertussen nog steeds erg moeilijk. Na een veel te korte opleving na de financiële crisis drukken de tegenvallende economie en hoge brandstofkosten de performance. Dit beeld ziet men overigens terug bij veel van de concurrenten, maar bij AF/KLM lijkt de situatie er relatief zelfs slechter voor te staan dan bij anderen. Een opvallende positieve uitzondering is Delta Airlines in de Verenigde Staten. Deze SkyTeam- en Joint Venture-partner is als een van de weinige grote netwerkcarriers wel in staat geweest de gestegen brandstofkosten door te berekenen aan de passagiers. Een gelukkig door vrijwel iedereen gevoelde behoefte voorzichtig om te springen met capaciteitstoename maakt dat er voor de toekomst niet gewanhoopt hoeft te worden. Inmiddels zijn in 2012 de gesprekken over de rol van het personeel bij het gezond maken van de bedrijven op gang gekomen. De Europese Unie en ook veel landen binnen Europa blijven intussen hun best doen om de eigen luchtvaartindustrie dwars te zitten. Eenzijdig invoeren van het Emission Trading System leidt voorafgaand aan de invoering in 2012 al tot oplopende internationale spanningen. Tegenmaatregelen van landen als de VS, India, China en Brazilië lijken verre van ondenkbaar. De agressieve expansie van de carriers in het Midden-Oosten accelereert gedurende Deze maatschappijen en staten beschikken kennelijk over vrijwel ongelimiteerde hoeveelheden cash en kijken ook in Europa nadrukkelijk naar het overnemen van delen van luchtvaartbedrijven. Air Berlin kreeg in Etihad een nieuwe deeleigenaar en Qatar investeerde bijvoorbeeld in Cargolux. Canada is een van de weinige landen die de echte bedreiging van deze Gulfcarriers ziet en weigerde Emirates de gevraagde forse uitbreiding van vluchten. Daarop besloot de UAE de Canadese luchtmachtbasis te sluiten en Canadese passagiers zeer fors verhoogde visumkosten te berekenen. Een teken aan de wand? Ongetwijfeld laat 2012 zien hoe dit verder verloopt.

8 KLM Waar de eerste helft van het jaar een voorzichtig economisch herstel liet zien, met positieve cijfers en vooruitzichten, boog het beeld gedurende de zomer om naar een zich verdiepende eurocrisis. KLM ondervond de gevolgen van de crisis, toenemende concurrentie en een immer stijgende brandstofrekening. Dit kreeg zijn weerslag op de overleggen met de VNV. Ringvaart-akkoord Eén groot thema sprong er in 2011 uit: de inpassing van Martinair in de KLM-groep. Een dossier dat al twee jaar liep en steeds verder haar ontknoping naderde. Dat gebeurde begin juli met het bereiken van het Ringvaart-akkoord (RVA). Kern van het veelomvattende akkoord is het op de KLM-senioriteitslijst opnemen van alle Martinairvliegers en de verschillende activiteiten (passage/vracht) bij een van de bedrijven concentreren. Martinair zal alle full freighter-toestellen binnen de KLM-groep opereren met de bestaande Martinair-vliegers, die per 1 januari 2014 aan de KLM-senioriteitslijst worden toegevoegd. KLM richt zich primair op passage en zal een aantal extra bestemmingen aanvliegen in het Caribisch gebied. Voor het surplus aan Martinair-vliegers is een overstap naar een beginfunctie bij KLM gecreëerd met behoud van salaris. Na een intensief communicatietraject werd het akkoord in september aangenomen waarmee een veelomvattend dossier gesloten werd. Cao afgelopen De cao-onderhandelingen stonden voor de tweede helft van het jaar op het programma. Waar 2011 initieel een sterk herstel uit de crisis liet zien, tekende zich in het najaar de eurocrisis af. In het licht van de sterker wordende crisis zag KLM redenen tot heroverweging van de arbeidsproductiviteit. In dit onzekere klimaat bleek het lastig een cao overeen te komen. Overeengekomen protocollen en afspraken: Protocol senioriteit Martinair-vliegers Protocol Actualisatie cao KLM-vliegers 2007/09 Protocol cao voor KLM-vliegers 2009/10 Goedkeuring n.v.t. verklaren artikel 4.7 op Martinair Protocol Ringvaart-akkoord Goedkeuring tekstwijziging bijlagen 5A/C Protocol Interbids Pilot codeshare Transavia Protocol Nieuw Boekjaar Een tussentijdse afspraak zorgde voor ruimte voor een dialoog tussen werkgever en werknemersorganisaties over de toekomst van KLM op langere termijn. Deze dialoog wordt in 2012 gevoerd, waarna de cao-onderhandelingen worden afgerond. Vooruitblik Het monitoren van de inpassing van het Ringvaart-akkoord en de naleving van de afspraken nemen in 2012 een groot deel van de werkzaamheden in beslag. Begin 2012 gaat voor de B737-vliegers het doen van verzoeken en biedingen via Interbids van start. Een vernieuwde interface verbetert het inzicht van de vliegers in het indelingsproces en introduceert een nieuwe manier van het verdelen van invloed op de indeling. Voorts zullen de VNV en KLM een onderzoek starten naar eventuele verbeteringen aan het harde verzoekensysteem, waaronder de huidige Superjokers/-Vluchten en click-bids. Ook wordt verder gegaan met het cao-traject. Begin van het jaar vinden gesprekken plaats met de KLM-bedrijfsleiding over de bedrijfseconomische situatie en de aanpassingen die naar mening van het bedrijf noodzakelijk zijn. Het vervolg van het cao-overleg is in het voorjaar gepland. Het streven is om tot nieuwe afspraken te komen over de toevoeging van Alitalia en Martinair in de bestaande Joint Ventures, de zogenaamde productieafspraken. Ook de invulling van het Pensioenakkoord zal definitief worden, waarna de VNV de invloed van deze door overheid en sociale partners gemaakte afspraken op haar regelingen gaat analyseren. 8 9

9 Overeengekomen protocollen: Protocol detachering Martinair-vliegers bij transavia.com Protocol Martinair-cao vliegers 2011 Protocol Ringvaart-akkoord Martinair Het jaar stond volledig in het teken van het in juli 2011 bereikte Ringvaart-akkoord. Iedere dag, week en maand waren er nieuwe thema s te bespreken die onderdeel zouden kunnen worden van het akkoord. Er was voortdurend overleg tussen Martinair, KLM en de VNV om te komen tot een allesomvattende deal voor de uitfasering van de B767 en de integratie van de full freighters binnen het bedrijf. Vervolgtraject Ook na het akkoord volgde een lang en moeizaam traject om te komen tot een allesomvattende protocollaire tekst. In twee extra ingelaste ledenraadsvergaderingen in september is het uiteindelijke protocol met overgrote meerderheid van zowel de KLM- als de Martinair-ledenraad aangenomen en kon de uitvoering van het Ringvaartakkoord ter hand worden genomen. Hierbij kwamen als eerste de naar KLM overstappende vliegers in beeld en de interne omscholingen die deze overstap binnen Martinair veroorzaakte. Tweede doel was het hernieuwd opbouwen van een goede en gezonde basis tussen de bestuursleden en de ledenraadsleden van Martinair. In verschillende sessies is teruggekeken op het bereikte akkoord en tevens vooruitgekeken naar de nabije toekomst, waarin de overgang van alle Martinair-vliegers naar de KLM-cao plaats zal gaan vinden. Cao Het in december 2010 met Martinair bereikte cao-principeakkoord moest, na amendering door de Martinair-ledenraad, opnieuw met de werkgever worden uitonderhandeld. Gelukkig zag de Martinair-directie in dat een nieuwe ronde van cao-onderhandelingen opstarten toen niet opportuun was. In het voorjaar werd het gewijzigde protocol aangenomen door de ledenraad en werd onder meer met terugwerkende kracht een loonsverhoging doorgevoerd. Korte termijn De integratie van de Martinair-vliegers binnen de KLM-cao moet per 1 januari 2014 zijn afgerond. De bestuursafdeling Martinair zal dit traject zo goed mogelijk laten verlopen. De overstappende Martinair-vliegers krijgen in 2012 behalve met een nieuwe werkgever ook vrijwel allemaal te maken met een nieuw type vliegtuig. Voor de ex-b767-vliegers zal het bovendien wennen zijn om vracht te vliegen. De groep gezagvoerders die voorlopig in de rechterstoel moet plaatsnemen heeft hiervoor zeker niet gekozen. Ook het routepatroon van de vrachtvliegtuigen zal in 2012 veelvuldig aangepast worden. In een economische moeilijke tijd zal het zoeken zijn naar de winstgevende routes en zal het aanpassingsvermogen van de vliegers zeker nog verder aangesproken worden

10 Transavia V oor het eerst in 32 jaar moest Transavia verlies laten zien. Met een nieuwe visie en een duidelijke plaats binnen de KLM-groep heeft het vernieuwde management zich tot doel gesteld om Transavia op korte termijn weer winstgevend te maken. Rode cijfers gebroken boekjaar De rode cijfers kwamen mede door het stopzetten van de Denemarken-operatie en de daaruit voortvloeiende kosten was het laatste gebroken boekjaar aangezien de overstap is gemaakt naar een kalenderboekjaar. Dit boekjaar van negen maanden is op 31 december 2011 afgesloten met een bescheiden winst. Gezien de marktomstandigheden en de situatie bij andere luchtvaartmaatschappijen is dit een zeer goed resultaat. Martinair-integratie en Transavia In september werd de Transavia-ledenraad gekend in het Ringvaart-akkoord en werd toestemming gevraagd om af te zien van een productieafspraak uit de Transavia-cao. Pas na een informatiesessie met de ledenraad en inzage in een KLM-brief waarin de bestaande productieafspraken worden herbevestigd, ging de ledenraad alsnog akkoord met het afzien van het desbetreffende artikel uit de Transavia-cao. Afbouw/deeltijdregeling Sinds de invoering van de deeltijdmogelijkheid in 1995 was het nog een open punt dat naar een oplossing moest worden gezocht voor vliegers die vanuit deeltijd de afbouwregeling ingaan. Aangezien dit lang niet speelde, is pas later getracht om tot definitieve afspraken te komen. Uiteindelijk is in december 2011 de nieuwe regeling goedgekeurd door de ledenraad. De huidige afspraken voldoen aan de fiscale en civiele wetgeving en behoeden de vlieger en Transavia voor grote naheffingen. Tegelijkertijd met de afbouwregeling heeft de VNV Transavia kunnen overtuigen van de voordelen om te komen tot een deeltijdregeling. Tot nu had elke in deeltijd vliegende vlieger een individueel contract daarover met Transavia. Dat is met de nieuwe deeltijdregeling verleden tijd. Studie WRR Transavia wil, om de winstgevendheid van het bedrijf te vergroten en te continueren, bedrijfsbreed een productiviteitsverhoging realiseren van circa 10%. De VNV heeft voorgesteld om in werkgroepverband een uitgebreid WRRonderzoek te houden waarbij tevens een externe deskundige partij wordt ingeschakeld. Deze externe partij, IPSC is een onderdeel van de Amerikaanse vliegervereniging ALPA, is een aantal keren langs geweest voor onderzoek en heeft naast gesprekken met de VNV ook onderzoek gedaan binnen diverse afdelingen van Transavia. In oktober 2011 heeft IPSC haar rapport gepresenteerd tezamen met een aantal aanbevelingen. Overeengekomen protocollen en afspraken: Protocol inhuur eerste officieren (4 maart oktober 2012) Goedkeuring principeakkoord cao Transavia-vliegers Goedkeuring Afrondingsregels Goedkeuring wijziging artikelen Bijlage 21 Goedkeuring n.v.t. verklaren artikel 4.13 op Martinair Goedkeuring principeakkoord aanpassing afbouwregeling (bijlage 25) Vooruitblik Nadat in 2011 het protocol van de cao met enkele amenderingen door de ledenraad werd goedgekeurd, vinden in februari 2012 de eerste onderhandelingen plaats voor een volgende cao. Van de kant van Transavia zal de nadruk liggen op productiviteitsverhoging van de vliegers. Transavia heeft een behoorlijk aandeel van haar productie weten te realiseren vanaf regiovelden. Vooral Rotterdam en Eindhoven laten een flinke groei zien. De wens van Transavia is om in de toekomst Eindhoven en eventueel ook andere velden als basis te verwelkomen. De VNV is verheugd met de groei en is bereid constructief mee te denken hoe dit vormgegeven zou kunnen worden. Zij zal zich echter zeer kritisch opstellen als de arbeidsvoorwaarden van de Transavia-vlieger geraakt worden

11 In 2012 is de uitwerking van het pensioenakkoord aan de orde. Ook de VNV beraadt zich over het pensioenakkoord en de te nemen stappen. Per 1 januari 2013 verloopt het contract met Aegon. In dat kader volgt de VNV aandachtig de onderhandelingen tussen de SPTV en de verschillende pensioenuitvoerders. Overige maatschappijen ArkeFly Terugblik 2011 De eerste helft van het jaar lag de focus voornamelijk op de cao-onderhandelingen voor de tweede cao. Het bleek lastig om tot overeenkomst te komen met ArkeFly. In mei en juni liep het overleg tot tweemaal toe vast en werd een Actie Informatie Team ingesteld om, indien nodig, acties te organiseren. Ondanks de oplopende druk bleken ArkeFly en de VNV in staat om met open vizier naar een oplossing te blijven streven. Op 6 juli werd een principeakkoord gesloten en met meerderheid van stemmen werd de cao door de leden goedgekeurd. Naast een structurele salarisverhoging werd nu ook een in de eerste cao nog ontbrekende Regeling Vlieger Loopbaan overeengekomen. Ook een aantal knellende geschilpunten op WRR-gebied is opgelost. Daarnaast zijn aanvullende afspraken gemaakt over Interchange, inzet van freelancers en personeel van derden. Ook is een bijlage over het gebruik van vluchtgegevens en onderzoek naar een voorval opgenomen in de cao. De vloot van ArkeFly groeide van zes naar tien vliegtuigen. Twee Boeing 737 s en twee Boeing 767 s werden aan de vloot toegevoegd. Het aantal bestemmingen nam toe maar ook werden bestemmingen meer aangevlogen en rotaties gecombineerd. Dit alles leidde tot een stijging van het gemiddelde aantal vlieguren per vlieger. Het aantal vliegers nam in 2011 met circa 50 man toe. Vooruitblik 2012 Omdat de looptijd van de cao tot 1 april 2013 is, worden waarschijnlijk aan het eind van het jaar de volgende cao-onderhandelingen opgestart. Uiteraard blijft het reguliere overleg tussen de vliegercommissie en de Vliegdienst 15

12 plaatsvinden. Een aantal zaken staat op de overlegagenda om eventueel tussentijds aan te passen. Zo kijken de VNV en ArkeFly bijvoorbeeld naar een betere, eerlijkere vakantieregeling. De boekingen voor 2012 lijken door de crisis tegen te vallen. Gevolg is dat een Boeing 737 voor een jaar naar de zuiderburen verhuist. JetAirFly zal de B737 inzetten in de productie en er kunnen (vrijwillig) een aantal vliegers van Arke- Fly mee om de kist te vliegen. Er worden geen nieuwe vliegers aangenomen, een aantal promoties gaat niet door en freelancers zullen minder ingedeeld worden. CHC Terugblik 2011 Behoud van het contract met Gaz de France (een van de grootste klanten van CHC) was een van de speerpunten. Hiermee is het bedrijf weer verzekerd van vijf jaar werk op de Noordzee. Het afgelopen jaar is in goed overleg gewerkt aan het openstaande item na de laatste cao-onderhandelingen, een standby dienst -regeling. CHC wil de regeling gebruiken om aan de vraag van de klant te kunnen voldoen in geval zich een ad hoc-vlucht voordoet. Het protocol hiervoor wordt voorjaar 2012 aan de leden ter stemming voorgelegd. In november gaf CHC aan wereldwijd een reorganisatie door te gaan voeren onder de naam 100 square. Dit project moet enerzijds een besparing van 100 miljoen opleveren en aan de andere kant een cashflow van 100 miljoen genereren. De (personele) gevolgen van de reorganisatie zijn nog niet geheel te overzien. Het lijkt erop dat dit voor de vliegers van CHC Nederland geen directe gevolgen zal hebben. Vooruitblik 2012 Het 100 square -project wordt in 2012 verder uitgerold en is opgedeeld in zeven werkprocessen, binnen verschillende onderdelen van de organisatie, waarbij binnen elk proces de focus op kosten ligt. Base Transformation is een van de zeven processen, waarbij het uitgangspunt is dat CHC een helikopterbedrijf van wereldformaat is met klantgerichtheid en winstgevendheid. Base Transformation wordt over alle bases uitgerold. De VNV zal de aangekondigde reorganisatie op de voet volgen. CHC onderzoekt bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om over te gaan naar one AOC. Dat zou kunnen betekenen dat CHC Nederland onder een buitenlandse AOC komt te vallen. De zes Sikorsky S-76B s, al operationeel in de vroege periode van Schreiner Airways, zullen vanaf 2012 gefaseerd verdwijnen. Hiervoor in de plaats komt één Sikorsky S-92 en drie nieuwe AW-139 s, wat het totaal AW s brengt op acht. Alle S-76B-vliegers worden omgeschoold naar de AW-139. Eind 2012 zullen de vliegers in de cockpit gebruik kunnen maken van de ipad. Omdat de looptijd van de huidige cao eindigt op 1 mei 2013, zullen in de tweede helft van 2012 waarschijnlijk weer de eerste onderhandelingen voor een nieuwe cao plaatsvinden. KLM Flight Academy Terugblik 2011 De cao van de vlieginstructeurs van de KLM FA verliep 1 januari De onderhandelingen voor een nieuwe cao waren tijdelijk opgeschort vanwege de overgang naar een nieuw pensioenfonds (het KLM Grondfonds) vanwege de plotselinge liquidatie van het bestaande pensioenfonds SFP. Aan het einde van het jaar werd een principeakkoord gesloten tussen de KLM FA, de Unie en de VNV. Met terugwerkende kracht is de cao per 1 januari 2011 ingegaan, met een looptijd van 24 maanden tot 1 januari Vijf vlieginstructeurs hebben, zoals contractueel in de cao is vastgelegd, de overstap naar KLM gemaakt. Zij zijn inmiddels als vlieger aan het werk. De school heeft in samenwerking met KLM een ITQ (Initial Type Qualification) voor de B747 ontvangen. Nu deze is goedgekeurd, wordt ook gewerkt aan een ITQ voor de overige wide-bodies van KLM. De ITQ zal op den duur de huidige eindopleiding van de KLM FA gaan vervangen. Vooruitblik 2012 De huidige cao loopt tot eind In de tweede helft van dit jaar worden de onderhandelingen weer opgestart voor een nieuwe cao. De vooruitzichten voor de KLM FA zijn vooralsnog niet positief en de economische vooruitzichten geven allerminst aanleiding om te denken dat het snel beter gaat in de luchtvaart. De school is inmiddels toch begonnen met het opleiden van 75 studenten in 2012, in plaats van jaarlijks 60 studenten in 2010 en

13 Internationale zaken E en jaar van contrasten was De Europese luchtvaart leek een positief resultaat te gaan genereren, maar halverwege het jaar werd het prille herstel van de vorige crisis verstoord door zorgen over de kredietwaardigheid van Europese landen. Ook de onrust in de Arabische landen en een hoge olieprijs leidden tot marginale of negatieve resultaten. Sommige maatschappijen veranderden daarom drastisch van strategie, wat vaak tot conflicten leidde met de vakverenigingen (bijvoorbeeld Qantas en Iberia). Andere maatschappijen lukt het niet om een kansrijke strategie te formuleren, zoals het Tsjechische CSA en balanceerde daarmee in 2011 op de rand van faillissement. De VNV heeft deze vakverenigingen veelal met een persoonlijke brief ondersteund. Ook hier was een succesvolle verkiezing tot IFALPA deputy president van René de Groot. Op de 66e IFALPA-conferentie in Chiang Mai, Thailand, werd hij samen met de Amerikaan Don Wykoff (president) gekozen. Het team heeft enkele belangrijke veranderingen doorgevoerd binnen IFALPA. Zo verdwijnt de vestiging van IFALPA in Engeland en vormt Montreal voortaan alleen de thuisbasis. Een logische plek gezien de aanwezigheid daar van ICAO. Als voorzitter van de commissie Administration & Finance werd Frank Nauta gekozen. SkyTeam Pilots Association Tijdens een van de twee SPA meetings, in Utrecht in oktober, gaven KLM CEO Peter Hartman, EVP FO en dep COO KLM Michiel van Dorst en EVP Flight Operations Air France, Eric Schramm presentaties. Voor het eerst in de historie was er een delegatie van China Eastern, wat inzicht gaf in de situatie van de Chinese vliegers. Met deze bijeenkomsten houdt de VNV gevoel bij de arbeidsomstandigheden van de vliegers binnen het voortdurend uitbreidende SkyTeam. Tussen Air France ALPA en de VNV is er gedurende het hele jaar intensief en prettig contact geweest over diverse onderwerpen. ECA Een onderwerp dat steeds meer aandacht vergt van de European Cockpit Association (ECA) is de voorgestelde FTL-wetgeving, door EASA gepubliceerd in een zogenaamd CRD (Comment Response Document). Over dit voorstel maakt ECA, met zijn 38 aangesloten vakverenigingen in Europa, zich nog steeds grote zorgen. Het document kreeg maar liefst commentaren van belanghebbenden tijdens de eerste consultatieperiode in het voorjaar. De opinie van drie vooraanstaande wetenschappers op het gebied van vliegwerktijden is maar gedeeltelijk verwerkt door EASA. ECA probeert het voorstel via geïntensiveerd lobbywerk een wetenschappelijke basis te geven. Een van de speerpunten van de VNV, namelijk het vergroten van bestuurlijke invloed op ECA-niveau, werd bewerkstelligd door de verkiezing van Nico Voorbach als president van ECA, voor een periode van twee jaar. IFALPA Net zoals bij ECA, ambieerde de VNV bestuurlijke posities binnen IFALPA

14 Professionele zaken Diverse bijeenkomsten werden georganiseerd, er was veel aandacht voor het internationale speelveld, maar de belangrijkste werkzaamheden waren uiteraard het leveren van bijstand aan de leden. De VNV werd aan het begin van het jaar geconfronteerd met een ongeval op Schiphol. Bij het wegrijden van een KLM B747 op het de-icing platform kwam een de-icing truck ten val waarbij de bestuurder zwaar gewond raakte. Bij een dergelijk incident willen diverse partijen, waaronder de luchtvaartautoriteiten, onmiddellijk invulling geven aan hun verantwoordelijkheden. Dat kan op gespannen voet staan met andere belangen, waaronder die van de luchtvaartmaatschappij en haar betrokken werknemers. Naar aanleiding van dit incident werd het Draaiboek Voorvallen met de bijbehorende procedures aangepast en opnieuw onder de aandacht gebracht van de luchtvaartmaatschappijen. Een belangrijke verbetering is de permanente beschikbaarheid van externe juridische bijstand via een gerenommeerd advocatenkantoor die specifieke kennis over luchtvaartgerelateerde zaken heeft. Maatschappijen De bestuursafdeling Professionele zaken werd onder andere betrokken bij de overgangsregeling in het Ringvaart-akkoord. Ondanks de onzekerheden en grote veranderingen voor de Martinair-vliegers bleven grote problemen op professioneel vlak uit. Bij CHC zorgde een reeks van voorvallen voor het op de proef stellen van een goede scheiding van de arbeidsvoorwaardelijke kant en de beroepsinhoudelijke kant van de vereniging. Met KLM en KLC is onder meer gesproken over een beoogde verandering in de wijze van trainen. Zowel Transavia als KLC zijn begonnen met het implementeren van ATQP, wat staat voor Alternate Training and Qualification Program. Insteek is meer trainen en minder checken gebaseerd op evidence based training. Verder zorgde de opleidingsgolf voor een toename van het aantal beoordelingszaken, en er waren de nodige medische gevallen. In één geval werd een beroep gedaan op de Adviescommissie Medische Verklaringen voor de Luchtvaart liet gelukkig een voorzichtig herstel zien in de relatie met Transavia. Er was sprake van een verbeterende verstandhouding en een groeiend vertrouwen in elkaars intenties. Bij ArkeFly staat het opbouwen van een goede relatie nog in de kinderschoenen. Dit heeft vooral te maken met het verschil van inzicht in een aantal essentiële onderwerpen op het gebied van human factors. Te denken valt aan het promotietraject met bijbehorende psychologische keuringen, invulling van de roosters maar ook de wijze waarop het bedrijf omgaat met haar werknemers. Commissies De drie commissies Training & Beoordeling, Aeromedisch en Commissie Juniore Vliegers vormen samen het hart van de bestuursafdeling Professionele zaken. De commissie Training en Beoordeling werd betrokken bij diverse discussies over beleidsmatige aspecten inzake trainingen. De adviezen en aanbevelingen zijn een waardevolle ondersteuning voor het beleid van de bestuursafdeling Professionele zaken. De commissie had daarnaast haar handen vol aan een continue stroom van beoordelingszaken. De Aeromedische commissie kreeg een flink aantal individuele zaken te behandelen, waarvan een aantal langdurig en zorgelijk. De commissie Juniore Vliegers organiseerde eind 2011 een themamiddag met als insteek op basis van de resultaten van een succesvolle enquête de problematiek van de juniore vlieger onder de aandacht te brengen van de stakeholders, uitgezonderd de vliegscholen. De bijeenkomst werd zeer goed bezocht en opnieuw werd duidelijk dat de problematiek uiterst serieus is. Zowel de overheid als de banken realiseren zich inmiddels dat aandacht voor deze problematiek absoluut vereist is. Er wordt intensief geïnventariseerd wat de mogelijkheden zijn om de problemen structureel aan te pakken. Projecten Veel tijd is gestoken in het actief ondersteunen van het collegiale opvangprogramma CIRP. Zo werd een themamiddag georganiseerd waarbij de 20 21

15 succesvolle Duitse Stiftung Mayday een presentatie gaf. Bijzondere mijlpaal was een bijeenkomst in Parijs waarbij het management van Air France werd geïnformeerd over het functioneren van het CIRP-programma. Een delegatie met vertegenwoordigers van SNPL, ALPA International (VS en Canada), de VNV en KLM IFS (cabine) wisten Air France te overtuigen van de noodzaak van dit opvangprogramma. Naar verwachting begint Air France in 2012 haar eigen CIRP-programma. De werkgroep Problematisch Middelengebruik werkt aan het opzetten van een nieuw opvangmodel, gebaseerd op het HIMS-programma in de VS. Er is veel aandacht voor de ontwikkelingen en directe stakeholders zijn geïnformeerd. Ook de overheid is benaderd om actief deel te nemen vanaf het moment van de oprichting. Verwachting is dat medio 2012 het eerste officiële concept gepresenteerd kan worden. De tweejaarlijkse bijeenkomst voor individuele belangenbehartigers vond voor de derde keer plaats. Hierbij komen de verschillende aanbieders van individuele begeleiding bij elkaar en wordt in kaart gebracht wie welk specialisme kan bieden. Voor het eerst waren ook de gebruikers, de luchtvaartmaatschappijen, uitgenodigd. De Hufag (HUman Factors in Aviation Group) en de VNV werken aan een vervolg van het succesvolle Just Culture-symposium uit Met t Gilde van de LVNL zijn verkennende gesprekken gevoerd om een structureel overlegpodium op te zetten voor de vele raakvlakken op de beroepsgerelateerde onderwerpen. Vliegtechnische zaken E xtra aandacht was er in 2011 voor drie aspecten die behoren tot vliegtechnische zaken. Als beroepsvereniging wil de VNV zo vroeg mogelijk worden betrokken bij de ontwikkelingen binnen de sector. Dat kan zich afspelen op ministerieel niveau, maar geldt ook voor het reguliere overleg met de maatschappijen. Hoewel de VNV nadrukkelijk niet op de stoel van de AOC-houder wil gaan zitten, is er een duidelijk gezamenlijk belang in het delen van informatie. Gezien de zorgen die de VNV heeft over de terugtredende overheid in haar taak als toezichthouder en handhaver is het van belang daarover regulier en constructief overleg te hebben. Extra aandacht was er voor de onderwerpen Flight Data Monitoring, Analyse Bureau Luchtvaart, de Dreamliner en de ontwikkelingen rondom het vervoer van lithium. Deze actuele dossiers zijn projectmatig benaderd, waarbij ook de leden zijn betrokken. Voorts was er het implementeren van een effectief en gebruiksvriendelijk IT-werkplatform. Hierin kunnen de diverse commissies hun dossiers beheren en effectief met elkaar delen. Uiteraard worden de diverse vertrouwelijke dossiers, denk daarbij vooral aan die van de Security- en de AIG-commissies, afgeschermd. Commissie Vliegtechnische zaken (VTZ) Met KLM/KLC, Martinair en Transavia is in 2011 overleg geweest en informatie uitgewisseld. Met KLM is gesproken over de vulkanische asoperatie, de implementatie van RAAS en de verschillende waarschuwingsmodes, birdstrike risico s, invulling en uitvoering van Safety Management in de organisatie, Maintenance Control Approval en digitalisering in de cockpit. Tweemaal per jaar hebben AF ALPA en de VNV vliegtechnisch overleg

16 Uitwisseling van ervaringen zijn zeer nuttig; standpunten zijn gezamenlijk ontwikkeld ten aanzien van diverse technische en operationele onderwerpen, zoals SMS, RAAS en Loss of Control. De consequenties van introductie van RAAS, Runway Alerting and Awareness System, zijn geanalyseerd met behulp van literatuuronderzoek en ervaringen van andere vliegerverenigingen. Zorgpunten zijn timing, presentatie en hoeveelheid van geluidswaarschuwingen. De geplande aanleg van een hoogspanningsleiding langs Schiphol is door de commissie op vliegveiligheid beoordeeld. Zowel ten aanzien van botsingsgevaar als van mogelijke interferentie van ILS- en GPS-signalen zijn mogelijke risico s in kaart gebracht. Er vonden twee bijeenkomsten plaats met het Luchtverkeersleiders Gilde over parallel starten op Schiphol, de converging approaches op 27 en 18C bij mindere weersomstandigheden en de problemen betreffende helikopteroperaties boven de Noordzee. Aircraft Design & Operations (ADO) Deze IFALPA-commissie houdt zich bezig met de ontwikkeling van beleid op het gebied van vliegtuigontwerp en de operatie van verkeersvliegtuigen. De commissie vertegenwoordigt verkeersvliegers wereldwijd en brengt haar stem uit inzake besluitvorming bij ICAO, nationale overheden, vliegtuigfabrikanten en luchtvaartmaatschappijen. ADO hield zich in 2011 bezig met Loss of Control, Emergency Landing-procedure, Wake Vortex-separatiecriteria, Unmanned Aerial Systems, RNP/RNAV/GNSS approach-procedures en nieuwe cockpitsystemen, waaronder EFB s en Synthetic Vision Systems. Air Traffic Services (ATS) Een groot aantal ontwikkelingen is gaande waar vliegers nu of binnen afzienbare tijd mee te maken krijgen, zoals nieuwe SID/STAR-definities, waarbij voornamelijk verticale restricties eenduidiger worden omschreven. De voorstellen hiertoe vanuit de ATS-commissie worden gesteund door zowel IFALPA als IFATCA. IFALPA is voorstander van harmonisatie van de transitiehoogte ( voet) boven Europa. Dit betekent een voordeel voor de veiligheid en de operatie, maar mogelijk een nadeel voor de capaciteit. Nieuwe loss com-procedures worden ontwikkeld. Tevens komen de verstrekkende ontwikkelingen op gebied van navigatie en ATC aan de orde zoals NextGen en SESAR, de invoering van Performance Based Navigation (PBN) en nieuwe Volcanic Ash contingency-procedures. Aerodrome Ground Equipment (AGE) Binnen IFALPA AGE kwamen onder meer de onderwerpen Runway Turn pads, LED runway and taxiway lighting, runway distance remaining signs en bird detection techniques aan bod. Verder wordt uitbreiding en professionalisering van de Local Runway Safety Teams nagestreefd. Training, Licensing en Operations (TLO) De werkgroep heeft tot doel om de ECA te adviseren over de strategie op het gebied van training, brevettering en operaties. Inmiddels zijn door EASA diverse regelingen en ontwerpregelingen geproduceerd waaraan de ECA actief heeft bijgedragen. Met de recente publicatie van Verordening 1178/2011 (de zogenaamde FCL-regelgeving) en het ontwerpbesluit inzake operaties lijkt de belangrijkste taak van de werkgroep voltooid. De komende vijf jaar staan nog talloze onderwerpen op de agenda waar ECA invloed op wil uitoefenen. Deze zijn echter zo specialistisch dat ze mogelijk in aparte workshops worden behandeld. Het gaat om onderwerpen als onbemande vliegtuigsystemen, kosmische straling, cabineluchtkwaliteit, arbeidsomstandigheden en veiligheid. Onlangs is daarom afgesproken dat de werkmethode van de TLO wordt besproken in de Executive Board van ECA. Air Traffic Management and Aerodromes (ATMA) Het werkterrein van deze commissie is de Europese in plaats van de mondiale regelgeving met betrekking tot luchthavens en luchtverkeersleiding. Op het gebied van Aerodromes zijn onderwerpen behandeld als: Airport Collaboration Decision Making, Eurocontrol Action Plan for the Prevention of Runway Excursions (EAPRE), European Adherence Campaign en Local Runway Safety Teams. Op het gebied van ATM speelden zaken als SESAR, runway incursions, TCAS RA downlinks en de vertaling van ICAO-richtlijnen naar EASA-regelgeving Helicopter Working Group Sinds 2010 kent de VTZ-commissie ook een helikoptervlieger die specifieke onderwerpen behartigt zoals offshore operatie, uncontrolled airspace en slechtzicht operaties. Ook vertegenwoordigt deze vlieger ECA in de werkgroep van EASA voor het maken van voorschriften voor offshore-operaties

17 EASA heeft daarvoor in 2011 een Rule Making Task Group opgericht. In de groep zitten vertegenwoordigers van de CAA s, helikopterfabrikanten, helikopter operators, ECA en EASA. Uitgangspunt voor de nieuw te ontwikkelen regels en richtlijnen zijn bestaande EASA-richtlijnen, veiligheidsstudies en ongevallenrapporten. In november 2011 kwam de groep voor het eerst bij elkaar. In 2012 wordt de analyse afgerond. Runway Excursion Working Group Eurocontrol leidt deze werkgroep die bestaat uit alle relevante Europese partijen, inclusief EASA. In 2010 is begonnen met de feitelijke Europese beleidsvorming inzake runway excursion prevention. Mede dankzij meerdere andere initiatieven is in 2011 op dit gebied behoorlijke voortgang geboekt. Naar verwachting wordt in 2012 een compendium met aanbevelingen gepubliceerd. Belangrijk is de consensus dat een runway excursion niet slechts een vliegerprobleem is, maar een algemeen probleem dat integrale aanpak behoeft. Landingstechnieken en take-off/landing performance-berekeningen worden geadresseerd. Committee on Aviation Environmental Protection (CAEP) De ICAO CAEP is het wereldwijde luchtvaartplatform voor beleid, onderzoek en certificatie op het gebied van geluid en emissies. IFALPA staat voor een verantwoorde groei van de luchtvaart, waarbij geluid en emissies worden beperkt door met nadruk een evenwichtig samenspel van technische vooruitgang, aanpassing van operationele procedures, operationele beperkingen (nachtsluitingen, beperkt baangebruik), zogenaamde market-based options en van omgevingsplanning, de zogenaamde land-use planning. Door IFALPA wordt herhaaldelijk betoogd dat veiligheid integraal moet worden meegewogen in het ontwerp van groene procedures en dat een terugval in vliegveiligheid hierbij niet wordt geaccepteerd. Het werk binnen CAEP wordt beter gecoördineerd met de overige operationele panels van ICAO. Een ICAO-document wordt met medewerking van IFALPA geschreven als standaard voor verantwoorde brandstofbesparingen in de vliegoperatie, variërend van gewichtsbesparing tot continuous descents. Deze aanwijzingen moeten dienen als blauwdruk voor operators. De luchtvaartsector heeft zich in 2011 stringente CO2-beperkingen ten doel gesteld voor de middellange en lange termijn. Deze kunnen slechts door grootschalige inzet van biobrandstof (samen met optimalisatie van luchtruimgebruik en technologische vernieuwingen) worden gerealiseerd. Nieuwe certificatie-eisen ten aanzien van geluid, fijnstof en CO2 worden ontwikkeld in CAEP. Emissiehandel is een politiek en juridisch steekspel geworden in plaats van een effectief beleidsmiddel. ICAO CAEP staat een wereldwijde invoering voor met gelijke behandeling voor alle deelnemers. Volcanic Ash Task Force Inzet van de VNV is om vliegen in de nabijheid van vulkaanuitstoot op verantwoorde wijze mogelijk te maken. In de ontwikkeling van de IFALPA-strategie is in 2010 door de VNV een belangrijke aanzet gegeven. Tot op heden is regelgeving echter nog niet afdoende om opnieuw een grootschalige luchtruimsluiting te voorkomen. Kritieke punten in ontwikkeling zijn: certificatie-eisen van vliegtuig en motoren, gezondheidsrisico s en accurate meting/modellering van vulkaanas. De VNV nam namens IFALPA in juli 2011 deel aan de tweede bijeenkomst van de International Volcanic Ash Task Force in Montreal. Hierbij is gepleit voor een onderbouwde aanpak van de problematiek van vulkanische as, onder meer gebaseerd op een door de staat goedgekeurd veiligheidsmanagementsysteem en betere en gestandaardiseerde informatieverstrekking. Verder is onder leiding en op initiatief van de VNV een amenderingvoorstel geschreven voor diverse ICAO-documenten. Met deze amendering wordt beoogd de versnippering van de operationele informatie over vliegen in of in de nabijheid van vulkanische as in ICAO-documenten en -handboeken te reduceren. Single European Sky ATM Research (SESAR) Het Europese luchtruim behoort tot de drukste in de wereld. Ontwikkelingen in structuur, organisatie en techniek moeten in een verenigd luchtruim meer efficiëntie en capaciteit van het luchtverkeer garanderen voor de toekomst, met een hoog niveau van veiligheid. Als onderdeel van het gemeenschappelijk Europees luchtruim staat SESAR voor de technologische dimensie. In 2011 is gestart met het testen en valideren van een aantal deelprojecten voor verticale begeleiding en naderingsprocedures. SESAR staat in 2012 in het teken van ontwikkeling en uitvoering

18 Runway Safety Team (RST) Schiphol Specifieke taak van het RST is het integraal initiëren, coördineren en bijsturen van maatregelen t.a.v. het terugdringen en/of voorkomen van Runway Incursions en Runway Excursions. In 2011 heeft het RST zich verdiept in de wijze waarop runway incursions en excursions geanalyseerd worden en aanbevelingen door het RST worden opgesteld. Ook de volgende onderwerpen zijn behandeld: coördinatie met OVV en LVNL, baankruisingen van sleepverkeer, RIASS (LVNL), winteroperatie en frictiemetingen en Annex 14-wijzigingen. Nederlandse Regiegroep Vogelaanvaringen (NRV) De NRV heeft tot opdracht het risico van vogelaanvaringen in Nederland te beperken. Een convenant wordt voorbereid waarin door de partijen gezamenlijk een viersporenbeleid met bijbehorende uitwerking is vastgelegd. Ruimtelijke ordening, foerageerbeperkingen, populatiebeheer en operationele maatregelen met behulp van een vogeldetectiesysteem maken hier deel van uit. Met de uitwerking ervan is al een voorzichtige start gemaakt. In eerste instantie ligt de focus van de regiegroep op de luchthaven Schiphol. De verwachting is dat het convenant in 2012 wordt ondertekend. Ook organiseerde de NRV een symposium Luchtvaart Vogelvrij, waar de VNV een presentatie gaf over de risico s van vogelaanvaringen in de burgerluchtvaart. Accident Investigation Group (AIG) De AIG telt 21 actieve leden die als verkeersvlieger werkzaam zijn bij luchtvaartmaatschappijen waarmee de VNV een cao met een bijlage regeling gebruik vluchtgegevens en vliegveiligheidsonderzoek heeft afgesloten. Deze bijlage regelt de participatie van een gekwalificeerde VNV-onderzoeker bij onderzoeken en (verplichte) vluchtanimaties. Opleidingen De VNV en ArkeFly hebben medio 2011 een cao afgesloten, waarbij een protocol betreffende het gebruik van vluchtdata in werking getreden. Dit maakt het noodzakelijk een investigator uit de ArkeFly-gelederen te selecteren en op te leiden. Naar verwachting zullen in 2012 meerdere opleidingen plaatsvinden om toekomstige uitstroom te kunnen opvangen. Onderzoeken en vluchtanalyses in 2011: KLM: 10 tot 15 vluchtanalyses, 4 voltooide onderzoeken en 6 lopende onderzoeken. KLC: 17 vluchtanalyses, 3 voltooide onderzoeken en geen lopende onderzoeken. Martinair: geen vluchtanalyses en voltooide onderzoeken en 3 lopende onderzoeken. Transavia: ong. 35 tot 40 vluchtanalyses, 7 voltooide onderzoeken en 2 lopende onderzoeken. CHC: 4 vluchtanalyses, 1 voltooid onderzoek en geen lopend onderzoek. OVV: 2 voltooide onderzoeken en 2 lopende onderzoeken. Internationaal Een ervaren AIG-onderzoeker heeft zitting in de Accident Analyses and Prevention Committee (AAP) van IFALPA. In mei 2011 organiseerde een kleine groep AIG-leden deze bijeenkomst. Tijdens een Flight Safety Day verzorgde professor Erik Hollnagel een zeer interessante presentatie over Functional Resonance Analysis Method (FRAM) en Resilience Engineering. Daarna volgde de tweedaagse AAP-vergadering. Met de technical advisors van ECA vond afstemming plaats over het EASA Loss of Control (LOC)-seminar in Keulen met betrekking tot de gewenste follow-up. Er is een position paper geschreven dat als basis zal dienen voor verdere acties van ECA bij het voorkomen van LOC-ongevallen

19 Security Commissie (SEC) De VNV Security Commissie maakt zich sterk voor een hoog security niveau. Zij werkt aan oplossingen en aan het tot stand komen van security wet- en regelgeving. De commissie kan haar doelen alleen bereiken door overleg met andere partijen. De VNV is daartoe vertegenwoordigd in allerlei gremia, nationaal en internationaal, op het gebied van aviation security. Gerealiseerde doelen In het najaar van 2011 heeft de EU wetgeving aangenomen die het gebruik van screening apparatuur binnen de EU reguleert. Daarin staat dat alleen scanners gebaseerd op de millimeter wave-techniek (zoals de security scan op Schiphol) gebruikt mogen worden en dat het gebruik van scanners aan strikte voorwaarden is gebonden ter garantie van de gezondheid en privacy. Zo mogen geen beelden worden opgeslagen en heeft de passagier c.q. het bemanningslid het recht op alternatieve screening, de zogenaamde opt-out - mogelijkheid. Scanners die gebruik maken van de x-ray technologie mogen in de EU niet meer worden gebruikt. In samenwerking met ECA en IFALPA wordt getracht om vergelijkbare regelgeving wereldwijd te realiseren. De commissie promoot het standpunt dat niet iedere passagier (en crew) op dezelfde wijze gescreend hoeft te worden. De filosofie van de VNV is dat het security regime op de luchthaven intelligent moet zijn, en gebaseerd op een risico- en dreigingsanalyse. In de VS draait met veel succes het Known Crew Member Security Screening Program. Crew maakt hierbij gebruik van speciale security checkpoints. Het idee achter dit programma is dat crew zich met biometrische gegevens identificeert. De status van het crewlid wordt real time gecheckt. Een soortgelijk project wordt gehouden in Canada. Binnen de EU is veel discussie over dit onderwerp. Verwacht wordt dat in 2012 enkele tests opgezet gaan worden. In principe wil de commissie hierin participeren. Op het gebied van vracht vindt de VNV dat de partijen die cargo aanleveren beter en vaker gecontroleerd zouden moeten worden, dat cargo op de luchthaven op random basis gescreend zou moeten worden (nu hoeft dat helemaal niet in de meeste situaties) en dat er geen onderscheid gemaakt zou moeten worden tussen all cargo- en passagierstoestellen. Deze beleidsvoorstellen zijn neergelegd bij ECA en in oktober aangenomen als ECA-beleid. ECA draagt deze standpunten uit naar de EU. De VNV security commissie vindt dat er (inter)nationaal nog steeds te weinig aandacht is voor unruly pax. Bij partijen wordt aangedrongen om het onderwerp meer prioriteit te geven op de security agenda en om een efficiënt, eenduidig, transparant zero-tolerance -beleid te bewerkstelligen. De VNV participeert actief in het Platform Unruly Passengers (PUP). Hierin probeert de VNV onder andere met de Koninklijke Marechaussee en het Openbaar Ministerie werkafspraken te maken. In 2011 was er wederom een toename van het aantal laserincidenten in Nederland. Deze toename komt overeen met de wereldwijde trend. Dit probleem vraagt dus een nationale en internationale aanpak. In Nederland is in 2011 het voorstel tot aanpassen van het Wetboek van Strafrecht tot stand gekomen. Het voorstel is om als overtreding strafbaar te stellen het vanaf de grond (bijvoorbeeld met laseraanstraling) in gevaar brengen of hinderen van vliegtuigen en als misdrijf aan te merken indien door opzet of schuld gevaar is ontstaan voor een luchtvaartuig. Deze wetgeving wordt verwacht in werking te treden in In overleg met betrokken partijen wordt gewerkt aan het bewerkstelligen van een simpele en standaard aangifte en vervolging. Internationaal heeft de VNV input gegeven aan het European Laser Seminar en een Laser Conference in de Verenigde Staten. In de VS is inmiddels ook federale wetgeving in voorbereiding. Vanuit de VS kwam in januari 2011 bericht dat in verband met een vastgestelde dreiging per direct de zuurstofgenerators uit alle toiletten moesten worden verwijderd. De VNV vindt dat met het openbaar maken van deze informatie er inderdaad een dreiging is en dat op termijn een alternatief gevonden moet worden voor deze generators. De VNV vindt echter dat onmiddellijke uitbouw, zonder alternatief, niet gerechtvaardigd is indien de safety impact in ogenschouw wordt genomen. Uiteindelijk deelde de EU onze mening en is besloten om de regelgeving van de VS (onmiddellijk uitbouwen) op dit gebied niet over te nemen

20 Doelen en onderwerpen in 2012 Aansluitend op de verwachte nieuwe wetgeving inzake de laserproblematiek wil de VNV komen tot een standaard aangifteprocedure en een effectieve vervolgingsprocedure. Gestreefd wordt naar (werk)afspraken met alle betrokken partijen, zoals LVNL, justitie, Kmar, politie, IVW en de maatschappijen. Internationaal zal vooral op Europees niveau verder aangedrongen moeten worden op bewustzijn en regelgeving. De regelgeving op het gebied van cargo security verandert in hoog tempo. De VNV tracht haar visie ook binnen IFALPA ondersteund te krijgen, om zo te ontwikkelen ICAO-regelgeving te beïnvloedden. De VNV ondersteunt de opzet van testprojecten op het gebied van future (passenger & crew) screening, inclusief differentiatie & common crew ID en is bereid te participeren in dergelijke tests. De Security Commissie wil meedenken en meepraten over het invullen van differentiatie en aan welke voorwaarden dit moet voldoen. Een nieuw onderwerp op de agenda is Cyber security. De werkomgeving maakt steeds meer gebruik van computers en datacommunicatie. Denk bijvoorbeeld aan vliegtuigbesturing en de paperless cockpit, maar bijvoorbeeld ook aan de toekomstige CPDLC en onbemande vliegtuigen (UAV s). Kennis op dit gebied moet uitgebreid en aangepast worden om te kunnen beoordelen wat de dreiging is, waar de dreiging vandaan komt, hoe groot deze is en hoe onze werkomgeving daartegen beschermd moet worden. Er zijn op (inter)nationaal gebied nog wel wat vorderingen te maken op het gebied van airspace security. Denk bijvoorbeeld aan COMLOSS en bomb threat-procedures. ECA Flight Data Working Group De belangrijkste onderwerpen van het afgelopen jaar waren het opstellen van een Europese blauwdruk voor coördinatie-afspraken tussen justitie en de onderzoeksraad, het ontwikkelen van een FDM-protocol, de herziening van de richtlijn verplicht melden van incidenten, inventariseren van de praktijk met rapportagesysteem ECCAIRS, reacties op het misbruik van CVR-data en deelname aan de Eurocontrol Just Culture taskforce. De oude EU-richtlijn uit 1994 is herzien en omgezet in een verordening die daarmee rechtstreeks wet wordt in de lidstaten. In deze verordening inzake onderzoek en preventie van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart is een bepaling opgenomen die lidstaten verplicht om samenwerkingsafspraken te (laten) maken tussen onderzoeksinstanties en alle andere partijen die bij activiteiten rond een ongeval betrokken zijn. Nederland kent het afstemmingsprotocol tussen OM en OVV. Dit is Europees gezien een uitzondering. De ECA-werkgroep heeft daarom samen met de federatie van verkeersleiders, IFATCA, een Template advance arrangements opgesteld en deze gepromoot bij de onderzoeksraden en ministeries van Transport in de EU. Hoewel veel luchtvaartmaatschappijen met vliegerverenigingen goede afspraken hebben over het toepassen van FDM (flight data monitoring) is dat nog lang niet Europees verspreid. Daarom is een FDM-protocol opgesteld met daarin de uitgangspunten die gebruikt zouden moeten worden bij het maken van afspraken over gebruik van FDM. Bij de Europese veiligheidsorganisatie EASA loopt een programma om in de EU het FDM verder te ontwikkelen. ECA brengt daar haar FDM-protocol als werkmateriaal in. De EU-richtlijn aangaande het verplicht melden van incidenten wordt herzien. De Europese commissie heeft als eerste stap een questionnaire opgesteld om informatie over de huidige praktijk en de wensen uit de luchtvaartsector te krijgen. In de ECA-werkgroep is meegedaan aan die enquête en ook in het vervolgtraject wordt het proces nauw gevolgd en input geleverd. De melder en de veiligheidsinformatie zoals recordergegevens, verklaringen van betrokkenen en interne bedrijfsonderzoeken moeten beter worden beschermd tegen misbruik door pers en justitie. Rekening houdend met alle verschillende juridische systemen in de verschillende lidstaten wordt dat een hele uitdaging. Het ECCAIRS-systeem is hieraan gerelateerd. Deze database wordt ook in Nederland gebruikt om de gerapporteerde voorvallen op te slaan. In Nederland betreft het zo n per jaar. Het ABL houdt zich daarmee bezig. Door diverse betrokken partijen ook ECA wordt betwijfeld of ECCAIRS wel het juiste systeem is. Het is het fundament onder zinvolle datavergaring en analyse daarvan, en moet in orde zijn voordat er waardevolle output te verwachten is

Ontwikkelingen in de luchtvaart. Overige maatschappijen

Ontwikkelingen in de luchtvaart. Overige maatschappijen verslag 4 5 8 11 13 15 20 24 22 39 42 Voorwoord Ontwikkelingen in de luchtvaart KLM Martinair Transavia Overige maatschappijen Internationale zaken Professionele zaken Vliegtechnische zaken Organisatie

Nadere informatie

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013 Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek Hans van Ruler 14 oktober 2013 Programma Introductie OVV Wettelijk kader aanbevelingen Over aanbevelingen Proces Twee voorbeelden

Nadere informatie

Maatregelen ter preventie van Alcohol (overmatig), drugs en medicijngebruik vliegend personeel van Nederlandse AOC houders.

Maatregelen ter preventie van Alcohol (overmatig), drugs en medicijngebruik vliegend personeel van Nederlandse AOC houders. Protocol Maatregelen ter preventie van Alcohol (overmatig), drugs en medicijngebruik vliegend personeel van Nederlandse AOC houders. Omschrijving Programma van maatregelen waaraan participerende AOC houders

Nadere informatie

Air Operations Regulation

Air Operations Regulation Air Operations Regulation Regulation 965/2012 Leonard Boer Senior beleidsmedewerker DGB - Directie Luchtvaart Voorstellen Leonard Boer Senior-beleidsmedewerker Ministerie van Infrastructuur en Milieu Afdeling

Nadere informatie

Hieronder treft u aan een samenvatting van de onderwerpen op de agenda van de Transportraad van 11 maart 2013.

Hieronder treft u aan een samenvatting van de onderwerpen op de agenda van de Transportraad van 11 maart 2013. GEANNOTEERDE AGENDA EU TRANSPORTRAAD 11 MAART 2013 Hieronder treft u aan een samenvatting van de onderwerpen op de agenda van de Transportraad van 11 maart 2013. Tijdens de Transportraad zal een beleidsdebat

Nadere informatie

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen.

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen. Kan Schiphol de reizigers nog wel aan in 2020? Eric Kroes Directeur van Significance Hoeveel luchtreizigers zijn er op Schiphol te verwachten in 2020? Kan de luchthaven die aantallen nog wel aan? Levert

Nadere informatie

Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector

Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector Gemeenschappelijke verklaring betreffende telewerken door de Europese sociale partners in de verzekeringssector I. Inleiding Sinds de Europese sociale partners meer dan tien jaar geleden, op 16 juli 2002,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

Protocol detachering medewerkers naar Nayak Aircraft services 2015

Protocol detachering medewerkers naar Nayak Aircraft services 2015 Protocol detachering medewerkers naar Nayak Aircraft services 2015 Regional Jet Center BV., gevestigd en kantoorhoudende op de luchthaven Schiphol, gemeente Haarlemmermeer (hierna RJC) en De Unie, gevestigd

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 16 maart 2004 (OR. fr) 6967/04 LIMITE AVIATION 56 AELE 3 OC 189

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 16 maart 2004 (OR. fr) 6967/04 LIMITE AVIATION 56 AELE 3 OC 189 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 16 maart 2004 (OR. fr) PUBLIC 6967/04 LIMITE AVIATION 56 AELE 3 OC 189 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad inzake een standpunt

Nadere informatie

Analyse AirFrance-KLM

Analyse AirFrance-KLM Analyse AirFrance-KLM 10-11-2010 door het Bestuur Alle zwarte tekst is vooraf gemaakt. Rode tekst is commentaar toegevoegd n.a.v. de analyseavond Algemene informatie Air France-KLM is een Frans-Nederlandse

Nadere informatie

Reageren op calamiteiten De inzet van brandweer op de luchthaven Schiphol. Marijn Ornstein 14 Oktober 2013

Reageren op calamiteiten De inzet van brandweer op de luchthaven Schiphol. Marijn Ornstein 14 Oktober 2013 Reageren op calamiteiten De inzet van brandweer op de luchthaven Schiphol Marijn Ornstein 14 Oktober 2013 INHOUD Intro Partners in veiligheid Safety binnen Schiphol Veiligheidsketen en activiteiten SEF

Nadere informatie

FAQ Medisch Specialist 2015

FAQ Medisch Specialist 2015 FAQ Medisch Specialist 2015 Bij medisch specialisten in dienstverband leven tal van vragen rondom de integrale bekostiging en de consequenties van ontwikkelde organisatiemodellen voor 2015. Dit document

Nadere informatie

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s,

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s, Speech door staatssecretaris Dijksma van Milieu op de Klimaatsessie over burgerluchtvaart en zeescheepvaart tijdens de gezamenlijke Informele Transport- en Milieuraad op 15 april 2016. Geachte commissarissen,

Nadere informatie

Tussenbalans en richten van het vervolgproces

Tussenbalans en richten van het vervolgproces Raadsnotitie Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal: Tussenbalans en richten van het vervolgproces Aan De gemeenteraad van Bloemendaal Van Waarnemend burgemeester van gemeente Bloemendaal

Nadere informatie

Nieuwe regels voor Europese ondernemingsraden. Inzicht in Richtlijn 2009/38/EG

Nieuwe regels voor Europese ondernemingsraden. Inzicht in Richtlijn 2009/38/EG Nieuwe regels voor Europese ondernemingsraden Inzicht in Richtlijn 2009/38/EG Wat zijn de taken van Europese ondernemingsraden? Europese ondernemingsraden (EOR s) zijn organen die de Europese werknemers

Nadere informatie

Above the turbulence

Above the turbulence Verkeersvliegers vliegen wel op de Autopilot, maar werken niet op de automatische piloot. NEXT GEN TRAININGEN Above the turbulence Een Management training in een Boeing 737 Full Flight Simulator We trainen

Nadere informatie

Factsheet Eindhoven Airport

Factsheet Eindhoven Airport Factsheet Eindhoven Airport Geschiedenis: - 1932 Vliegveld Welschap geopend - 1984 Passagiers terminal gebouwd - 2002 Komst Ryanair - 2006 Komst Wizz Air en Transavia - 2009 KLM stopt - 2013 Ryanair opent

Nadere informatie

BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY)

BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY) BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY) Versie 1.1 Bekende Afzender & AEO: 1 project, 1 partner Dit e-book bevat toelichting over de Bekende Afzender status en AEOcertificering. Wat houden beide erkenningen

Nadere informatie

Veiligheid. Veiligheidsprestaties

Veiligheid. Veiligheidsprestaties 30 Veiligheid Veiligheidsprestaties Sinds 1 januari 2012 is het zogenoemde SES Perfomance Scheme van kracht. In Nederland is het van toepassing op het Maastricht Upper Area Control Centre (MUAC), het Koninklijk

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.2 Operationeel leidinggeven

FUNCTIEFAMILIE 5.2 Operationeel leidinggeven Doel van de functiefamilie Aansturen van medewerkers en organiseren en superviseren van hun dagelijkse werkzaamheden teneinde een efficiënte en continue werking van het eigen team te garanderen en zodoende

Nadere informatie

Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens

Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens Afwijkingen inrichting, uitrusting en gebruik luchthavens Pagina 1 Luchthavens in Nederland zijn ingericht en uitgerust in overeenstemming met (inter)nationale voorschriften. Dit bevordert het veilig gebruik

Nadere informatie

KLM. Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen. Teun J Platenkamp KLM Security Services Sr Vice President

KLM. Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen. Teun J Platenkamp KLM Security Services Sr Vice President Omgaan met infrastructuren in Kritische Bedrijfsprocessen Veiligheid in de luchtvaart is een probleem van mensen en geen technisch probleem. Het gaat niet om leden van de bemanning en technici maar om

Nadere informatie

Bezoek Omgevingsraad Schiphol

Bezoek Omgevingsraad Schiphol 24 sept 2015 Bezoek Omgevingsraad Schiphol NLR - Amsterdam 24 september 2015 Welkomstwoord directie Marja Eijkman Divisiemanager Aerospace Operations NLR - Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum 7 sept

Nadere informatie

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Doel Initiëren, coördineren, stimuleren en bewaken van Arbo- en Milieuwerkzaamheden binnen een, binnen de bevoegdheid van de leidinggevende,

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Geachte lezer, Namens het Bestuur van IFMSA-NL, Hoogachtend, Roel van de Geer

Geachte lezer, Namens het Bestuur van IFMSA-NL, Hoogachtend, Roel van de Geer Geachte lezer, Voor u ligt het beleidsplan van de International Federation of Medical Students Associations The Netherlands (IFMSA-NL) voor het beleidsjaar 2013-2014. Hierin zijn de speerpunten voor het

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Kritieke onderhoudstaken

Kritieke onderhoudstaken Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart Advies nr. 06/2013 Kritieke onderhoudstaken GERELATEERD AAN NPA/CRD 2012-04 RMT.0222 (MDM.020) 10/06/2013 Samenvatting Dit advies betreft een veiligheidskwestie

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194 VERSLAG van: het Comité van permanente vertegenwoordigers (1e deel) aan: de Raad EPSCO Nr. vorig doc.: 9081/08

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Provinciale Staten van Noord-Holland

Provinciale Staten van Noord-Holland Provinciale Staten van Noord-Holland ` Voordracht Haarlem, Onderwerp: Kaderstelling Europabeleid door Provinciale Staten Inleiding Op 11 juni 2007 jl. is door de commissie FEPO de werkgroep Europa ingesteld.

Nadere informatie

Courtesy Vertaling. Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC. Taakomschrijving

Courtesy Vertaling. Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC. Taakomschrijving Courtesy Vertaling Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC Taakomschrijving Achtergrond Tegen het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw werd de wereldwijde opwarming van

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 Samenvatting van het advies met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die het bedrag beperkt

Nadere informatie

UKB Samenwerkingsverband van de Nederlandse Universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek

UKB Samenwerkingsverband van de Nederlandse Universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek UKB Samenwerkingsverband van de Nederlandse Universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek Reglement vastgesteld in de vergadering van het Samenwerkingsverband UKB op 26 oktober 1988 en herzien

Nadere informatie

Digital agenda Deel V. juli 2015

Digital agenda Deel V. juli 2015 Digital agenda Deel V juli 2015 Inhoudstafel Deel V - Bescherming en beveiliging van digitale gegevens... 1 V.1 Cybersecurity... 1 V.2 Beveiliging van betalingen... 3 V.3 Vertrouwen van de consumenten

Nadere informatie

Luchtvaart: voortgangsverslagen tonen aan dat kerndoelstellingen voor Europees luchtverkeersbeheer "op de tocht staan"

Luchtvaart: voortgangsverslagen tonen aan dat kerndoelstellingen voor Europees luchtverkeersbeheer op de tocht staan EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Luchtvaart: voortgangsverslagen tonen aan dat kerndoelstellingen voor Europees luchtverkeersbeheer "op de tocht staan" Brussel, 25 november 2011 Vandaag gepubliceerde voortgangsverslagen

Nadere informatie

Nieuwe werkwijze toezicht rond Schiphol. convenant Schiphol Airport Authority

Nieuwe werkwijze toezicht rond Schiphol. convenant Schiphol Airport Authority Nieuwe werkwijze toezicht rond Schiphol convenant Schiphol Airport Authority Nieuwe werkwijze toezicht rond Schiphol Vanaf 1 februari 2010 werkt de overheid voor enkele controle- en toezichtstaken samen

Nadere informatie

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE INFORMATIE. Nummer voorval: 2008031. Datum, tijd 1 voorval: 31 maart 2008, 12.07 uur

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE INFORMATIE. Nummer voorval: 2008031. Datum, tijd 1 voorval: 31 maart 2008, 12.07 uur ALGEMENE GEGEVENS Nummer voorval: 2008031 Classificatie: Ongeval Datum, tijd 1 voorval: 31 maart 2008, 12.07 uur Plaats voorval: Rotterdam Airport (EHRD) Registratie luchtvaartuig: PH-KIS Type luchtvaartuig:

Nadere informatie

Nieuwsbulletin Brandonderzoek

Nieuwsbulletin Brandonderzoek Nieuwsbulletin Brandonderzoek Foto Erik Schadelee Nieuwsbulletin Brandonderzoek augustus 2012 In dit nieuwsbulletin leest u welke vorderingen er binnen het project brandonderzoek van het CCV zijn gemaakt.

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 2113 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2014

Beleidsplan 2013-2014 Beleidsplan 2013-2014 Geachte lezer, Voor u ligt het beleidsplan van International Federation of Medical Students Associations The Netherlands (IFMSA-NL) voor het beleidsjaar 2013-2014. Hierin zijn de

Nadere informatie

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Ministerie van Verkeer en Waterstaat > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De heer J.G.M. Alders Ubbo Emmiussingel 41 9711 BC GRONINGEN Plesmanweg 1-6 2597 )G Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den

Nadere informatie

2 3 MEI 28H. uw kenmerk. ons kenmerk. Lbr. 14/042

2 3 MEI 28H. uw kenmerk. ons kenmerk. Lbr. 14/042 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad 2 3 MEI 28H Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel. (070) 373 8393 uw kenmerk bījlage(n) betreft Voortgang Informatieveiligheid ons

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 7.3.2014

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 7.3.2014 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 7.3.2014 C(2014) 1392 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 7.3.2014 houdende aanvulling van Richtlijn 2003/71/EG van het Europees Parlement en de

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein INFORMATIEPAKKET voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein Gemeente Leeuwarden Maart 2014 Blad 2 Blad 3 Algemene informatie Deze informatie

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Betrekken omgeving bij ruimtelijke initiatieven

Betrekken omgeving bij ruimtelijke initiatieven Betrekken omgeving bij ruimtelijke initiatieven Aanleiding Op 2 september heeft het college het volgende verzocht: Maak een voorstel betreffende de wijze waarop omwonenden worden geïnformeerd of betrokken

Nadere informatie

HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064

HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064 HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064 VAN AANNEMINGSBEDRIJF GEBR. DE KONING B.V. Naam Functie Datum Paraaf Opstelling: A.P. Kleiberg KAM-coördinator 12-03-2010 Autorisatie: M.

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Referentienummer 2016/SP/PERF/5300 Status Definitief Versienummer 1.0 Classificatie Openbaar Versiedatum 3 februari 2016

Nadere informatie

DSM Nederland t.a.v. de directie mevrouw E. Kuppens en de heer A. Nicolai Postbus 43 6130 AA SITTARD. 12 november 2014 0495 433187

DSM Nederland t.a.v. de directie mevrouw E. Kuppens en de heer A. Nicolai Postbus 43 6130 AA SITTARD. 12 november 2014 0495 433187 Postadres Postbus 10250, 6000 GG Weert DSM Nederland t.a.v. de directie mevrouw E. Kuppens en de heer A. Nicolai Postbus 43 6130 AA SITTARD Industrie T 0900 9690 (lokaal tarief) F 030 66 30 000 www.fnvbondgenoten.nl

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012.

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012. B-PHO 20 december 12; agendapunt 5 MEMO Noties ter beoordeling van de voortzetting en positionering van de PHO werkgroepen Kwaliteit en Handhaving Bouwstoffen en Ketenbeheer in relatie tot de ontwikkeling

Nadere informatie

Eindrapportage Sleipnir

Eindrapportage Sleipnir Eindrapportage Sleipnir Een oefening van het Ministerie van EL&I en de paardensector over de uitbraak van Afrikaanse paardenpest In opdracht van Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Nadere informatie

Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer.

Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer. Editorial Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer. Daarom kan Tasma Productions de veiligheidsboodschap

Nadere informatie

Betreffende beantwoording schriftelijke vragen van de heer Maxim van Luttikhuizen (SP) inzake Deregulering in het fysieke domein.

Betreffende beantwoording schriftelijke vragen van de heer Maxim van Luttikhuizen (SP) inzake Deregulering in het fysieke domein. Corsanummer: 1400276623 Op 16 oktober 2014 zijn bij de raadsgriffie vragen binnen gekomen van de heer Maxim van Luttikhuizen van de fractie SP gericht aan de voorzitter van de Raad op grond van ex artikel

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens: Naam ALFEN bv Adres Hefbrugweg 28 Plaats 1332AP Almere Tel 036 549 3400 website www.alfen.com KvK nr. 3903 7364 Pagina 1 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Stappen tijdens een reorganisatieproces. Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk?

Stappen tijdens een reorganisatieproces. Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk? Stappen tijdens een reorganisatieproces Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk? STAP 1 Het voornemen tot reorganisatie Iedere reorganisatie begint met het plan om te gaan reorganiseren. Dit plan komt

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid

houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid Besluit van houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid Op de voordracht van Onze Minister van Verkeer en Waterstaat van, nr. HDJZ/LUV/2007-, Hoofddirectie Juridische Zaken, gedaan

Nadere informatie

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014 Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag Veilingen emissierechten 2014 1 maart 2015 Samenvatting Veilingopbrengst Nederland Aantal rechten Opbrengst ( ) Gemiddelde veilingprijs ( ) EUA 1e kwartaal

Nadere informatie

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?!

Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Van individuele casuïstiek naar casusoverstijgende oplossing?! Kort verslag van een OC+-initiatief rond thuiszittende leerlingen uit het primair onderwijs in de regio Eindhoven November 2012 Een publicatie

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling

Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling Service Niveau Overeenkomst Digikoppeling Versie 1.3 Datum 26 mei 2015 Status Definitief Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555 4555 (10 ct p/m) e. servicecentrum@logius.nl

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers?

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Vragen en antwoorden over outsourcing-projecten Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Outsourcingprojecten zijn relevant voor medewerkers als een bedrijf niet alleen ICT-diensten

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Cliëntenraad BJZ Groningen 1. Inleiding

Jaarverslag 2013. Cliëntenraad BJZ Groningen 1. Inleiding Inleiding In 2013 kon Cliëntenraad van Bureau Jeugdzorg Groningen uitbouwen wat in het jaar daarvoor was gestart. De raad groeide van vijf naar acht leden. Met een scholingsdag werd een goede basis gelegd

Nadere informatie

COLLEGEBERICHT AAN DE RAAD Van : Burgemeester en Wethouders Reg. nr. : 4533853 Aan : Gemeenteraad Datum : 06-11-2013 Portefeuillehouder : B.J. Lubbinge, van Eijk, v. Muilekom ONDERWERP Planning programma

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Scenario s samenwerking in de regio

Scenario s samenwerking in de regio Scenario s samenwerking in de regio Opmerkingen vooraf: * Drie varianten naast elkaar gezet; 1. Gemeente blijft zelfstandig verder gaan; 2. Samenwerking BCH met 3D brede blik (dus vizier is vanuit gehele

Nadere informatie

De alles-in-1 Zorgapp

De alles-in-1 Zorgapp De alles-in-1 Zorgapp Tevreden cliënten en medewerkers Impact van zorgapps op de zorgverlening Meerwaarde van zorgapps in het zorgproces De rol van de zorgverlener verandert in rap tempo door nieuwe technologie

Nadere informatie

Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet.

Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet. Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet. Wat is de aanleiding voor het nietig verklaren van de medisch

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

4.3 HUISHOUDELIJK REGLEMENT. Krachtig, Sociaal en Solidair

4.3 HUISHOUDELIJK REGLEMENT. Krachtig, Sociaal en Solidair 4.3 HUISHOUDELIJK REGLEMENT Krachtig, Sociaal en Solidair COLOFON Deze publicatie is uitgegeven in opdracht van FNV pers. Concept & Branddesign: BTM Bataafsche Teeken Maatschappij, Rotterdam Vormgeving

Nadere informatie

Koninklijk Instituut Van Ingenieurs

Koninklijk Instituut Van Ingenieurs Koninklijk Instituut Van Ingenieurs De beroepsvereniging van ingenieurs en techniekstudenten KIVI Regio Leiden Bavak Security Thema: Integrated Security Management Optimale beheersbaarheid door geïntegreerde

Nadere informatie

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

Audiovisuele Mediacademie

Audiovisuele Mediacademie Audiovisuele Mediacademie mediarte.be, als spil voor talentmanagement in de audiovisuele sector mediacademie.be, als regisseur, moderator, facilitator en monitor voor talentmanagement in de audiovisuele

Nadere informatie

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004,

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004, Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 20 mei 2009 (26.05) (OR. en) PUBLIC 8723/4/09 REV 4 LIMITE CRIMORG 63 MIGR 43 E FOPOL 86 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het COREPER/de Raad Ontwerp-conclusies

Nadere informatie

Beleving op Schiphol

Beleving op Schiphol Beleving op Schiphol Schiphol wil Europe s preferred airport zijn. Dat lukt aardig: onze nationale luchthaven is ook dit jaar weer verkozen tot de beste van Europa en tot de nummer drie op de wereldranglijst.

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Whitepaper ERP Vreemde ogen

Whitepaper ERP Vreemde ogen Whitepaper ERP Vreemde ogen Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Handboek Energiemanagementsysteem

Handboek Energiemanagementsysteem Croon Elektrotechniek B.V. Facilitaire Diensten Hoofdkantoor Rotterdam Schiemond 20-22 3024 EE Rotterdam Postbus 6073 3002 AB Rotterdam Telefoon +31 10-448 33 44 www.croon.nl Handboek Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie