GRONDBEZIT IN HET. Siiiicirai^ RJ. van der Spek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GRONDBEZIT IN HET. Siiiicirai^ RJ. van der Spek"

Transcriptie

1 GRONDBEZIT IN HET Siiiicirai^ RJ. van der Spek BB

2 VRIJE UNIVERSITEIT TE AMSTERDAM GRONDBEZIT IN HET SELEUCÏDISCHE RIJK ACADEMISCH PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR IN DE LETTEREN AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT TE AMSTERDAM, OP GEZAG VAN DE RECTOR MAGNIFICUS DR. P.J.D. DRENTH, HOOGLERAAR IN DE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN, IN HET OPENBAAR TE VERDEDIGEN OP VRIJDAG 7 NOVEMBER 1986 TE UUR IN HET HOOFDGEBOUW DER UNIVERSITEIT, DE BOELELAAN 1105 DOOR ROBARTUS JOHANNES VAN DER SPEK GEBOREN TE ZOETERMEER 0^ VU UITGEVERIJ AMSTERDAM 1986

3 PROMOTORES: PROF. DR. P.W. DE NEEVE PROF. DR. M. STOL REFERENTEN: PROF. DR. H.W. PLEKET DR. G. VAN DRIEL

4 R.J. van der Spek, Grondbezit in het Seleucidische Rijk. (Land tenure in the Seleucid empire.) Diss. Vrije Universiteit Amsterdam Amsterdam, VU Uitgeverij (VU University Press), ISBN x. X pp. [Summary in English p ] ADDENDA R.J. van der Spek, The Babylonian City, in: Amélie Kuhrt & Susan Sherwin-White, Hellenism in the East. The Interaction of Greek and non-greek civilizations from Syria to Central Asia after Alexander (London 1987) New Evidence on Seleucid Land Policy, in H. Sancisi-Weerdenburg, R.J. van der Spek, H.C. Teitler and H.T. Wallinga, eds., De Agricultura. In Memoriam Pieter Willem de Neeve (Amsterdam 1993) Land Ownership in Babylonian Cuneiform Documents, in M.J. Geller, H. Maehler, A.D.E. Lewis eds., Legal Documents of the Hellenistic World (London 1995), , which provides new transcriptions and translations of texts 3, 5, 7, 8 and Land tenure in Hellenistic Anatolia and Mesopotamia, in: H. Erkanal, V. Donbaz, A. Oguroglu edd., XXXIV ème Rencontre Assyriologique Internationale / XXXIV. Uluslararasi Assirioloji Kongresi. 6-10/VII/ İstanbul. (Ankara, Türk Tarih Kurumu Baslimevi, 1998) How to measure prosperity? The case of Hellenistic Babylonia, in: R. Descat ed., Approches de l économie hellénistique. Entretiens d archéologie et d histoire 7 (St- Bertrand-de-Comminges 2005) The Hellenistic Near East, in: W. Scheidel, I. Morris, R. Saller eds., The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (Cambridge 2007), ; - Feeding Hellenistic Seleucia on the Tigris and Babylon, in: Richard Alston, O.M. van Nijf, eds., Feeding the Ancient City (Leuven: Peeters 2008)

5 ERRATA p. 15, line 23 pachtcrediteur - read: pandcrediteur (Pfandgläubiger) 27, 8+9 Kassâ => Kaššâ 33, bīt ritti in booglenen => bīt ritti en booglenen (and bow fiefs) 85, 7 Res-heiligdom => Rēš-heiligdom 87, ad 5 De Dioiketēs => De Dioikētēs 111, 1 "Klageverzichtsklausel" => "Verfügungsverbot" 111, 7 no. 4 => no , 10 ina E qan-ni-šú => ina É qan-ni-šú 198, 18 ri-bu-ú ina ša-la-ša-mu-ú => ri-bu-ú ina šá-la-ša-mu-ú 250, 8 šalaţu => šalāţu 252, B.C. (cf. p. 74 supra) => 139 SE = BC (cf.p supra) 255, 5 (from bottom) chapter 5 => chapter 4 In the texts: (number and lines) 3: new edition in: Geller/Maehler 1995, no. 3, p. 208ff 4: 9 HE => HÉ 5: new edition in: Geller/Maehler No. 9, p. 238ff 6: URÌ => URI 6: 14 iš-sá-am => iš-šá-am 6: 16 šiţ? -ri DU 6 => tat-tal-ku (also comm. p. 215) cf. now, however, A.J. Sachs & H. Hunger, Astronomical Diaries and related texts from Babylonia (Vienna 1988) No B Obv. 35': tat-tal-ku, `(the parchment letters) arrived'. Cf. Van der Spek, Bibliotheca Orientalis 50 (1993) 97 6: 19 AN.TA u KI.TA E.KI => AN.TA E.KI u KI.TA E.KI 6: 20 BÚR => BUR.MÉŠ 6: 20 UŠ.MEŠ => UŠ.MÉŠ 6: 21 urudu zi-i-pi-tu 4 -šú => urudu zi-i-pi ep-šú 7: new edition in: Geller/Maehler No. 4, p. 213ff 8: new edition in: Geller/Maehler No. 7, p. 227ff 9: 8 MU-a-ti => MU-a-tì 10: new edition in: Geller/Maehler No. 10, p. 241ff

6 STELLINGEN Indien men de Oude Geschiedenis ziet als de geschiedenis van de bakermat van de Europese beschaving, dient de geschiedenis van het oude Nabije Oosten daar een integraal onderdeel van uit te maken. Het NieuwbabyIonische recht had een zodanig abstractieniveau bereikt dat het de eigendom van een object kon toekennen aan een persoon terwijl het object in kwestie in feitelijk bezit of gebruik kon zijn bij een andere persoon. Contra: G. Cardascia, ff Le concept babylonien de la propriete", RIDA 6 (1959) De in de moderne wetenschappelijke literatuur algemeen aanvaarde gedachte dat het Griekse woord polis de weergave is van een typisch Grieks fenomeen en als zodanig in de Griekse literaire en epigrafische teksten voorkomt, is een restant van de oude humanistische idee dat de Griekse beschaving in vrijwel alle opzichten uniek was en verheven boven andere culturen. In het oude Nabije Oosten was de eigendom van koningen over percelen land die hij als privatus in eigendom had niet wezenlijk anders dan die van particuliere personen of instellingen. Zijn macht over de overige grond in zijn rijk was van een andere orde en bestond eerder de facto dan de iure. De vergriekste vorm van de naam van de stad Uruk luidde niet Orchoi, maar Orcha. Dit woord is een plurale tantum van het neutrum, net als zovele andere oosterse plaatsnamen die in het Grieks werden overgenomen, zoals Sousa, Borsippa, Ekbatana, Doura, Hierosolyma, Mylasa, etc. I II III IV V VI Ten onrechte wekt Guy Kestemont de indruk dat de Hethitische kanselarij een aantal standaard-typen staatsverdragen kende. G. Kestemont, Diplomatique et droit international en Asie occidentale ( av. J.C.). Louvain-1a-Neuve 1974 VII Het verdrag tussen Samsi-Adad V en Marduk-zakir-sumi is niet in een Babylonische, maar in een Assyrische versie tot ons gekomen. Het schrift is weliswaar BabyIoniserend, maar dat geldt ook voor de obelisk van Samsi-Adad V uit Kalach (IR 29-34). Voorts wordt in het verdrag summa, "indien", geconstrueerd met de subjunctief, hetgeen Assyrisch' is (cf. W. von Soden, GAG, 185h). Dat het verdrag tot de Kujun^ik-collectie uit Ninevë behoort is dan ook niet verwonderlijk, contra: E.F. Weidner, AfO 8 (1932) 27-29

7 VIII Puagisu in de zinswending as-su ni-pi-se la-a pu-a-gi-sü in CT 34, 39:6 (=Synchronistische Geschiedenis, Grayson, ABC, nr 21, II:6 f ) is geen infinitief passief, zoals Von Soden stelt in AHw, p. 874b, maar een infinitief actief, zowel naar vorm als betekenis, -sü slaat n.1. niet terug op het onderwerp van de zin, Nabu-kudur-usur (= Nebukadnezar I), maar op de eerder genoemde Assur-resa-isi. De juiste vertlaing luidt: "om zijn niet wegnemen van de belegeringswerktuigen", d.w.z.: "Opdat hij (= Assur-resa-isi) de belegeringswerktuigen niet zou buitmaken (stak Nebukadnezar ze in brand)". IX De aanleiding dat Tiglath-Pileser III in 729 v. Chr. de troon in Babyion besteeg was dat een Chaldeeër, Nabu-mukin-zeri, de troon geüsurpeerd had. De Chaldeeën waren traditioneel de gemeenschappelijke vijanden van de Ba^byloniërs en de Assyriers. De Chaldese usurpatie legitimeerde het Assyrische ingrijpen. X Sanherib voerde reeds vanaf het begin van zijn regering een politiek die afweek van die van zijn vader Sargon II. Aangezien dit voor verschillende terreinen gold is het aannemelijk deze handelwijze te interpreteren als een bewust zich afzetten tegen Sargon, dat mogelijk verband hield met "de zonde van Sargon". Contra: P. Garelli, "Les sujets du roi d'assyrie", in: La voix de l f opposition en Mesopotamie. Colloque organisé par l'institut des Hautes Etudes de Belgique 19 et 20 mars (Brussel 1973), p XI Voor de Assyrische koningen was de bevestiging van de eigen legitimiteit één der voornaamste drijfveren om tot expansie over te gaan. Cf. R.J. van der Spek, "Het Assyrische Imperialisme. Achtergronden en verklaringen", Phoenix, Bull. EOL 31 (1985) 3-19 XII De reconstructie van de chronologie van de geschiedenis van het oude Nabije Oosten door Immanuel Velikovsky in diens Ages in Chaos (London 1953) getuigt van een uiterst gebrekkige kennis van en inzicht in het bronnenmateriaal of van bewuste misleiding. XIII Het spreken over de almacht van God in de zin van een monocausale herleiding van alle gebeurtenissen tot God als bewerker ervan is onbijbels. XIV Het gebrek aan samenwerking tussen plaatselijke ijsverenigingen in Noord- en Zuid-Holland belemmert de organisatie van schaatstourtochten over grote trajecten. XV Een vergelijking van de rouwadvertenties in dagbladen leert dat lezers van Trouw in het algemeen ouder worden"dan lezers van de Volkskrant.

8 GRONDBEZIT IN HET SELEUCIDISCHE RIJK

9 VU Uitgeverij is een imprint van: VU Boekhandel/Uitgeverij b.v. De Boelelaan HV Amsterdam isbn X CIP nugi 644 RJ. van der Spek, Amsterdam, Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

10 VRIJE UNIVERSITEIT TE AMSTERDAM GRONDBEZIT IN HET SELEUCIDISCHE RIJK ACADEMISCH PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR IN DE LETTEREN AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT TE AMSTERDAM, OP GEZAG VAN DE RECTOR MAGNIFICUS DR. P.J.D. DRENTH, HOOGLERAAR IN DE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN, IN HET OPENBAAR TE VERDEDIGEN OP VRIJDAG 7 NOVEMBER 1986 TE UUR IN HET HOOFDGEBOUW DER UNIVERSITEIT, DE BOELELAAN 1105 DOOR ROBARTUS JOHANNES VAN DER SPEK GEBOREN TE ZOETERMEER VU UITGEVERIJ AMSTERDAM 1986

11 PROMOTORES: PROF. DR. P.W. DE NEEVE PROF. DR. M. STOL REFERENTEN: PROF. DR. H.W. PLEKET DR. G. VAN DRIEL

12 V VOORWOORD Dit proefschrift steunt op de visie dat de geschiedenis van het oude Nabije Oosten een integraal onderdeel is van de Oude Geschiedenis. Mijn ontwikkeling in die richting is tijdens mijn studie Geschiedenis in Leiden mogelijk gemaakt door de medewerking en steun van Prof.Dr W. den Boer en Prof.Dr F.R. Kraus en in mijn werk als wetenschappelijk medewerker Oude Geschiedenis aan de Vrije Universiteit door Prof.Dr G.J.D. Aalders. die bevorderd heeft dat "oost" en "west" in hun onderlinge samenhang in onderzoek en onderwijs van zijn vakgroep aan de orde kwamen. Velen ben ik voorts dank verschuldigd voor hetgeen zij aan de totstandkoming van dit proefschrift hebben bijgedragen. In de eerste plaats mijn promotores Prof.Dr P.W. de Neeve en Prof.Dr M. Stol. Zij hebben mij steeds met raad en daad bijgestaan en hebben de voltooiing van het werk sterk bevorderd door het snel doorwerken van mijn handgeschreven concepten. Aan Dr G. van Driel heb ik een groot deel van mijn kennis van het Akkadisch, in het bijzonder van de NieuwbabyIonische teksten., te danken. Prof.Dr H.W. Pleket heeft mij wegwijs gemaakt in het Griekse epigrafische bronnenmateriaal. Van groot belang voor de behandeling van juridische kwesties waren de adviezen van Prof.Dr E.J.H. Schrage. Van grote waarde was ook de hulp die ik van over de landsgrenzen kreeg. Dr J. Oelsner, die in New York met de welwillende medewerking van Dr I. Spar de zogenaamde Lehmann-tekst bestudeerd heeft, was zo goed mij zijn aantekeningen ter hand te stellen. Mr C.B.F. Walker collationeerde een aantal tabletten in het Brits Museum en stelde mij in de gelegenheid ze ook zelf te bestuderen. Prof.Dr H. Hunger en Dr W.R. Mayer verschaften mij uiterst waardevolle informatie over ongepubliceerde astronomische dagboeken uit BabyIon. Dr G.J.P. McEwan was zo vriendelijk me zijn copieën van OECT IX ter hand te stellen nog voordat ze gepubliceerd waren. Zeer stimulerend waren ook de uitnodigingen van het Department of Hebrew and Jewish Studies en het Ancient History Department van het University College in Londen voor het houden van lezingen over thema's uit dit proefschrift, zodat ik met vakgenoten over de stof van gedachten kon wisselen.

13 vi De Faculteit der Letteren van de Vrije Universiteit heeft mij in het academische jaar studieverlof gegeven ten einde mijn proefschrift af te ronden. Bij de correctie van het manuscript zijn J.K.F. Walstra en Prof.Dr R.Th. Griffiths, die respectievelijk' de Nederlandse en de Engelse tekst hebben nagezien, behulpzaam geweest. Dit boek zou zeker pas vele maanden later tot stand gekomen zijn/als ik niet de hulp had gehad van Aleid van der Spek, die veel van haar vrije tijd heeft gegeven om dit boek op papier te zetten, daartoe in staat gesteld door B.V. Aannemingsbedrijf NBM te 1 s-gravenhage, die het benodigde materiaal bereidwillig ter beschikking stelde. Tenslotte een opmerking over het gebruik van Babylonische woorden en namen. De "h" wordt uitgesproken als "ch", de "s" als "ts", de " " als "sj" en de "u" als "oe". In namen zijn lengtestrepen en circumflexen meestal achterwege gebleven. Dit proefschrift maakt deel uit van het onderzoeksprogramma van de Faculteit "Integratieprocessen in de Oudheid" ARCH

14

15 v i i i X 9 ^^rr-ffl^ BfTt«t4r y^t y^^k^at<>^w<w«cw ;/#y^^<^yfet^iim^^ Tf * :jflf Tf ^&^W^fte^TfT *ï<^ \ U^WTTf TfWK^Tf x W«M^TTf Copie van een kleitablet uit 308/7 voor Chr. over land van een tempel de god SamaS, vervaardigd door Carl Bellino ca Uit: Porter 1822, 77g; zie Appendix tekst 5, p. 202.

16 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1 2. Eigendom in Babylonisch en Grieks recht Inleiding Eigendom in Babylonisch recht Inleiding Terminologie Eigendomsoverdracht in contracten Koopcontracten Schenking De theorie van de gedeelde eigendom Conclusie Eigendom in Grieks recht 36 Noten Grondbezit in Babylonië De status van de Babylonische steden De Griekse "polis" en de oriëntaalse stad De Babylonische steden Babylón De politiek van de koningen ten opzichte van BabyIon Uruk Conclusie Classificatie van personen en instellingen met eigendomsrecht Tempeleigendom Koningsland Privé grondbezit Stadsland De politiek van de koningen 114 Noten Grondbezit in meer vergriekste delen van het Seleucidische rijk Inleiding Tempelland Koningsland Privé grondbezit Stadsland De politiek van de koningen 154 Noten Grondbezit in het Seleucidische rijk Inleiding Tempelland Koningsland Privé grondbezit Stadsland De politiek van de koningen 176 Noten 181

17 X Appendix Elf Babylonische teksten Een pachtkwitantie uit Ur Koopcontract van een stuk bouwland te Uruk Koopcontract van een stuk bouwland te Uruk Bewijs van afstand van rechtsvordering ("Quitclaim") op een stuk bouwland te Uruk Ambtelijke uitspraak over land van de Samas-tempel (te Larsa?) Fragment astronomisch dagboek over het jaar 38 SE = 274/3 voor Chr Schenkingsoorkonde uit Uruk Pachtcontract uit Uruk Pachtkwitantie met afstand-van-rechtsvorderingsclausule Uitspraak van atammu en Tempelcollege van Nergaltempel te Cutha over landtoewijzing aan exorcist Oorkonde over een landschenking van Antiochus II aan zijn echtgenote Laodice en zijn zonen Seleucus (II) en Antiochus (Hierax) 241 English summary: Landtenure in the Seleucid empire 249 Geraadpleegde literatuur 257 Registers 279 Van namen en zaken 279 Van bronnen 287 Afkortingen 293

18 1 I. INLEIDING "De Jizreëliet Naboth had een wijngaard, te Jizreël gelegen naast het paleis van Achab, den koning van Samaria. En Achab sprak tot Naboth: Geef mij toch uw wijngaard, opdat hij mij tot moestuin z i j, want hij ligt vlak naast mijn huis; dan zal ik u een beteren wijngaard daarvoor in de plaats geven, of, indien gij dit liever hebt, wil ik u het geld van den koopprijs geven. Doch Naboth zeide tot Achab: Daarvoor beware mij de HERE, dat ik de erfenis van mijn vaderen aan u zou geven." (1 Koningen 21:1-3) "Hij zal hen tot heersers maken over velen en grond aan hen toedelen als beloning." (Daniël 11:39 - over Antiochus IV en zijn volgelingen) "Ptolemaïs (= Akko) met zijn grondgebied schenk ik aan de tempel van Jeruzalem om aldus de kosten van de eredienst te bestrijden." (1 Makk. 10:39 - belofte van Demetrius I om de hogepriester Jonathan voor zijn zaak te winnen). Het is thans algemeen aanvaard dat de economische basis van de maatschappij in de oudheid agrarisch was. Grondbezit was derhalve van allesomvattend belang, zowel voor individuen als voor collectiviteiten als familie, paleis, tempel en stad. Zij allen konden voor hun bestaan niet zonder grondbezit als bron van inkomen 1^. Omdat grond zo essentieel voor het bestaan was ligt het voor de hand dat hij ook in andere opzichten een 2) functie kreeg: als bron van status en als politiek wapen. Een mens zonder grondbezit werd in de gehele oudheid geringgeschat. Rijkdom, hoe ook verkregen, werd bij voorkeur in grond belegd, daar zulks gold als de meest veilige en tevens meest statusverhogende investering. Geen mens stond graag zijn land af en als men het toch moest doen, b.v. om een schuld af te lossen, gold het als een schande. In veel samenlevingen was er een sterke controle van de familie over het grondbezit, bevond grond zich in collectief eigendom en waren er beperkende bepalingen tegen de verkoop van grond buiten de familie. Het verhaal van de wijngaard van 3) Naboth is daar een voorbeeld van

19 2 Voor steden en tempels was grondbezit behalve een economische basis ook een teken van autonomie; voor de koning was het, behalve een teken van status, een middel om ambtenaren te betalen (en aan zich te binden!), en bovendien een middel om politiek mee te bedrijven tegenover stad en tempel. Landschenkingen verschaften de begunstigde een vast inkomen èn status, terwijl de koning geen moeizaam geïnde belastinggelden hoefde te spenderen aan het uitbetalen van honoraria. De begunstigde moest zelf voor de inkomsten uit het land zorgen. De aangehaalde verzen uit Daniël en 1 Makkabeeën zijn slechts enkele voorbeelden van politiek gebruik van land. Gelet op de grote betekenis van land is het aannemelijk dat de eigendom ervan een belangrijk punt was voor de antieke mens. Eigendomsaanspraken werden zo stevig mogelijk verankerd, eigendomsoverdracht was dikwijls aan allerlei regels gebonden, aanspraken van derden moesten zo goed mogelijk 4) gepareerd kunnen worden. Eigendomsverhoudingen en rechtsgebruiken hebben echter van tijd tot tijd en van plaats tot plaats verschild. Voor het verstaan van de economische en politieke betekenis ervan in een maatschappij is een speciale studie van de eigendomsverhoudingen noodzakelijk. In de eigendomsverhoudingen spelen de aanspraken van tempels, koningen, steden en individuen een grote rol. Hoe werden deze aanspraken geformuleerd? Welke rol speelden zij in de belangenstrijd tussen de diverse personen en instellingen? Bovenal: welke rechten en macht had de koning met betrekking tot land om het als politiek instrument te gebruiken? Deze vragen zullen in de navolgende studie centraal staan. Waarom nu juist grondbezit in het Seleucidische rijk bestudeerd? Het Seleucidische Rijk was het grootste rijk dat voortkwam uit het rijk van Alexander de Grote en strekte zich in zijn grootste omvang uit van Klein-Azië tot aan de Indus. Het rijk is echter niet alleen interessant wegens zijn grootte. Door de veroveringen van Alexander de Grote werden zeer verschillende één rijk culturen in verenigd. Ook in het gedeelte van het rijk dat Seleucus I overnam waren diverse beschavingen met uiteenlopende tradities in de grondeigendomsverhoudingen verenigd. Met deze verschillen zal dan ook terdege rekening gehouden worden bij de behandeling van de vraagstelling van deze studie. Met name zal de vraag in hoeverre integratieprocessen een rol speelden aan de orde komen.

20 3 Twee culturen zullen daarbij speciale aandacht krijgen: de Griekse en de Mesopotamische. De voornaamste reden daarvoor is dat die het beste gedocumenteerd zijn en de meeste (directe) bronnen hebben. De Griekse gebruiken kunnen bestudeerd worden aan de hand van inscripties (o.a. koninklijke brieven en contracten, meestal uit Klein-Azië) en beschrijvingen door Griekse en Romeinse prozaschrijvers. Dezen doen ook uitspraken over Mesopotamië. Dit gebied is echter beter bekend door de inheemse spijkerschriftteksten, waartoe contracten, brieven, gerechtelijke uitspraken, kronieken en mededelingen in astronomische dagboeken behoren. Andere beschavingscentra, zoals Syrië, en Iran, zullen veel minder aandacht krijgen wegens een gebrek aan documentatie. Er is echter nog een reden juist de Griekse en Mesopotamische culturen te bestuderen. Beide waren oud en stonden op een relatief hoog ontwikkelingsniveau. De kans dat de één snel zou assimileren aan de ander is daarom niet groot. Beide konden op goed ontwikkelde en sterk verankerde tradities bogen. Deze botsing van culturen is te meer interessant daar het gaat om de cultuur van de heersende elite enerzijds en die van een onderworpen volk anderzijds. Zou er sprake kunnen zijn van een culturele overwinning volgend op de militaire overwinning of van een Babylonia capta ferurn victorem cepit? Het is niet de eerste keer dat grondbezit in het Seleucidenri jk beschreven wordt. Vooraanstaande geleerden als Rostovtzeff, Jones, Broughton, Magie en Briant hebben er aandacht aan besteed. Nog niet lang geleden publiceerde H. Kreissig Wirtschaft und Gesellschaft im Seleukidenreich (Berlijn 1978), dat grotendeels over de agrarische problematiek gaat en grote aandacht schenkt aan de eigendomsverhoudingen. Toch hebben al deze boeken een belangrijk manco: ze zijn alle geschreven op grond van alleen Grieks bronnenmateriaal vanuit een volkomen Grieks perspectief. Slechts Sarkisian heeft in een enkel artikel (1969) vanuit het spijkerschriftmateriaal wat licht geworpen op de zaak. Het gevolg van het schrijven vanuit een beperkt Grieks gezichtspunt is, dat de auteurs d^it toch grotendeels oosterse rijk vertekend gezien hebben. Als zij over steden spraken, bedoelden zij steeds Griekse steden. Als er al over oriëntaalse steden gesproken werd, dan werden ze gezien als "dorpen", omdat ze een Griekse constitutie misten en voorrechten van

21 4 Griekse steden (als bijvoorbeeld eigen grondgebied) zouden missen Grondbezit in Mesopotamië werd niet besproken of het moest zijn in Dura-Europos, dat weer als een Griekse stad beschouwd werd. Het is opvallend dat Kreissig, hoewel hij het Seleucidische rijk zag als een oriëntaalse monarchie, daar toch slechts vage noties over had en het 6) inheemse bronnenmateriaal niet gebruikte In het navolgende onderzoek zal daarom speciale aandacht aan Babylonië geschonken worden. Dat geldt in de eerste plaats voor de behandeling van het eigendomsconcept. Aangezien eigendom van grond zulk een centrale rol speelt in ons onderzoek zal in een apart hoofdstuk nagegaan worden welk eigendomsconcept in de Babylonische en Griekse bronnen gehanteerd wordt. Teneinde een goed inzicht te krijgen in eigendomstitels in het Seleucidische rijk is een theoretische verantwoording terzake noodzakelijk. Ook de feitelijke behandeling van het grondbezit zal in tegenstelling tot de gebruikelijke gang van zaken beginnen met Babylonië. In het hoofdstuk wordt een uitvoerige paragraaf gewijd aan de Babylonische stad. Zoals boven al even werd aangeduid bestaat er in de moderne literatuur een hopeloze verwarring ten aanzien van het begrip "stad", inzonderheid ten aanzien van oriëntaalse steden. Aangezien een steden in het Seleucidische rijk belangrijke rol speelden in de grondeigendomsverhoudingen en vooral in de koninklijke politiek terzake, kan een dergelijke paragraaf in de behandeling van het grondbezit in Babylonië niet gemist worden. Het hoofdstuk over het grondbezit in de meer vergriekste delen van het rijk, dat gebaseerd is op Griekse bronnen, heeft vooral ten doel de vergelijking met Babylonië mogelijk te maken. Het moet niet gezien worden als een volstrekt nieuwe en zelfstandige behandeling van het onderwerp, al levert deze niet-traditionele opzet wel nieuwe gezichtspunten op. In het laatste hoofdstuk zal expliciet op de verschillen en overeenkomsten tussen de beide werelden worden ingegaan. Speciale aandacht zal daarbij aan de positie en de politiek van de Seleucidische koningen besteed worden. Ten gerieve van de lezer voor wie het Babylonische bronnenmateriaal moeilijk toegankelijk is, is in een appendix een verzameling van de voornaamste spijkerschriftteksten in translitteratie en vertaling en voorzien van een filologisch commentaar toegevoegd. Tenslotte nog een opmerking over het begrip "Seleucidisch Rijk". Het

22 5 heeft weinig zin star aan de grenzen van dit rijk, die in de loop der eeuwen nogal verschoven zijn, vast te houden bij de behandeling van ons onderwerp. Het gaat ons immers om de confrontatie van de Grieks-Macedonische overheid met betrekking tot onderdanen, die deels oriëntaals, deels Grieks en deels gehelleniseerd waren, te bestuderen. Het zou daarom onverstandig zijn gegevens uit de tijd van Alexander de Grote, Philippus Arrhidaeus en Antigonus Monophthalmus buiten beschouwing te laten. Ook kon - met de nodige voorzichtigheid - gebruik gemaakt worden van teksten uit gebieden die na verloop van tijd aan de Seleucidische machtsgreep onttrokken zijn, zoals het Attalidische rijk, Carië (met name Mylasa in de Ie eeuw vóór Chr.) en Commagene. Ook teksten uit Parthisch Babylonië kunnen van nut zijn bij de vaststelling van eventuele continuïteit in oude Babylonische tradities in de hellenistische tijd. NOTEN 1. Zie bijvoorbeeld, overigens met de nodige nuanceringen: Finley 1985, p. 123 sqq; Briant 1978, p Finley 1985, p. 95 sqq 3. cf. bijvoorbeeld Deuteronomium 19:14; 27:17; Leviticus 25: Zie hoofdstuk 2 5. Zie hoofdstuk Kreissig 1978, p ; cf. Van der Spek 1981

23 6 II. EIGENDOM IN BABYLONISCH EN GRIEKS RECHT 2.1. Inleiding In het Seleucidische Rijk bestond geen uniform rechtsstelsel voor het privaatrecht. Uit de overgeleverde directe bronnen blijkt dat partijen contracten afsloten volgens verschillende principes. In steden met een Griekse of gehelleniseerde bevolking geschiedde dat volgens Grieks recht, in Babylonische steden volgens Babylonisch recht. In steden in andere cultuurkringen in het rijk gold vermoedelijk mutatis mutandis hetzelfde. Het is waarschijnlijk dat in steden met een gemengde bevolking beide rechtssystemen naast elkaar gebruikt werden. Gemakkelijk te bewijzen is deze laatste stelling niet. Geen enkele stad heeft èn Griekse èn inheemse contracten nagelaten. De stad Uruk geeft wel aanwijzingen in die richting. Er zijn nl. zowel kleitabletten gevonden met Babylonische contracten"*" als z.g. "bullae", omhulsels van klei met Griekse inscripties, waarin contracten op papyrus 2) of perkament bewaard werden. Aangezien deze contracten wegens de vergankelijkheid van het materiaal verloren zijn gegaan, kunnen we de inhoud niet meer leren kennen. Het ligt voor de hand aan te nemen dat het hier om Griekse documenten gaat, maar het is niet uitgesloten dat het Aramese teksten waren. De stad Seleucia aan de Tigris is een tweede voorbeeld van een stad met gemengde bevolking, waar vermoedelijk twee rechtssystemen naast elkaar voorkwamen. Hoewel er geen Griekse contracten gevonden zijn, mag men aannemen dat de Griekse inwoners in deze toch in eerste instantie als Griekse stad gestichte metropool naar Grieks model hun overeenkomsten afsloten. Toch zijn er in Seleucia ook een aantal Babylonische kleitabletten gevonden, waarvan de meeste echter ongepubliceerd zijn. De ene 3) gepubliceerde tekst betreft de wijding van een slaaf aan de tempel. Het vermoeden lijkt gewettigd dat Babylonische inwoners van Seleucia tot op zekere hoogte de mogelijkheid hadden volgens Babylonisch recht verbintenissen aan te gaan. In Susa zijn Griekse inscripties gevonden met vrijlatingscontracten 4) van slaven volgens Griekse gewoonten. Het is echter geenszins uitgesloten dat autochthone Susanen gebruik bleven maken van inheems recht, al hebben we daar geen aanwijzingen voor. Het is alleszins waarschijnlijk

24 7 dat ook in BabyIon twee rechtssystemen gehanteerd werden. Op de verhouding tussen de Griekse en autochthone gemeenschappen in Oosterse steden zal later, in hoofdstuk 3.1., uitvoerig worden ingegaan. De vraag is nu wat de keuze voor een Grieks of een Babylonisch (of ander inheems) rechtsstelsel bepaalde. Werd dit geregeld door de overheid, en zo ja, op grond van welke criteria? Was het lidmaatschap van een bepaalde gemeenschap (b.v. een Griekse of Babylonische) bepalend of eerder het type transactie dat afgesloten werd? Of was toch ieder vrij zelf te kiezen volgens welk stelsel hij zijn contracten opmaakte? De stad Uruk geeft hier de duidelijkste informatie. In de spijkerschriftcontracten worden een aantal malen personen als partijen genoemd,- die een Griekse naam dragen, een vader hebben met een Griekse naam en 5) 6) niet behoren tot één der Urukese inheemse clans. Sarkisian en Doty nemen aan dat het hier om Grieken gaat. Dit is inderdaad zeer goed mogelijk, al kan het niet bewezen worden. Autochthone Urukeeërs droegen ook wel Griekse namen; het is aannemelijk dat Urukeeërs, die Griekse namen aannamen, ook hun kinderen Griekse namen gaven, en niet alle Urukeeërs waren lid van één der clans. Maar de mogelijkheid dat er een Griekse gemeenschap in Uruk leefde (onder de naam Antiochië aan het IStarkanaal) is alleszins aanwezig. In hoofdstuk 3.1. gaan wij hier uitvoeriger op in. Doty veronderstelt nu dat partijen, zowel Grieken als Babyloniërs, vrij waren te kiezen voor een bepaalde contractsvorm, echter tot op zekere hoogte. Zo vermoedt hij dat koning Antiochus I in of kort na het 38e jaar van de Seleucidische Era (= 273/4 vóór Chr. ) bepaald heeft dat koopcontracten van slaven en landbouwgrond in het Grieks opgesteld moesten worden in verband met over deze transacties te heffen belasting. Deze contracten moesten dus voor de Griekstalige overheid begrijpelijk zijn 7 ). Er is veel voor deze opvatting te zeggen. Er is weinig reden om aan te nemen dat de overheid behoefte had regels op te leggen voor het afsluiten van contracten tussen personen en/of instellingen als ze er zelf verder buiten stond. Het is echter voor de hand liggend dat steeds meer contracten in het Grieks werden opgesteld, daar dat een betere rechtsbescherming bood in verband met een eventueel in te stellen (hoger) beroep op koninklijke rechters. Babylonische koopcontracten blijven na 273 vóór

Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr.

Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr. Tijdlijn van het oude Israël - 800 v.chr. tot 400 v. Chr. Jesaja is de zoon van Amoz, de broer van Uzzia, koning van Juda. Uzzia werd op 16- jarige leeftijd koning, tijdens het 27 e regeringsjaar van Jerobeam

Nadere informatie

BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT

BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT BELEGGINGSFONDSEN NAAR BURGERLIJK RECHT EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN OP

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL BOEK II. ZAKENRECHT... 1 TITEL I ZAKEN IN HET ALGEMEEN... 3. Inleiding... 3

INHOUDSTAFEL BOEK II. ZAKENRECHT... 1 TITEL I ZAKEN IN HET ALGEMEEN... 3. Inleiding... 3 INHOUDSTAFEL BOEK II. ZAKENRECHT.... 1 TITEL I ZAKEN IN HET ALGEMEEN.... 3 Inleiding.... 3 Hoofdstuk I. Onderscheid der goederen.... 4 Afdeling I. Belangrijkste indelingen.... 4 Afdeling II. Roerende en

Nadere informatie

BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN

BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN BEMIDDELING DOOR DE MAKELAAR BIJ DE KOOP EN VERKOOP VAN ONROERENDE ZAKEN EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE

Nadere informatie

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Mr. P.H.A.M. Peters Hoff van Hollantlaan 5 Postbus 230 5240 AE Rosmalen Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Geachte heer Peters, Bij brief van 12 november

Nadere informatie

LEASING EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT

LEASING EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT LEASING EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT NIJMEGEN, VOLGENS BESLUIT VAN HET COLLEGE

Nadere informatie

INHOUD. Deel I. Privaatrechtelijke aspecten... 1

INHOUD. Deel I. Privaatrechtelijke aspecten... 1 Deel I. Privaatrechtelijke aspecten..... 1 Hoofdstuk 1. Wettelijk kader van het samenwonen.... 3 1. Wet inwerkingtreding......... 5 2. Civielrechtelijk begrip wettelijke samenwoning..... 5 3. Verklaring

Nadere informatie

op de klacht van:mevrouw A. C., wonende te Huizen, hierna te noemen: klager

op de klacht van:mevrouw A. C., wonende te Huizen, hierna te noemen: klager Beweerdelijk te lage waardering. Beweerdelijk verstrekte vertrouwelijke mededeling aan derden. Klaagster en haar echtgenoot zijn in een echtscheiding verwikkeld. In dat kader vindt een kort geding plaats

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. tegen: hierna te noemen de tussenpersoon'.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. tegen: hierna te noemen de tussenpersoon'. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.4211 (126.06) ingediend door: hierna te noemen 'klaagster 1', hierna te noemen klager en klaagster 2, allen tezamen hierna

Nadere informatie

GECOÖRDINEERDE STATUTEN

GECOÖRDINEERDE STATUTEN GECOÖRDINEERDE STATUTEN Statuten van de vzw Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs zoals gewijzigd door de algemene vergadering op 11 september 2003. N. 4999 [S-C 46030] Interdiocesane

Nadere informatie

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau

BENELUX COUR DE JUSTICE GERECHTSHOF. Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau COUR DE JUSTICE BENELUX GERECHTSHOF Zaak A 98/2 Campina Melkunie / Benelux-Merkenbureau Nadere conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda (stuk A 98/2/17) GRIFFIE REGENTSCHAPSSTRAAT 39 1000 BRUSSEL

Nadere informatie

Kluwer Online Research

Kluwer Online Research Land- en Tuinbouwbulletin De een is failliet en de ander niet Kluwer Online Research Auteur: Mr. M.J. Tolsma[1] Regelmatig vraagt de ondernemer zich af of hij vermogen op naam van zijn/haar echtgenoot

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989*

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* SKATTEMINISTERIET / HENRIKSEN ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* In zaak 173/88, betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EEG-Verdrag van het Højesteret, in het aldaar aanhangig

Nadere informatie

Om te beginnen: de gemeenschappelijke aanslag voor gehuwden

Om te beginnen: de gemeenschappelijke aanslag voor gehuwden Als u een fiscale schuld heeft, zal die fiscus die komen invorderen. Dat kan de fiscus niet alleen doen voor een persoonlijke schuld, maar ook voor de belastingschuld van uw echtgenoot. De fiscus hoeft

Nadere informatie

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1.1. WAT HOUDT ZO N HAND- OF BANKGIFT PRECIES IN? 1.1.1. Schenken zonder schenkingsrechten! Schenking is in principe notarieel. Dat is in ieder geval het basisprincipe

Nadere informatie

Artikel 99 wordt als volgt gewijzigd:

Artikel 99 wordt als volgt gewijzigd: Wijziging van Boek 1 en Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten betreffende het uitspreken van de echtscheiding en ontbinding van het geregistreerd partnerschap door de ambtenaar van

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 31/08/2015

Datum van inontvangstneming : 31/08/2015 Datum van inontvangstneming : 31/08/2015 Vertaling C-417/15-1 Zaak C-417/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 juli 2015 Verwijzende rechter: Landesgericht für Zivilrechtssachen

Nadere informatie

Artikel 4 1. Het proefschrift kan door één persoon dan wel door twee personen tezamen worden geschreven.

Artikel 4 1. Het proefschrift kan door één persoon dan wel door twee personen tezamen worden geschreven. Promotiereglement van de Open Universiteit Nederland Hoofdstuk I Algemene bepalingen Artikel 1 In dit reglement wordt verstaan onder: Wet : de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW)

Nadere informatie

FAQ Schenkingen en Legaten

FAQ Schenkingen en Legaten FAQ Schenkingen en Legaten SCHENKINGEN EN LEGATEN AAN DOMINIEK SAVIO Waarom kiezen voor Dominiek Savio voor een schenking of (duo)legaat? Dominiek Savio wil voor kinderen, jongeren en volwassenen met een

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

Hoe verkoop ik mijn huis met succes?

Hoe verkoop ik mijn huis met succes? Hoe verkoop ik mijn huis met succes? De overeenkomst en overdracht Arjan Veerman www.woonvriend.nl Voor meer woonplezier! Wie is Arjan Veerman Na een lange carrière in de landbouw werd ik in 2007 eigenaar

Nadere informatie

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN 1 Inleiding 1.1 In Nederland wordt in de praktijk door ondernemingen veel gebruik gemaakt van algemene voorwaarden ( AV ). Hoewel het gebruik van AV over het algemeen als

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk IV. Ongeldigheid van het huwelijkscontract... 48 TITEL II DE VERSCHILLENDE HUWELIJKSSTELSELS... 51

INHOUD. Hoofdstuk IV. Ongeldigheid van het huwelijkscontract... 48 TITEL II DE VERSCHILLENDE HUWELIJKSSTELSELS... 51 INHOUD BOEK VIII. HUWELIJKSSTELSELS.... 1 Inleiding... 3 TITEL I HET HUWELIJKSCONTRACT.... 5 Hoofdstuk I. Inleiding.... 5 Hoofdstuk II. Inhoud van het huwelijkscontract.... 10 Afdeling I. Huwelijksovereenkomsten....

Nadere informatie

BENOEMDE OVEREENKOMSTEN

BENOEMDE OVEREENKOMSTEN BENOEMDE OVEREENKOMSTEN 1. Koop De koop is een overeenkomst waarbij een partij (de verkoper) zich ertoe verbindt dat de eigendom van een zaak over te dragen aan een andere partij (de koper), die zich op

Nadere informatie

VOORGESCHIEDENIS EN INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE BANK VAN LENING

VOORGESCHIEDENIS EN INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE BANK VAN LENING VOORGESCHIEDENIS EN INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE BANK VAN LENING VOORGESCHIEDENIS Op 6 april 1804 wordt bij de magistraat ter tafel gebracht een gedrukt biljet met de aankondiging van de publieke

Nadere informatie

Actio Pauliana en onrechtmatige daadvordering. Mr. drs. KP. van Koppen

Actio Pauliana en onrechtmatige daadvordering. Mr. drs. KP. van Koppen Actio Pauliana en onrechtmatige daadvordering Mr. drs. KP. van Koppen Kluwer - Deventer - 1998 Voorwoord V Gebruikte afkortingen XV Algemene inleiding en verantwoording 1 Verantwoording 1 2 Een körte schets

Nadere informatie

Inhoud. Inhoud... Titel 1. Juridische aspecten... 1. Hoofdstuk 1. Algemeen... 1

Inhoud. Inhoud... Titel 1. Juridische aspecten... 1. Hoofdstuk 1. Algemeen... 1 p. Inhoud... V Titel 1. Juridische aspecten.... 1 Hoofdstuk 1. Algemeen... 1 Hoofdstuk 2. Algemene beschouwingen over de schenking onder de levenden... 2 Afdeling 1. Definitie...... 2 Afdeling 2. Grondvereisten

Nadere informatie

HANDBOEK BURGERLIJK RECHT

HANDBOEK BURGERLIJK RECHT RENE DEKKERS HANDBOEK BURGERLIJK RECHT DEEL IV Huwelijksstelsels - Erfrecht - Giften DERDE UITGAVE BEWERKT DOOR HELENE CASMAN Gewoon Hoogleraar Vrije Universiteit Brussel Hoogleraar Université Libre de

Nadere informatie

Deze PowerPoint is bedoeld voor het onderwijs. Alle informatie in deze Powerpoint, in welke vorm dan ook (teksten, afbeeldingen, animaties,

Deze PowerPoint is bedoeld voor het onderwijs. Alle informatie in deze Powerpoint, in welke vorm dan ook (teksten, afbeeldingen, animaties, Deze PowerPoint is bedoeld voor het onderwijs. Alle informatie in deze Powerpoint, in welke vorm dan ook (teksten, afbeeldingen, animaties, geluidsfragmenten e.d.) is eigendom van ThiemeMeulenhoff, tenzij

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Algemene Voorwaarden voor bedrijven en particulieren van Perspectief4Kids

Algemene Voorwaarden. Algemene Voorwaarden voor bedrijven en particulieren van Perspectief4Kids Algemene Voorwaarden Algemene Voorwaarden voor bedrijven en particulieren van Perspectief4Kids I. Algemeen I. In de algemene voorwaarden wordt verstaan onder: i. Opdrachtgever: de partij die de opdracht

Nadere informatie

BESCHIKKING RAAD VAN BEROEP VAN 16 november 1998

BESCHIKKING RAAD VAN BEROEP VAN 16 november 1998 BESCHIKKING RAAD VAN BEROEP VAN 16 november 1998 Vonnisnummer : 1996-022 Datum : 16 november 1998 Rechters : mrs. A.W.M. Bijloos, J.K. Moltmaker en J.W. Ilsink. Middel : Inkomstenbelasting Artikel : Belastingjaar

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten. Advies van 7 november 2012 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/17 - Erkenning van opbrengsten en kosten Advies van 7 november 2012 I. Onderwerp van het advies 1. In het artikel 31, 1 van de Vierde Europese Richtlijn

Nadere informatie

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt?

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7.1. Wat is het? Als u aan vermogens- en successieplanning doet, wilt u ervoor zorgen dat uw vermogen bij uw eigen familie (met name

Nadere informatie

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel?

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? J.G. Fijnvandraat Sr. Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? - 1. Heeft de Bijbel nog gezag? Deze vraag is een beetje misleidend. De kwestie waar het om gaat is niet of de Bijbel

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN

ALGEMENE VOORWAARDEN ALGEMENE VOORWAARDEN!! WWW.VERKOOPMIJNAUTO.BE WWW.DEALERAANKOOP.BE INHOUDSOPGAVE Art. 1 Definities begrippen Art. 2 Identiteit van de ondernemer Art. 3 Toepasselijkheid Art. 4 De openbare veiling Art.

Nadere informatie

1. Onterven. 2. Generatiesprong

1. Onterven. 2. Generatiesprong 1. Onterven Ik leef in onmin met mijn moeder, die een huis bezit en verscheidene bankrekeningen heeft. Kan zij bewerkstelligen dat mij helemaal niets zou toekomen? Neen. Kinderen kunnen niet volledig onterfd

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

ECLI:NL:HR:2013:983. Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 18-10-2013 Datum publicatie

ECLI:NL:HR:2013:983. Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 18-10-2013 Datum publicatie ECLI:NL:HR:2013:983 Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 18-10-2013 Datum publicatie 18-10-2013 Zaaknummer 12/03380 Formele relaties Conclusie: ECLI:NL:PHR:2013:52, Gevolgd In cassatie op : ECLI:NL:GHSGR:2012:BW8529,

Nadere informatie

BRANDVERZEKERING. Technische en praktische aspecten. door Daniel Demaeseneire. Dit werk is een uittreksel uit Kluwer s Verzekeringshandboek

BRANDVERZEKERING. Technische en praktische aspecten. door Daniel Demaeseneire. Dit werk is een uittreksel uit Kluwer s Verzekeringshandboek BRANDVERZEKERING Technische en praktische aspecten door Daniel Demaeseneire Dit werk is een uittreksel uit Kluwer s Verzekeringshandboek Verantwoordelijke uitgever: Jan Vandenwyngaerden, Ragheno Business

Nadere informatie

Geschiedenis van China

Geschiedenis van China Geschiedenis van China Periodes: Shang dynastie 1766 1046 v.chr. Zhou dynastie 1046 256 v.chr. Han 206 v. Chr. 220 n.chr. Tang dynastie 618 907 Song dynastie 960 1279 Ming dynastie 1368 1644 Qing dynastie

Nadere informatie

Verzelfstandigingsovereenkomst Museum Jan Cunen. Gemeente Oss

Verzelfstandigingsovereenkomst Museum Jan Cunen. Gemeente Oss Verzelfstandigingsovereenkomst Museum Jan Cunen Gemeente Oss Versie 26 mei 2015 Inhoudsopgave Artikel 1. Definities Artikel 2. Overgang van Activiteiten Artikel 3. Onroerende zaken Artikel 4. Overdracht

Nadere informatie

DISCLAIMER. Pagina 1 van 5. verkoop van registergoederen van de Stichting Kenter Jeugdhulp DE ONDERGETEKENDE(N):

DISCLAIMER. Pagina 1 van 5. verkoop van registergoederen van de Stichting Kenter Jeugdhulp DE ONDERGETEKENDE(N): Pagina 1 van 5 DE ONDERGETEKENDE(N): DISCLAIMER verkoop van registergoederen van de Stichting Kenter Jeugdhulp Naam rechtspersoon: Plaats statutaire zetel: Kantooradres: Nummer Kamer van Koophandel: e-mailadres:

Nadere informatie

VRUCHTGEBRUIK OP AANDELEN

VRUCHTGEBRUIK OP AANDELEN VRUCHTGEBRUIK OP AANDELEN Over de grenzen van goederenrecht, erfrecht en vennootschapsrecht Een wetenschappelijke proeve op het gebied van de rechtsgeleerdheid PROEFSCHRIFT Ter verkrijging van de graad

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2016 tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Opname in koopakte van afkoop leasecontract c.v.. Koopovereenkomst ontbonden en nieuwe overeenkomst gesloten met andere regeling over c.v..

Opname in koopakte van afkoop leasecontract c.v.. Koopovereenkomst ontbonden en nieuwe overeenkomst gesloten met andere regeling over c.v.. Opname in koopakte van afkoop leasecontract c.v.. Koopovereenkomst ontbonden en nieuwe overeenkomst gesloten met andere regeling over c.v.. Klagers kopen een woning via makelaar-verkoper (beklaagde). In

Nadere informatie

Enkele belangrijke begrippen en afkortingen

Enkele belangrijke begrippen en afkortingen 35 Enkele belangrijke begrippen en afkortingen De volgende lijst geeft een beknopte omschrijving 3 van enkele juridische termen die in dit boek aan bod komen, en dient enkel om die begrippen beter te kunnen

Nadere informatie

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer.

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer. 3.8 Meningen van bevraagden ten aanzien van de verstekregeling 3.8.1 Verruiming mogelijkheden verdachte? Uit de verkregen reacties wordt duidelijk dat er uiteenlopende antwoorden zijn gegeven op de vraag

Nadere informatie

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen...

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen... i INHOUDSTAFEL Voorwoord.............................................. Opzet en leidraad.......................................... Lijst van de gebruikte afkortingen............................. vii ix

Nadere informatie

Misleidende (B2B) reclame rgelij kende reclame

Misleidende (B2B) reclame rgelij kende reclame MONOGRAFIEËN BW Misleidende (B2B) reclame rgelij kende reclame Mr. D.W.F. Verkade Advocaat-generaal i.b.d. bij de Hoge Raad der Nederlanden Bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam (Bregstein-leerstoel)

Nadere informatie

MODEL LEVERINGSAKTE verkoper koper koopcontract verkochte Bron: VvERecht.nl Bron: VvERecht.nl

MODEL LEVERINGSAKTE verkoper koper koopcontract verkochte Bron: VvERecht.nl Bron: VvERecht.nl MODEL LEVERINGSAKTE Heden, @, verschenen voor mij, @, notaris gevestigd te @: 1. @ @toekomstig adres: @ hierna @tezamen@ te noemen: 'verkoper'; en 2. @ @en voornemens de hierna te vermelden woning te gaan

Nadere informatie

Mauritslaan 42/ 44 6161 HW Geleen

Mauritslaan 42/ 44 6161 HW Geleen Algemene Voorwaarden Payroll Totaal BV I. Algemeen In de algemene voorwaarden wordt verstaan onder: a. Opdrachtgever: de partij die de opdracht geeft. b. Opdrachtnemer: de partij die de opdracht aanvaardt,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postus EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Juridischee Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301

Nadere informatie

Begunstigingsclausules: een zaak van levensbelang!

Begunstigingsclausules: een zaak van levensbelang! Begunstigingsclausules: een zaak van levensbelang! KVK Pieter DEBBAUT Maart 2015 ERGO slide master 2010 1 1. Inleiding 2. Gevolgen wijziging begunstigingsclausule: wettelijke erfgenamen vs de nalatenschap

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 059 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht en de Faillissementswet, alsmede enige andere wetten in verband met de introductie van aanvullende

Nadere informatie

Koopcontract Onroerende zaak

Koopcontract Onroerende zaak norsk.nl Koopcontract Onroerende zaak Consumentenraad 1 Verkoper Naam Geboortenr. (11 cijfers) Naam Geboortenr. (11 cijfers) 2 Koper Naam Geboortenr. (11 cijfers) Naam Geboortenr. (11 cijfers) 3. Onroerende

Nadere informatie

Turbo-liquidatie en de bestuurder

Turbo-liquidatie en de bestuurder Turbo-liquidatie en de bestuurder Juni 2012 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel is noch de auteur noch Boers Advocaten

Nadere informatie

Rapport. Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347

Rapport. Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347 Rapport Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347 2 Klacht Verzoekster klaagt over de wijze waarop notaris X te Q bij gelegenheid van de afwikkeling van haar echtscheiding heeft gehandeld met een

Nadere informatie

De kwaliteitsrekening

De kwaliteitsrekening De kwaliteitsrekening VRIJE UNIVERSITEIT De kwaliteitsrekening ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr.

Nadere informatie

berekening en tarieven

berekening en tarieven Page 1 of 6 Leven - Schenken en Erven Schenkingsrechten in Vlaanderen: tarieven Net zoals bij successies worden de heffingen op schenkingen, de belastbare basis en de eventuele vrijstellingen door elk

Nadere informatie

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal)

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Blad 1 INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Heden, ***, verscheen voor mij, mr. **, notaris te **: **, te dezen handelend als schriftelijk

Nadere informatie

INHOUD. Property Law Series... v Woord vooraf... vii Dankwoord... ix

INHOUD. Property Law Series... v Woord vooraf... vii Dankwoord... ix INHOUD Property Law Series.................................................... v Woord vooraf......................................................... vii Dankwoord..........................................................

Nadere informatie

Landsverordening regeling gebruik in deeltijd van onroerende zaken enaanpassing appartementsrecht

Landsverordening regeling gebruik in deeltijd van onroerende zaken enaanpassing appartementsrecht Zoek regelingen op overheid.nl Nederlandse Antillen Ziet u een fout in deze regeling? Meld het ons op regelgeving@overheid.nl! LANDSVERORDENING van de 27ste april 2005 tot wijziging van de Boeken 5 en

Nadere informatie

REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS)

REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS) Latijns-Amerika Studies (LAS) BA programma REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS) De Bacheloropleiding Latijns-Amerika Studies (specialisatie geschiedenis) wordt in het tweede semester

Nadere informatie

Ondergetekende: 1. de heer/mevr... (naam)... (beroep) geboren... 2. de heer/mevr... (naam)... (beroep) geboren... hierna te noemen 'partijen'

Ondergetekende: 1. de heer/mevr... (naam)... (beroep) geboren... 2. de heer/mevr... (naam)... (beroep) geboren... hierna te noemen 'partijen' Voorbeeld samenlevingscontract met verblijvingsbeding Dit samenlevingscontract is slechts een voorbeeld. U mag de inhoud van de overeenkomst natuurlijk inrichten zoals u wilt. Let op: als er sprake is

Nadere informatie

Aansprakelijkheid voor producten met gebreken

Aansprakelijkheid voor producten met gebreken FEDERALE OVERHEIDSDIENST ECONOMIE, K.M.O., MIDDENSTAND & ENERGIE KWALITEIT EN VEILIGHEID Afdeling Veiligheid Dienst Productveiligheid Aansprakelijkheid voor producten met gebreken Versie 07/02/2003 VERSIE

Nadere informatie

ERFRECHT EN SCHENKING

ERFRECHT EN SCHENKING MR. C. ASSER'S HANDLEIDING TOT DE BEOEFENING VAN HET NEDERLANDS BURGERLIJK RECHT ERFRECHT EN SCHENKING BEWERKT DOOR MR. S. PERRICK ADVOCAAT EN NOTARIS TE AMSTERDAM DERTIENDE DRUK KLUWER - DEVENTER - 2002

Nadere informatie

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging?

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? september 2009 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch

Nadere informatie

Revindicatiebeleid. Er zijn een tweetal vormen van verjaring:

Revindicatiebeleid. Er zijn een tweetal vormen van verjaring: Revindicatiebeleid Inleiding Het is bekend dat er gemeentegrond, doorgaans groenstroken, in bezit/gebruik genomen zijn. Na een globale inventarisatie blijkt dat het gaat om een gemeentebrede problematiek.

Nadere informatie

Simplex et perpetuum. Beschouwingen over eigendom en tijd W.J. ZWALVE

Simplex et perpetuum. Beschouwingen over eigendom en tijd W.J. ZWALVE Simplex et perpetuum Beschouwingen over eigendom en tijd W.J. ZWALVE Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Woord vooraf Lijst van afkortingen en verkort aangehaalde literatuur I ROMEINS RECHT / 1 1.

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl ALGEMENE VOORWAARDEN De Bedrijfsmakelaar.nl Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op de toegang en het gebruik van de website van De Bedrijfsmakelaar.nl. Deel I. Algemeen Artikel 1 Definities en

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Spanplafond Zelf Plaatsen Versie geldig vanaf: 01 juli 2015

Algemene voorwaarden Spanplafond Zelf Plaatsen Versie geldig vanaf: 01 juli 2015 Algemene voorwaarden Spanplafond Zelf Plaatsen Versie geldig vanaf: 01 juli 2015 Artikel 1 Definities 1.1 Spanplafond Zelf Plaatsen: gevestigd te Almelo en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2010 GT no. 17 Landsverordening Raad van Advies 1 Hoofdstuk 1. Inrichting en samenstelling Artikel 1 1. De Raad van Advies, verder te noemen de Raad, bestaat

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden van de KNMvD of de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde

Algemene Voorwaarden van de KNMvD of de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde Algemene voorwaarden van Caressa Dierenziekenhuizen en haar vestigingen het Dierenziekenhuis Amsterdam bv, het Dierenziekenhuis Haarlem bv en het Dierenziekenhuis Utrecht bv. Op onze behandelings)overeenkomsten

Nadere informatie

De formaliteiten voor overdracht verschillen naar gelang het over te dragen goed.

De formaliteiten voor overdracht verschillen naar gelang het over te dragen goed. Korte handleiding bijeenkomst 5. Overdracht van goederen. 3:83 en volgende BW Definitie overdracht: rechtsovergang van het ene rechtssubject naar het andere op basis van een een levering. Overdracht is

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 15 JANUARI 2010 C.08.0349.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.08.0349.F A. S., Mr. Michel Mahieu, advocaat bij het Hof van Cassatie, tegen D. A. M., Mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof

Nadere informatie

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62211 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business MONOGRAFIEËN BW B88 Verzekering Prof. mr. F.H.J. Mijnssen Tweede druk Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2012 INHOUDSOPGAVE Voorwoord / V lijst van afkortingen / XV Verkort aangehaalde literatuur

Nadere informatie

Voorrechten. p. 1254 e.v. Wetboek 2. 1. Algemene regels inzake voorrechten

Voorrechten. p. 1254 e.v. Wetboek 2. 1. Algemene regels inzake voorrechten Voorrechten p. 1254 e.v. Wetboek 2 1. Algemene regels inzake voorrechten Begrip: Een voorrecht is een recht dat door de wet wordt verleend aan een SE wegens de bijzondere aarde van zijn SV, waardoor die

Nadere informatie

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT KLUWER - DEVENTER - 1993 INHOUD VOORWOORD INHOUD LIJST VAN AFKORTINGEN LUST VAN INDONESISCHE TERMEN VII IX XV XVII HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1 1 Probleemstelling

Nadere informatie

Kooiweg 2 Zwolle. Vraagprijs: 324.500,00 k.k.

Kooiweg 2 Zwolle. Vraagprijs: 324.500,00 k.k. Kooiweg 2 Zwolle Vraagprijs: 324.500,00 k.k. Op een mooie locatie gelegen in het buitengebied van Zwolle ligt dit agrarisch bedrijf, welke ook geschikt is voor een particulier. De boerderij is zeer centraal

Nadere informatie

Onjuist omschreven factuur ingediend. Samenwerking met andere adviseurs. Wat is courtage?

Onjuist omschreven factuur ingediend. Samenwerking met andere adviseurs. Wat is courtage? Onjuist omschreven factuur ingediend. Samenwerking met andere adviseurs. Wat is courtage? Een notaris en een bank klagen erover dat een makelaarskantoor bij eerstgenoemde een factuur heeft ingediend voor

Nadere informatie

HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN

HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN HET REGIONAAL TUCHTCOLLEGE VOOR DE GEZONDHEIDSZORG TE EINDHOVEN heeft het volgende overwogen en beslist omtrent de klacht van: 1. A, in zijn hoedanigheid van hoofdinspecteur voor de geestelijke Gezondheidszorg

Nadere informatie

Algemene voorwaarden DHZ spanplafonds Versie geldig vanaf: 20 september 2012

Algemene voorwaarden DHZ spanplafonds Versie geldig vanaf: 20 september 2012 Algemene voorwaarden Versie geldig vanaf: 20 september 2012 Artikel 1 Definities 1.1 : gevestigd te Westerhaar en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder dossiernummer 55165117. 1.2 Klant: een natuurlijk-

Nadere informatie

REGELING ARCHIEFBEHEER RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

REGELING ARCHIEFBEHEER RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN REGELING ARCHIEFBEHEER RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN INHOUD I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV Begripsbepalingen Verantwoordelijkheden en organisatie archiefbeheer Archiefbeheer Postregistratie

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Instantie. Onderwerp. Datum

Instantie. Onderwerp. Datum Instantie Hof van Cassatie Onderwerp Lijfrente Kanscontract Datum 6 september 2002 Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen dat de inhoud van dit document onderworpen kan zijn aan rechten

Nadere informatie

Coöperatieve Rabobank Dommelstreek U.A., gevestigd te Geldrop, hierna te noemen Aangeslotene.

Coöperatieve Rabobank Dommelstreek U.A., gevestigd te Geldrop, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-364 d.d. 3 oktober 2014 (mr. R.J. Paris, voorzitter, mr. M.C.M. van Dijk en mr. E.L.A. van Emden, leden en mr. L.T.A. van Eck, secretaris)

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 334 Wet van 6 juli 2004, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd

Nadere informatie

Deelneming aan een criminele organisatie

Deelneming aan een criminele organisatie Deelneming aan een criminele organisatie Participation in a criminal organization Een onderzoek naar de strafbaarstellingen in artikel 140 Sr A research into the offences in Article 140 Penal Code PROEFSCHRIFT

Nadere informatie

OVEREENKOMST INZAKE BEHEER EN BEWARING

OVEREENKOMST INZAKE BEHEER EN BEWARING OVEREENKOMST INZAKE BEHEER EN BEWARING ONDERGETEKENDEN: 1. Robeco Institutional Asset Management B.V., gevestigd te Rotterdam en aldaar kantoorhoudende aan de Coolsingel 120; en 2. Stichting Bewaarder

Nadere informatie

Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14

Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14 Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14 Testamenten en legaten Een gebaar voor het leven 1 IS ER LEVEN NA DE DOOD? DE DOOD IS EEN DEEL VAN HET LEVEN. MAAR WAT GEBEURT ER MET MIJN BEZIT ALS

Nadere informatie

Is Jezus de Enige Weg? Is het christendom de enig ware religie?

Is Jezus de Enige Weg? Is het christendom de enig ware religie? Is Jezus de Enige Weg? Is het christendom de enig ware religie? Johannes 14:6 Jezus zeide tot hem: Ik ben de weg en de waarheid en het leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij. Genesis 20:1-12 1 Abraham

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie