Handleiding voor werken met de monitor De Bibliotheek op school

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handleiding voor werken met de monitor De Bibliotheek op school"

Transcriptie

1 Handleiding voor werken met de monitor De Bibliotheek op school Versie 4.0 Oktober 2012 Kees Broekhof, Sardes Thomas van Dalen, Thomas van Dalen Advies

2 Inhoudsopgave Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek op School Bijlage 1: Meedoen met de monitor tekst bij de powerpointpresentatie Bijlage 2: Monitor de Bibliotheek op school: feedback naar scholen Bijlage 3: leerkrachtenvragenlijst Bijlage 4: leerlingenvragenlijst pag. 3 pag. 10 pag. 21 pag. 45 pag. 46 2

3 Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek op School 3

4 Voor wie is deze handleiding bedoeld? Deze handleiding is in de eerste plaats bedoeld voor de monitorcoördinator. De monitorcoördinator is degene in de bibliotheek die in het kader van de Monitor de Bibliotheek op School het contact onderhoudt met de schooldirectie. Het is vaak ook degene die het van de school voorbereidt op het werken met de monitor en die het team van de school informeert over de resultaten. Daarover gaat deze handleiding. De handleiding is ook bedoeld voor de leesconsulent. Zij is verantwoordelijk voor het uitvoerende werk rond de monitor. Zij werkt direct samen met het team van de school. Afhankelijk van de afspraken over de taakverdeling, kan ook zij degene zijn die het team informeert over de monitor en de resultaten. Als de bibliotheek samenwerkt met een groot aantal scholen, ligt het voor de hand dat de contacten met het team niet alleen zijn voorbehouden aan de monitorcoördinator. Om hun functie goed te vervullen hebben de monitorcoördinator en de leesconsulent beiden een goede kennis nodig van het werken met de monitor. Vooraf (Fase 0) Voorbereiding in de bibliotheek Steun van je eigen directeur Deelnemen aan de monitor is een beleidsbeslissing: het betekent dat de bibliotheek doelbewust en doelgericht gaat investeren in de samenwerking met het onderwijs. Verzeker je ervan dat deze beslissing op het directieniveau van de bibliotheek ondersteund wordt. Organisatie in de bibliotheek Welke functie je als monitorcoördinator vervult in de bibliotheek hangt af van de organisatie binnen de bibliotheek. Mogelijk ben je Educatief Specialist of een leesconsulent. Vaak is de monitorcoördinator een functionaris met een HBO- opleiding. Hoe dan ook, jij bent degene die het werken met de monitor coördineert. Als er meerdere mensen vanuit de bibliotheek betrokken zijn bij het werken met de monitor, ben jij degene die dit werk coördineert, de voortgang volgt en bijstuurt waar nodig. Je hebt contact met de bibliotheekdirectie, de schooldirectie en de leesconsulenten die verantwoordelijk zijn voor het uitvoerende werk rond de monitor. Fase 1 Scholen werven, uitvoering voorbereiden Rugdekking: bespreking met de directie en de taal- /leescoördinator 1 van de school Bespreek de deelname aan de monitor met de directie van de school. Leg het belang van de monitor uit en geef aan wat er van de leerkrachten en de leerlingen zal worden verwacht. Zeg dat het niet om iets eenmaligs gaat, maar om een meting die jaarlijks in het hele land plaatsvindt. Benadruk dat de monitor het mogelijk maakt om effectiever en 1 Sommige scholen hebben een taalcoördinator, sommige een leescoördinator, sommige een combinatie van beiden. Voor het leesgemak gebruiken we verder in deze tekst de term leescoördinator. 4

5 efficiënter samen te werken. Vraag ruimte om dit op een vergadering toe te lichten. Je hebt hiervoor anderhalf uur nodig. De leescoördinator is een nuttige schakel naar het team van de school. Zij kent de leerkrachten goed en heeft veel contact met hen. Maak daar gebruik van. Bespreek hoe jullie de taken rond de monitor verdelen en wat jullie gezamenlijk oppakken. Zij kan bijvoorbeeld gemakkelijk aan informatie komen over het lesrooster (nodig voor de vragenlijst over beleid). Ook kan de steun van de leescoördinator handig zijn als het team zich gereserveerd mocht opstellen bij de introductie van de monitor of bij de rapportage. De eindverantwoordelijkheid rond het werken met de monitor ligt bij jou, als specialist op het gebied van bibliotheekwerk en onderwijs. Laat je expertise zelfbewust zien tijdens je presentaties. TIP: Als de school nog niet toe is aan de monitor, houd dan eerst een aparte presentatie over het effect van vrij lezen op de taalontwikkeling. Gebruik hiervoor de brochure Meer lezen, beter in taal (Kunst van Lezen) en de gelijknamige powerpointpresentatie ( Draagvlak: presentatie bij teamvergadering Dit is een belangrijk moment. Als deze bijeenkomst goed verloopt, worden de leerkrachten enthousiast voor de monitor en zijn ze bereid om eraan mee te werken. Voorbereiding: Lees het artikel Relaties tussen leesgedrag en Cito- scores van kinderen van Denise Kortlever en Jeroen Lemmens grondig en kopieer het voor de leerkrachten. Neem de powerpointpresentatie Meedoen met de monitor ( door en bereid de toelichting bij de dia s voor. Gebruik hiervoor de bijlage 1 Meedoen met de monitor tekst bij de powerpointpresentatie bij deze handleiding. Pas de powerpointpresentatie desgewenst aan volgens je eigen inzichten. Vul de ontbrekende gegevens in de powerpointpresentatie in: drie voorbeelden van de samenwerking met de bibliotheek (zie de betreffende dia). Bedenk samen met je leesconsulent(en) hoe jullie de gegevensverzameling willen plannen. Plan ruim binnen de tijd waarin de monitor openstaat. Zorg ervoor dat er nog tijd over blijft om uit te lopen. Het is aan te raden de afronding van het beantwoorden van de vragenlijsten te plannen voor de kerstvakantie. Je kunt dan na de kerstvakantie desnoods nog wat uitlopen. Kopieer de vragenlijsten voor leerlingen en leerkrachten voor de leerkrachten. Uitvoering Laat de directeur het onderwerp introduceren. Hij/zij benadrukt het belang van de monitor en spreekt de verwachting uit dat de leerkrachten hier graag hun medewerking aan zullen verlenen. Licht de dia s toe met behulp van de bijlage 1 Meedoen met de monitor tekst bij de powerpointpresentatie bij deze handleiding. Verzamel tijdens de vergadering de - adressen van de leerkrachten die de leerkrachtenvragenlijst gaan invullen. 5

6 Vervolg Geef de - adressen door aan de leesconsulent. Zij is verantwoordelijk voor de gegevensverzameling op school. Geef de leesconsulent het advies om de - adressen eerst te checken door alle adressen een bericht te sturen met de inhoud: Beste leerkracht, je ontvangt dit bericht van de bibliotheek om te controleren of je adres correct is. Graag direct reageren door op deze antwoorden met OK. Bespreek met de leesconsulent de planning van de gegevensverzameling. Gegevens invoeren met het dashboard voor de monitorcoördinator Aanmelding door monitorcoördinator De voorbereiding van de afname van de monitor start met het aanmelden van de bibliotheek door de monitorcoördinator. Dit verloopt via een online registratieformulier. De bibliotheken die zich al voor 15 oktober hadden aangemeld bij Nicolien de Pater ontvangen op 22 oktober per e- mail de link naar het registratieformulier. Nieuwe deelnemers (die nog geen link ontvingen van Nicolien de Pater) kunnen zich rechtstreeks melden via deze link: tie.aspx Je voert de gegevens van de bibliotheek (naam en plaats) in en jouw eigen naam en e- mailadres. Na het opslaan van deze gegevens ontvang je automatisch een bevestiging via het e- mailadres dat is opgegeven. Let op: er kan zich maar een monitorcoördinator per bibliotheek aanmelden. En het adres van de monitorcoördinator kan daarna niet meer via de portal worden aangepast 2. Het is dus zaak om intern goed af te spreken wie deze rol op zich neemt en wie deze aanmelding verzorgt. In de bevestiging staan de gegevens die je hebt ingevoerd. Ook worden belangrijke aanvullende instructies gegeven voor het vervolg. Deze handleiding wordt meegestuurd als bijlage. Bewaar deze e- mail goed. Eventueel is de handleiding ook te vinden op de website van Kunst van Lezen. Via de link komt je op de eigen beheerpagina van de monitorcoördinator. Je krijgt dan een venster te zien waarop je je wachtwoord moet wijzigen. Dit is verplicht. Dit wachtwoord moet uit minimaal 8 tekens bestaan, minimaal 1 hoofdletter, 1 kleine letter en 1 cijfer. Onthoud het nieuwe wachtwoord goed en zorg dat je het altijd weer kunt achterhalen. Toevoegen scholen en leesconsulenten Via de beheerpagina kun je het verdere proces voorbereiden. Het tabblad Algemeen geeft je de mogelijkheid om eventuele foutjes in de naam van de bibliotheek, de plaats of je naam te corrigeren. Via het tabblad Scholen vul je de gegevens van de scholen uit het werkgebied van jouw bibliotheek in die deel gaan nemen aan de monitor. Klik op "Toevoegen": je kunt dan vervolgens linksboven zoeken naar een school door een 2 Als het e- mailadres van de monitorcoördinator moet worden aangepast stuur je een met dit verzoek naar 6

7 BRIN- code, naam van een vestiging en/of een plaatsnaam te typen. De rest van de gegevens wordt dan automatisch aangevuld. Naast de gegevens van de school vul je de gegevens van de leesconsulent in die op deze school werkzaam is. Het systeem vraagt hierbij om naam, achternaam, adres en telefoonnummer. Als je alles correct hebt ingevuld klik je op opslaan. Hierna kun je via de knop toevoegen weer de volgende school invoeren. Dit gaat op dezelfde manier. Let op! Als een school meerdere vestigingen kent moeten deze apart worden ingevoerd. Gebruik hiervoor het tabblad Scholen Controleer via het tabblad Uitnodigen of de gegevens van de scholen en de gegevens van de leesconsulenten correct zijn ingevoerd. Eventuele correcties kun je weer doorvoeren via het tabblad Scholen. De monitorcoördinator nodigt de leesconsulenten uit Als alle gegevens kloppen en als de leesconsulenten er klaar voor zijn kun je via het tabblad Uitnodigen de uitnodigingen versturen aan de leesconsulenten. Om dat te doen druk je op het e- mail- icoontje dat achter de gegevens van de school en de leesconsulent is te zien. Zodra je hier op hebt gedrukt wordt de tekst Niet uitgenodigd vervangen door het tijdstip van verzending. Je kunt de e- mail aan de leesconsulent later opnieuw sturen door nogmaals op het e- mail- icoontje te drukken. Let op: het uitnodigen van de leesconsulenten kan op elk gewenst moment plaatsvinden. Je hoeft dat niet meteen te doen. Je kunt wachten tot een goed en logisch moment. Bijvoorbeeld nadat de leesconsulenten een eerste instructie van je hebben ontvangen. Gegevens invoeren met het dashboard voor de leesconsulent Aanmelding van leerkrachten en groepen Nadat dat de monitorcoördinator op de verzendknop ontvangt de leesconsulent een e- mail. Via de link in de e- mail ga je naar de eigen beheerpagina van de leesconsulent. Je krijgt dan een venster te zien waarop je je wachtwoord moet wijzigen. Dit is verplicht. Onthoud het nieuwe wachtwoord goed en zorg dat je het altijd weer kunt achterhalen. Voor iedere school waarvoor je aangemeld wordt krijg je een aparte e- mail. Het wachtwoord waarmee je in moet loggen is gelijk voor alle scholen die met hetzelfde e- mailadres zijn aangemeld. Dit wachtwoord is dus gelijk aan het wachtwoord dat verstrekt is in de eerst ontvangen e- mail of aan je nieuwe wachtwoord als je dat zelf al hebt aangepast. Na het inloggen kom je op de beheerpagina terecht met de volgende drie tabbladen. Het tabblad Algemeen bevat algemene informatie over school en leesconsulent, deze gegevens kunnen niet gewijzigd worden. Dat kan alleen de monitorcoördinator. Via het tabblad Leerkrachten kunnen groepen en leerkrachten toegevoegd en gewijzigd worden (niet verwijderd) en uitnodigingen verstuurd. Klik steeds op het blauwe kruisje om een docent toe te voegen. Voer vervolgens de gegevens van de docent in (voornaam, achternaam, e- mailadres) en de groep 7

8 die bij deze docent hoort. Klik na het invoeren op opslaan en druk opnieuw op het blauwe kruisje voor de invoer van een volgende docent. Via het potlood- icoontje kun je achteraf wijzigingen doorvoeren als de gegevens niet helemaal juist zijn. Let op: nadat verzending heeft plaatsgevonden voor een bepaalde leerkracht is de groepsnaam niet meer aanpasbaar. Let op bij het invoeren van de groepen: de groep kan op verschillende manieren aangegeven worden: o 3 (er is 1 groep 3 in de school) o 3a (er zijn meerdere groepen 3 in de school, dit is groep 3a) o V3a (de school heeft meerdere locaties en dus ook meerdere groepen 3, dit is groep 3a op locatie V) Het speciaal onderwijs is vaak anders ingedeeld, daarom kun je hier alleen kiezen vooronderbouw, middenbouw of bovenbouw. Let op dat je verschillende aanduidingen voor groepen niet door elkaar gebruikt. Dit in verband met rapportagedoeleinden achteraf. Fase 2 Uitvoering Leerkrachten uitnodigen Als alle gegevens van de leerkrachten en hun groepen kloppen en als de leerkrachten er klaar voor zijn kun je via het tabblad Leerkrachten de uitnodigingen versturen. Om dat te doen druk je op het e- mail- icoontje dat achter de gegevens van de docent en de groep is te zien. Zodra je hier op hebt gedrukt wordt de tekst Niet uitgenodigd vervangen door het tijdstip van verzending. Je kunt de e- mail aan de leerkracht later opnieuw sturen door nogmaals op het e- mail- icoontje te drukken. Let op: het uitnodigen van de leerkrachten kan op elk gewenst moment plaatsvinden. Je hoeft dat niet meteen te doen. Je kunt wachten tot een goed of logisch moment. Bijvoorbeeld nadat de leerkrachten een mondelinge vooraankondiging van je hebben ontvangen. Het invullen van de vragenlijst voor leesconsulenten De vragenlijst voor leesconsulenten heeft betrekking op de school en de activiteiten van de leesconsulent in het kader van de samenwerking. Het ligt daarom voor de hand dat de leesconsulent deze vragenlijst invult. Het invullen van de vragenlijst gebeurt in twee fasen: 1. voorbereiden (gegevens verzamelen) 2. invullen 1. Voorbereiden Om de vragenlijst goed te kunnen invullen, is het nodig dat de leesconsulent vooraf de volgende informatie verzamelt: 1. aantal uitleningen uit de schoolbibliotheek van het afgelopen jaar, totaal voor de school en per groep vanaf groep 4 2. informatie uit het lesrooster van de school (aantal ingeroosterde uren voor vrij/stillezen, voorlezen, boekenkring, boekintroducties) 8

9 3. aantal uitleningen uit de openbare bibliotheek en via digitaal reserveren (zoals boek1boek) over het afgelopen jaar, totaal (voor alle leerlingen van de school) en per groep vanaf groep 4 4. aantal leerlingen dat lid is van de openbare bibliotheek; en het aantal van hen dat nullener is. HOE KOM JE AAN UITLEENGEGEVENS? Vraag ondersteuning van de provinciale helpdesk bij het invoeren en traceren van leerlinggegevens. Leerlingen worden traceerbaar gemaakt in het uitleensysteem d.m.v. toevoeging van een schoolcode en jaargroep in een leeg veld. Ieder systeem is anders en ook de regels in iedere regio/provincie zijn anders. Zoek daarom contact met de helpdesk in de eigen provincie of de provinciaal coördinator de Bibliotheek op school. Hieronder zijn alle vragen van de vragenlijst voor leesconsulenten opgenomen. Het is aan te raden om de vragen vooraf door te spreken met de leescoördinator. 1. Door wie wordt deze enquête ingevuld (vooringevuld: naam, , telefoon leesconsulent; naam leescoördinator) 2. Hoeveel leerlingen heeft de school (aantal leerlingen; aantal groepen) 3. Is er een schoolbibliotheek aanwezig in de school? 4. Maakt de school gebruik van de mogelijkheid om leerlingen digitaal boeken te laten reserveren, die vervolgens op school worden bezorgd (zoals boek1boek)? 5. Maakt de school gebruik van het lenen van collecties (zoals project- of themacollecties)? 6. Uit hoeveel boeken bestaat de collectie van de schoolbibliotheek? 7. Welk percentage van de collectie van de schoolbibliotheek wordt jaarlijks vervangen? 8. Wanneer is de schoolbibliotheek open? 9a. Hoeveel uur per week is de schoolbibliotheek geopend? 9b. Hoeveel uitleningen hebben er in de schoolbibliotheek plaatsgevonden in de periode van november vorig jaar tot november dit jaar (totaal voor de hele school en per groep, vanaf groep 4)? 9c. Hoeveel leerlingen zijn lid van de openbare bibliotheek? 9d. Hoeveel boeken hebben zij in de openbare bibliotheek geleend in de periode van november vorig jaar tot november dit jaar (totaal voor de hele school en per groep vanaf groep 4)? 9

10 9e. Hoeveel van de leerlingen die lid zijn van de openbare bibliotheek zijn nulleners? 9f. Hoeveel uitleningen hebben er via digitaal reserveren plaatsgevonden (zoals boek1boek) in de periode van november vorig jaar tot november dit jaar? 9. Hoeveel betaalde uren per week werkt de leesconsulent gemiddeld voor deze school? 10. Wat is het hoogste opleidingsniveau dat de leesconsulent heeft afgerond? 11. Heeft de leesconsulent voor de functie in de schoolbibliotheek bijscholing gevolgd? 12. Hoeveel uren per week zijn er gemiddeld beschikbaar voor de taak van leescoördinator? 13. De activiteiten van de leesconsulent op school bestaan uit: (lijst) 14. De activiteiten van de leescoördinator op school bestaan uit: (lijst) 15. Beschikt de school over een leesplan? 16. Zijn alle leerkrachten op de school op de hoogte gesteld van de doelstellingen van het leesplan? 17. Wordt het leesplan jaarlijks geëvalueerd? 18. Wie is/zijn verantwoordelijk voor de volgende aspecten van het leesplan (lijst)? 19. Hoeveel uren per week zijn ingeroosterd voor de volgende activiteiten in de groepen (voorlezen, stillezen, boekenkring, boekintroductie)? 20. De school participeert in de volgende leesbevorderingsprogramma s: (lijst) 2. Invullen Na de voorbereiding kunnen de gegevens ingevuld worden op de vragenlijst. Hiervoor gelden de volgende instructies: Houd de verzamelde informatie bij de hand. Gebruik de link die is vermeld in de uitnodigingsmail. Klik op Monitor de Bibliotheek op school Vul de vragenlijst in. De leesconsulent kan op ieder gewenst moment stoppen en afsluiten en dan op een later moment verder gaan met invullen. Monitoren Vanaf het moment waarop de scholen aan de slag kunnen met de vragenlijsten voor leerkrachten en leerlingen, kun je de voortgang van het invullen volgen via het dashboard. Het dashboard voor de monitorcoördinator 10

11 Tussentijds kan de monitorcoördinator via de beheerpagina via het tabblad Voortgang in de gaten houden hoe de voortgang op hoofdlijnen verloopt. Let op: aan dit tabblad wordt tot na de startdatum van de monitor nog gewerkt. Het is mogelijk dat dit voor jouw bibliotheek nog niet meteen beschikbaar is. Het dashboard voor de leesconsulent Tussentijds kan de leesconsulent via de eigen beheerpagina via het tabblad Voortgang in de gaten houden hoe de op hoofdlijnen verloopt. De leesconsulent kan per groep zien hoeveel leerlingen de lijst al hebben ingevuld. Ook kan de leesconsulent zien hoeveel leerkrachten te vragenlijst al hebben ingevuld. Let op: aan dit tabblad wordt tot na de startdatum van de monitor nog gewerkt. Het is mogelijk dat dit voor jouw bibliotheek nog niet meteen beschikbaar is. Fase 3 Terugkoppeling Rapportage Rapportage van de gegevens in de monitor kan op verschillende manieren plaatsvinden. 1. standaardrapportage Ten eerste ontvang je over iedere school een standaardrapportage met de belangrijkste informatie: leesmotivatie per groep en jongens vs. meisjes leesfrequentie per groep uitleencijfers voor de hele school en per groep, vanaf groep 4 leesbevorderende activiteiten in de klas per groep De ervaring laat zien dat je deze informatie voldoende is om goed inhoudelijk te discussiëren met het team van de school over gewenste en mogelijke maatregelen om het lezen op school verder te stimuleren. 2. maatwerkrapportage Je kunt zelf met de gegevens in de monitor een maatwerkrapportage voor de school samenstellen. Je kiest dan bijvoorbeeld voor de onderdelen waarop je samen met de school beleid hebt geformuleerd. Dat zijn de onderdelen waarover je het gesprek wilt voeren met het team van de school en dat zijn dan ook de onderdelen die je laat zien in de rapportage. In de bijlage 2 Monitor de Bibliotheek op school: feedback naar scholen kun je lezen hoe je een maatwerkrapportage samenstelt. 3. rapportage met geclusterde gegevens Je kunt vanaf het dashboard de gegevens voor scholen laten clusteren op drie manieren: voor de scholen in je eigen werkgebied voor de scholen in de gemeente voor de scholen behorend bij een bestuur Informatie over het samenstellen en gebruik van deze gegevens volgt t.z.t. via de site van Kunst van Lezen. 11

12 Hoe je de resultaten uit de monitor het best kunt presenteren aan het team wordt verderop in deze handleiding beschreven, in bijlage 2: Monitor de Bibliotheek op school - feedback naar scholen Fase 4 Vervolg Het vervolg Nadat je met het team van de school afspraken hebt gemaakt naar aanleiding van de resultaten van de monitor volgt een periode waarin de afspraken worden uitgevoerd. Houd in deze periode een vinger aan de pols bij het team, eventueel via de leescoördinator. Loopt alles volgens afspraak? Zijn er tussentijdse bijeenkomsten waar je met het team een tussenstand kunt opmaken? Kondig tijdig de volgende meting aan, zodat iedereen is voorbereid. 12

13 Bijlage 1: Meedoen met de monitor tekst bij de powerpointpresentatie 13

14 Vooraf Hieronder staan wat suggesties en achtergronden bij de dia s. Maak hieruit je eigen keuze, passend bij het kennisniveau van de leerkrachten, het reeds aanwezige draagvlak voor de monitor en de tijd die je tot je beschikking hebt. Laat ook gerust dia s weg en voeg dia s toe naar eigen inzicht. Het is voor het eerst dat op basis van wetenschappelijk onderzoek in Nederland een verband is aangetoond tussen lezen en scores op de Cito- eindtoets. De onderzoekers hebben gekeken naar de relatie tussen het gebruik van media (boeken, tijdschriften, televisie, internet, games) en de hoogte van de scores voor taal (alle onderdelen), wiskunde, studievaardigheden en wereldoriëntatie. Alleen voor het lezen van boeken vonden zij een positief effect (zij het, tegen verwachting, niet op de scores voor wereldoriëntatie). Boeken van een hoger niveau betekent in dit onderzoek: boeken voor de hogere leeftijdscategorie (dit is ook een belangrijk gegeven voor de leesconsulent!). De relatie met wiskune wordt verklaard doordat sommen vaak veel taal bevatten. N.B. Je kunt niet zeggen: als kinderen meer gaan lezen, zullen zij daardoor hoger scoren op de Cito- toets. Wel is het zo dat kinderen die veel lezen, hoger scoren. Het is dan ook waarschijnlijk dat het lezen daar de oorzaak van is, via de groei van de taalontwikkeling. De onderzoekers spreken van een circulair verband: veel lezen leidt tot een betere taalontwikkeling en dat leidt weer tot meer lezen. Stephen Krashen heeft talloze onderzoeken naar de effecten van vrij lezen naast elkaar gelegd en komt tot de ondubbelzinnige conclusie dat vrij lezen een positief effect heeft op al deze domeinen van de taalontwikkeling. Zijn bevindingen worden ondersteund door het onderzoek van Kortlever & Lemmens (dia 1) en door promotieonderzoek van Suzanne Mol (To read or not to read, 2010). Mol heeft gekeken naar de relatie tussen enerzijds de taalontwikkeling (met name 14

15 woordenschat) en anderzijds de mate waarin kinderen van jongs af aan is voorgelezen en op latere leeftijd zelf veel lezen in hun vrije tijd. Mol gebruikte gegeven over kinderen vanaf de kleutertijd tot in het hoger onderwijs. Het blijkt dat het lezen een cumulatief effect heeft: hoe meer er is (voor)gelezen, hoe groter de kans dat kinderen op latere leeftijd een grote woordenschat hebben. Belangrijk: Mol stelde vast dat lezen ook bij zwakke lezers een positief effect heeft. Wat gebeurt er precies als wij lezen? Laten we alleen eens kijken naar het aantal woorden dat we lezen. Als je een minuut per dag leest, lees je al meer dan woorden per jaar. Lees je een kwartier per dag, dan zit je ruim boven een miljoen woorden. Dat zijn overigens veel dezelfde woorden, want zoveel verschillende woorden bestaan niet eens. Als je dan berekent hoe groot de kans is dat je een nieuw woord tegenkomt en hoe groot de kans is dat je de betekenis van dat woord onthoudt (je moet het meerdere keren tegenkomen), dan kun je een inschatting maken van het aantal woorden dat je verwerft tijdens het vrij lezen. Amerikaanse onderzoekers hebben dat gedaan en die komen tot de volgende schatting. Als je een miljoen woorden per jaar leest, kun je 1000 nieuwe woorden verwerven. Je moet wel redelijk goed kunnen lezen en de teksten moeten niet te makkelijk en niet te moeilijk zijn. Het onderzoek van Kortlever en Lemmens (eerste dia) laat zien dat je het meest kunt verwachten van pittige boeken, net iets boven niveau. Vrij lezen, op school en thuis, kan dus alleen al voor de woordenschatontwikkeling een sterke aanvulling zijn op het woordenschatonderwijs op school. 15

16 Een belangrijk argument hierbij is dat een relatief lichte investering op school een sterk effect kan hebben op de taalontwikkeling. Want als kinderen thuis veel gaan lezen, gaan ze vooruit op alle genoemde taaldomeinen. Die winst wordt voor een deel thuis geboekt en daar heb je op school veel plezier van. De samenwerking tussen school en bibliotheek is bij uitstek geschikt om het lezen op school en thuis een flinke impuls te geven. Hoe ziet onze samenwerking er momenteel uit? We doen al van alles, dus als het goed is levert dat ook van alles op. [N.B. Ga hier niet te lang op in, het gaat alleen even om de gedachtegang, niet om de projecten of diensten zelf.] Toch weten we niet precies wat onze samenwerking oplevert. Als we dat wel weten, kunnen we ook gerichter werken aan het stimuleren van het lezen door leerlingen. Met de Monitor de Bibliotheek op School kunnen we dit realiseren. 16

17 De monitor is een digitaal instrument op het internet waarmee we via vragenlijsten een precies beeld krijgen van het lezen van leerlingen en van leesbevordering in de klas. De bibliotheek vult deze gegevens aan met leencijfers vanuit de bibliotheek, zodat we ook kunnen zien of daar ontwikkeling in zit. [N.B. Je kunt hier, afhankelijk van hoe de school gewend is aan opbrengstgericht werken, aangeven dat de gegevens uit de monitor het mogelijk maken om opbrengstgericht te werken aan de samenwerking tussen school en bibliotheek. Net als bij het opbrengstgericht werken in de school, gaat het ook hier om een cyclisch proces, waarbij je op basis van resultaatgegevens je aanpak geregeld (jaarlijks) evalueert en bijstelt. Scholen die opbrengstgericht werken zijn meestal gewend om zo n cyclus twee of drie keer per jaar te doorlopen. De cyclus voor de samenwerking met de bibliotheek zou een keer per jaar doorlopen worden. Niet vaker, want dat zou teveel vragen van de leerlingen en de leerkrachten die de vragenlijsten moeten invullen. De vragenlijsten zijn zo kort mogelijk gehouden. De procedures rond het invullen komen straks nog aan bod. Laten we nu even een paar voorbeelden bekijken van de vragenlijsten zelf. Eerst de leerlingen. Dit is het scherm waarop de leerlingen binnenkomen. De leerkracht krijgt hiervoor een link toegestuurd, zodat zij het scherm voor de leerlingen kan klaarzetten. 17

18 De vragen zijn allemaal meerkeuzevragen. Het blijkt dat leerlingen die over het algemeen goed zelfstandig kunnen beantwoorden. Leerlingen in groep 4 vinden dit soms wel lastig. Het is misschien handig om te bekijken of die hulp kunnen krijgen, bijvoorbeeld van oudere leerlingen of van ouders/vrijwilligers. Je zou ook kunnen kijken of de leerlingen in groep 4 allemaal tegelijk aan de computer de vragen kunnen beantwoorden, onder leiding van de leerkracht, die de vragen voor de leerlingen toelicht. [N.B. Het is aan te raden om de ondersteuning voor groep 4 vooraf met de directeur of leescoördinator te bespreken, zodat je hier direct met een oplossing kunt komen.] Dit is het scherm waarop de leerkrachten binnenkomen. Het is de bedoeling dat voor iedere groep een leerkracht de vragenlijst invult. Dus als je een duo- partner hebt, moet je even afspreken wie dit gaat doen. Het is belangrijk dat je wel samen de vragen doorneemt, zodat er een representatief beeld voor jullie groep wordt gegeven. [N.B. Je kunt hier al aankondigen dat je straks de - adressen van de leerkrachten zult verzamelen.] Dit is een van de vier vragen voor leerkrachten. Je ziet wel dat het invullen niet veel tijd hoeft te kosten. [N.B. Als hier vragen komen over terminologie, bijvoorbeeld wat is een boekintroductie, ga daar dan op in en zeg erbij dat de vragenlijst ook helpteksten bevat voor dit soort vragen.] 18

19 Dit zijn alle vragen voor de leerkrachten. Waarom de nadruk op wereldoriënterende onderwerpen? We hebben de indruk uit de landelijke gegevens dat hier nog veel winst te boeken is. Er wordt weinig gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de bibliotheek te vragen naar collecties op maat bij bijvoorbeeld geschiedenis en aardrijkskunde. Als alle gegevens zijn ingevoerd, kunnen we zien hoe onze school ervoor staat, in vergelijking met het gemiddelde van alle scholen in de monitor. [ N.B. Daarnaast zie je hoe de invoering van het leesbevorderingsbeleid op school verloopt. Het gaat dus niet alleen om vergelijking met landelijke gemiddelden, maar ook om hoe de school zich ontwikkelt op de gebieden waarvoor zij ambities heeft geformuleerd in haar beleid.] We gaan nu kijken naar wat voorbeelden uit de monitor met betrekking tot de drie belangrijkste indicatoren voor lezen bij kinderen: leengedrag, leesgedrag en leesplezier. Een voorbeeld. Gegevens over uitleningen. Belangrijk, want voor veel kinderen geldt dat als ze geen boeken mee naar huis nemen, ze thuis onvoldoende te lezen te hebben. Landelijk gezien ziet het plaatje er zo uit. Het gaat even niet om de cijfers als zodanig, maar om het algemene beeld: geen grote uitschieters naar boven of beneden. 19

20 Dit is een beeld van een specifieke school in de monitor. Je ziet hier een grote uitschieter in groep 6 en wel heel povere cijfers in groep 7 en 8. Als je de twee beelden naast elkaar beschouwt, heb je dus een mooi uitgangspunt voor discussie. Wat is er aan de hand in groep 6? Kunnen anderen daar iets van leren? Nog een voorbeeld: leesgedrag. Hoeveel lezen kinderen eigenlijk? Dit is weer het landelijke beeld. Er wordt veel gelezen. In de hogere groepen neemt het lezen wat af. Op deze school zie je een ander beeld. In groep 4 wordt veel gelezen. In groep 6 vindt een sterke daling plaats. Het is geen alarmerend beeld, maar het is wel interessant om samen naar een verklaring te zoeken en te bezien of hier reden is om zaken iets anders aan te pakken. 20

21 Laatste voorbeeld: leesplezier. Ook hier weer eerst het landelijke beeld. Dat komt aardig overeen met leesgedrag, zoals te verwachten. Maar op een school kan het er heel anders uitzien, zoals hier. Nadat alle gegevens zijn ingevoerd en een landelijke controle heeft plaatsgevonden op de kwaliteit van de invoer, gaan we samen de resultaten bekijken. tot de gewenste veranderingen. De cijfers bieden een basis om leesbevorderingsactiviteiten gerichter in te gaan zetten. We gaan daar afspraken over maken en volgend jaar aan de hand van de volgende meting kijken of de uitvoering van de afspraken leidt 21

22 Tijd voor de werkafspraken. Wat is ervoor nodig om dit allemaal voor elkaar te krijgen? Eerst de vragenlijst voor de leerkrachten. [N.B. Licht toe en vraag of het mogelijk is om nu de namen en - adressen te verzamelen van degenen die de vragenlijst gaan invullen. Je kunt dit eventueel ook overlaten aan de leescoördinator, als je daarover vooraf afspraken hebt gemaakt.] Nu de vragenlijst voor de leerlingen. [N.B. Benadruk hier dat het heel belang is dat de leerkrachten alleen hun eigen link gebruiken voor hun groep. Als leerkrachten uit twee groepen elkaars link gaan gebruiken, worden de leerlingen van de twee groepen bij elkaar opgeteld en blijft een groep leeg. De gegevens voor die beide groepen zijn dan onbruikbaar. Probeer meteen te verkennen hoe het invullen praktisch gaat plaatsvinden. Waar kunnen de leerlingen aan de computer zitten? Gewoon in het lokaal, twee tegelijk? Of in een computerruimte waar een hele klas tegelijk aan de slag kan? Probeer op afspraken aan te sturen voor een duidelijke aanpak in alle groepen. De lijst met namen en geboortedata is belangrijk. Veel kinderen kunnen deze vraag niet zelf beantwoorden. De lijst maakt dat een stuk makkelijker. Vraag of de leerkrachten daarvoor kunnen zorgen. 22

23 [Sluit af met de laatste praktische afspraken. Verzeker je ervan dat je op korte termijn kunt beschikken over de lijst met namen en - adressen van de leerkrachten. Bespreek de planning. De monitor wordt opengesteld op 22 oktober 2012 en gaat dicht op 18 januari Het is aan te raden om het invoeren van de antwoorden in eerste instantie te plannen tussen de herfstvakantie en de kerstvakantie. Je hebt dan nog ruimte om uit te lopen in januari als dat nodig mocht zijn. Het is belangrijk dat het invullen door de leerlingen zo snel mogelijk start. De leerkrachten hoeven niet eerst hun eigen vragenlijst ingevuld te hebben om daar een begin mee te maken. Adviseer de leerkrachten om met hun duo- partner een planning af te spreken voor het invullen van de vragen door de leerlingen. Noem nu alvast de datum waarop je de resultaten met het team van de school gaat bespreken. wanneer de kinderen de vragen gaan beantwoorden. Plan dit bijvoorbeeld in de eerste helft van maart. Bespreek van te voren een geschikte datum met de directeur. Houd er rekening mee dat je flink wat tijd voor nodig zult hebben om de resultaten te bespreken, zeker als je een rapportage op maat gaat maken. Er moet voldoende tijd zijn om de resultaten te interpreteren en afspraken te maken voor vervolgacties. Daar heb je anderhalf tot twee uur voor nodig. 23

24 Bijlage 2: Monitor de Bibliotheek op school - feedback naar scholen 24

25 Vooraf De gegevens uit de monitor worden gebruikt volgens de aanpak van opbrengstgericht werken. Dat houdt in dat bij iedere meting telkens dezelfde cyclus van activiteiten wordt uitgevoerd: 1. resultaten analyseren 2. doelen stellen 3. werkwijzen bepalen 4. uitvoeren Steeds meer scholen werken volgens deze aanpak met hun leerlingresultaten (al worden de stappen in de cyclus soms anders benoemd), waarbij het uiteindelijke doel is om het onderwijs zo gericht mogelijk vorm te geven, op basis van de prestaties van de leerlingen. Als je samenwerkt met een school die opbrengstgericht werkt, kun je hiernaar verwijzen bij het bespreken van de resultaten uit de monitor. Maatwerk en standaardrapportage In deze bijlage beschrijven we aan de hand van de bovenstaande stappen hoe je de informatie uit de monitor (de resultaten ) kunt terugkoppelen naar de school en in overleg met het team van de school kunt komen tot (nieuwe) doelen en werkwijzen. De suggesties die we geven zijn bruikbaar bij de standaardrapportage en bij maatwerkrapportages. Opeenvolgende metingen Na de meting van 2012 zal het voor scholen die hebben deelgenomen aan de meting van 2011 mogelijk zijn om verschillen met de vorige meting te bekijken. Zo wordt zichtbaar of de activiteiten die in de tussenliggende periode zijn uitgevoerd hebben geleid tot de gewenste veranderingen. Suggesties voor het gebruik van deze informatie zijn echter in deze versie van de handleiding niet opgenomen, omdat deze functie van de monitor ten tijde van dit schrijven nog in ontwikkeling is. Zodra deze functie operationeel is zullen we een bijgestelde versie van de handleiding op deze site plaatsen. 25

26 Opbrengstgericht werken in schema 26

27 Stap 1 Resultaten analyseren De monitor levert een schat aan gegevens op over de samenwerking tussen school en bibliotheek en over de uitvoering van het leesbevorderingsbeleid. Sommige gegevens zijn van belang voor de directe samenwerking, andere voor het eigen beleid van de bibliotheek of voor het lokale of landelijke beeld rond bibliotheekontwikkeling. In deze handleiding richten we ons op de directe samenwerking met de school. Dat is de kernfunctie van de Monitor de Bibliotheek op school. Het gaat er immers in de eerste plaats om, om de 1- op- 1- samenwerking met de school te optimaliseren vanuit het perspectief van beide partijen: taalstimulering en leesbevordering. De feedback naar de school heeft als doel om het team van leerkrachten te laten zien wat de stand van zaken is rond het lees- en leengedrag van de leerlingen en rond het eigen leesbevorderende gedrag van het team. Zelf een analyse maken De analyse is de eerste stap van het opbrengstgericht werken. De analyse is de voorbereiding op de presentatie aan het team van de school. Je richt je analyse in eerste instantie op de kerngegevens in de monitor die van direct belang zijn voor de feedback: leengegevens leesplezier leesgedrag leesbevorderende activiteiten van leerkrachten Je kijkt naar de gegevens van je school en naar de landelijke gegevens voor dezelfde onderwerpen, zodat je een beeld hebt van de stand van zaken op de school en in verhouding tot de landelijke gemiddelden in de monitor. Je trekt voor jezelf een aantal voorlopige conclusies bij ieder onderdeel. Je kunt daarbij gebruik maken van de suggesties die in het volgende hoofdstuk zijn opgenomen bij elk van deze onderdelen. Schrijf je conclusies op, zodat je er bij het gesprek met het team van de school op kunt terugvallen. We hebben bij de analyse per onderdeel ook suggesties opgenomen voor de bespreking in het team. Let wel: het is bij de presentatie aan het team van de school niet de bedoeling dat je het team gaat vertellen wat er op basis van de gegevens moet gaan gebeuren. Het is de bedoeling dat je het team informeert en bevraagt en dat je in onderling overleg komt tot nieuwe doelen en werkwijzen. Als het goed is, wijst de analyse daarin als vanzelf de weg. Maatwerk Je kunt ook andere gegevens in je analyse opnemen, passend bij de situatie van je school. Voor een eerste rapportage raden wij aan om je te beperken tot de bovenstaande kerngegevens. Je krijgt waarschijnlijk beperkt tijd om je analyse te presenteren aan het team en dan is het zaak om snel en duidelijk tot de kern te komen. Presentatie voorbereiden 27

28 We raden aan om de tabellen die je wilt gebruiken op te nemen in een powerpointpresentatie of een rapport in word. Dat kan eenvoudig, door de tabellen te kopiëren met de rechter muisknop (zie kader volgende pagina). Hoe verplaats je een tabel naar Word of PowerPoint? 1. Open een lege pagina in Word of PowerPoint 2. Ga terug naar de online database 3. Ga met de muis op de tabel staan en druk de rechtermuisknop in 4. Kopieer de afbeelding en plak hem in Word (met: plakken speciaal>bitmap) of Powerpoint (met: plakken) Hieronder beschrijven we stap voor stap hoe je in de monitor navigeert, hoe je de gegevens kunt interpreteren en hoe je de presentatie aan het team kunt voorbereiden. 28

29 1 Inloggen De inlogprocedure wordt ten tijde van dit schrijven herzien. Zodra de nieuwe inlogprocedure bekend is, wordt deze verspreid onder de bibliotheken die zich hebben aangemeld. 29

30 2 Je weg vinden in de portal 1. Toegang tot de informatie Om bij de gewenste informatie te komen maak je eerst een selectie in de bovenste vier horizontale balken. Kies achtereenvolgens: (1) de naam van de leesconsulent (2) de gewenste vragenlijst (3) de naam van de school waar je de informatie van wilt inzien (4) de vraag waarvan je het antwoord wilt bekijken. 2. Keuzeopties Via de keuzeopties in de linkerbalk van het scherm kun je de selectie aanpassen: Vergelijking: Kies hoe je de gegevens van de betreffende vraag in de grafiek weergegeven wilt zien, bijvoorbeeld naar groepen, of naar geslacht. Case selectie: Kies welke gegevens je binnen de gekozen vergelijking wel en welke niet wilt meenemen in je tabel, bijvoorbeeld van de groepen alleen groep 6. 30

31 Landelijke cijfers Als je wilt zien hoe de respons op een vraag er landelijk uitziet (d.w.z. het totaal van alle respondenten), selecteer dan de volgende opties: Horizontale balk scholen : kies alle. Vraag: de betreffende vraag. Hieronder zie je een voorbeeld van de landelijke cijfers voor totaal uitleen

32 3 Leengedrag in beeld brengen Je bent al ingelogd. Selecteer nu de volgende opties: 1. Vragenlijst: leesconsulent 2. School: de naam van de school waarvan je gegevens wilt zien 3. Vraag: Totaal uitleningen 2011 N.B. Je vindt uiteraard alleen uitleengegevens als die zijn ingevoerd. Dat is niet overal gebeurd. Interpretatie leengedrag Landelijk beeld: uitleen is het hoogst in groep 4, het laagst in groep 8 (verschil meer dan 20%; zie vorige pagina), zonder extreme uitschieters. Je kunt hier eventueel naar verwijzen bij je presentatie. Bij je presentatie kun je de volgende punten onder de aandacht brengen: Zijn er uitschieters tussen de groepen te zien? Zo ja, wat kan hiervoor een verklaring zijn? Leg die vraag open voor aan het team van de school. Geef geen oordelen, laat de leerkrachten zelf met suggesties komen. Geven de cijfers aanleiding voor actie? Zo ja, benoem dat en schrijf het op een flap, bijvoorbeeld: uitleen groep 6 en 7 moet omhoog. Hoe je dat gaat aanpakken komt later aan de orde. Benadruk dat deze cijfers interessanter worden bij opeenvolgende metingen: dan ga je zien of er verschil is met eerdere metingen. 32

33 4 Leesplezier in beeld brengen Selecteer de volgende opties: Vragenlijst: leerling School: de naam van de school waarvan je gegevens wilt zien Vraag: Hoe vind je het om een boek te lezen? Vergelijking: Geslacht Vergelijking: Groep (indien niet mogelijk: Geboortejaar ) Interpretatie leesplezier Landelijk beeld: Verschillen tussen jongens en meisjes: 10% van alle leerlingen vindt lezen vervelend of niet leuk. Meisjes vinden lezen (veel) leuker dan jongens. o Meisjes: 8% vindt lezen vervelend of niet leuk; 45% vindt lezen heel leuk o Jongens: 17% vindt lezen vervelend of niet leuk; 29% vindt lezen heel leuk Verschillen tussen groepen: Het enthousiasme voor lezen is het hoogst in groep 6 (89% best/erg leuk; 2% vervelend); het laagst in groep 8 (84% best/erg leuk; 4% vervelend). Het percentage kinderen dat lezen vervelen of niet zo leuk vindt, fluctueert tussen 11 en 16 procent. Je kunt hier eventueel naar verwijzen bij je presentatie, zonder de figuren te laten zien (kost te veel tijd); zorg ervoor dat je deze informatie in je hoofd hebt. TIP: Kies bij je presentatie ofwel voor de invalshoek verschillen tussen jongens en meisjes ofwel voor de invalshoek verschillen tussen groepen, afhankelijk van de gegevens voor de school. Kies voor de opvallendste verschillen, dat maakt je verhaal compacter en duidelijker. Doel van dit onderdeel is om jongens als specifieke doelgroep onder de aandacht te brengen. Als de jongens op jouw school niet als doelgroep naar voren komen (omdat ze ongeveer hetzelfde scoren als de meisjes), dan is dat het vermelden waard. 33

34 Een tweede doel is om te laten zien dat het plezier in lezen in groep 8 vaak afneemt. Als dat op jouw school niet het geval is, is dat het vermelden waard. Bij je presentatie kun je de volgende punten onder de aandacht brengen: Zijn er opvallende afwijkingen van het landelijke beeld? Zo ja, positief of negatief? Wat kan een verklaring zijn voor een uitschieter? Wat doet de leerkracht in de betreffende groep anders dan andere leerkrachten? Geven de cijfers aanleiding voor actie? Zo ja, benoem dat en schrijf het op een flap, bijvoorbeeld: meer aandacht voor de jongens; of: leesplezier in groep 7 moet omhoog. 34

35 5 Leesgedrag in beeld brengen Selecteer de volgende opties: Vragenlijst: leerling School: de naam van de school waarvan je gegevens wilt zien Vraag: Hoe vaak lees je thuis voor je plezier een boek? Vergelijking: Geslacht Vergelijking: Groep (indien niet mogelijk: Geboortejaar ) Als je de laatste groep Anders niet in de grafiek wilt hebben: o klik onder Case selectie op Groep o vink Anders uit Interpretatie leesgedrag Landelijk beeld: Opvallend is dat lezen leuk vinden niet per se leidt tot regelmatig lezen. Je kunt iets leuk vinden en het toch niet vaak doen. Dat zie je vooral bij de jongens: 83% vindt lezen best/erg leuk, terwijl slechts 62% dagelijks of een paar keer per week leest. Het percentage kinderen dat nooit thuis een boek leest, fluctueert van 5 tot 7 procent. Verschillen tussen jongens en meisjes: meisjes lezen meer dan jongens o Van de meisjes leest 78% dagelijks of meerdere keren per week; 9% leest nooit of een paar keer per jaar. o Van de jongens leest 62% dagelijks of meerdere keren per week; 22% leest nooit of een paar keer per jaar. Verschillen tussen groepen: Het percentage dat dagelijks of meerdere keren per week leest is het hoogst in groep 6 (73%) en het laagst in groep 8 (60%). o In groep 6 wordt het meest thuis gelezen. o In groep 8 wordt het minst thuis gelezen: het percentage dat nooit leest is in deze groep het hoogst: 7 procent. Ook het gecombineerde percentage van nooit en enkele keren per jaar is in deze groep het hoogst: 20% 35

36 TIP: Laat bij dit onderdeel de cijfers per groep zien en licht eventueel verschillen tussen jongens en meisjes mondeling toe. Door cijfers per groep te laten zien, geef je leerkrachten de gelegenheid om leesgedrag aan hun eigen groep en hun eigen handelen te koppelen. Dat geeft een aanknopingspunt voor gerichte actie. Bij je presentatie kun je de volgende punten onder de aandacht brengen: Zijn er opvallende afwijkingen van het landelijke beeld? Zo ja, positief of negatief? Wat kan een verklaring zijn voor een uitschieter? Vraag eventueel de leerkracht van de betreffende groep om een reactie. Geven de cijfers aanleiding voor actie? Zo ja, benoem dat en schrijf het op een flap, bijvoorbeeld: meer aandacht voor de jongens; of: leesgedrag in groep 7 moet omhoog. 36

37 6 Boekentips Selecteer de volgende opties: Vragenlijst: leerling School: de naam van jouw school Vraag: Wie geeft jou tips voor leuke boeken? Vergelijking: Groep Als je de laatste groep Anders niet in de grafiek wil hebben: o klik onder Case selectie op Groep o vink Anders uit Interpretatie boekentips Landelijk beeld: Vriendjes en vriendinnetjes zijn een belangrijke bron voor boekentips. De rol van ouders neemt af in de loop van de basisschool: kinderen worden steeds autonomer en gaan in de hogere groepen zelfstandig naar de bibliotheek. Leerkrachten geven weinig tips aan kinderen: rond de 20% van de kinderen geeft aan tips van hun leerkracht te krijgen. De bibliotheek in de school scoort laag. Een verklaring daarvoor kan zijn dat bij de landelijke gemiddelden ook de scholen zonder bibliotheek in de school zijn meegenomen. Doel van dit onderdeel is om het belang van de rol van de leerkracht te benadrukken. Leerkrachten zijn zeer belangrijke rolmodellen als het gaat om lezen. Het blijkt dat de meeste leerkrachten weinig of geen tips geven aan leerlingen. De reden kan zijn dat leerkrachten zelf weinig lezen. Geef daarom bij de discussie over dit onderdeel aan dat jij leerkrachten van goede tips kan voorzien, die zij vervolgens aan hun leerlingen kunnen doorspelen. Bij je presentatie kun je de volgende punten onder de aandacht brengen: Ga in op het belang van de rol van de leerkrachten. Als de score voor de leerkrachten laag is: wat vindt men daar van? Spreek zelf geen oordeel uit, laat de leerkrachten zelf tot de conclusie komen dat ze meer tips aan kinderen moeten geven. 37

38 Als een leerkracht in een groep opvallend hoog scoort, vraag dan wat die leerkracht precies doet: wat voor tips, hoe vaak, hoe reageren de kinderen, etc. Mogelijk is er een verband met het leesgedrag in dezelfde groep, check dat voordat je de gegevens presenteert. Als het klopt, maakt dit je verhaal nog sterker. Parkeer het positieve gedrag van de leerkracht om later op terug te komen bij werkwijze. Er is aanleiding voor actie? Zo ja, benoem dat en schrijf het op een flap, bijvoorbeeld: we moeten leerlingen meer tips gaan geven. 38

39 7 Leesbevorderende activiteiten leerkrachten Selecteer de volgende opties: Vragenlijst: leerkracht School: de naam van de school waarvan je gegevens wilt zien Vraag: Selecteer een voor deze school relevante activiteit Vergelijking: Groep N.B. Dit is een behoorlijk uitgebreid onderwerp. Bekijk de informatie bij alle onderwerpen en kies vervolgens 1 of een paar activiteiten die voor deze school belangrijk zijn, bijvoorbeeld omdat er afspraken over gemaakt zijn in het leesbevorderingsbeleid van de school omdat je er zelf waarde aan hecht (je hebt bijvoorbeeld een goede workshop over het onderwerp) omdat de score laag is en je er veel van verwacht als juist op dit onderwerp wordt ingezet (bijv. gebruik van boeken bij zaakvakken) omdat het beeld opvallend is, met vreemde uitschieters Landelijk beeld Dit laten de cijfers zien Voorlezen neemt af in de hogere groepen. Leerkrachten doen wel boekintroducties, maar niet vaak: in de bovenbouw doen de meeste leerkrachten dit een paar keer per jaar. Boekpresentaties door leerlingen komen veel voor, vooral vanaf Commentaar en tips Toch is het goed om ook in de hogere groepen voor te lezen, bijvoorbeeld aansluitend op een thema in de zaakvakken. Kijk hoe de school scoort wat dit betreft. Leerkrachten zouden wekelijks een boekintroductie moeten doen. Het modelgedrag van leerkrachten heeft een sterk effect op leerlingen. Kijk hoe de school scoort. Als er een leerkracht is die dit geregeld doet, kun je die bij de teambespreking haar ervaringen laten vertellen. De kwaliteit van veel boekpresentaties is slecht. Bovendien zijn ze meestal voor niemand 39

40 groep 5. motiverend. Vanuit het perspectief van leesmotivatie is het houden van boekpresentaties daarom over het algemeen af te raden. Dat maakt tijd vrij voor activiteiten die wel motiverend zijn. Want vrij lezen voor je plezier: dat levert winst op voor de taalontwikkeling. Anticipeer op een stevige discussie als je dit onderwerp aan wilt pakken. Als leerkrachten zeggen dat presentatievaardigheden ook geoefend moeten worden (als argument om de boekpresentatie overeind te houden), kun je zeggen dat leerlingen die vaardigheden ook kunnen oefenen met een spreekbeurt bij de zaakvakken. Een grote meerderheid van scholen neemt meerdere keren per jaar deel aan leesbevorderingsprojecten. Veel scholen hebben geregeld overleg over leesbevordering. Op ongeveer tweederde van de scholen wordt nooit een boekenkring gehouden. Er zijn veel andere activiteiten met boeken. Er wordt weinig gedaan met boekencollecties bij de wereldoriënterende onderwerpen (zoals de zaakvakken). Dit onderwerp staat kennelijk goed op de agenda. Dit is een compliment voor de school. Je bent zelf bekend met de projecten waaraan je school deelneemt. Vraag je af of de balans goed is: het dagelijkse leesbevorderende gedrag van leerkrachten in de klas is belangrijker is dan het deelnemen aan een leesbevorderingsproject. Als er te veel tijd in projecten gaat zitten, gaat dat ten koste van andere activiteiten. Dit is een interessant gegeven. Zit je daar als leesconsulent bij? Zo niet, dan is dit een mooie aanleiding om jezelf erbij uit te nodigen. Een boekenkring is heel effectief om kinderen enthousiast te maken voor lezen. Een uitstekend alternatief voor de boekpresentatie. Kijk hoe jouw school scoort. Als er een leerkracht is die een boekenkring doet, laat die dan tijdens de teamvergadering vertellen. Bekijk of dit voor jouw school ook geldt. Ga na wat voor activiteiten dat zijn en probeer de waarde van deze activiteiten voor leesbevordering of taalontwikkeling in te schatten. Bij de teamvergadering heb je die informatie nodig. Hier is bijna overal nog veel winst te boeken; zet hier stevig op in. Bereid dit goed voor, bijvoorbeeld door een deel van een collectie mee te nemen of de brochure over de cultuurhistorische canon. Voor veel leerkrachten is dit echt onbekend terrein, doe daar je voordeel mee. 40

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school Versie 3.0 Juli 2012 Kees Broekhof, Sardes Thomas van Dalen, Thomas van Dalen Advies Inhoudsopgave Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. versie oktober 2014

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. versie oktober 2014 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school versie oktober 2014 Colofon Auteurs Sardes, Kees Broekhof Thomas van Dalen Advies, Thomas van Dalen Eindredactie de Bibliotheek op school,

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. versie april 2015

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. versie april 2015 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school versie april 2015 Colofon Auteurs Sardes, Kees Broekhof Thomas van Dalen Advies, Thomas van Dalen Eindredactie de Bibliotheek op school,

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. Versie november 2017

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school. Versie november 2017 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school Versie november 2017 Colofon Auteurs Sardes, Kees Broekhof Thomas van Dalen Advies, Thomas van Dalen Eindredactie de Bibliotheek op school,

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school wil doelgericht samenwerken met de bibliotheek om de taalontwikkeling van de leerlingen te stimuleren. Dat gebeurt

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school wil doelgericht samenwerken met de bibliotheek om de taalontwikkeling van de leerlingen te stimuleren. Dat gebeurt

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie september 2015

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie september 2015 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs versie september 2015 Inhoud Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek op school vo 1 Voor wie is deze handleiding

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor met de Bibliotheek Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school (Monitor dbos) wil doelgericht samenwerken met de Bibliotheek om de taalontwikkeling en de informatievaardigheden

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school versie vmbo aanvulling v.a. fase 2

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school versie vmbo aanvulling v.a. fase 2 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school versie vmbo aanvulling v.a. fase 2 1 Bijlage 2: Monitor de Bibliotheek op school - feedback naar scholen Vooraf De gegevens uit de monitor

Nadere informatie

2. Ik ken verschillende argumenten om scholen te overtuigen van het belang van de monitor.

2. Ik ken verschillende argumenten om scholen te overtuigen van het belang van de monitor. Hand-out Leerdoelen Geef aan waar je staat 1 = dit geldt niet voor mij 2 = dit geldt enigszins voor mij 3 = dit geldt sterk voor mij 4 = dit geldt zeer sterk voor mij 1 2 3 4 1. Ik heb een helder beeld

Nadere informatie

Lezen en taalontwikkeling: effecten meten in de samenwerking tussen school en bibliotheek. Kees Broekhof Sardes

Lezen en taalontwikkeling: effecten meten in de samenwerking tussen school en bibliotheek. Kees Broekhof Sardes + Lezen en taalontwikkeling: effecten meten in de samenwerking tussen school en bibliotheek Kees Broekhof Sardes + Centrale vragen Wat is de context in het onderwijs waarbinnen scholen en bibliotheken

Nadere informatie

Monitor de Bibliotheek op School een nieuw instrument voor beleid. Kees Broekhof Sardes

Monitor de Bibliotheek op School een nieuw instrument voor beleid. Kees Broekhof Sardes + Monitor de Bibliotheek op School een nieuw instrument voor beleid Kees Broekhof Sardes + Onderwerpen Vrij lezen en vrijetijdslezen als onderwerp van beleid De Monitor de Bibliotheek op school De monitor

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie oktober 2016

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie oktober 2016 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs versie oktober 2016 Pagina 2 van 22 Inhoud Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek op school vo 1 Voor wie

Nadere informatie

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie oktober 2017

Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs. versie oktober 2017 Handleiding voor werken met de Monitor de Bibliotheek op school voortgezet onderwijs versie oktober 2017 Inhoud Stappenplan Werken met de Monitor de Bibliotheek op school vmbo 3 Voor wie is deze handleiding

Nadere informatie

Handleiding voor enquêtes voor ProZo!

Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Versie 1.1, 1 mei 2012 1 Voorwoord Deze handleiding neemt u stap voor stap mee in de aanvraagprocedure en het beheren van uw ProZo! enquêtes. We raden u aan deze handleiding

Nadere informatie

Leesplan maken? Introductie basisonderwijs

Leesplan maken? Introductie basisonderwijs Leesplan maken? Introductie basisonderwijs Op de www.leespan.nl kun je je eigen (school)leesplan schrijven en bewaren. Daarvoor moet je eerst inloggen. Voor scholen die niet meedoen aan de aanpak de Bibliotheek

Nadere informatie

Kunst van Lezen school, bibliotheek, lezen en taalontwikkeling. Kees Broekhof Sardes, KCBL, School aan Zet

Kunst van Lezen school, bibliotheek, lezen en taalontwikkeling. Kees Broekhof Sardes, KCBL, School aan Zet + Kunst van Lezen school, bibliotheek, lezen en taalontwikkeling Kees Broekhof Sardes, KCBL, School aan Zet + Centrale onderwerpen Taalachterstanden een zorg voor veel scholen (Vrij) lezen en taalontwikkeling

Nadere informatie

Handleiding ZKM Online. Versie 2.0

Handleiding ZKM Online. Versie 2.0 Handleiding ZKM Online Versie 2.0 Maart 2012 Inhoudsopgave Inloggen 3 Eerste keer dat je inlogt (basisonderdelen) 4 profiel 5 wachtwoord 5 bureau 6 consultants 7 instellingen 8 kleuren 9 licentie 10 ZKM

Nadere informatie

Meer lezen, beter in taal SLO netwerkdag taalcoördinatoren 14 april 2016

Meer lezen, beter in taal SLO netwerkdag taalcoördinatoren 14 april 2016 Meer lezen, beter in taal SLO netwerkdag taalcoördinatoren 14 april 2016 Kees Broekhof, Sardes Lezen loont een leven lang S. Mol & A. Bus (2011) 4 Omvang van de woordenschat 18000 16000 14000 12000 10000

Nadere informatie

Handleiding ZKM Online. Versie 2.1

Handleiding ZKM Online. Versie 2.1 Handleiding ZKM Online Versie 2.1 Februari 2015 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 1.1 Eerste keer dat je inlogt... 3 1.1.1 Profiel... 4 1.1.2. Wachtwoord (wijzigen)... 4 1.1.3. Bureau... 5 1.1.4. Consultants

Nadere informatie

Instructie t.b.v. gebruikers (versie )

Instructie t.b.v. gebruikers (versie ) Inhoudsopgave. Inloggen.... Contact maken met server.... Inloggen gebruiker figuur....3 Wachtwoord vergeten figuur.... Patiëntgegevens... 3. Openen patiënt dossiers... 3.. Startscherm zorgpad figuur 6...

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. e-kracht is ontwikkeld door:

Gebruikershandleiding. e-kracht is ontwikkeld door: Gebruikershandleiding e-kracht is ontwikkeld door: Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Het e-kracht account...4 2.1 Contacten toevoegen... 6 2.2 Een dagboek bijhouden... 7 2.3 Links beheren... 8 2.4 Een fotoalbum

Nadere informatie

Handleiding KiVa onderbouwmonitor voor coördinatoren van scholen

Handleiding KiVa onderbouwmonitor voor coördinatoren van scholen Handleiding KiVa onderbouwmonitor voor coördinatoren van scholen Versie: 1 Auteurs: Ashwin Rambaran, Veerle Rijntjes, Marjolein Rispens, Saskia Hesse en Maartje Wieldraaijer Datum: 20 april 2016 Contact:

Nadere informatie

HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER

HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER INLEIDING Voor de Veilig Thuis organisaties is in opdracht van de VNG blended learning trainingsmateriaal ontwikkeld door VanMontfoort en Augeo over de thema s Kindermishandeling

Nadere informatie

Werken met de Monitor de Bibliotheek op school training voor monitorcoördinatoren en leesconsulenten

Werken met de Monitor de Bibliotheek op school training voor monitorcoördinatoren en leesconsulenten Werken met de Monitor de Bibliotheek op school training voor monitorcoördinatoren en leesconsulenten Inleiding Doelgroep Deze training is bedoeld voor monitorcoördinatoren en leesconsulenten die voor het

Nadere informatie

Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten)

Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten) Handleiding Basisschoolnet.nl (voor ouders en leerkrachten) Basisschoolnet Apeldoorn Inhoudsopgave: Aanmelden (voor ouders) pag. 2 Profiel pag. 9 Groepen pag. 14 Contacten pag. 20 Berichten pag. 23 Foto

Nadere informatie

Handleiding. Koppelen mede-uitvoerder(s) aan perceelgebonden machtiging

Handleiding. Koppelen mede-uitvoerder(s) aan perceelgebonden machtiging Handleiding Koppelen mede-uitvoerder(s) aan perceelgebonden machtiging april 2014 Inhoud Inleiding... 3 Algemeen... 3 Hulpmiddelen... 4 Verkort stappenplan... 4 1 Andere gebruikers van FRS uitnodigen tot

Nadere informatie

Loil, 2 november 2015 Onderwerp: oudertevredenheidspeiling. Beste ouder(s)/verzorger(s),

Loil, 2 november 2015 Onderwerp: oudertevredenheidspeiling. Beste ouder(s)/verzorger(s), Loil, 2 november 2015 Onderwerp: oudertevredenheidspeiling Beste ouder(s)/verzorger(s), Voor ouders is een schoolorganisatie niet altijd eenvoudig te overzien. Enerzijds is er de school waarin wij als

Nadere informatie

Handleiding. Rijlesagenda.nl. Voor leerlingen. Rijlesagenda 1.3 Documentversie 1.4

Handleiding. Rijlesagenda.nl. Voor leerlingen. Rijlesagenda 1.3 Documentversie 1.4 Handleiding Voor leerlingen Rijlesagenda 1.3 Documentversie 1.4 Rijlesagenda.nl Inhoudsopgave Gebruikmaken van Rijlesagenda.nl...3 Rijlessen inplannen...4 Rittenoverzicht...5 Opties & Instellingen...6

Nadere informatie

Uitnodiging Profiel invullen Tijdlijnen... 6

Uitnodiging Profiel invullen Tijdlijnen... 6 Inhoudsopgave Uitnodiging e-mail... 3 Profiel invullen... 4 Tijdlijnen... 6 Persoonlijke tijdlijn... 6 Groepstijdlijn... 8 Privéberichten... 10 Vermeldingen... 10 Notificaties... 10 Mediabibliotheek...

Nadere informatie

Handleiding Blink Studio

Handleiding Blink Studio Handleiding Blink Studio Versie 1.2 Algemene functies Blink Studio Introductie Blink Studio biedt verschillende mogelijkheden aan leerkrachten. Blink Studio is de startpagina voor alle Blink lesmethodes.

Nadere informatie

HANDLEIDING. onderzoekaccount. serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23

HANDLEIDING. onderzoekaccount. serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23 HANDLEIDING onderzoekaccount serviceapotheek.tevreden.nl handleiding onderzoekaccount 2013 pagina 1 van 23 Inhoudsopgave Inloggen serviceapotheek.tevreden.nl... 3 Dashboard... 3 Rapportcijfers... 4 Toon...

Nadere informatie

Handleiding Resultaatmeetsysteem en Mezzedo

Handleiding Resultaatmeetsysteem en Mezzedo Handleiding Resultaatmeetsysteem en Mezzedo voor aanbieders (Versie 26 augustus 2014) 1 Inhoud Wat is het Resultaatmeetsysteem?... 3 Cliënten stimuleren mee te doen... 4 Over de handleiding... 4 Deel I

Nadere informatie

Handleiding ouderportaal ParnasSys

Handleiding ouderportaal ParnasSys Handleiding ouderportaal ParnasSys Inleiding Als team van WSKO basisschool Het Kompas vinden wij openheid naar ouders belangrijk. Tijdens de oriëntatie op een nieuw leerlingvolgsysteem hebben wij bewust

Nadere informatie

Aan de slag! Deel 1 van 3 > Aan de slag Deel 2 van 3 > Verdieping Deel 3 van 3 > Verbeteren

Aan de slag! Deel 1 van 3 > Aan de slag Deel 2 van 3 > Verdieping Deel 3 van 3 > Verbeteren Aan de slag! Gebruikershandleiding voor patiëntervaringsonderzoek voor fysiotherapeuten Deel 1 van 3 > Aan de slag Deel 2 van 3 > Verdieping Deel 3 van 3 > Verbeteren Welkom! Qualizorg biedt u het inzicht

Nadere informatie

Handleidingen website & pool SVNL voor organisators

Handleidingen website & pool SVNL voor organisators Handleidingen website & pool SVNL voor organisators Let op: Dit document bestaat uit twee handleidingen: Pagina 2: Handleiding voor de website voor organisators Pagina 14: Uitleg en handleiding voor de

Nadere informatie

Handleiding ADAS bij kwaliteitsvisitatie

Handleiding ADAS bij kwaliteitsvisitatie bij kwaliteitsvisitatie Dit document is een handleiding voor het gebruik van het online auditsysteem ADAS, gebruikt voorkwaliteitsvisitaties georganiseerd door de NVvP. Inhoudelijke informatie over de

Nadere informatie

ZIVVER Gebruikershandleiding

ZIVVER Gebruikershandleiding Versie: 2.0 Datum: 11 april 2017 support@zivver.com www.zivver.com Inhoud Welkom bij ZIVVER!... 3 1. Inloggen in je online veilige postvak... 4 2. Stuur een veilig bericht vanuit je online veilige postvak...

Nadere informatie

InLeIDInG. account aanmaken

InLeIDInG. account aanmaken InLeIDInG Je staat op het punt aan de slag te gaan met jouw persoonlijke stukje op onze website: een virtuele plek om met vrijwilligers in contact te komen, je organisatie te promoten, kennis te delen,

Nadere informatie

AANMELDEN EN INLOGGEN...

AANMELDEN EN INLOGGEN... Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 AANMELDEN EN INLOGGEN... 4 2.1.1 De site... 4 2.1.2 Aanmelden en account aanmaken... 4 2.1.3 Persoonsgegevens invullen... 6 3 DE TESTEN... 7 Hogeschool Rotterdam, Studiesucces

Nadere informatie

Handleiding Uw gegevens

Handleiding Uw gegevens opgericht 1 augustus 1932 Handleiding Uw gegevens Gemaakt door : Marcel van Vuuren Gemaakt op : vrijdag 24 juli 2015 Versie : 25052008_v1.0 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Aanmelden... 4 Aanmelden via de

Nadere informatie

EXAMEN KEUZEDEEL VERRIJKING LEERVAARDIGHEDEN Code: K INFORMATIE VOOR DE STUDENT

EXAMEN KEUZEDEEL VERRIJKING LEERVAARDIGHEDEN Code: K INFORMATIE VOOR DE STUDENT EXAMEN KEUZEDEEL VERRIJKING LEERVAARDIGHEDEN Code: K0440 2. INFORMATIE VOOR DE STUDENT Versie 1.0 31.05.2016 Informatie Deze informatie is voor jou omdat je examen gaat doen in het keuzedeel Verrijking

Nadere informatie

Praktijkschool à la Carte. Handleiding voor de leerling

Praktijkschool à la Carte. Handleiding voor de leerling Praktijkschool à la Carte Handleiding voor de leerling Beste leerling, Voor je ligt de handleiding voor Praktijkschool à la Carte. We leggen je uit wat dit is, en hoe je hiermee kunt werken. Wat is Praktijkschool

Nadere informatie

Opdrachtkaart Onderdeel Leerlingenbeheer van MOO

Opdrachtkaart Onderdeel Leerlingenbeheer van MOO Opdrachtkaart Onderdeel Leerlingenbeheer van MOO In het onderdeel Leerlingenbeheer kunt u: - Projectgroepen maken en daarin leerlingen plaatsen - De wachtwoorden van uw leerlingen beheren - Instellen of

Nadere informatie

Draaiboek bij workshop informatievaardigheden voor schoolteams basisonderwijs Ter voorbereiding op het informatievaardighedenplan

Draaiboek bij workshop informatievaardigheden voor schoolteams basisonderwijs Ter voorbereiding op het informatievaardighedenplan Draaiboek bij workshop informatievaardigheden voor schoolteams basisonderwijs Ter voorbereiding op het informatievaardighedenplan Inleiding Met de aanpak van de Bibliotheek op school werken bibliotheek

Nadere informatie

EXCHANGE 2010 WEBCLIENT

EXCHANGE 2010 WEBCLIENT EXCHANGE 2010 WEBCLIENT Datum: 09-03-11 1 1. Documentbeheer Datum Auteur Versie Wijziging 20-04-2005 Ruud Coppens 2.0 Definitief 12-11-2010 Ramon Rottier 3.0 Definitief 09-03-2011 Ramon Rottier 3.1 Definitief

Nadere informatie

SportCTM 2.0 Startscherm trainer

SportCTM 2.0 Startscherm trainer SportCTM 2.0 Startscherm trainer Inloggen Webapplicatie Via inlog.dotcomsport.com kun je in inloggen op de webapplicatie van het SportCTM. Wij adviseren onderstaande browsers Windows: Internet Explorer,

Nadere informatie

Rapportages instellen

Rapportages instellen Versie 2.0 Introductie In Finchline is het mogelijk om over de ingestelde widgets (grafische weergaven) een rapportage te ontvangen en versturen in PDF of Excel. In deze handleiding komen alle opties,

Nadere informatie

de Digitale Taalkist Wat is de Digitale Taalkist? Over de Digitale Taalkist

de Digitale Taalkist Wat is de Digitale Taalkist? Over de Digitale Taalkist tel. 070-3682017, e-mail: info@nib.nl, internet: www.nib.nl de Digitale Taalkist Over de Digitale Taalkist De Digitale Taalkist zet een nieuwe stap in taalonderwijs en ICT! Een kist vol taalmogelijkheden

Nadere informatie

Op de volgende pagina s vindt u de uitgebreide instructie. Handleiding De MVO-Wijzer voor gebruik van MVO-Stakeholderevaluatie Versie 1.

Op de volgende pagina s vindt u de uitgebreide instructie. Handleiding De MVO-Wijzer voor gebruik van MVO-Stakeholderevaluatie Versie 1. U hebt de MVO-Stakeholderevaluatie aangeschaft, deze Stakeholderevaluatie wordt gebruikt wanneer een organisatie wil weten hoe het MVO-beleid van de organisatie beoordeeld wordt door medewerkers (inclusief

Nadere informatie

Welke NAW-gegevens kunt u via de data export in de uitstroommonitor plaatsen?

Welke NAW-gegevens kunt u via de data export in de uitstroommonitor plaatsen? Handleiding data-export uit magister naar de uitstroommonitor Met behulp van deze handleiding informeren we u over de wijze waarop u gebruik kunt maken van een zogenaamde data-export uit Magister naar

Nadere informatie

INLOGGEN Vul gebruikersnaam en wachtwoord in, en klik op log in.

INLOGGEN Vul gebruikersnaam en wachtwoord in, en klik op log in. Snel starten met Testweb PSL als coördinator WAAR? Je vindt Testweb PSL op de volgende website: www.testweb.bsl.nl Je kunt inloggen in het groene vak aan de rechterkant: Direct inloggen Testweb PSL INLOGGEN

Nadere informatie

Handleiding dashboard. 3WA SaaS platform

Handleiding dashboard. 3WA SaaS platform Handleiding dashboard 3WA SaaS platform 151021 versie 1.0.2 Inhoud Inloggen... 3 Menu... 4 Algemeen... 5 Beginscherm... 5 Toevoegen widget aan dashboard... 5 Overige functionaliteiten bij widgets... 8

Nadere informatie

Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis

Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis 1.1 Inleiding Schoolenik.nl is het sociale netwerk van jouw school. In Schoolenik.nl

Nadere informatie

Hoe moet je een prachtige presentatie maken?

Hoe moet je een prachtige presentatie maken? Hoe moet je een prachtige presentatie maken? www.meestermichael.nl Geef de presentatie een titel. Klik dit vak aan om jouw presentatie een ondertitel te geven. Hier kun je je presentatie een titel geven

Nadere informatie

HANDLEIDING ADVIES.TEVREDEN.NL

HANDLEIDING ADVIES.TEVREDEN.NL HANDLEIDING ADVIES.TEVREDEN.NL Adfiz Freemium Pagina 1 van 14 Inhoudsopgave Inloggen Advies.tevreden.nl... 3 Wijzig uw wachtwoord... 4 Dashboard... 5 Rapportcijfers... 5 Toon resultaten van:... 5 Bekijk

Nadere informatie

Je sollicitatie bij Cedrah

Je sollicitatie bij Cedrah Je sollicitatie bij Cedrah Welkom! Beste sollicitant, Als je deze handleiding leest, betekent het dat je een (open) sollicitatie bij Cedrah hebt gedaan. Uiteraard weten we op dit moment nog niet of we

Nadere informatie

Scouts Online Handleiding evenementensysteem

Scouts Online Handleiding evenementensysteem Scouts Online Handleiding evenementensysteem Inleiding Dit evenementensysteem staat vooralsnog los van het huidige systeem dat voor evenementen en trainingen wordt gebruikt. Het bevat nog niet alle mogelijkheden

Nadere informatie

Handleiding. Volgsysteem v2.2. Professioneel Account

Handleiding. Volgsysteem v2.2. Professioneel Account Handleiding Volgsysteem v2.2 Professioneel Account Inhoudsopgave Inleiding 2 1 Inloggen 3 2 Het menu 4 3 Groepen 5 4 Deelnemers 6 5 Huiswerk 9 6 Extra materiaal 11 7 Resultaten 12 8 Berichten 13 9 Forum

Nadere informatie

HANDLEIDING LOGO-digitaal groep 3. Inhoudsopgave. Woord vooraf p 1. Woord vooraf. p 2. Ter voorbereiding.

HANDLEIDING LOGO-digitaal groep 3. Inhoudsopgave. Woord vooraf p 1. Woord vooraf. p 2. Ter voorbereiding. HANDLEIDING LOGO-digitaal groep 3 Inhoudsopgave Woord vooraf Ter voorbereiding Account activeren Aan de slag! Digibord - Klassikaal oefenen Resultaten monitoren Extra instellingen p 1 p 2 p 2 p 5 p 8 p

Nadere informatie

Handleiding Mezzedo.nl

Handleiding Mezzedo.nl Handleiding Mezzedo.nl voor deelnemers (Versie 26 augustus 2014) Deze handleiding vindt u ook op: www.resultaatmeetgroep.nl Weten waar je staat en waar je naar toe gaat? 1 Inhoud Korte introductie... 3

Nadere informatie

Handleiding Curasoft. Het cliëntenportaal. Versie 2.0

Handleiding Curasoft. Het cliëntenportaal. Versie 2.0 Handleiding Curasoft Het cliëntenportaal Versie 2.0 Inleiding Het cliëntenportaal is ontwikkeld om cliënten gemakkelijk online toegang te geven tot zijn of haar vragenlijsten, afspraken en informatie over

Nadere informatie

Stagerage Versie 3 zomer 2011

Stagerage Versie 3 zomer 2011 Stagerage Versie 3 zomer 2011 Algemene bewerkingen BlueBased B.V (2011) Auteur: Jeroen IJzerman Inleiding In deze handleiding worden de algemene taken behandeld, die voor alle rollen gelden. De rollen

Nadere informatie

INSTRUCTIES GEBRUIK GOOGLE KALENDER/AGENDA VOOR AVIOSIM VRIJWILLIGERS

INSTRUCTIES GEBRUIK GOOGLE KALENDER/AGENDA VOOR AVIOSIM VRIJWILLIGERS INSTRUCTIES GEBRUIK GOOGLE KALENDER/AGENDA VOOR AVIOSIM VRIJWILLIGERS Pagina 1 Inhoudsopgave 1. Welkom 3 2. Inleiding 4 3. Gedeelde agenda toevoegen 5 3.1 Stappenplan als je nog geen Google Account hebt

Nadere informatie

Handleiding Employ UrenOnline Opdrachtgevers

Handleiding Employ UrenOnline Opdrachtgevers Handleiding Employ UrenOnline Opdrachtgevers Versie 1.5 mei 2013 Pagina 1 van 15 Inhoudsopgave 1. Inloggen in Employ UrenOnline 4 2. Instellingen binnen Employ UrenOnline 6 2.1 Contactpersonen 6 2.2 Projecten

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing:

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing: Gebruiksvriendelijkheid: Elon Education is een tool waarmee online woordjes geleerd kunnen worden voor de vreemde talen. Ook is het mogelijk om met Elon Education de tafels te oefenen, werkwoorden enz.

Nadere informatie

HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS)

HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS) HANDLEIDING DIGITAAL COLLECTE SYSTEEM (DCS) Fonds verstandelijk gehandicapten Mei 2015 Inhoudsopgave HOE KOM IK IN HET SYSTEEM?... - 3 - UITLEG PER FUNCTIE... - 4 - Algemeen - 4 - Home - 4 - Plaatselijke

Nadere informatie

Korte handleiding O365=Office 365 Let op: er worden hier en daar nog wijzigingen doorgevoerd, dus de afbeeldingen en teksten kunnen afwijken

Korte handleiding O365=Office 365 Let op: er worden hier en daar nog wijzigingen doorgevoerd, dus de afbeeldingen en teksten kunnen afwijken Korte handleiding O365=Office 365 Let op: er worden hier en daar nog wijzigingen doorgevoerd, dus de afbeeldingen en teksten kunnen afwijken Inhoud 1. Inloggen... 2 2. Openingscherm... 3 3. Outlook...

Nadere informatie

Stappenplan Website de Palster. Deze uitleg werkt met Internet Explorer. In Firefox of een andere browser werkt het anders.

Stappenplan Website de Palster. Deze uitleg werkt met Internet Explorer. In Firefox of een andere browser werkt het anders. Stappenplan Website de Palster Deze uitleg werkt met Internet Explorer. In Firefox of een andere browser werkt het anders. 1 Inhoudsopgave: Titel bladzijde Aanmelden op de website 3 Foto s in het fotoboek

Nadere informatie

Handleiding inschrijven op onderhandse aanbestedingen

Handleiding inschrijven op onderhandse aanbestedingen Handleiding inschrijven op onderhandse aanbestedingen Versie mei 2014 1. Accepteren van een uitnodiging 1.1 De uitnodiging beantwoorden U kunt als ondernemer uitgenodigd worden voor een onderhandse aanbesteding.

Nadere informatie

HANDLEIDING DUOPOOLING.NL

HANDLEIDING DUOPOOLING.NL HANDLEIDING DUOPOOLING.NL Inloggen. 1 Nadat u een inlogcode heeft ontvangen kunt u gebruik gaan maken van de geautomatiseerde gegevensuitwisseling via duopooling.nl. Met de toegezonden inlogcode en het

Nadere informatie

Handleiding website SVNL voor evenementenverkeersregelaars

Handleiding website SVNL voor evenementenverkeersregelaars Handleiding website SVNL voor evenementenverkeersregelaars Met deze handleiding maken wij u graag wegwijs op de website van Stichting Verkeersregelaars Nederland (SVNL). U vindt hier stap voor stap uitleg

Nadere informatie

Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs

Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs Leerlingen lezen iets minder vaak en iets minder graag, maar halen vaker leesboeken uit de bibliotheek op school Bij de analyse van vier

Nadere informatie

Tabellenrapportage Jaarmeting 2012 - naar provincie

Tabellenrapportage Jaarmeting 2012 - naar provincie Tabellenrapportage Jaarmeting 2012 - naar provincie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Leesbevordering Aantal responderende bibliotheken 5 3 7 21 18 2 5 13 14 14 4 10 116 Aantal bibliotheken die samenwerken

Nadere informatie

Profielpagina Wanneer je voor het eerst inlogt, kom je binnen op je profielpagina:

Profielpagina Wanneer je voor het eerst inlogt, kom je binnen op je profielpagina: Afhangen thuis Thuis of op het werk kun je op de website www.afhangbord.nl inloggen om bijvoorbeeld de baanbezetting te bekijken of de ledenlijst te bekijken. En je kunt nadat je bent ingelogd op deze

Nadere informatie

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Werkblad 13C Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Leerjaar 1 Presentaties maken Presentaties algemeen Stappenplan: wat gaan we deze week doen? Praten over presentaties en presenteren Een PowerPoint-presentatie

Nadere informatie

Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs

Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs Monitor de Bibliotheek op school Landelijke analyse basisonderwijs Lezende leerlingen: weinig ontwikkelingen, veel verschillen Bij de analyse van drie opeenvolgende metingen van de Monitor de Bibliotheek

Nadere informatie

Hoe gebruik je ons forum?

Hoe gebruik je ons forum? Nederlands Heckflosse Register Hoe gebruik je ons forum? Handleiding Beste Heckflosse-vriend, In deze handleiding zal stap-voor-stap worden uitgelegd hoe je ons forum kunt gebruiken. Er wordt uitgelegd

Nadere informatie

Handleiding Mooy Logistics Servicedesk

Handleiding Mooy Logistics Servicedesk Handleiding Mooy Logistics Servicedesk Handleiding Mooy Logistics Servicedesk... 1 1. Inloggen... 2 2. Zoeken naar documenten.... 3 3. Downloaden van alle documenten op factuurnummer.... 5 4. Order regels

Nadere informatie

Instructie helpdesk. Computerproblemen?

Instructie helpdesk. Computerproblemen? Instructie helpdesk Computerproblemen? Hebt u computerproblemen? Hebt u hulp nodig bij het gebruik van de software op uw computer? Of hebt u wellicht een vraag voor de ICT mensen? Wij introduceren vanaf

Nadere informatie

Handleiding Zarafa Webapp. The Best Open Source Email & Collaboration Software

Handleiding Zarafa Webapp. The Best Open Source Email & Collaboration Software Handleiding Zarafa Webapp The Best Open Source Email & Collaboration Software Door: Campai BV Tel. : 079-3637050 Tel. Support: 079-3637051 Gemaakt op: 22-03- 2013 Inhoud 1. Inloggen... 3 2. Settings (instellingen)...

Nadere informatie

Patiënten handleiding

Patiënten handleiding Patiënten handleiding Met deze handleiding helpen wij u op weg bij het gebruik van het gezondheidsportaal Ondiep. Diensten die wij met dit portaal aanbieden zijn: 1. rechtstreeks een afspraak maken in

Nadere informatie

Leerlingen inschrijven portal Centrale Eindtoets

Leerlingen inschrijven portal Centrale Eindtoets Leerlingen inschrijven portal Centrale Eindtoets Helpdesk Centrale Eindtoets Het gebruik van de portal Centrale Eindtoets wordt ondersteund door de helpdesk Centrale Eindtoets. Bereikbaar op werkdagen

Nadere informatie

Handleiding Mezzedo.nl

Handleiding Mezzedo.nl Handleiding Mezzedo.nl voor deelnemers (Versie juli 2014) Deze handleiding vindt u ook op: www.resultaatmeetsysteem.nl 1 Inhoud Korte introductie... 3 Over de handleiding... 3 Let op (info over browser)...

Nadere informatie

Stappenplan gebruik Mijnschoolinfo ouders/verzorgers

Stappenplan gebruik Mijnschoolinfo ouders/verzorgers Stappenplan gebruik Mijnschoolinfo ouders/verzorgers Inhoudsopgave Vragen en uitleg:... 3 Telefonische helpdesk... 3 Begin scherm en tabbladen... 4 Mailings... 5 Berichten... 8 Agenda... 9 Klassen... 10

Nadere informatie

Aanmelden Familiehulp mailbox

Aanmelden Familiehulp mailbox Handleiding Familiehulp email Aanmelden Familiehulp mailbox Inhoud 1 Algemeen... 1 2 Laten we starten... 2 3 Aanmelden op je Familiehulp mail... 8 4 Je wachtwoord vergeten en andere problemen... 10 4.1

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE MONITOR SOCIAAL DOMEIN HANDLEIDING RUIMTE VOOR TOELICHTING

GEMEENTELIJKE MONITOR SOCIAAL DOMEIN HANDLEIDING RUIMTE VOOR TOELICHTING GEMEENTELIJKE MONITOR SOCIAAL DOMEIN HANDLEIDING RUIMTE VOOR TOELICHTING Versie juni 2017 Over deze handleiding Deze handleiding wordt beheerd en ge-update door het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten

Nadere informatie

Handleiding Shakespeak

Handleiding Shakespeak Handleiding Shakespeak 1. Inhoudsopgave 2. Shakespeak bij Hogeschool VHL... 2 3. Shakespeak gebruiksklaar maken... 3 a. Uw account... 3 b. De plugin... 3 4. Vragen toevoegen... 4 5. Instellingen en lay-out

Nadere informatie

Stappenplan gebruik enquêtetool

Stappenplan gebruik enquêtetool Bijlage 2 Stappenplan gebruik enquêtetool Bij patiënteninbreng bij de totstandkoming van wetenschapsagenda s 1 Inloggen De enquêtetool is bereikbaar vanaf elke computer met een internetaansluiting en uitsluitend

Nadere informatie

voor leerlingen Hoe krijg ik toegang tot het digitale lesmateriaal?

voor leerlingen Hoe krijg ik toegang tot het digitale lesmateriaal? voor leerlingen Hoe krijg ik toegang tot het digitale lesmateriaal? Hoe krijg ik toegang tot het digitale lesmateriaal? In deze folder vind je een stap-voor-stap uitleg over het inloggen in Schoolwise

Nadere informatie

Pas van Dronten Instructies voor pashouders

Pas van Dronten Instructies voor pashouders Pas van Dronten Instructies voor pashouders In deze instructies leest u hoe u de Pas van Dronten kunt gebruiken. Er wordt uitgelegd: 1. Hoe u de pas kunt registreren op de website www.pasvandronten.nl.

Nadere informatie

Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie

Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie Handleiding Handleiding ouderportaal Welkom op het ouderportaal Voor digitale informatie en online communicatie Beste ouder(s)/verzorger(s), Met ingang van juni 2013 krijgen de ouders van leerlingen op

Nadere informatie

Utrechts Kunst van Lezen / de bibliotheek op de basisschool. Isolde Vega/ Nicolien de Pater. 10 april 2012

Utrechts Kunst van Lezen / de bibliotheek op de basisschool. Isolde Vega/ Nicolien de Pater. 10 april 2012 Utrechts Kunst van Lezen / de bibliotheek op de basisschool Isolde Vega/ Nicolien de Pater 10 april 2012 Uitgangspunt voor leesbevordering Plezier en interesse in kinderboeken zorgen voor de motivatie

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn portfolio?

Hoe maak ik mijn portfolio? Hoe maak ik mijn portfolio? Handleiding bij het aanmaken en invullen van het eportfolio voor medewerkers in de meubel- en interieurbouwbranche Het eportfolio wordt beschikbaar gesteld door het Expertisecentrum

Nadere informatie

Studentenhandleiding. Question Bank. Versie 1.2

Studentenhandleiding. Question Bank. Versie 1.2 Studentenhandleiding Question Bank Versie 1.2 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave... 2 1. Inlogprocedure... 2 2. In Question Bank... 5 3. Cursus... 7 Toevoegen van vragen...17 Bekijken van de waardering van uw

Nadere informatie

Meer lezen, beter in taal

Meer lezen, beter in taal Meer lezen, beter in taal Feiten en cijfers als basis voor strategische samenwerking 1. Lezen is belangrijk Wat doet lezen met de taalontwikkeling van kinderen? Wetenschappelijk onderzoek laat het volgende

Nadere informatie

Handleiding van de Bibliotheek: e-books online lezen op een PC of laptop

Handleiding van de Bibliotheek: e-books online lezen op een PC of laptop Handleiding van de Bibliotheek: e-books online lezen op een PC of laptop Bibliotheek.nl, versie 3.1 september 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Het aanmaken van een webaccount 4 2. Een e-book lenen om

Nadere informatie

Snel starten met Testweb Diagnose

Snel starten met Testweb Diagnose Snel starten met Testweb Diagnose WAAR? Je vind Testweb Diagnose op de volgende website: www.testweb.bsl.nl Je kunt inloggen in het groene vak aan de rechterkant: Direct inloggen Testweb Diagnose INLOGGEN

Nadere informatie

Zoo n Training. I n s p i r e e r j e z e l f!

Zoo n Training. I n s p i r e e r j e z e l f! E-mail Gebruik onderstaande tips om meer uit je e-mail mogelijkheden te halen en om efficiënter en overzichtelijker met je e-mail te werken; 1. Aanmaken van mappen 2. Adressenboek 3. Adressenboek - distributielijst

Nadere informatie

Deel 3: geavanceerde functies

Deel 3: geavanceerde functies Opdracht 17 In dit deel komen de functies van het beheerdersgedeelte aan de orde. In het beheerdersgedeelte kunnen leerlingen, groepen en leerkrachten worden aangemaakt en ingedeeld. Deze taak zal de ICT-coördinator

Nadere informatie