& Klimaatactieplan. Zet uw strategie om in actie! 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "& Klimaatactieplan. Zet uw strategie om in actie! www.eumayors.eu 1"

Transcriptie

1 Emissie-Inventaris & Klimaatactieplan Zet uw strategie om in actie! 1

2 First published in English as Baseline Emission Inventory & Sustainable Energy Action Plan by the Covenant of Mayors office on behalf of Directorate-General for Energy of the European Commission. The responsibility for the Dutch translation lies entirely with Bond Beter Leefmilieu. The translation of this publication is financed in the framework of the come2com project supported by the European Commission under the IEE programme. Uitgegeven door het Covenant of Mayors Offce. Het Covenant of Mayors Offcewordt beheerd door een consortium van de netwerken van lokale en regionale overheden, geleid door ENERGIE-CITES, bestaande uit CEMR, CLIMATE ALLIANCE, EUROCITIES, FEDARENE en PRACSIS. Grafisch ontwerp: Diane Morel / Foto s op de voorpagina en de achterpagina: Shutterstock Gedrukt door Oprinta, Brussel. 2

3 INHOUD Het Covenant of Mayors - een sterk politiek initiatief leider in de strijd tegen klimaatverandering Stap voor stap naar -20% CO 2 tegen StARTEN 2. Maak een Emissie-inventaris op 3. Ontwikkel en implementeer een Klimaatactieplan 4. Toezien op de vooruitgang Hoe kan u steun verkrijgen voor uw acties? 1. Helpdesk van Het covenant 2. Ondersteunend materiaal voor het Covenant 3. Deel uw ervaringen

4 Het Covenant of Mayors, een sterk politiek initiatief gaat je voor in de strijd tegen klimaatverandering Wat is het Covenant of Mayors en welke engagementen moeten de ondertekenaars waarmaken? Het Covenant of Mayors is het eerste initiatief van de Europese Commissie dat zich rechtstreeks richt naar lokale overheden en hun burgers om de leiding te nemen in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Alle ondertekenaars van het Covenant of Mayors engageren zich vrijwillig en unilateraal om hoger te mikken dan de doelstellingen van de EU inzake de vermindering van CO 2 -uitstoot. Om dit doel te bereiken, gaan lokale besturen over tot: De opmaak van een emissie-inventaris, Het indienen van een klimaatactieplan, goedgekeurd door hun gemeenteraad binnen het jaar dat volgt op hun officiële ondertekening van het Covenant of Mayors, en waarin concrete maatregelen vervat zijn die leiden tot minimaal 20% vermindering van CO 2 -uitstoot tegen 2020, Het regelmatig publiceren elke twee jaar na het indienen van hun Klimaatactieplan van implementatierapporten goedgekeurd door de gemeenteraad, waarin de stand van zaken van hun belangrijkste maatregelen en de tussentijdse resultaten vervat zijn. Shutterstock 4

5 STAP 1: Ondertekenen van het Covenant of Mayors Structuren opstellen binnen de gemeente Emissie-inventaris & ontwikkelen van een klimaat-actieplan met belanghebbenden en burgers. Waarom tekenen burgemeesters het Covenant? FRANKFURT (DUITSLAND) "Wij hebben het Covenant of Mayors ondertekend om mensen te ontmoeten die dezelfde ambitie hebben, om motivatie te vinden, om van elkaar te leren..." HEERLEN (NEDERLAND) "Onze gemeente vervoegde het Covenant of Mayors om een duidelijke visie en duidelijke doelstellingen voor de toekomst te hebben." STAP 2: Indienen van uw Klimaatactieplan Implementatie van het Klimaatactieplan Toezicht en rapportering STAP 3: Regelmatig indienen van implementatierapporten -20% CO 2 tegen

6 Stap voor stap naar -20% CO 2 tegen 2020 Wat is het proces dat de ondertekenaars van het Convenant moeten doorlopen om hun engagement waar te maken? 1. STARTEN Krijg een duidelijke visie op uw langetermijntrategie Bepaal een langetermijnstrategie tot 2020 (of daarna) Zorg voor duidelijke doelstellingen en een strategie om ze te verwezenlijken. Het waarmaken van het sterke politieke engagement in het Covenant vereist een goede coördinatie van. De belangrijkste tendensen en de grootste uitdagingen wat betreft vermindering van CO2-uitstoot zullen moeten geïdentificeerd worden en vertaald in oplossingen op korte en lange termijn. Een duurzaam energiebeleid verwerken in alle sleutelactiviteiten van het lokaal beleid is een goede stap vooruit. Zet een structuur op binnen de gemeente en wijs duidelijke verantwoordelijkheden toe Alle ondertekenaars van het Covenant zouden hun interne administratieve structuren moeten aanpassen en optimaliseren. Ze zouden specifieke departementen (niet enkel de milieudienst) met gepaste competenties moeten toewijzen alsook voldoende financiële middelen en mensen om het engagement van het Covenant of Mayors te verwezenlijken. Stel een totaal CO 2 -verminderingsdoel Alle ondertekenaars van het Covenant moeten hun doelstelling voor totale CO 2 -vermindering vastleggen, d.i. het percentage waarmee de uitstoot verminderd zal worden ten opzichte van een referentiejaar. De doelstelling voor de vermindering van CO 2 moet minstens -20% bedragen tegen 2020, zoals vereist door het Covenant. In principe wordt deze vermindering uitgedrukt als een «absolute» waarde. Lokale besturen met een groeiende bevolking mogen hun doelstelling echter «per capita» vastleggen. Paul O Driscoll 6

7 Betrek belanghebbenden en burgers in uw lokaal energiebeleid De ondertekenaars van het Covenant gaan akkoord om hun burgers te mobiliseren en sterke partnerschappen op te stellen met de relevante belanghebbenden (energieagentschappen, diensten, lokale bedrijven, verenigingen, enz.) die betrokken zullen zijn bij de voorbereiding en de verwezenlijking van het hele proces. Belanghebbenden betrekken In München (DUITSLAND) «Het betrekken van belanghebbenden en burgers wordt verzekerd door talrijke en regelmatige evenementen zoals jaarlijkse zonnedagen, dagen van energiebesparing en publieke overlegvergaderingen. Tevens zal een online overlegpanel opgesteld worden om begeleiding aan de burgers te voorzien. Dit systeem maakt het mogelijk alle sleutelfiguren te betrekken en zodoende een efficiënte uitwisseling en samenwerking te bereiken om concrete projecten van CO 2 -vermindering te ontwikkelen en te verwezenlijken.» HEERLEN (NEDERLAND) «De gemeente wil haar doelstellingen verwezenlijken met steun van lokale belanghebbenden (burgers, organisaties en bedrijven). Om te slagen is Heerlen momenteel bezig met het implementeren van een klimaatambassade met de belangrijkste belanghebbenden. De klimaatambassade zal de leden van de gemeenteraad adviseren over de vooruitgang en hen helpen om beter te communiceren met de burgers.» Maak een schatting van financiële hulpbronnen en wijs ze toe Alle ondertekenaars van het Covenant zouden financiële hulpbronnen moeten vastleggen voor de ontwikkeling en de verwezenlijking van hun strategie op lange termijn, zoals nodig voor het te voeren beleid, het overeenkomstige tijdsbestek en de mogelijke externe financiële bronnen (bv. Europese, nationale kapitalisatiestelsels, ESCOs, publiek-private samenwerking enz.). ELENA, een mogelijke financiële hulp voor ondertekenaars... European Local Energy Assistance (ELENA) is een voorziening voor technische bijstand in het leven geroepen door de Europese Commissie in samenwerking met de Europese Investeringsbank (EIB). De opzet ervan is financiering te voorzien voor lokale overheden voor het ontwikkelen van winstgevende investeringsprojecten of programma s in de context van duurzame energie. Een ander doel is het verzekeren van de mogelijkheid tot verdere financiering van de EIB. FINANCIERING In de PROVINCIE VAN BARCELONA (SPANJE) zijn de Europese Investeringsbank (EIB) en een aantal andere lokale banken een belangrijke financieringsbron. Het provinciebestuur van Barcelona heeft een grootschalige financieringsovereenkomst bereikt met de EIB, die toegepast zal worden in gemeentes van verschillende grootte. Omdat de gemeentes over beperkte economische hulpmiddelen beschikken, zijn ze in sterke mate afhankelijk van beurzen en subsidies van verschillende overheidsniveaus (provinciale, regionale, nationale en Europese niveaus). 7

8 2. STEL EEN EMISSIE-INVENTARIS op De emissie-inventaris brengt de CO 2 -uitstoot (of het CO 2 -equivalent) in kaart ten gevolge van het energieverbruik binnen de geografische regio (territorium) van de ondertekenaar van het Verbond. Hij identificeert de voornaamste bronnen van CO 2 -uitstoot en hun respectievelijke potentieel voor vermindering. Alle ondertekenaars van het Verbond kunnen hun eigen berekeningsmethoden kiezen om hun uitstoot te kwantificeren. Ze moeten er zich echter van vergewissen dat de gerapporteerde inventaris strookt met de algemene principes die wat later in deze tekst gedefinieerd worden. Specificeer uw referentiejaar Het aanbevolen referentiejaar voor de inventaris is Als de lokale overheid geen gegevens heeft om een inventaris samen te stellen van 1990, zou zij het jaar moeten kiezen dat het dichtst ligt bij 1990 waarvoor de meest volledige en betrouwbare gegevens verzameld kunnen worden. Definieer uw bereik GEGEVENSVERZAMELING PROVINCIE BARCELONA (SPANJE) «Als officiële Supporting Structure verzamelen wij de relevante gegevens voor energie en CO 2 van steden en districten, de regionale overheid en private bedrijven zoals bedrijven voor de voorziening van onder andere elektriciteit, gas en water.» De inventaris moet gebaseerd zijn op finale gegevens van energiegebruik, d.w.z. de hoeveelheid elektriciteit, verwarming/afkoeling, fossiele brandstoffen en hernieuwbare energie geconsumeerd door de finale eindgebruikers. Lokale energieproductie moet ook in de inventaris ondergebracht worden als het Klimaatactieplan handelingen voorstelt die daaraan gerelateerd zijn. Identificeer de categorieën van uitstoot De aanbevolen categorieën voor de emissie-inventaris zijn: transport, gebouwen, uitrusting/faciliteiten en industrieën. Het staat ondertekenaars echter vrij om bijkomende categorieën in hun inventaris te definiëren - indien hun actieplan maatregelen bevat om CO 2 -uitstoot in deze sectoren te verminderen. Province of Barcelona 8

9 Definieer uw berekeningsmethode van de uitstoot Bij het opstellen van de emissie-inventaris op lokaal niveau, kan gebruik gemaakt worden van twee verschillende aanpakken, namelijk: De aanpak gebaseerd op de principes van het IPCC 1, die al de CO 2 -uitstoot omvat ten gevolge van finaal energieverbruik binnen een geografisch gebied (territorium) van de ondertekenaars. De aanpak van de Levenscyclusanalyse (LCA), rekening houdend met de totale levenscyclus van de energiedrager. Bijgevolg houdt deze elke uitstoot van de energieketen in, ook als deze buiten het territorium plaatsvindt (zoals verlies bij transport, uitstoot van raffinaderijen of verliezen bij het omzetten van energie). Pas goede emissiefactoren toe om uw CO 2 -uitstoot te kwantificeren De CO 2 -uitstoot moet voor elke energiebron berekend worden door het verbruik van energie te vermenigvuldigen met de overeenkomstige emissiefactoren. Er zijn verscheidene factoren voor uitstoot, afhankelijk van de energiebronnen en de gekozen aanpak: Het IPCC voorziet standaard emissiefactoren, beschikbaar in de IPCC Richtlijnen 2 van Deze zouden kunnen vervangen worden door specifieke emissiefactoren per land. De ondertekenaars van het Covenant kunnen ook hun eigen emissiefactoren ontwikkelen gebaseerd op de gedetailleerde eigenschappen van de brandstoffen die gebruikt worden in hun territorium. Voor de «LCA-aanpak»: de emissiefactoren zijn beschikbaar bij verschillende bronnen, zoals de ELCD gegevensbank, Ecoinvent- CH, GEMIS Software enz. Uitstoot berekenen Source: Wikimedia Commons In MÜNCHEN (DUITSLAND), worden bijna alle inwoners bevoorraad door lokale voorzieningen, hetgeen betekent dat alle relevante gegevens over energieverbruik beschikbaar zijn. De gegevens worden bij benadering berekend door de wetenschappelijk ontwikkelde CO 2 -emissiefactoren gebaseerd op de GEMIS software. Daarnaast past de stad München de Eco2Region software toe, ook om compatibiliteit met andere regionale besturen te bekomen. 1 Intergovernmental Panel on Climate Change 2 Standaard emissiefactoren zijn beschikbaar in Volume 2, Hoofdstuk 2, Tabel 2.2 (zie pagina 16). 9

10 3. Ontwikkel en verwezenlijk een KLIMAATACTIEPLAN Het Klimaatactieplan is een operationeel document dat een strategisch raamwerk definieert voor de doelstellingen van Het gebruikt de resultaten van de emissie-inventaris om die plaatsen te identificeren waar best actie ondernomen moet worden en waar de meeste kansen liggen om de CO 2 -uitstoot te verminderen. Het definieert concrete maatregelen samen met tijdsbestekken en verantwoordelijkheden die de strategie op lange termijn vertalen in concrete acties. Identificeer uw bereik Het Covenant of Mayors heeft betrekking tot actie op lokaal niveau binnen de bevoegdheid van een lokale overheid. Ondertekenaars ondernemen dus actie in verschillende van hun mogelijke rollen: Consument en rolmodel: Elke lokale overheid is verantwoordelijk voor haar eigen energieverbruik. Tezelfdertijd spelen zij een voorbeeldrol door burgers en andere belanghebbenden aan te sporen om efficiënter gebruik te maken van energie. Planner, ontwikkelaar en regelgever: Elke lokale overheid is gewoonlijk verantwoordelijk voor het planningsbeleid voor bouwen, mobiliteit en ruimtelijke ordening. Zij hebben de mogelijkheid om het energierendement van nieuwe faciliteiten te optimaliseren en om strategieën voor het vermijden van verkeer in plannen voor ontwikkeling te integreren. Zij bepalen het rendement van mobiliteits- en energiebeslissingen door wettelijke en regulerende instrumenten. Producent en toeleverancier: lokale overheden kunnen ook dienst doen als verschaffer van lokale voorzieningen of diensten - lokale energieproductie bevorderend en gebruik makend van hernieuwbare energiebronnen (bv. Warmte-krachtkoppeling, stadsverwarming enz.) Adviseur en motiverende kracht: Activiteiten die het bewustzijn verhogen zijn belangrijk om de hele gemeenschap in te zetten voor een duurzaam energiebeleid. Lokale besturen kunnen als adviseur en opvoeder optreden voor burgers en andere belanghebbenden (bv. architecten, planners of ambachtsmannen). Definieer uw kernacties Aangezien het engagement van het Convenant het hele geografische gebied van de lokale overheid beslaat, zou het Klimaatactieplan acties moeten bevatten voor zowel de publieke als de private sector. Het staat ondertekenaars van het Convenant vrij om hun kernacties te kiezen. In principe wordt van de Klimaatactieplannen verwacht dat ze sectoren omvatten die in de inventaris in rekening genomen worden: Gebouwen (inclusief nieuwbouw en belangrijke renovaties), Gemeentelijke infrastructuur (bv. stadsverwarming en publieke verlichting), Stedelijke mobiliteit (bv. gemeentelijke vloot, publiek en privaat transport), Industrie en ondernemingen. 10

11 Klimaatactieplannen moeten ook domeinen omvatten waar het lokale bestuur een specifieke rol speelt, zoals: Planning van het landgebruik Aankoop van producten en diensten (consument en rolmodel), Werken met burgers en belanghebbenden (adviseur en motiverende kracht) Selecteer maatregelen en stel prioriteiten op Ontwikkel een actieplan met concrete maatregelen en realistische doelstellingen. Stel prioriteiten - uitgaande van de inventaris en eerdere acties - en selecteer nieuwe maatregelen. Het Klimaatactieplan kan voortbouwen op bestaande plannen of een bestaand beleid voor klimaat en energie. HELSINKI (FINLAND) Het Klimaatactieplan van Helsinki is gebaseerd op het bestaande actieplan voor energie-efficiëntie en op de regionale klimaatstrategie, die deels gecombineerd, verbeterd en uitgebreid zullen worden tot een Actieplan voor Duurzame Energie. De prioriteiten houden een vermindering van CO 2 -uitstoot in van gebouwen door middel van lage-energie bouwcodes die van toepassing zijn op zowel nieuwbouw als renovatieprojecten. Ook andere maatregelen zoals het op kleine schaal opwekken van hernieuwbare energie zullen worden verwezenlijkt. PROVINCIE BARCELONA (SPANJE) «Onze prioritaire actiedomeinen zijn fotovoltaïsche zonnepanelen en energie-efficiëntie in publieke gebouwen, maar we zijn van mening dat we moeten trachten verder te gaan en oplossingen zoeken zoals stadsverwarming of het gebruik van biomassa, hetgeen voornamelijk in landelijke gebieden een groot potentieel heeft. We zullen ook maatregelen nemen op lange termijn om het privé-gebruik van auto s te verminderen en het gebruik van publiek transport aan te moedigen. Ook het probleem van stedelijke uitdeining zal aangepakt worden en de voorkeur zal gaan naar een meer duurzame urbanisatie.» Source: Wikimedia Commons Specificeer uw implementatieproces Het Klimaatactieplan specifieert begeleiding voor de implementatie van elke maatregel, zoals een tijdsbestek voor implementatie, toegewezen verantwoordelijkheden en verwachte kosten. 11

12 4. Volg maatregelen op Door de vooruitgang in het oog te houden kan de lokale overheid de efficiëntie van haar klimaatactieplan meten. Na een klimaatactieplan te hebben ingediend, moeten de ondertekenaars van het Convenant om de twee jaar een implementatierapport indienen. Dit rapport toont de behaalde resultaten in een oogopslag, zowel wat betreft de geïmplementeerde maatregelen als de vermindering in CO 2 -uitstoot. Beoordeel en controleer regelmatig de vooruitgang Resultaten controleren en evalueren is belangrijk voor het opvolgen van de prestaties en voor het ontwikkelen van toekomstige acties en maatregelen. Lokale overheden zouden de emissie-reducties van de geïmplementeerde maatregelen moeten vaststellen om voortdurend hun klimaatactieplan te ontwikkelen en te verbeteren. 12 Shutterstock

13 HELSINKI (FINLAND) «Jaarlijkse energie-audits van de bestaande gebouwen staan ons toe nieuwe voorstellen op te stellen voor acties voor energie-efficiëntie. Daarenboven worden doorlopend nieuwe intelligente technologieën geïmplementeerd en ontwikkeld voor het nazicht van het energieverbruik en het controleren van de energie-efficiëntie van de gebouwen.» MÜNCHEN (DUITSLAND) «Gegevens over energie en CO 2 -uitstoot voor gemeentelijke gebouwen en faciliteiten worden regelmatig verzameld en gepubliceerd als jaarlijkse energierapporten. Samengevoegde gegevens over energieverbruik in private huishoudens worden door het nutsbedrijf bezorgd. De analyse en evaluatie van de gegevens gebeurt door de gemeentelijke departementen.» 13

14 Hoe steun verkrijgen voor uw acties? Welk materiaal en welke diensten stelt het Covenant of Mayors Office (COMO) ter beschikking om ondertekenaars bij te staan in hun implementatieproces? 1. De leden van de helpdesk antwoorden op uw vragen Het Covenant of Mayors Office is verantwoordelijk voor de helpdesk die alle ondertekenaars voorziet van informatie over en begeleiding voor de voorbereiding en de implementatie van hun emissie-inventaris en hun klimaatactieplan. Om individueel advies en een vlotte opvolging van de geïmplementeerde acties te verzekeren stelt de helpdesk voor elk lokaal bestuur bij aansluiting een ervaren persoonlijke contactpersoon aan. Dit toegewijd team van professionals werkt tevens samen met: Tientallen Supporting Structures, dit zijn subnationale administraties, publieke organen en verenigingen van lokale overheden, om ondertekenaars van antwoord te dienen bij specifieke of aan de natie gerelateerde vragen. Het Joint Research Center, om bijstand te geven voor meer gedetailleerde, technische vragen met betrekking tot de ontwikkeling en de implementatie van de emissie-inventaris en het klimaatactieplan 2. Dankzij ondersteunend materiaal krijgt u nog meer bijstand De Helpdesk heeft verscheidene technische en methodologische hulpmaterialen ontwikkeld om ondertekenaars te begeleiden (deze kunnen gedownload worden op Richtlijnen voor de emissie-inventaris en het klimaatactieplan: dit ondersteunend pakket, gebaseerd op de praktische ervaringen van steden en ontwikkeld in nauwe samenwerking met het Joint Research Centre, helpt ondertekenaars van het Convenant om zowel hun emissie-inventaris als hun klimaatactieplan beter op te maken, te implementeren en erover te rapporteren. De richtlijnen voorzien de ondertekenaars van de belangrijkste principes en een duidelijke aanpak om hen door het implementatie- en rapporteringsproces te leiden. Een lijst van veelgestelde vragen is ter beschikking op www. eumayors.eu. Deze lijst, die regelmatig aangevuld wordt, is gebaseerd op de meest geregistreerde vragen met betrekking tot het Covenant of Mayors en haar vereisten. 14

15 Het webgebaseerde klimaatactieplan-sjabloon: het klimaatactieplan-sjabloon is een internet-tool die de ondertekenaars zelfstandig kunnen invullen (via een gedeelte van de website waarvan de toegang beperkt is tot ondertekenaars) op het moment dat ze hun Klimaatactieplan indienen. Het voorziet in een aangeraden structuur om de visie op lange termijn te specificeren, de voornaamste resultaten van hun emissie-enventaris te rapporteren en sleutelelementen van hun klimaatactieplan samen te vatten. Het is vergezeld van duidelijke aanwijzingen voor het invullen ervan en biedt ook praktische begeleiding en duidelijke suggesties voor het ontwikkelen en implementeren van een emissie-inventaris en een klimaatactieplan. 3 Deel uw ervaring met andere ondertekenaars tijdens evenementen georganiseerd door het Covenant of Mayors Office Het Covenant of Mayors Office organiseert regelmatig thematische workshops en andere evenementen voor lokale overheden. Deze evenementen zullen ondertekenaars bijstaan in het vertalen van hun strategie in concrete acties. Alle evenementen die op het programma staan zijn terug te vinden op de website van het Covenant of Mayors (in het onderdeel «Events»)! COVENANT OF MAYORS WEBSITE: CONTACTEER DE HELPDESK: Algemene inlichtingen: Inlichtingen m.b.t. de emissie-inventaris en het klimaatactieplan: Nathalie Nizette 15

16 16 Commited to local sustainable energy

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Infosessie Opmaak gemeentelijke klimaatactieplannen (SEAP) Els Cornelis, 15 en 22 september 2015

Infosessie Opmaak gemeentelijke klimaatactieplannen (SEAP) Els Cornelis, 15 en 22 september 2015 Infosessie Opmaak gemeentelijke klimaatactieplannen (SEAP) Els Cornelis, 15 en 22 september 2015 Opmaak gemeentelijke klimaatactieplannen Programma 9u30 10u20 : SEAP-template, inschatting CO 2 -reductiecijfers,

Nadere informatie

Het Burgemeestersconvenant. Uw instrument voor een beter en duurzaam klimaat

Het Burgemeestersconvenant. Uw instrument voor een beter en duurzaam klimaat Het Burgemeestersconvenant Uw instrument voor een beter en duurzaam klimaat Het Burgemeestersconvenant meer dan een engagement Achtergrond: de Europese klimaatdoelstellingen In 2008 tekenden de regeringsleiders

Nadere informatie

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op?

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? Inleiding Steden en gemeenten die tot het convenant toetreden, moeten binnen een jaar na hun toetreding een actieplan voor duurzame energie

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors Antwerpen en het burgemeestersconvenant Hoe het begon 2003 Lokaal Kyotoprotocol: basis gelegd maar nood aan meer doorgedreven energiebeleid 2007 - Bestuursakkoord: Stad wil een voorbeeldige milieustad

Nadere informatie

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen ISO50001 of energiebeheermaatregelen volgens bijlage 9 Volgens Art. 6(7) van de energiebeleidsovereenkomst (EBO) dient elke

Nadere informatie

Toelichting 04: Flexibele maatregelen

Toelichting 04: Flexibele maatregelen Toelichting 04: Flexibele maatregelen EBO infosessie, 16/09/2014 Ilse FORREZ Advisor Energy and Climate Mogelijkheid tot flexibiliteit Flexibele maatregelen geven de mogelijkheid aan de onderneming om

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel Gemeenteraadscommissie energie & klimaat 20 januari 2015 20u Mortsel 1 Meerjarenplanning stadsbestuur Eigen organisatie stadsbestuur Klimaatneutraal tegen 2020 (actie 86) Energieverbruik eigen diensten

Nadere informatie

COHESIEBELEID 2014-2020

COHESIEBELEID 2014-2020 GEÏNTEGREERDE TERRITORIALE INVESTERING COHESIEBELEID 2014-2020 De nieuwe wet- en regelgeving voor de volgende investeringsronde van het EU-cohesiebeleid voor 2014-2020 is in december 2013 formeel goedgekeurd

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Energie management plan

CO2 prestatieladder Energie management plan CO2 prestatieladder Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621 E-mail: info@kroes.org Versie:

Nadere informatie

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens Bernard Govaert Om te kunnen weten hoe uw geleverde inspanningen evolueren, is het van belang van dat u uw energieverbruik registreert. Ondertekenaars

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 LOGO INTERWAAS!!! Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 Kim Rienckens (Provincie Oost-Vlaanderen, beleidsmedewerker dienst milieubeleid) en Frauke Van Goethem (Interwaas, projectmanager

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen Focus energie en milieu Forum 19 juni 2012 1.Beleidsnota: wat is de ambitie? 2.Projecten: wat doen we al? 1. Beleidsnota: Wat is de ambitie? Waarom wil Antwerpen

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring 13 november 2012 Bijgewerkt in juni 2014 E nergie is van vitaal belang in ons leven. Teneinde ons welzijn te garanderen en ten

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 DETRANSITIENAAR LEUVENKLIMAATNEUTRAAL2030 Wetenschappelijkeindrapport Februari2013 Colofon Auteurs:HanVandevyvere,PeterTomJones,JanAerts Medewerkers:JohanEyckmans,ClaraVerhelst,EvelienWillaert,ElkeFranchois,WimVerheyden,

Nadere informatie

Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen. Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft

Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen. Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft Bewonerservaringen bij doorgedreven renovatie: input voor bedrijfsmodellen Erwin Mlecnik, TU Delft i.s.m. PHP Ad Straub, TU Delft Inhoud Inleiding Doel Onderzoeksaanpak Resultaten/ analyse Conclusie Vooruitzichten

Nadere informatie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Overzicht van legale aspecten betreffende energie-efficiëntie in Vlaanderen die van belang zijn voor de textielindustrie

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Leefmilieu Brussel De «ENERGIEVERANTWOORDELIJKE» : Rollen en functies Emmanuel Hecquet ICEDD Opleiding «Energie in duurzame gebouwen» Module energieverantwoordelijke

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Cyclus 2014-2016. Sessie 1 23/10/2014

Cyclus 2014-2016. Sessie 1 23/10/2014 Cyclus 2014-2016 Sessie 1 23/10/2014 The sole responsibility for the content of this presentation lies with the authors. It does not necessarily reflect the opinion of the European Union. Neither the EASME

Nadere informatie

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen.

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen. RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 mei 2009 (26.05) (OR. en) 9909/09 DEVGE 147 E ER 187 E V 371 COAFR 172 OTA van: het secretariaat-generaal d.d.: 18 mei 2009 nr. vorig doc.: 9100/09 Betreft: Conclusies

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2014

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2014 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2014 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 18-08-2014 C. de Waard Versie obv 2013. ISO 14064 protocol toegevoegd 0.2 24-02-2015

Nadere informatie

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Waarom een Europees project? Hoe begin je aan een Europees project? Hoe stel je de aanvraag

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke

Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke Functiefamilie organisatie ondersteunende functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan

Energiemanagement actieplan Energiemanagement actieplan Vandervalk+degroot-groep Waalwijk, 15 oktober 2013 Auteur(s): Arend-Jan Costermans Ed den Breejen Antoine Steentjes Joni Ann Hardenberg Geaccordeerd door: Leo van der Valk Algemeen

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 01. HET CO2-REDUCTIEBELEID VAN ONS BEDRIJF 3

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens: Naam ALFEN bv Adres Hefbrugweg 28 Plaats 1332AP Almere Tel 036 549 3400 website www.alfen.com KvK nr. 3903 7364 Pagina 1 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Nuth,20augustus 2015 Auteur(s): Tom Kitzen Theo Beckers Geaccordeerd door: Serge Vreuls Financieel Directeur C O L O F O N Het format voor dit

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

VolkerWessels Bouw & Vastgoedontwikkeling. Energiemanagementplan

VolkerWessels Bouw & Vastgoedontwikkeling. Energiemanagementplan VolkerWessels Bouw & Vastgoedontwikkeling Energiemanagementplan Datum: 25-03-2015 Opgesteld: Thomas Heye Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Beleid en doelstellingen... 3 3 Planning... 4 3.1 Identificatie

Nadere informatie

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen

Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Toelichting Steunpunt DuBo dienst Energiebegeleiding EPC-haalbaarheid voor gemeenten en gemeenschapsvoorzieningen Els Cornelis, Provincie Vlaams-Brabant, Klimaatteam 29 oktober 2015 Vlaams-Brabant Klimaatneutraal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Duurzame bedrijventerreinen

Duurzame bedrijventerreinen Duurzame bedrijventerreinen Duurzaamheid: meer dan enkel energie Duurzaam bedrijventerrein Energie, water, afval, sociale aspecten, samenwerkingen, Wordt ingewikkelde oefening Gegevens? Project SIS (Sustainable

Nadere informatie

ADMINISTRATIEVE EN WETTELIJKE ASPECTEN BIJ DE TOEPASSING VAN ZONNESTROOM IN NEDERLAND PV LEGAL / PV GRID. Holland Solar Arthur de Vries

ADMINISTRATIEVE EN WETTELIJKE ASPECTEN BIJ DE TOEPASSING VAN ZONNESTROOM IN NEDERLAND PV LEGAL / PV GRID. Holland Solar Arthur de Vries ADMINISTRATIEVE EN WETTELIJKE ASPECTEN BIJ DE TOEPASSING VAN ZONNESTROOM IN NEDERLAND PV LEGAL / PV GRID Holland Solar Arthur de Vries Eindhoven, 13 september 2012 PV LEGAL Eenvoudiger, goedkoper en sneller

Nadere informatie

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld.

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Vragenlijst "Een tussentijdse herziening van Europa 2020 - het standpunt van de EU-regio's en -steden" Achtergrond De tussentijdse herziening

Nadere informatie

C-LIEGE - Clean Last mile transport and logistics management for smart and efficient local Governments in Europe

C-LIEGE - Clean Last mile transport and logistics management for smart and efficient local Governments in Europe C-LIEGE - Clean Last mile transport and logistics management for smart and efficient local Governments in Europe DELIVERABLE n. 7.1 TRANSFERABILITY PLAN FOR LOCAL GOVERNMENTS ON ENERGY SAVING AND SUSTAINABLE

Nadere informatie

Cyclus 2014-2016. sessie 1 14/10/2014

Cyclus 2014-2016. sessie 1 14/10/2014 Cyclus 2014-2016 sessie 1 14/10/2014 Agenda 13u00-13u30: 13u30-14u30: 14u30-14u45: 14u45-16u00: 16u00-16u30: introductie (An Maes) Het belang van energiemanagementsystemen door An Beazar (Enprove) koffiepauze

Nadere informatie

Wedstrijd : Haalbaarheidsstudie Hernieuwbare Energie 2008. Toelichtingsnota

Wedstrijd : Haalbaarheidsstudie Hernieuwbare Energie 2008. Toelichtingsnota Wedstrijd : Haalbaarheidsstudie Hernieuwbare Energie 2008 Facilitator hernieuwbare energie - grote systemen Contact : Bernard Huberlant Tel. 0800 85 775 @ : fac.her@ibgebim.be Brussel Leefmilieu Gulledelle,

Nadere informatie

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING Energie-efficiëntie in de gebouwde omgeving in de Benelux en

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Handboek Energiemanagementsysteem

Handboek Energiemanagementsysteem Croon Elektrotechniek B.V. Facilitaire Diensten Hoofdkantoor Rotterdam Schiemond 20-22 3024 EE Rotterdam Postbus 6073 3002 AB Rotterdam Telefoon +31 10-448 33 44 www.croon.nl Handboek Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING Stijn Bruers OVERZICHT MILIEUZORGSYSTEEM NULMETING REDUCTIEDOELSTELLING ANALYSES EN SIMULATIES ACTIEPLAN CASE STUDIES 1 1. MILIEUZORGSYSTEEM

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO)

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO) Procedure 07 CO 2 -prestatieladder 24 februari 2013 (FKO) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2. Methodiek voor de emissie inventaris 6 Procedure 07 CO 2-prestatieladder 2 Inleiding

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens Maarssen, 16 februari 2015 Auteur(s): Niels Helmond Geaccordeerd door: Simon Kragtwijk Directievertegenwoordiger Milieu / Manager Productontwikkeling C O L O F O N Het format voor dit document is opgesteld

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO2-functionaris, Zwatra B.V.

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

12722/01 HD/nj DG G NL

12722/01 HD/nj DG G NL RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 29 oktober 2001 (OR. en) 12722/01 Interinstitutioneel dossier: 2001/0121 (CNS) ECOFIN 264 ENV 490 NIS 73 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 1: Baseline emission inventory Studiedag LNE Brussel Inhoud» Situering opdracht ondersteuning burgemeestersconvenant» Bespreking van de twee Excels

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar.

Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar. De toekomst van de energiepremies in het Brussels Gewest 1. Situation en 2009 Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar. In 2009 is

Nadere informatie

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Vlaams minister Kris Peeters wil met een verstandig energiebeleid niet alleen het aanbod sturen maar ook en vooral de vraag beheersen.

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0171 TOELICHTING 17 ART. 6.4 VAN HET BENCHMARKINGCONVENANT HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE MAATREGELEN & EINDAFREKENING BENCHMARKINGCONVENANT 1. Inleiding Art. 6.4 van

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Legal Entity Department Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens : Naam International Paint (Nederland) bv Adres Kleidijk 88 Plaats 3160 AB Rhoon Tel 010-5033566 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse 1/7 1. SITUERING VAN DE FUNCTIE Operationele entiteit Standplaats Dienstchef Weddenschaal Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse A4a - A4b (of indien van toepassing

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12 Carbon Footprint rapportage 2013 Conform ISO 14064-1 Pagina van 12 1 Naam: Carbon Footprint rapportage 2013 conform ISO 14064-1 Documentversie: 1.1 Datum: Maart 2014 Contactpersoon: Arnoud Fokkens, arnoud.fokkens@ziut.nl,

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project Blankenberge

ASPIRAVI. Project Blankenberge ASPIRAVI Project Blankenberge Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie verbruiken

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel Staff Workload Planner Verbeter de inzet van academisch personeel Zet docenten effectiever in met gebruik van de software Staff Workload Planner van Scientia. Nu instellingen van het hoger en voortgezet

Nadere informatie

Lokaal klimaatbeleid. Algemeen. Ook als lokaal bestuur?

Lokaal klimaatbeleid. Algemeen. Ook als lokaal bestuur? Algemeen Lokaal klimaatbeleid Regiovergadering 12 en 14 maart 2013 Mitigatie = maatregelen nemen om klimaatverandering te beperken bv. energieverbruik minderen, meer hernieuwbare energie opwekken, minder

Nadere informatie

JURIDISCH MEDEWERKER (M/V)

JURIDISCH MEDEWERKER (M/V) /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Het Vlaams Energieagentschap van de Vlaamse overheid

Nadere informatie

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be 1. D U U R Z A A M B O U W E N Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be E CO- C O N S T R U C T I E We leven in een wereld waarin natuurlijke hulpbronnen niet onuitputtelijk blijken,

Nadere informatie

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Exam Scheduler Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Optimaliseer de examenervaring van uw studenten met de software Exam Scheduler van Scientia. Examenplanning in het hoger en voortgezet onderwijs

Nadere informatie

ENERGIE? Beheer van Common Goods!

ENERGIE? Beheer van Common Goods! ENERGIE? Beheer van Common Goods! Fiene Biesbrouck & Daan Creupelandt Antwerpen 20 oktober 2015 Inleidende video 2 Overzicht 0. Inleidende video 1. Energietransitie 2. Energiedemocratie 3. REScoops 4.

Nadere informatie