Een evenwichtige energiemix. Aardgas en LNG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een evenwichtige energiemix. Aardgas en LNG"

Transcriptie

1 Een evenwichtige energiemix Aardgas en LNG

2 Profiel van de Groep Als een van de grootste energieproducenten op wereldvlak is GDF SUEZ actief in de hele energieketen, in elektriciteit en in aardgas, zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts. De Groep stoelt de ontwikkeling van haar activiteiten (energie, energiediensten en milieu) op een model van verantwoordelijke groei om het hoofd te bieden aan de grote uitdagingen: tegemoetkomen aan de energiebehoeften, de bevoorrading zekerstellen, de klimaatveranderingen bestrijden en het rendement van de beschikbare energiebronnen verbeteren. GDF SUEZ steunt op een gediversifieerde bevoorradingsportefeuille en een flexibel en rendabel elektriciteitsproductieapparaat om innoverende energieoplossingen uit te werken voor particulieren, overheden en bedrijven. De Groep telt circa medewerkers, die in 2008 een omzet realiseerden van 83,1 miljard euro. GDF SUEZ wordt genoteerd in Brussel, Luxemburg en Parijs, en is opgenomen in de belangrijkste internationale indices: CAC 40, BEL 20, DJ Stoxx 50, DJ Euro Stoxx 50, Euronext 100, FTSE Eurotop 100, MSCI Europe en ASPI Eurozone. Inhoud Profiel van de Groep Aardgas, even natuurlijk als onmisbaar De keten van het aardgas en het LNG 1. Exploratie & productie 2. Bevoorrading 3. Infrastructuur 4. Verkoop en diensten Onze belangrijkste dochterondernemingen Woordenlijst medewerkers in circa 60 landen 83,1 miljard euro omzet in Gm 3 gasleveringen in methaantankers, waarvan drie in aanbouw onderzoekers en experts in 8 R&D-centra nr.1 aankoper van aardgas in Europa nr.1 operator van netwerken voor transport en distributie van aardgas in Europa nr.1 invoerder van vloeibaar aardgas in Europa en de Verenigde Staten nr.1 leverancier van diensten voor energie- en milieurendement in Europa

3 Aardgas, even natuurlijk als onmisbaar In 1959 stak voor het eerst een schip de Atlantische Oceaan over om vloeibaar aardgas (LNG) vanuit de Verenigde Staten te leveren in het Verenigd Koninkrijk. In de 50 daaropvolgende jaren heeft het aardgas zich overal ter wereld opgewerkt tot een van de belangrijkste energiebronnen, onder andere door de afname van het gebruik van steenkool en door de aardolieschokken. Door zijn aantrekkelijke prijs wordt aardgas steeds meer gebruikt, niet alleen in de sectoren van de productie en de transformatie, maar ook bij de particulieren en in de dienstensector. Methaan/aardgas heeft een hogere calorische waarde en komt meer voor dan het kolengas dat begin vorige eeuw voor verwarming en verlichting zorgde bij de gezinnen, maar het vereist wel een grootschalige infrastructuur. De technologische vooruitgang op het vlak van de vloeibaarmaking en de opslag, en de geleidelijke uitbouw van een netwerk voor transport en distributie hebben een bevoorrading op lange afstand mogelijk gemaakt, van de grote aardgasvelden naar de eindconsument. Aardgas is zowat overal ter wereld te vinden, en komt nog steeds overvloedig voor. De reserves zijn weliswaar niet onuitputtelijk, maar door de ontwikkeling van de exploratietechnieken kunnen tegenwoordig ook velden geëxploiteerd worden die vroeger onbereikbaar leken. Dankzij zijn geringe koolstofgehalte is aardgas minder vervuilend dan de fossiele energiebronnen. In veel regio s van de wereld is het de voornaamste brandstof geworden voor de productie van elektriciteit, dankzij enerzijds zijn troeven op milieuvlak en anderzijds zijn concurrerende prijs en de relatief bescheiden investeringskosten voor een centrale met gecombineerde cyclus op aardgas. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) ligt de sector van de elektriciteitsproductie aan de basis van meer dan de helft van de toename van de vraag naar aardgas op wereldvlak. In Europa wordt zijn groei mee gestimuleerd door de richtlijnen die de uitstoot van broeikasgassen willen terugdringen door het gebruik van energiebronnen die minder CO 2 uitstoten. Aardgascentrales nemen dan ook een belangrijke plaats in binnen het productiepark van GDF SUEZ. Deze centrales namen eind juni % van de 70,2 GW aan geïnstalleerde capaciteit van de Groep voor hun reke- ning, en bijna twee derde van de 20,4 GW die eind 2008 in aanbouw was. Ze produceerden ook de helft van de elektriciteit in 2008 (276 TWh). Algemeen wordt verwacht dat de Europese landen, waar de productie geleidelijk afneemt, in de toekomst steeds afhankelijker zullen worden van de invoer. Terwijl de invoer in 2006 goed was voor 45% van de behoefte aan aardgas in Europa, verwacht het IEA dat dit aandeel in 2030 zal zijn toegenomen tot 69%. Die invoer zal dan voornamelijk afkomstig zijn uit Rusland en Algerije, en in mindere mate uit West-Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika. Als vooraanstaande operator in de wereldwijde energiesector is de bevoorradingszekerheid voor GDF SUEZ van doorslaggevend belang. De Groep heeft dan ook gezorgd voor een doorgedreven diversificatie van haar leveranciers - die elk instaan voor maximaal 20% van haar aankopen - en de transportroutes. Zo konden wij de onverwachte daling van de bevoorrading in Russisch gas in januari 2009 het hoofd bieden door andere distributiekanalen aan te spreken, zodat wij zowel de leveringen aan onze klanten op peil konden houden als zelfs konden bijdragen tot het opvangen van de vraag in Centraal-Europa. Onze diversificatiestrategie steunt verder op onze langetermijnontwikkeling in de strategische sector van het LNG, waar wij een van s werelds grootste operatoren zijn geworden, wat ons een grote flexibiliteit in bevoorradingskanalen bezorgt. Als operator in de hele energieketen koppelt onze visie verantwoordelijkheidszin aan pragmatisme. De diversiteit die onze bevoorradingsportefeuille en onze installaties kenmerkt, wil een antwoord bieden op de grote vragen Onze bevoorradingszekerheid staat of valt met de diversificatie van onze leveranciers en de transportroutes op economisch, milieu- en industrievlak: de beheersing van de uitstoot van broeikasgassen, de beschikbaarheid en rentabiliteit van de exploiteerbare bronnen, en de groei van de vraag op langere termijn. Onze activiteit moet ook een confronterende realiteit onder ogen zien: om de vereiste hoeveelheid aardgas te blijven transporteren, zullen aanzienlijke infrastructuuruitgaven nodig zijn. De investeringsbehoeften in de wereldwijde gassector worden door het IEA voor de periode op meer dan miljard euro geschat, waarvan 61% voor de exploratie en productie van koolwaterstoffen, 31% voor transport en distributie en 8% voor LNG. Bij de industrie is grote vraag naar aardgas en elektriciteit tegen concurrerende voorwaarden. Hetzelfde geldt voor de essentiële behoeften van de particulieren. In de huidige problematische economische context bieden wij onze klanten niet alleen energie, maar ook de technologie die hen in staat stelt hun verbruik te optimaliseren. Van de energie-audit over het ontwerp en de installatie tot het onderhoud en zelfs de financiering: deze diensten vormen de perfecte aanvulling op ons energieaanbod. De toenemende schaarste van de natuurlijke rijkdommen en energiebronnen en het cruciale belang van de milieuvereisten zijn een onomkeerbaar feit. Wij moeten bijdragen tot het antwoord. Dat is onze opdracht als leverancier van nutsdiensten. Jean-François Cirelli Vice-Voorzitter Gedelegeerd Directeur-generaal Gérard Mestrallet Voorzitter Directeur-generaal 2 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 3

4 Exploratie & productie Onshore en offshore. Bevoorrading Contracten op korte en lange termijn, zeetransport met methaantankers, energietrading. Infrastructuur Transport over land via gaspijpleidingen, fabrieken voor behandeling en vloeibaarmaking, hervergassingsterminals, opslag en distributie. Verkoop en diensten Aanbiedingen en assortiment, energiediensten, oplossingen voor energierendement, engineeringadvies. De beheersing van de hele aardgas- en LNG-keten 4 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 5

5 Exploratie & productie De activiteit Exploratie & productie (E&P) vormt als eerste schakel in de keten een sleutelfactor binnen de diversificatiestrategie van GDF SUEZ. De aanwezigheid van de Groep in de stroomopwaartse gassector verhoogt niet alleen de bevoorradingszekerheid, maar stimuleert ook haar ontwikkeling in het vloeibaar aardgas (LNG). Eind september 2009 oefende GDF SUEZ E&P-activiteiten uit in 15 landen, voornamelijk in Europa en Noord-Afrika. Conform de gebruikelijke praktijken in de sector gaat de Groep meestal partnerships aan met een of meer andere aardolie- en gasmaatschappijen. In totaal bezit zij 357 licenties voor exploratie en/of productie, waarvan 206 (58%) als operator. Via zijn E&P-activiteit beschikt GDF SUEZ over eigen reserves, wat bijdraagt tot zijn zekerheid inzake toegang tot koolwaterstofbronnen. De bewezen en waarschijnlijke reserves (2P) bedragen 704 miljoen vaten aardolie-equivalent (Mvoe), waarvan 70% aardgas en 30% vloeibare koolwaterstoffen. Het aandeel van de Groep in de bruto 2P-reserves van de velden waar zij partner in is, bedraagt 729 Mvoe. Via zijn E&P-activiteit beschikt GDF SUEZ over eigen reserves, wat bijdraagt tot zijn zekerheid inzake toegang tot koolwaterstofbronnen Haar productie bereikte 51,3 Mvoe in 2008, waarvan 74% aan aardgas. Bijna de helft van het geproduceerde gas wordt ingezet voor de wereldwijde bevoorrading van de Groep, met het oog op de eigen behoeften en die van haar klanten op de eindmarkten. De rest van de productie wordt verkocht aan derden, doorgaans binnen het kader van contracten op korte of lange termijn. GasTerra in Nederland en E.ON en EGM in Duitsland zijn de voornaamste afnemers. GDF SUEZ kan bogen op belangrijke posities in de E&P in Noord-Europa. Het is de grootste offshore producent in Nederland, waar de Groep participaties bezit in 46 aardolie- en aardgasvelden, waarvan 40 in productie. Het is de derde producent in Duitsland (25 exploratielicenties en 187 productielicenties, waarvan 133 als operator), de negende in Noorwegen (21 exploratielicenties en 14 productielicenties) en twintigste in het Verenigd Koninkrijk (40 exploratielicenties en 24 productielicenties, waarvan 2 als operator). De Groep is verder aanwezig in Afrika (Algerije, Egypte, Libië, Mauritanië en Ivoorkust), het Midden-Oosten (Qatar) en de Kaspische Zee (Azerbeidjan). In 2009 deed zij haar intrede op de Noord-Amerikaanse markt (Golf van Mexico) en in Indonesië, in het kader van overeenkomsten met de Italiaanse aardoliegroep Eni, en in Australië binnen het geïntegreerde project voor de productie van LNG Bonaparte. Ten slotte worden momenteel ontwikkelingsprojecten in de Russische zone van de Kaspische Zee bestudeerd. 36% Nederland 22% Duitsland 21% 20% Noorwegen 20% Verenigd Koninkrijk Productie 51,3 74% gas, 26% aardolie Geografische opsplitsing van de productie en de reserves aan koolwaterstoffen per 31 december % Noorwegen Duitsland 17% Nederland 11% Verenigd Koninkrijk Overige 2% 2% Overige Reserves 704 Mvoe 70% gas, 30% aardolie 1 6 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 7

6 Bevoorrading 2 Geografische opsplitsing van langetermijncontracten voor aardgasbevoorrading per 31 december % Noorwegen 15% Nederland 14% Rusland 12% Midden-Oosten en Azië (1) 11% Algerije 8% Trinidad en Tobago 6% Egypte 4% Verenigd Koninkrijk 2% Libië 5% Overige Bevoorrading 909 TWh (1) Inclusief toeleveringscontracten GDF SUEZ ontwikkelt zijn bevoorradingsportefeuille volgens drie krachtlijnen: zekerheid, concurrentievermogen en flexibiliteit. Die strategie staat borg voor een betrouwbare en constante aardgasaanvoer voor zijn afzetkanalen en energieomvormers en dus ook voor zijn klanten. De portefeuille van de Groep, goed voor een jaarlijks volume van meer dan 110 miljard m 3 aardgas, is een van de meest gediversifieerde van Europa. Het aardgas wordt enerzijds aangevoerd over land of zee vanuit de geografische zones met de grootste reserves. Anderzijds koopt GDF SUEZ ook aardgas aan via langetermijncontracten, de markten of kortetermijntransacties. Een van de troeven van deze diversificatie is dat zij de Groep beschermt tegen tijdelijke bevoorradingsonderbrekingen, maar ook dat zij daardoor haar aankopen optimaal kan afstemmen op haar behoeften. Zo behoudt zij een grote beheerflexibiliteit om te antwoorden op de fluctuerende vraag en de specifieke behoeften van bepaalde klanten. De diversificatie van de Groep zorgt voor de nodige beheerflexibiliteit om de wisselende vraag het hoofd te bieden De Groep dekt het gros van haar behoefte aan aardgas via langetermijncontracten, vanuit een twaalftal landen. Die contracten hebben een gemiddelde duur van 15,5 jaar. Zij bieden GDF SUEZ de nodige zichtbaarheid om zijn ontwikkeling en bevoorradingszekerheid veilig te stellen, een belangrijke troef op de Europese aardgasmarkt. De grootste aardgasreserves zijn gesitueerd in Noorwegen (23,4% van de langetermijnbevoorrading) en Nederland (14,5%), gevolgd door Rusland, Algerije, Egypte, het Verenigd Koninkrijk, Libië en Nigeria. Via het efficiënte beheer van haar transport- en opslagcapaciteit kan de Groep instaan voor de bevoorradingszekerheid van haar klanten over heel Europa. Met het oog op haar toekomstige groei in Europa blijft de Groep haar portefeuille verder uitbouwen, ook bij haar traditionele leveranciers. Zo heeft zij in 2006 haar contract voor de levering van Russisch aardgas met Gazprom verlengd tot in 2030, en heeft zij eind 2007 haar bevoorrading in Algerijns aardgas doorgetrokken tot in In juni 2009 heeft zij haar partnership met GasTerra versterkt, voor de aankoop van aardgas tot in Daarnaast voorziet een overeenkomst met Eni van 2008 in de levering van jaarlijks 4 miljard m 3 gas in Italië gedurende 20 jaar, met een optie voor 2,5 miljard m 3 aardgas op 11 jaar in Duitsland. Dit soort langetermijncontracten vormt de basis van het beheer van onze portefeuille. Teneinde zijn bevoorrading optimaal af te stemmen op zijn behoeften en het volume van de bronnen aan te passen aan de evolutie van de verkoop vult GDF SUEZ zijn portefeuille aan door een beroep te doen op de kortetermijnmarkten in Europa, via zijn dochterondernemingen Gaselys en Electrabel. Aan de hand van deze activiteiten van portefeuillebeheer en trading kan de Groep de kosten drukken en profiteren van de marktkansen op kortere termijn. 8 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 9

7 Dankzij zijn marktexpertise kan GDF SUEZ producten en diensten voorstellen die de levering van elektriciteit en aardgas koppelen met financiële afdekkingsinstrumenten. Dat zorgt ervoor dat de klanten hun blootstelling aan de fluctuaties van de energieprijzen beheersbaar kunnen houden (risicobeheer) en/of over de nodige materiële optimaliseringsoplossingen (beheer van de flexibiliteit van de capaciteit voor productie, transport en opslag) of contractuele activa (flexibiliteit van zowel aankoopals verkoopcontracten) beschikken wat aardgas en elektriciteit betreft. In de Verenigde Staten concentreert de activiteit van energiehandel zich op het gecentraliseerde portefeuillebeheer, het Central Portfolio Management. Deze activiteit verzorgt het geïntegreerde beheer van de risico s van de groothandelsbasisproducten doorheen de hele portefeuille van de activa bij de elektriciteitsproductie, het LNG en de kleinhandelselektriciteitscontracten. Vloeibaar aardgas De LNG-sector, die pas eind jaren 50 echt van de grond kwam, boekt tegenwoordig een sterkere groei dan die van de aanvoer via gaspijpleidingen, wat samenhangt met de vraag naar aardgas op wereldschaal. Het LNG stelt GDF SUEZ ook in staat om zijn bevoorradingsportefeuille te diversifiëren, en daarbij geïntegreerde projecten te ontwikkelen op het raakvlak van E&P-activiteiten en vloeibaarmaking. LNG kan per schip over lange afstanden getransporteerd worden, en biedt dan ook toegang tot aardgasbronnen die geografisch ver verwijderd zijn van de verbruiksmarkten. Het zorgt ook voor een bijkomende flexibiliteit in het beheer van de bevoorradingsportefeuille van de Groep, die zo kan inspelen op kansen voor optimalisering en arbitrage. De expertise van GDF SUEZ dekt de hele LNG-keten, van de productie tot de invoer en de verkoop, via de exploitatie van terminals voor hervergassing en zeetransport en op basis van grootschalige inspanningen voor onderzoek en ontwikkeling. De Groep is vandaag de grootste invoerder van LNG in Europa en de Verenigde Staten, en de tweede operator van methaanterminals in Europa. De Groep betrekt haar LNG in zes producerende landen, in het kader van langetermijncontracten: Algerije (119 TWh per jaar), Egypte (55 TWh), Nigeria GDF SUEZ is vandaag de grootste invoerder van LNG in Europa en de Verenigde Staten (6 TWh), Trinidad en Tobago (68 TWh), Noorwegen (7,5 TWh) en vanaf 2010 Jemen (39 TWh). Drie van deze bevoorradingskanalen ontspringen in vloeibaarmakingsfabrieken waarin de Groep een participatie bezit: Atlantic LNG (Trinidad en Tobago), Idku (Egypte) en Snøhvit (Noorwegen). Om haar behoeften aan zeetransport te dekken, beschikt de Groep over een vloot methaantankers waarvan de capaciteit wordt afgestemd op haar langetermijnverbintenissen en op incidentele marktkansen. Eind september 2009 bestond de vloot van GDF SUEZ uit 14 methaantankers: vijf waar het eigenaar of mede-eigenaar van is, en negen die gecharterd worden bij diverse rederijen. In 2010 wordt de vloot uitgebreid met drie methaantankers die nu nog in aanbouw zijn. Zij zullen vooral ingezet worden voor het transport van LNG vanuit Jemen en voor de bevoorrading van de drijvende terminal Neptune, in het noordoosten van de Verenigde Staten, en de terminal van Mejillones, in het noorden van Chili, die beide begin 2010 in gebruik worden genomen. Het gros van het LNG wordt gelost via de methaanterminals van de belangrijkste invoerlanden. In Europa zijn deze terminals gesitueerd in Frankrijk (Montoir-de-Bretagne, Fos-Tonkin en vanaf eind 2009 Fos-Cavaou); België (Zeebrugge); Spanje (Huelva en Cartagena); Italië (Panigaglia); en het Verenigd Koninkrijk (Isle-of-Grain). In Noord-Amerika leveren de tankers van de Groep LNG aan de Amerikaanse terminals van Everett in Boston (die eind 2009 aangevuld worden met de drijvende terminal Neptune voor de kust van Boston) en Penuelas in Porto Rico. De Groep beschikt daarnaast over hervergassingscapaciteit in de terminals van Sabine Pass en, vanaf 2010, van Freeport in de Golf van Mexico. 10 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 11

8 Exploratie Productie 9 Vloeibaarmakingsfabrieken Hervergassingsterminals 7 16 Terminals voor vloeibaarmaking en hervergassing Atlantic LNG, Trinidad & Tobago 2 Arzew Bethioua Skikda, Algerije 3 Brass LNG, Nigeria (1) 4 Bonny Island, Nigeria 5 Kameroen (1) 6 Snøhvit LNG, Noorwegen 7 Idku, Egypte 8 Yemen LNG, Jemen 9 Bonaparte LNG, Australië (1) Freeport LNG, Verenigde Staten 2 Sabine Pass, Verenigde Staten 3 Everett, Verenigde Staten 4 Neptune LNG, Verenigde Staten (2) 5 Rabaska, Canada (1) 6 Peñuelas, Porto Rico 7 Mejillones, Chili (2) 8 Isle of Grain, Verenigd Koninkrijk Zeebrugge, België 10 Montoir, Frankrijk 11 Fos Cavaou, Frankrijk (2) 12 Fos Tonkin, Frankrijk 13 Triton, Italië (1) 14 Cartagena, Spanje 15 Huelva, Spanje 16 Zuid-Afrika (1) 17 Dahej, India 18 Cochin, India (2) (1) Project. (2) In aanbouw. Wereldwijde en gediversifieerde resources 12 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 13

9 Infrastructuur Om de groei van de aardgasmarkten in goede banen te leiden, investeert GDF SUEZ in de ontwikkeling van de stroomopwaartse en stroomafwaartse infrastructuren van de aardgasketen. Bedoeling is de flexibiliteit van de aanvoer in stand te houden aan de hand van uiteenlopende bronnen, met het oog op de bevoorradingszekerheid. Voor GDF SUEZ zijn veiligheid en betrouwbaarheid van de infrastructuur even prioritair als de verhoging van de capaciteit. In Europa, waar de Groep de grootste beheerder van netwerken en infrastructuur voor aardgas is, richten alle dochterondernemingen zich op de certificatie van hun activiteit door de internationale standaardiseringsorganisatie ISO. Op LNG-vlak investeert de Groep in infrastructuur voor productie (vloeibaarmakingsfabrieken) en ontvangst (hervergassingsterminals). De Groep bezit in dat kader participaties in drie vloeibaarmakingsfabrieken in Trinidad & Tobago (Atlantic LNG, sinds 1999), Egypte (Idku, sinds 2005) en Noorwegen (Melkøya, verbonden met het veld van Snøhvit, sinds 2007). GDF SUEZ neemt ook actief deel aan diverse projecten voor fabrieken op land en op zee. In augustus 2009 tekende GD SUEZ een partnershipovereenkomst met Santos voor de ontwikkeling van een project voor een drijvende vloeibaarmakingsfabriek met een capaciteit van 2 miljoen ton LNG per jaar in het Bonaparte-bekken, ten noorden van Australië. De Groep, die houder is van 60% van de offshore aardgasvelden van Petrel, Tern en Frigate, wordt in 2011 operator van het project en zal het geproduceerde LNG vanaf dat jaar op de markt brengen. GDF SUEZ streeft ernaar tegen 2013 over een hervergassingscapaciteit van 44 miljard m 3 wereldwijd te beschikken In de stroomafwaartse sector van de LNG-keten streeft GDF SUEZ ernaar tegen 2013 over een hervergassingscapaciteit van 44 miljard m 3 wereldwijd te beschikken. De Groep is via Elengy, sinds eind 2008 een onafhankelijke dochteronderneming, in Europa de tweede operator van methaanterminals, en zij is eigenaar van de Franse terminals van Montoir-de-Bretagne (7 miljard m 3 hervergassingscapaciteit per jaar) en Fos-Tonkin (10 miljard m 3 ), en in de Verenigde Staten van de terminal van Everett (6,9 miljard m 3 ). Zij bezit verder participaties in Frankrijk (Fos-Cavaou, 70,2%), België (Zeebrugge, 60%) en India (10% in de vennootschap Petronet LNG Ltd., die eigenaar is van een terminal in Dahej en er een andere bouwt in Cochin). De Groep is bovendien actief in de ontwikkeling van de technologie voor drijvende ontvangstfaciliteiten. In Chili zal de versneld ontwikkelde terminal van Mejillones (voor 50% in eigendom) gebruik maken van een methaantanker als drijvende opslagfaciliteit. In de Verenigde Staten zal via de offshore terminal Neptune voor de kust van Massachusetts per dag 11 à 21 miljoen m 3 aardgas geleverd worden voor New England door twee hervergassingsmethaantankers. Deze twee terminals zullen begin 2010 in gebruik genomen worden. Daarnaast zijn er terminalprojecten lopende in Italië (drijvende terminal van Triton) en Québec (Rabaska). Evolutie van de wereldwijde vraag naar vloeibaar aardgas (in miljard m 3 ) 700 in in in 2006 Gemiddelde jaarlijkse toename +5,1% Bron: Internationaal Energieagentschap 3 14 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 15

10 Opslag Met een totale capaciteit van 10,7 miljard m 3 bekleedt de opslaginfrastructuur van GDF SUEZ en zijn dochterondernemingen de tweede plaats op Europees vlak. De Groep heeft zich tot doel gesteld om dit cijfer met 3 miljard m 3 op te trekken tegen Sinds eind 2008 wordt de exploitatie van de opslagfaciliteiten in Europa uitgeoefend door de onafhankelijke dochteronderneming Storengy. De aardgasopslaginstallaties staan borg voor de bevoorrading het hele jaar door, ook bij strenge koude, marktschommelingen en leveranciers die hun verbintenissen niet nakomen. De aardgasvolumes die in de loop van het jaar geleverd worden, kunnen worden aangepast aan de van seizoen tot seizoen fluctuerende vraag, waarbij de overschotten van de zomer worden opgeslagen om ze beschikbaar te maken wanneer de kou zijn intrede doet. Die opslag zorgt zo voor de nodige flexibiliteit om te beantwoorden aan de behoeften van de klanten, die kunnen fluctueren van week tot week met de temperatuur, van dag tot dag naargelang het week- of De opslaginstallaties zorgen voor de nodige flexibiliteit om te beantwoorden aan de in de loop van het jaar fluctuerende behoeften van de klanten weekenddagen betreft, en zelfs naargelang de verschillende momenten van de dag, met zijn dal- en piekuren. Zij stelt de Groep ook in staat om het beheer van haar elektriciteitscentrales op aardgas te optimaliseren. Terwijl in de Verenigde Staten vooral gebruik gemaakt wordt van uitgeputte velden voor de opslag van aardgas, wordt in Europa de voorkeur gegeven aan zoutgrotten en grondwaterlagen. Van de 12 installaties die Storengy in Frankrijk exploiteert, voor een totaalvolume van 9,7 miljard m 3, zijn er negen in grondwaterlagen gesitueerd en drie in zoutgrotten. De dochterondernemingen van GDF SUEZ bezitten tevens 54 compressoren, met een totaal vermogen van 216 MW, voor de extractie en injectie van het aardgas, en uiteenlopende installaties voor de behandeling van het aardgas en de aansluiting op het transportnetwerk. De Groep bezit opslaginstallaties in heel Europa. Zo exploiteert zij vier vestigingen in Duitsland, met een capaciteit van 600 miljoen m 3, en ontwikkelt zij een site in het Britse Stublach (Cheshire). In België bezit zij een participatie van 38,5% in Fluxys, dat de site van Loenhout exploiteert, een ondergrondse opslagfaciliteit in de grondwaterlaag met een capaciteit van 625 miljoen m 3. In Oost-Europa heeft GDF SUEZ een participatie in Nafta, dat in Slowakije ondergrondse opslagfaciliteiten exploiteert met een totaal volume van 2,1 miljard m 3, en in SPP Bohemia, dat beschikt over 750 miljoen m 3 aan capaciteit in Tsjechië. De Groep is verder aanwezig in het kapitaal van de tweede en de derde operator in Roemenië: Depomures (300 miljoen m 3 capaciteit) en Amgaz (50 miljoen m 3 ). Buiten Europa bezit de Groep in Canada participaties in twee opslagfaciliteiten in Saint Flavien (100 miljoen m 3 ) en Pointe du Lac (20 miljoen m 3 ), beide in Québec. 16 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 17

11 Transport en distributie Via zijn dochterondernemingen beheert GDF SUEZ het grootste netwerk voor aardgastransport van Europa ( km, waarvan km op het Franse grondgebied), en het grootste distributienetwerk (zo n km). De ontwikkeling van de aanvoerkanalen naar de consumenten is een belangrijke factor in de bouw van de Europese aardgasmarkt. Conform de Europese wetgeving die een geïntegreerde en transparante energiemarkt beoogt, is het beheer van de transport- en distributienetwerken afgesplitst van de activiteiten van productie en bevoorrading van de Groep. Dit beheer is toevertrouwd aan respectievelijk GRTgaz, sinds begin 2005, en GrDF, sinds einde Om het hoofd te bieden aan de toenemende vraag naar bijkomende transportcapaciteit zet GRTgaz de ontwikkeling van zijn netwerk voort om het aardgas van de leveranciers af te nemen. Voor de periode zijn in dat kader voor 6,5 miljard euro aan investeringen gepland voor de aansluiting van nieuwe centrales met gecombineerde cyclus en nieuwe LNG-terminals, en voor het stroomlijnen van de uitwisselingen. De investeringen van 6,5 miljard euro voor de periode zullen het transportnetwerk stroomlijnen In Frankrijk exploiteert GRTgaz het transportnetwerk vanuit het nationale verdeelcentrum van Parijs. Dit geïntegreerde systeem staat borg voor enerzijds de bewaking van de installaties op veiligheidsvlak en anderzijds de sturing van de aardgasstromen en leveringen aan de klanten. In 2008 werd de ISO 9001-kwaliteitscertificatie van GRTgaz verlengd voor het geheel van de activiteiten, inclusief de aanvoer en de leveringen van het gas en het odoriseren van het getransporteerde gas. Eind 2008 was 56% van het transportnetwerk reeds opgeknapt in het kader van een meerjarig programma voor de inspectie van de leidingen, dat in 2001 was opgestart. In de rest van Europa beschikt GDF SUEZ over participaties in netwerken in België (Fluxys, 38,5%), Duitsland (Megal, 44%) en Oostenrijk (BOG, 34%). Naast zijn binnenlandse transportdiensten stelt Fluxys ook het transport van grens tot grens voor, waarbij het aardgas via het Belgische netwerk naar Nederland, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk geleid wordt. In Zuid-Amerika houdt de Groep 84,7% in Gasoducto Norandino, dat een gaspijpleiding bezit en exploiteert in het noorden van Chili en een minderheidsaandeel (8%) in de Peruviaanse vennootschap Transportadora de Gas del Perú (TGP), die aardgas transporteert van het gasveld van Camisea naar Lima. In de stroomafwaartse transportsector zorgt het distributienetwerk van de Groep, via GrDF, voor de aanvoer van het door de expediteurs (leveranciers of gemachtigden) verkochte aardgas naar de eindklanten. In Frankrijk worden gemeenten bediend, samen goed voor 77% van de bevolking van het land. Het beheersysteem van GrDF is sinds juli 2008 gecertificeerd conform ISO 9001 (kwaliteit) en ISO (milieu) voor alle activiteiten in verband met de distributie van het aardgas. GDF SUEZ is ook een vooraanstaande distributeur in Italië, waar zijn dochteronderneming Italcogim (participatie van 100%) een netwerk van km exploiteert met 465 concessies over het hele schiereiland. In Duitsland bevoorraadt GASAG (31,6%) klanten in aardgas via een distributienetwerk van km en een ondergrondse opslagfaciliteit van 1,1 miljard m 3. In de rest van Europa is de Groep in de distributie aanwezig in Roemenië (GDF SUEZ Energy Romania, 51%), Hongarije (Egaz-Degaz,100%), Slowakije (SPP, 49%) en Portugal (Portgas, 25,4%). In 2008 nam de Groep 90% over van Izgaz, de derde distributeur in Turkije. GDF SUEZ is ook actief in Mexico, via zes dochterondernemingen voor aardgasdistributie onder de merknaam Maxigas en twee transportondernemingen (Mayacan en Bajio). In Argentinië bezit de Groep 64,16% in Litoral Gas, een van de vier grootste distributiebedrijven. Zij bezit daarnaast een distributiebedrijf in Chili, Distrinor (33,25%), dat zich richt op de industriële vraag. In Thailand ten slotte heeft zij een belang van 40% in PTTNGD Co. Ltd., een distributeur van aardgas voor industrieklanten in de regio Bangkok. 18 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 19

12 Verkoop en diensten 4 GDF SUEZ is de grootste speler op de markt van de verkoop van aardgas en de oplossingen voor milieucomfort voor individuele woningen in de Benelux, waar het een historische operator is via Electrabel, en in Frankrijk. Om nauwkeuriger in te spelen op de behoeften van de markten en de klanten wordt een specifiek assortiment aangeboden via erkende merken. Sinds de opening van de Europese energiemarkt in juli 2007 stelt GDF SUEZ combinaties voor van aardgas en elektriciteit voor de particulieren in Frankrijk. DolceVita 2 Énergies Nature, dat in 2008 werd geïntroduceerd, is het eerste aanbod op de markt met een vaste prijs waarmee via de aankoop van koolstofkredieten 100% van de CO 2 uitstoot van het aardgasverbruik gecompenseerd kan worden. Ook de particuliere klanten kunnen de vruchten plukken van de energierendementsoplossingen voor woningen, die onder andere met duurzame energie werken. Deze milieucomfortoplossingen beantwoorden aan de doelstellingen van de Grenelle de l Environnement en worden in Frankrijk aangeboden via de dochterondernemingen van Climasave en de installatie en het onderhoud van energiesystemen door Savelys. De klanten die hun installaties willen moderniseren, kunnen bovendien een financieringsoplossing aanvragen bij de Banque Solfea. In alle economische sectoren wordt tegenwoordig gezocht naar doelmatige en rendabele oplossingen om de energiekosten te beheersen In alle economische sectoren wordt tegenwoordig gezocht naar doelmatige en rendabele oplossingen om de energiekosten te beheersen. Gaz de France Provalys biedt de bedrijven en de plaatselijke overheden een mix aan van energie en de verwante diensten die hen helpt hun doelstellingen op het vlak van energierendement te bereiken. Energies Communes biedt specifiek advies voor plaatselijke overheden die hun ruimtelijke ordening op een duurzame leest willen schoeien. Voor de grote accounts in Europa heeft de Groep begin 2009 het merk GDF SUEZ Global Energy geïntroduceerd, dat toegespitst is op grote klanten in de industrie en de handel. Die kunnen voortaan putten uit een assortiment op het gebied van aardgas en verwante diensten op Europese schaal, waarbij ze bovendien profiteren van de diversiteit van de bevoorrading van een grote invoerder van aardgas. Zij plukken ook de vruchten van vaste of geïndexeerde prijzen gedurende een bepaalde termijn, en van de mogelijkheid om de prijzen van hun energieaankopen in de loop van het jaar op dynamische wijze te beheren. De Groep stelt de overheidssector en de bedrijven ook de expertise ter beschikking van Tractebel Engineering. Van de inzameling tot LNG-installaties, via de gaspijpleidingen, de terminals, de distributienetwerken en de ondergrondse opslag reikt Tractebel engineeringoplossingen aan voor de strategieën op het vlak van transport, geïntegreerde energieproductie of havenontwikkeling. De ingenieurs van de Groep kunnen zo hun ervaring inzake cryogenics, geotechniek en seismologie, en in scheepvaart- en haveninfrastructuren optimaal benutten. Zij staan de klanten bijvoorbeeld bij in het kader van het onderzoek van de milieuimpact van aardgasinstallaties, en van aspecten zoals duurzaamheid, betrouwbaarheid, risico-evaluatie en veiligheid. 20 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 21

13 Onze belangrijkste dochterondernemingen op aardgasvlak Climasave Vennootschap die energierendementsoplossingen voor woningen aanbiedt op basis van duurzame energie (advies, installatie, financiering, onderhoud, garantie), en die vijf bedrijven groepeert (Groupe Energia, ABM Energie Conseil, Coraver, Geoclim en Clipsol). Distrinor (33,25%) Bedrijf voor de verkoop en distributie van aardgas in het noorden van Chili. Egaz-Degaz Hongaars bedrijf voor de verkoop en distributie van aardgas aan zo n klanten in 650 gemeenten. Electrabel Grootste energieleverancier in de Benelux, verkoopt aardgas aan meer dan 2,2 miljoen klanten. Elengy Exploitant van de Franse methaanterminals van Fos- Tonkin, Fos-Cavaou en Montoir-de-Bretagne.. Fluxys (38,5%) Als onafhankelijke operator verzorgt Fluxys de exploitatie, het onderhoud en de ontwikkeling van de aardgastransportinfrastructuur in België en van de opslaginstallaties in Zeebrugge en Loenhout. Gaselys (51% GDF SUEZ, 49% Société Générale) Tradingvennootschap die actief is in de hele energiemix: aardgas, elektriciteit, aardolie en geraffineerde producten, steenkool, CO 2 -uitstootquota s en groene certificaten. Gasoducto Norandino (84,7%) Chileense dochteronderneming die een gaspijpleiding exploiteert voor de invoer van aardgas uit Argentinië, hoofdzakelijk voor de productie van elektriciteit. GDF SUEZ Energy Romania (51%) Dochteronderneming voor de verkoop en distributie voor zo n klanten in Roemenië. GrDF Bedrijf dat het belangrijkste distributienetwerk voor aardgas in Frankrijk exploiteert en het transport van het door de expediteurs verkochte aardgas naar de eindklanten verzorgt. GRTgaz Onafhankelijke operator van het transportnetwerk voor aardgas in Frankrijk; GRTgaz houdt in dat verband ook toezicht op de transportactiviteiten van GDF SUEZ in Duitsland en Oostenrijk. Italcogim Italiaans bedrijf voor de distributie van aardgas dat een netwerk exploiteert van km, met 465 concessies over het hele schiereiland. Izgaz (90%) bedrijf voor de distributie en verkoop van aardgas aan zo n particuliere klanten, dienstenbedrijven en industriële ondernemingen in de regio Kocaeli in Turkije. Litoral Gas (64,16%) Distributeur van aardgas aan circa klanten in Argentinië. PTTNGD (40%) Thaise distributeur van aardgas aan industriële klanten in de regio Bangkok. Het bedrijf is voor 58% in handen van PTT PCL, de grootste onderneming voor aardolie-, aardgas- en petrochemische producten in Thailand. Savelys Bedrijf dat het onderhoud van energiesystemen verzorgt bij particuliere klanten in Frankrijk (individueel en collectief), van de ketel (stookolie of gas) tot de warmtepomp. Storengy Exploitant van 12 installaties voor ondergrondse opslag in Frankrijk, vier sites in Duitsland en een site in aanbouw in het Verenigd Koninkrijk; Storengy bezit tevens participaties in twee opslaginstallaties in Canada. Tractebel Engineering Engineeringbureau dat oplossingen voorstelt voor overheids- en privéklanten in de sectoren van het aardgas, de elektriciteit, de kernenergie, de industrie en de infrastructuur. 22 GDF SUEZ. Aardgas en LNG. GDF SUEZ. Aardgas en LNG. 23

14 Woordenlijst Arbitrage: Transactie die inspeelt op de prijsverschillen tussen diverse markten via de simultane aan- en verkoop van twee contracten. Centrale met gecombineerde cyclus: Elektrische centrale die een generator met gasturbine omvat waarvan de uitlaatgassen een stoomketel verhitten. De geproduceerde stoom drijft op zijn beurt een turbogenerator aan. Warmtekrachtkoppeling: Techniek waarbij één brandstof, bijvoorbeeld aardgas, tegelijk warmte en elektriciteit produceert. Distributie: de distributienetwerken bestaan grotendeels uit pijpleidingen op lage of middelhoge druk. Zij transporteren het aardgas naar de verbruikers die niet direct op het hoofdnetwerk of een regionaal transportnetwerk zijn aangesloten. Vloeibaar aardgas (LNG): Aardgas dat afgekoeld wordt tot -163 C wordt vloeibaar en krimpt 600 maal in volume, wat het transport over lange afstanden met schepen mogelijk maakt. Voertuigaardgas: Deze brandstof voor auto s en andere voertuigen bestaat voor 100% uit aardgas. Het zorgt voor een lagere uitstoot van CO 2, stikstofoxiden en schadelijke deeltjes dan benzinewagens. Het is ook economisch rendabel in gebruik. Gashub: Aansluitingspunt van een transportnetwerk waar het aardgas uit diverse bronnen wordt aangeleverd en waar aardgasvolumes kunnen worden uitgewisseld tussen deze bronnen en de eindmarkten. Spotmarkt: Markt waar de aankoop en verkoop van energie voor de zeer korte termijn - vaak dezelfde of de volgende dag - geregeld wordt. Deze uitdrukking wordt ook gebruikt voor transacties die buiten het kader van langetermijncontracten plaatsvinden. Bewezen en waarschijnlijke reserves (proven and probable - 2P): Hoeveelheid koolwaterstoffen die met een redelijke zekerheid moet kunnen worden gewonnen in de huidige economische en technologische omstandigheden (bewezen reserves) of die op basis van de geologische en technische informatie van het veld zou moeten kunnen worden gewonnen bij een minder hoge zekerheid (waarschijnlijke reserves). Overdrukstation: Industriële installatie waar het aardgas samengeperst wordt om de stromen binnen de pijpleidingen te optimaliseren. Opslag: Installatie voor de opslag van aardgas in de zomer, wanneer het verbruik lager ligt, om het in de winter in te zetten, wanneer het verbruik stijgt. Methaanterminal: Industriële installatie voor de ontvangst, het lossen, de opslag en de hervergassing van het LNG, naast de injectie van het aardgas in gasvorm in het transportnetwerk. Energietrading: Activiteit van de uitwisseling van materiële of financiële contracten op de kortetermijnenergiemarkten (onderhandse markten en beurzen). Transport: de transportnetwerken bestaan uit hogedrukpijpleidingen. Zij brengen het aardgas naar de industriële klanten die direct zijn aangesloten en naar de distributienetwerken. Alle vermelde cijfers zijn per 31 december 2008, tenzij anders aangegeven. Zij houden rekening met 100% van de capaciteiten van de activa in handen van GDF SUEZ, ongeacht het reële participatiepercentage. PEFC/ Deze brochure is gedrukt op 100% recycleerbaar en biologisch afbreekbaar gestreken papier, vervaardigd op basis van ECF-pulp (Elemental Chlorine Free) in een Europese fabriek die gecertificeerd is volgens ISO 9001 (voor kwaliteitsbeheer), ISO (voor milieubeheer), CoC PEFC (voor het gebruik van papier afkomstig uit duurzaam beheerde bossen) en geaccrediteerd is door EMAS (voor zijn milieuprestaties). De brochure is verkrijgbaar in het Nederlands, Frans, Engels en Spaans op de website gdfsuez.com, waar alle publicaties van de Groep gedownload kunnen worden. Fotocredits: GDF SUEZ, Abacapress / N. Gouhier, O. Douliery, Interlinks Image / E. Larrayadieu, M. Setboun, P. Dureuil, Air Breizh Services, S. Millier, Studio B, Architecture à vivre, A. Klo, P-F. Grosjean, C. Helsly, F. Dunouau, Michele Bourgeois Architecte DPLG, X. 11/2009. Redactie: GDF SUEZ Ontwerp en realisatie: Agence Marc Praquin 24 GDF SUEZ. Aardgas en LNG.

15 Onze waarden gedrevenheid engagement durf verbondenheid rue du Docteur Lancereaux Paris Frankrijk Tel gdfsuez.com

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Aardgas, elektriciteit en diensten

Aardgas, elektriciteit en diensten Panorama Uitgave 2013 Aardgas, elektriciteit en diensten Enovos, één en al energie Enovos is de belangrijkste energieleverancier in een regio die het hart vormt van industrieel Europa en die zich uitstrekt

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

ENERGIE. Bevestiging van de vooropgestelde groei. Brief aan de aandeelhouders. Beste aandeelhouder,

ENERGIE. Bevestiging van de vooropgestelde groei. Brief aan de aandeelhouders. Beste aandeelhouder, ENERGIE Brief aan de aandeelhouders NOVEMBER 2008 01 INHOUD >> RESULTATEN VAN DE GROEP ANALYSES BIJKOMENDE ANALYSES P.02 PERFORMANCE OP 30 SEPTEMBER 2008 P.03 OMZETBIJDRAGE PER ACTIVITEITSTAK P.08 ANALYSE

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013

Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013 Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013 Hoe kan het jaar 2013 worden geanalyseerd? In 2013 heeft de Groep, ondanks de situatie van de Europese energiemarkten, goede

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

De brandstof van de toekomst is nu beschikbaar! - nog even,.en LNG tanken is de gewoonste zaak van de wereld! www.gdfsuez-lngsolutions.

De brandstof van de toekomst is nu beschikbaar! - nog even,.en LNG tanken is de gewoonste zaak van de wereld! www.gdfsuez-lngsolutions. De brandstof van de toekomst is nu beschikbaar! - nog even,.en LNG tanken is de gewoonste zaak van de wereld! 1 november 2012 Jan-Joris van Dijk Directeur GDF SUEZ LNG Solutions www.gdfsuez-lngsolutions.nl

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

MIX. Van verantwoorde. herkomst

MIX. Van verantwoorde. herkomst Van verantwoorde MIX herkomst Het papier gebruikt in deze brochure is FSC gecertificeerd (Forest Stewardship Council). Dit certificaat staat voor een aantal mondiaal erkende principes en criteria op het

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

GDF SUEZ Energie Nederland COMPANY PROFILE

GDF SUEZ Energie Nederland COMPANY PROFILE GDF SUEZ Energie Nederland COMPANY PROFILE 2 3 Samen werken aan slimme energieoplossingen Bedrijven en particulieren verder helpen met de juiste energie. Daarvoor zet GDF SUEZ zich al 200 jaar in. Om te

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring 2008

Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten totaal In totaal is er door de leden van de VVNH in 2008 iets minder dan 2,3 miljoen m 3 naaldhout, hardhout en plaatmateriaal door de respondenten geïmporteerd.

Nadere informatie

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA S u s t a i n a b l e E n e r g y S o l u t i o n s Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA Promotiedag STOOM 18 mei 2006 VITO te Mol Frederic Vermeulen Marketing en Sales Manager

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de derde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, essenscia, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2015 hielden we een grootschalige

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie

Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Uitgegeven door Hernieuws (http://www.renouvelle.be) Home > Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Duitsland: een aantal lessen voor onze energietransitie Michel HUART, Jean CECH, 26 Oktober

Nadere informatie

_Wie wij zijn... Meer dan ooit kijkt Lennox HVAC&R EMEIA naar de toekomst, samen met u.

_Wie wij zijn... Meer dan ooit kijkt Lennox HVAC&R EMEIA naar de toekomst, samen met u. Hervé MARTINO VP, Afgevaardigde Bestuurder van LENNOX HVAC&R EMEIA _Wie wij zijn... Lennox HVAC&R EMEIA, onderdeel van Lennox International Incorporated, is het resultaat van de recente fusie (oktober

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

4Energy Invest presenteert Tussentijdse Resultaten voor de periode van zes maanden afgesloten op 30 juni 2009

4Energy Invest presenteert Tussentijdse Resultaten voor de periode van zes maanden afgesloten op 30 juni 2009 4Energy Invest presenteert Tussentijdse Resultaten voor de periode van zes maanden afgesloten op 30 juni 2009 4Energy Invest, de Belgische onderneming voor hernieuwbare energie die gefocust is op de valorisatie

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Trading Update. 3 de kwartaal 2008. Gereglementeerde Informatie

Trading Update. 3 de kwartaal 2008. Gereglementeerde Informatie Trading Update 3 de kwartaal 2008 Gereglementeerde Informatie Brussel - 3 November 2008 A. Financiële resultaten over het derde kwartaal van 2008 1. De bedrijfsresultaten van de Amel I en Amel II warmtekrachtkoppelingsinstallaties

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Warmtekrachtkoppeling Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Waarom ecopower? Eenvoudigweg omdat het de moeite waard is! Bij een traditionele productie van energie

Nadere informatie

DE 4 DE REVOLUTIE ENERGIE AUTONOMIE. BronsGroen - Natuurpunt As Gemeente As Vrijetijdscentrum As, 4 december 2014 Dirk Knapen REScoop.

DE 4 DE REVOLUTIE ENERGIE AUTONOMIE. BronsGroen - Natuurpunt As Gemeente As Vrijetijdscentrum As, 4 december 2014 Dirk Knapen REScoop. BronsGroen - Natuurpunt As Gemeente As Vrijetijdscentrum As, 4 december 2014 Dirk Knapen REScoop.be REScoop REScoop.be, Federatie van groepen en coöperaties van burgers voor hernieuwbare energie A cooperative

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

De gemeentelijke participaties in de energiesector Jan Leroy, VVSG. Studiedag energie, 26 oktober 2011

De gemeentelijke participaties in de energiesector Jan Leroy, VVSG. Studiedag energie, 26 oktober 2011 De gemeentelijke participaties in de energiesector Jan Leroy, VVSG Studiedag energie, 26 oktober 2011 Inhoud Algemene structuur van de energiesector Productie en invoer Transportnetbeheer Distributienetbeheer

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België Jaar 2006 Marktstatistieken www.creg.be www.cwape.be www.brugel.be www.vreg.be 1/11 I. MARKTAANDELEN VAN DE ACTIEVE ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING. het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014. betreffende

ADVIES DIENST REGULERING. het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014. betreffende DIENST REGULERING ADVIES SR- 20040528-19 betreffende het ontwerp van indicatief plan van bevoorrading in aardgas 2004-2014 gegeven op vraag van de Staatssecretaris voor Energie 28 mei 2004 Dienst Regulering

Nadere informatie

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen.

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Janssen Janssen België maakt deel uit van Janssen Pharmaceutical Companies of Johnson & Johnson (J&J). Kernactiviteiten zijn het creëren, ontwikkelen

Nadere informatie

Wat als... ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie?

Wat als... ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie? NL ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie? De zon, als onuitputtelijke bron van energie, is van cruciaal belang voor mens en natuur: ze beslist over het leven op onze planeet. BISOL gebruikt

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE "Energiebalans en balans van de uitstoot van broeikasgassen tijdens de volledige levensduur van aardgas en stookolie als brandstof voor huishoudelijke verwarming" Samenvatting I.1. DOEL VAN DE STUDIE Het

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Inhoud Inhoud Deel I Deel II Deel III Deel IV EnergyVille Uitdagingen in onze huidige

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

GT 120 GIETIJZEREN GAS / STOOKOLIEKETEL, VLOERMODEL

GT 120 GIETIJZEREN GAS / STOOKOLIEKETEL, VLOERMODEL ZONNE-ENERGIE HOUT WARMTEPOMPEN GAS/STOOKOLIE CONDENSATIE GIETIJZEREN GAS / STOOKOLIEKETEL, VLOERMODEL ADVANCE Grenzeloos comfort >> >> >> Geluidsarme werking en Lange levensduur Oplossingen en Comfort

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!!

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!! Een duurzaam rendement, met een duurzaam installatiebedrijf in een duurzame markt Afscheidseminar Jaap Hogeling 8 april 2010 Laurens de Lange Unica Installatiegroep: 2004: Het moet anders Grootste zelfstandige

Nadere informatie

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower Maak optimaal gebruik van uw dak lnvesteer in zonne-energie met SunPower Hoe werkt het? Verhoog uw inkomsten met zonne-energie 1 SunPower-zonnepanelen Tot voor enkele jaren was een investering met het

Nadere informatie

INDICATIEVE VERGELIJKING VAN DE TARIEVEN VOOR DE OVERBRENGING VAN AARDGAS VAN FLUXYS NV EN VERSCHEIDENE EUROPESE OPERATOREN

INDICATIEVE VERGELIJKING VAN DE TARIEVEN VOOR DE OVERBRENGING VAN AARDGAS VAN FLUXYS NV EN VERSCHEIDENE EUROPESE OPERATOREN Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.99 PERSCONFERENTIE Brussel - 5 april 2002 INDICATIEVE VERGELIJKING VAN

Nadere informatie

DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING

DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING 2 De thermische centrales van EDF Luminus EEN EVENWICHTIGE ENERGIEMIX Het productiepark van EDF Luminus bestaat uit verschillende

Nadere informatie

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl In samenwerking met: Partners: Met de steun van: Met financiële steun van: Agenda 13 u 30 Verwelkoming en toelichting doelstelling stakeholdersoverleg 13 u 35 Vergelijking 2020 doelstellingen België Nederland

Nadere informatie

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland NIEUW Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR epc reductie + 20 % besparing Softline M Eco4 nederland MEETBAAR BETER Warmteafgifte-rendement de ultieme epc-verlagende radiator er Kan

Nadere informatie

Energietechnologieën

Energietechnologieën pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: over IEA (2008) Energietechnologieën Scenario s tot 2050 Samenvatting en details: GreenFacts Context - Het toenemende energiegebruik dat aan de huidige economische

Nadere informatie

Wat doet IKA IKA : Faciliteren verwerven aandelen in IVEKA/IGAO

Wat doet IKA IKA : Faciliteren verwerven aandelen in IVEKA/IGAO 1 IKA Wat doet IKA IKA : Faciliteren verwerven aandelen in IVEKA/IGAO Aanhouden, beheren en financieren van de strategische participaties in de energiesector Financiering buitengewone dienst 2 Participaties

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Arrondissement Oostende Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ********

Beste collega s, Prettig weekend, Philippe ******** Beste collega s, Energie is brandend actueel. Elke dag heeft de pers het over het risico dat België loopt op het vlak van bevoorradingszekerheid, de nieuwe beleidslijnen in het federale regeerakkoord,

Nadere informatie

Investeren windturbines in België. Ambities van ENGIE Electrabel, leader van de energie transitie

Investeren windturbines in België. Ambities van ENGIE Electrabel, leader van de energie transitie Investeren windturbines in België Ambities van ENGIE Electrabel, leader van de energie transitie Persnota Maart 2016 Het jaar 2016 wordt gekenmerkt door een versnelde realisatie van de ambities van ENGIE

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME INHOUD Voorstelling van Synergrid en de rol van de netbeheerders Integratie van elektrische voertuigen

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

E.ON Cleaner & better energy

E.ON Cleaner & better energy E.ON Cleaner & better energy Onze strategie Van Europese energieproducent naar internationale aanbieder van & Minder kapitaal, meer waarde effectieve organisatie Van Geïntegreerd in hele waardeketen centraal

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Presentatie Climalife Groep Dehon

Presentatie Climalife Groep Dehon Presentatie Climalife Groep Dehon Samenvatting 1. Groep Dehon De kracht van de groep in dienst van het merk Climalife 2. Climalife Samensteller van duurzame en vernieuwende oplossingen voor thermische

Nadere informatie