De EU ademt. Door Evelien Cauwels, Sigrid Deprez en Pauline Vannieuwenhuyse

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De EU ademt. Door Evelien Cauwels, Sigrid Deprez en Pauline Vannieuwenhuyse"

Transcriptie

1 De EU ademt Door Evelien Cauwels, Sigrid Deprez en Pauline Vannieuwenhuyse 6de jaar Grieks-Wiskunde Sint-Bavohumaniora Gent Begeleidende leerkracht: mevr. Verbesselt

2 De EU ademt De cursus geschiedenis boeit even niet meer en je aandacht dwaalt af. In gedachten verzonken staar je naar de bomen in je achtertuin. Morgen een test over het Europa van gisteren en vandaag. Maar wat met het Europa van morgen? De boom in je achtertuin zal er nog wel staan, maar het landschap zal drastisch veranderd zijn. Meer en meer krijgen wij, de schoolgaande generatie, het gevoel dat de maatschappij op een keerpunt staat, een keerpunt dat wij grotendeels in goede banen zullen moeten leiden. Voor te veel Europese jongeren loert na het afstuderen de werkloosheid om de hoek. Het vreselijke, allesverslindende beest waar niemand vat op lijkt te hebben, ook bekend als de financiële recessie, dwingt ons met beide voeten op de grond te blijven en boort misschien wel onze dromen in de grond. De levensverwachting stijgt, wat unieke uitdagingen met zich meebrengt. Staan we wel genoeg stil bij wat de westerse levensstijl vraagt van onze planeet? De bomen in je achtertuin zullen er nog wel staan, maar kan datzelfde gezegd worden van de bomen in het regenwoud? In de toekomst zal het met wat minder moeten, dat is overduidelijk. Wat zal onze erfenis zijn voor de komende generaties? Een slagveld van gebroken dromen, mislukte plannen en goede bedoelingen? Of een echt slagveld, de wereld in puin? Je gedachten dwalen verder af van het blad voor je neus. Hoe zit het eigenlijk met de Europese Unie als boom? Het is een relatief jong boompje, dus het heeft zeker en vast nog groeimogelijkheden, als het de juiste voedingsbodem vindt... Een feniks rijst op uit de as Vandaag wordt de zin van de EU links en rechts in vraag gesteld. Tijdens deze economisch moeilijke tijden worden steeds meer harde resultaten geëist, en snel een beetje. De Europese gedachte wordt vandaag gesmoord om voorrang te geven aan de prioriteiten : de economie dus, alsof we alleen internationaal zouden kunnen samenwerken in economisch welvarende tijden. Maar hoe kwam die fameuze Europese gedachte tot stand? Waar liggen haar wortels? De situatie na WOII was, in één woord, beroerd. Europa lag in puin. Naast het enorme dodental, tussen 37 en 47 miljoen slachtoffers, was er ook onmetelijke materiële schade. Van wat voor de oorlog grote, welvarende steden waren, stond nu niets meer overeind. De industrie bereikte een dieptepunt. Uit de as werden revolutionaire ideeën geboren. Monnet, Schuman, Adenauer, de Gasperi: samen zagen ze een toekomst zonder oorlog. Frankrijk en Duitsland zouden vanaf nu vreedzaam samenwerken. Deze keer voor echt. Want dat was niet de eerste poging tot Frans-Duitse coöperatie. Al sinds de 14 de eeuw speelden ideeën van een vereniging van rijken: het Europese gevoel kwam voort uit de wil voor vrede en de overtuiging dat een internationale markt de economie ten goede zou komen. Een ander motief voor federaal bestuur was het vermijden van een opperheerschappij van naties zoals Frankrijk, Spanje of Duitsland. In de 17 de eeuw wou de Duitse filosoof Leibniz zo een bestuurlijk overwicht van de Franse koning Lodewijk XIV vermijden. In de jaren 1800 droomde Victor Hugo hardop van de Verenigde 2

3 Staten van Europa, in de toekomst opgevolgd door de Verenigde Staten van de Wereld. In onze oren klinkt het als een utopie, maar is dat niet waar we vandaag naar zouden moeten streven? Al deze mooie ideeën schopten het niet tot praktische uitvoering. Het pas verworven nationalistisch ideeëngoed bleek nog te dominant om plaats te maken voor supranationaal bestuur. Na WOI faalde de Volkenbond in het creëren van blijvende vrede. Het ontstaan van de Sovjet-Unie leidde dan weer tot de wedergeboorte van het Europese idee. De Oostenrijker Richard Nicolaus Coudenhove-Kalergi stond in 1923 aan de wieg van Paneuropa. Er werden een aantal opzienbarende congressen georganiseerd, die bezocht werden door tal van invloedrijke personen. In 1929 waren de Franse minister van Buitenlandse Zaken Aristide Briand en zijn Duitse tegenhanger Gustav Stresemann het erover eens om de Frans-Duitse vrede te laten uitgroeien tot coöperatie. Kortom, het al decennia begeerde concept van de Verenigde Staten van Europa zou eindelijk gerealiseerd worden. Helaas, het mocht niet zijn. Opnieuw stak het nationalisme er een stokje voor. De wereldwijde economische recessie leidde tot de radicalisering van het nationalistische ideeëngoed. Verder speelden ook de afwezigheid van grootmacht Groot-Brittannië en de onheldere taal van de overeenkomst een rol in het afwijzen ervan. Wat volgde is bekend: het nationaalsocialisme zwaaide jarenlang de plak in Duitsland en leek definitief elke verdere poging tot Europese samenwerking te begraven. Talloze mislukte pogingen later, ontstond eindelijk het begin van de Europese samenwerking zoals we die vandaag kennen. Een economisch verbond, resulterend in de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in 1951, moest de samenwerking bezegelen. Na jarenlange opbouw werd de droom eindelijk verwezenlijkt. Wat loopt er nu mis? Waarom is het vertrouwen ver te zoeken? Een solide hoeksteen Misschien is de EU vandaag vergeten waarom zij opgericht is. Niet alleen om met een economische barrière oorlog onmogelijk te maken, maar ook vertrekkend vanuit de fundamentele waarde solidariteit. Bouwen op elkaar, samen sterk. Solidariteit is de lijm die ons samenhoudt. Solidariteit, etymologisch verwant met het Latijnse adjectief solidus, wat stevig of vast betekent, creëert dus een essentiële fundering, een basis waarop vrede en welvaart gebouwd kunnen worden. Het begrip houdt ook wederkerige verantwoordelijkheid in, zoals terug te vinden in het Neolatijnse juridische begrip solidaritas. Dit is onontbeerlijk voor de ontwikkeling van onze samenleving, Europees, maar ook daarbuiten, waar alle partijen hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. In het licht van de hedendaagse financiële en economische problematiek wordt onze solidariteit sterk op de proef gesteld. Hoe ver kunnen we gaan? Hoe ver moeten we gaan? Zijn we ook bereid om in moeilijker tijden steun te bieden? Het dilemma zal altijd blijven: moeten we onze eigen welvaart op de helling plaatsen om andermans welvaart te ondersteunen? Als menselijke wezens, zeggen wij volmondig ja. Maar verdient een economie, een markt of een land wel net zoveel financiële steun en solidariteit als mensen? Vanzelfsprekend, want het redden van de economie heeft als eerste doel het redden van de gezinnen die daarvan afhankelijk zijn. Het is belangrijk dat men in het achterhoofd houdt dat er grenzen zijn aan besparingen. Cultuur en onderwijs mogen niet geviseerd worden. Zonder cultuur, geen beschaving. Zonder onderwijs, geen 3

4 toekomst. Het belang van die twee wordt maar al te vaak onderschat. Ook moeten besparingen over een ruime tijd gespreid worden, er zijn immers grenzen aan wat een land kan verwerken op een bepaalde termijn. Meer nog morgen dan vandaag mogen er geen grenzen zijn aan onze solidariteit. Landen zoals Griekenland, en ook Cyprus, hebben onze steun hard nodig. Het redden van de falende economieën is niet louter een daad van altruïsme. Het stopzetten van de steun aan bijvoorbeeld Griekenland zal vrijwel zeker resulteren in een domino-effect dat andere landen zal beïnvloeden, om niet te spreken van wat een zogeheten Grexit de andere landen al niet zou kosten. Dat de financiële steun in vraag wordt gesteld, duidt misschien op het feit dat Brussel te weinig voeling heeft met wat er gebeurt buiten de vergaderzalen. Wij waren alleszins geschokt toen we de taferelen zagen van protesterende Grieken naar aanleiding van het bezoek van de duivel Angela Merkel in Athene. Duitse vlaggen werden verbrand, hakenkruisen verschenen in het straatbeeld, Grieken scandeerden: Weg met de nazi s. Ook in Cyprus doken onlangs vergelijkbare spandoeken op. Door de stijgende werkloosheid verkeert de Griekse samenleving in hetzelfde gevaar als Duitsland in de laatste dagen van de Weimarrepubliek Antonis Samaras (Griekse premier) Zoals de Griekse premier goed opmerkt: door de rampzalige levensomstandigheden van steeds meer Grieken dreigen oude clichés weer de kop op te steken. Ze waren nooit ver weg, de eigen-volk-eerstidealen, maar in moeilijkere tijden is het o zo makkelijk om ze opnieuw boven te halen. Nationalisme lijkt het enige antwoord te bieden, maar tegen welke prijs? De spelbreker: het nationalisme Nationalisme is een natuurlijke schrikreactie gebleken in tijden van crisis zelden echter met een positief resultaat. Nu ieder land zich dreigt te gedragen als een schildpad, door het eigen volk af te schermen van de buitenwereld, is er meer dan ooit nood aan meer en efficiëntere samenwerking over de landsgrenzen heen. De EU is hier de geknipte instantie voor, maar de enige manier om te slagen is via bereidheid van elke lidstaat. De hedendaagse maatschappij kent uitdagingen die overduidelijk niet op te lossen zijn op nationaal niveau, willen we aan een gelukkigere wereld werken. Migratie, milieu, energiebronnen: deze problemen kennen letterlijk geen grenzen. De globalisering vraagt om grotere, overkoepelende bestuursorganen, waarbij de eigen identiteit en cultuur van de afzonderlijke naties behouden blijft. Evolutie naar omvangrijker bestuur kennen we al sinds mensenheugenis: gezin, stam, dorp, staatje, natie... Dit is een natuurlijke evolutie: de mens merkt dat hij samen sterker staat dan alleen. Enkel door samenwerking kunnen we de uitdagingen van deze eeuw het hoofd bieden. Een in zichzelf gekeerd nationalisme is in die zin storend dat het het constructieve debat blokkeert en daardoor oplossingen in de weg staat. Met lidstaten die enkel bezig zijn met hun nationale agenda valt geen opbouwend debat te voeren. 4

5 Natuurlijk zijn we niet vergeten wat er de laatste keer gebeurd is toen het nationalistisch ideeëngoed heerste - de gevolgen ervan toch niet. Maar misschien zijn we vergeten hoe het allemaal groeide. Het is onmogelijk om gisteren of vorige week als geschiedenis te analyseren, we staan er zelf nog met beide voeten in. En toch is het raadzaam om stil te staan bij wat nu gebeurt, omdat datzelfde nu om verandering vraagt. Aan de andere kant is nationalisme op zich geen slechte zaak en heel menselijk: het is voor een individu gemakkelijker om zich met de directe groep om zich heen te identificeren dan met wildvreemde mensen veel verder van huis, zeg maar Letten of Polen, met wie wij denken we veel minder gemeen hebben. Laat staan dat er veel voeling zou zijn met mensen buiten Europa. En toch: Europa is geen buitenland, de wereldbol al helemaal niet. In deze geglobaliseerde tijden zou een kosmopolitische houding geen slechte zaak zijn. Alles is nu eenmaal verbonden. Europa in de wereld Naast solidariteit binnen Europa, moet de EU ook solidair zijn met de rest van de wereld. Van Afrika tot in Amerika, ja wij zijn zoveel mooier als we samen zijn! Wat wij van kindsbeen af leren, zou niet langer een wollig droombeeld mogen blijven. We zijn ook sterker als we samen zijn. Dat hadden Monnet, Schuman en hun voorgangers wel begrepen. Onze verregaand geglobaliseerde wereld kan niet functioneren zonder even diepgaande internationale besluitvorming. De markten zijn verbonden, dus het sneeuwbaleffect is nooit veraf. Bovendien zitten we allemaal vast aan deze ene aardbol, we zouden minder als afzonderlijke naties en meer als één wereld moeten handelen. Dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten, hebben we al verschillende keren ondervonden. Elke mens is in de eerste plaats een inwoner van deze planeet. Afhankelijk van landsgrenzen, huidskleur, geloof, bezit en overtuiging heeft ieder een recht op dezelfde vrijheid. Of je nu Vlaming, Waal, Griek, blanke of moslim bent, je bent in de eerste plaats wereldburger. In de praktijk is deze fundamentele verbondenheid echter vaak ver te zoeken, hoewel ze voor de hand ligt: wij vissen in dezelfde zeeën, ademen dezelfde lucht, leven op dezelfde grond. De EU neemt nog te vaak een afwachtende en volgzame rol aan in de internationale samenleving. Dit is vaak de perfecte diplomatieke oplossing in een buitenlands conflict. Maar in hoeverre kan je gebrek aan actie daarmee goedpraten? In onze geglobaliseerde wereld is de oorlog in Syrië geen vervan-mijn-bedshow. Conflicten in Israël zijn niet zomaar faits divers binnen de katern Buitenland. Elk conflict heeft internationale weerslag. Geopolitiek is momenteel de enige reden voor de passieve houding van de wereldleiders. Assad wordt nog altijd gesteund door onder andere Rusland en Iran. De EU staat machteloos. Toch? Dagdagelijks schreeuwen de mensen die lijden onder dit conflict om onze aandacht. Al twee jaar sleept het geweld aan: het heeft lang genoeg geduurd en genoeg levens gekost. Er moet grootschalige, neutrale humanitaire hulp op gang komen, want het helpen van je medemens moet geen politiek doel dienen. Wij geloven dat we er wél iets aan kunnen doen, dat we het verschil kunnen maken als een verenigd, een eendrachtig Europa. Maar daarvoor moet de EU eerst aan haar dynamiek werken. De EU moet haar eigen toekomst actief creëren, niet alleen solidair met naties binnen haar grenzen, maar ook daarbuiten, vóór die toekomst onverbiddelijk vastligt. 5

6 De Europese Unie kan in de internationale politiek een grote rol spelen. Ze kan spreken als vertegenwoordigster van 27 naties, op voorwaarde dat die zich allemaal scharen achter dezelfde idealen... Meer Europa Wie is er bang van de EU? Wat hebben we te verliezen met meer overkoepelende samenwerking? Al te vaak wordt een uitbreiding van de Europese integratie afgeschilderd als een kleurloos en machteloos opgaan van de verschillende natiestaten in een groter geheel. Het kan ook anders. De EU moet werken aan het vertekende beeld dat mensen hebben van meer Europa. Dit betekent niet dat de naties hun soevereiniteit, laat staan identiteit, zouden verliezen en zouden opgaan in de superstaat Europa. De EU zou zich kunnen toeleggen op de grote uitdagingen van deze eeuw: migratie, internationale handel, muntunie en milieu. Er zijn ook wel zaken die niet onder Europese bevoegdheid zouden mogen liggen, zoals cultuurbeleid. Maar wat die overkoepelende domeinen betreft zou de EU zeker de beleidslijnen moeten opleggen. Europa is een appartementsblok, zei Herbert Tombeur, elke bewoner bepaalt naar believen wat hij s middags eet, maar de elektriciteitsvoorziening gaat iedereen aan... Tegelijk met een meer gecentraliseerd Europa kan ook een uitgebreider Europees burgerschap groeien. Vaak weet de modale burger niet welke invloed de EU heeft in zijn dagelijks leven, laat staan dat hij een vermoeden heeft van de omvang daarvan. De sociale media kunnen het medium bij uitstek worden om de burger niet alleen te informeren, maar tegelijk actief te laten deelnemen aan de Europese politiek. Velen zijn teleurgesteld in de EU wegens de gevolgen van de crisis. Ze verwachten nu een krachtdadig optreden van de beleidsmakers. Het liefst is het morgen allemaal achter de rug. Een crisisbeleid met snelle, pijnloze maatregelen is echter gedoemd om op de lange termijn te falen. Nu wil de burger resultaten zien, maar niemand is gebaat bij halve maatregelen. De EU mag geen schildpad zijn die bij opkomend water telkens net buiten het bereik naar het droge schuift. De EU moet actief en visionair samenwerken. Dit vraagt van de naties dat zij streven naar een gemeenschappelijk doel en niet hun eigen nationale agenda s als prioriteit nummer één zien. Een utopie? Niet als hun soevereiniteit verzekerd is op die vlakken waar Europese integratie de zaak enkel lijkt te bemoeilijken. Als de EU enkel focust op belangrijke, overkoepelende thema s en vraagstukken, kunnen we wellicht makkelijker aan een antwoord bouwen. De mens in beweging Een dergelijk overkoepelend vraagstuk is migratie. Migratie is van alle tijden, ook al lijken de migranten van vandaag de doorn in het oog van menig autochtoon. Het migratiebeleid naar niet- Europeanen toe zou voor elke Europees land hetzelfde moeten zijn, zodat er geen landen zijn die uit hun voegen barsten en te kampen hebben met een te hoog aantal asielaanvragen wegens betere voorwaarden of opvang. Een goede, gestroomlijnde coördinatie en communicatie zijn van primordiaal belang. 6

7 De huidige ongelijke migrantenverdeling zou ook wegvallen als de Europese landen een evenwaardige welvaart kennen, aangezien migratie voor een groot deel samenhangt met de situatie en de welvaart in het moederland. Liever geen Roemeense of Bulgaarse toestroom? Maak werk van hun werk. De open grenzen in de EU zijn zeker een goede zaak. Naast economische en praktische voordelen bevorderen open grenzen ook een gevoel van samenhorigheid. Maar de welvaart van de zwakkere landen op hetzelfde niveau brengen is wel een belangrijk streefdoel. Specifiek met dat doel is het Europees Sociaal Fonds (ESF) opgericht, om de kloof tussen de lidstaten te dichten op vlak van levensstandaard. Het is een van de sleutelelementen in de 2020-toekomststrategie van de EU. Een gelijke levensstandaard in heel Europa wordt een lastige uitdaging, maar wie niet waagt, niet wint! Er is nog zoveel werk aan de winkel voor de uitbouw van een sociale Unie, waarbij niet enkel economie en financiën in het voetlicht staan. Huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs en cultuur, politieke participatie, het recht op zelfontplooiing, werk en een gezonde leefomgeving: deze basisrechten zijn nog niet voor elke Europeaan vanzelfsprekend, en daar moet verandering in komen... De nieuwe vrijheid Als er iets is waar we ons niet aan mogen laten vangen, is het dat crisissen rampzalig zijn. Crisissen leggen vaak structurele fouten bloot, werkpunten. Het is onze plicht uit deze tekenen aan de wand lessen te trekken. De fundamentele mankementen of luchtbellen kunnen zo uit onze maatschappij geweerd worden. Crisissen bieden ons de kans om te evolueren. Er wordt al werk van gemaakt: de Tobintaks, die speculaties aan banden moet leggen, staat dichter dan ooit bij invoering in 11 lidstaten. Ook de strengere controle van de begroting en de overheidsschulden zou een terugval moeten vermijden. Een belangrijk gevolg van de crisis is dat de vrije markt in vraag werd gesteld. De vrije markt onthulde zich als een manifestatie van de wet van de sterkste, als een onverantwoord systeem dat militair en economisch machtige landen toelaat de rest van de wereld uit te buiten. Waarom is de vrije markt zo gebrekkig? Het is één zaak om de markten vrij en onafhankelijk te laten, en zo gezonde concurrentie, creativiteit en innovatie te bevorderen. Het is een andere zaak om volledig de teugels te vieren en onze welvaart, de levens van anderen te laten afhangen van een abstract fenomeen, erop vertrouwend dat de markten, een niet-substantieel iets, vanzelf wel zullen stabiliseren. Die focus op economie en op de financiële markten, die als boosdoeners én oplossing voor de crisis beschouwd worden, heeft één nadeel. De economie dreigt een belangrijkere plaats in te nemen dan de mens zelf. De Europese Unie mag meer zijn dan een economische unie. Economische samenwerking was aanvankelijk slechts het bindmiddel, niet het doel. In deze neoliberale samenleving zijn we allesbehalve vrij. We zijn meer dan ooit aan de economie gebonden. De EU moet het tegengewicht hiervoor bieden, met een sterk sociaal beleid. Tegelijk mag de EU geen schildpad worden in crisis, wiens schild de buitenwereld, de realiteit, het ecosysteem (de markten) afschermt en tegelijk genadeloos buitensluit. Het sleutelwoord daarbij is macro-economisch denken. Niet elk land voor zich. Dit is een unie met een doel: verenigd zijn, zodat we ons aan elkaar kunnen optrekken in tijden van problemen. Met het bezuinigingsbeleid van de 7

8 landen die het relatief nog goed hebben, brengen we schade toe aan de zuidelijke landen: zij moeten nog dieper snijden. De economie kan dus niet zomaar nationaal geregeld worden, maar moet op een groter niveau gepland worden. Wat leent zich hier beter toe dan de Europese Unie? Het stimuleren van de economie in noordelijke landen is cruciaal voor de heropleving van de zuidelijke landen (Spanje, Italië, Griekenland) en ook Ierland. Momenteel bevinden zij zich in een neerwaartse spiraal van steeds strenger bezuinigen... Voor zuidelijke landen zijn die bezuinigingen broodnodig, maar voor noordelijke landen? Het begrotingstekort stabiel houden, dat zou het centrale doel moeten zijn, tot we genoeg speling hebben om het tekort weg te werken. Ja, de EU loopt achter een economische sneltrein aan, waar o.a. de BRICS-landen gretig opgesprongen zijn. Maar is dit een te betreuren zaak? We worden verwend door een uitgebreid sociaal vangnet: minimumlonen, uitkeringen,... Bovendien is het feit dat de mensenrechten in acht worden genomen een luxe die op wereldschaal slechts een minderheid gegund is. Natuurlijk is het daardoor uiterst moeilijk te concurreren met landen als India, de snelst groeiende economie ter wereld op China na. Ruim 93 procent van de bevolking heeft er nauwelijks toegang tot basale sociale voorzieningen en er is geen nationaal minimumloon. Multinationals ruiken succes. Ook hoge energieprijzen spelen Europa parten, want ze zouden in de toekomst onze industriële concurrentiepositie in gevaar kunnen brengen. Dure hernieuwbare energie én belasting op CO2- uitstoot maken ons energiebeleid niet populair maar wel noodzakelijk. De VS zetten onbezorgd in op de goedkoopste energie. Maar wat zal dat op lange termijn voor het milieu betekenen? Het mag dan een economische tegenvaller betekenen, de EU mag trots zijn op haar waarden en verwezenlijkingen. Ook zonder een economisch paradijs te zijn voor multinationals kan de EU op economisch vlak betekenisvol blijven, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van diensten. Onze verworven mensenrechten kunnen nooit op de helling gezet worden voor economische doeleinden. Dat zou een gigantische stap terug in de tijd zijn. Een nobel doel Ik dacht eerst dat het een grap was. Dit is een tragische vergissing. - Vaclav Klaus, premier van Tsjechië. Wat een sensatie, wat een evenement! De EU wint de Nobelprijs voor de vrede. Voelde u zich een moment trots, of zelfs bevoordeeld, om deel uit te maken van dit project? Of zakte u onmiddellijk na het lezen van het bericht weg achter uw krant, cynisch mompelend? Vond u het ook een tragische vergissing of een grap, zoals de premier van Tsjechië? Misschien is het naïef om trots te zijn op deze zogenaamde veilige keuze in gevaarlijke tijden. En toch. Vinden we onze vrede niet iets te vanzelfsprekend, zoals oorlog in het Midden-Oosten en miserie in Afrika ook dagelijkse kost is? De EU verdient wel degelijk een schouderklopje, en dat is precies wat deze prijs is: een stimulans, goed bezig, doe zo voort. De EU is een primeur, een testproject. Welke goede leerling houdt er niet van gecomplimenteerd te worden met zijn werk? En welke leerling zal dan niet extra gestimuleerd zijn om ervoor te gaan? 8

9 De Unie en haar voorlopers hebben zes decennia lang bijgedragen aan de bevordering van vrede en verzoening. Het Noorse Nobelprijscomité Want nu de welvaart in gevaar is, staat ook de Europese gedachte onder druk. Het is juist dat ideaal dat oorlog onmogelijk maakt in onze streken. De prijs is dus ook een opsteker voor de Europese bevolking, maar die is misschien niet helemaal aangekomen. Vrede is niet helemaal gelijk aan geen oorlog, maar toch, het is iets. Binnen Europa kunnen we het goede voorbeeld geven. Het is belangrijk dat wij als Unie een verenigd standpunt uitdragen over zaken als de klimaatproblematiek, Syrië, de concurrentie met de BRICS-landen. Wanneer wordt eenheid door verscheidenheid écht ons motto? Burgers van de EU Een verenigd Europa, maar ook een Europa dichter bij de mens: dát is het Europa van morgen. Burgerlijke participatie stimuleren is daarom belangrijk, opdat alle Europese burgers werkelijk deel uitmaken van de EU. Er is zoveel om verontwaardigd over te zijn, de opkomst van de Indignados is daar een perfecte illustratie van. Burgers willen en moeten meer gehoord worden. Maar de verontwaardigden lijken geen kanalen te vinden waarlangs hun ergernissen, maar ook hun ideeën en initiatieven gehoord kunnen worden Er moeten dus nog meer initiatieven voor burgerlijke inspraak georganiseerd worden. Maar wie van deze inspraak gebruik wil maken, moet over de nodige kennis beschikken over de EU-instellingen, wat hun reden van bestaan is en wat ze concreet voor de burger betekenen. Het takkenwerk van de Europese boom ziet er ingewikkeld uit, maar er is logica, structuur en hiërarchie als je het beter bestudeert. Meer kennis over Europa zal leiden tot wederzijds respect. Slot De Europese Unie is een boom, een levend organisme. Zoals een blad van een boom niet kan overleven op zich, zo hebben lidstaten elkaar in deze tijden nodig om hun mannetje te staan. Een boom is bovendien zoveel meer dan de som van alle delen. Zo kan De Europese Unie haar stempel drukken op de wereldpolitiek, waar een lidstaat op zich al een economische grootmacht moet zijn om hetzelfde resultaat te behalen. In tegenstelling tot een boom mogen wij in de herfst onze bladeren niet laten vallen. We moeten ze ondersteunen en ademruimte geven door doeltreffende maatregelen te nemen. Een boom buigt mee in de wind, net als alle andere bomen, maar staat ook stevig in zijn eigen grond. Bovendien bewegen bomen enkel als er wind is. Laten we dus resoluut onze eigen koers gaan en vandaag de zaden planten voor morgen. 9

10 Bronnen BEIRLANT, B., Een Nobelprijs als alarmsignaal. De Standaard, 13 oktober 2012, p. 2 MINTEN, D., De grootste vredestichter ooit. De Standaard, 13 oktober 2012, p. 2-3 DE GREEFT, A., Veilige keuze in gevaarlijke tijden. De Standaard, 13 oktober 2012, p VOS, H., Europa heeft prijs. De Standaard, 13 oktober, p. 36 TANGHE, N., Grexit kan België 14 miljard kosten. De Standaard, 6 oktober 2012, p. 72 VERHOFSTADT, G., Nationalisme is gevaarlijk. De Standaard, 10 oktober 2012, p. 27 DE SMET, D., Tobin-kater dreigt, De Standaard, 10 oktober 2012, p. 33 DE GREEF, A., De EU is het slachtoffer van haar eigen succes. De Standaard, 27 oktober 2012, p TOMBEUR, H., De EU is een appartementsblok. De Standaard, 20 november 2012, p.22 DE GRAUWE, P., De perverse tango tussen noord en zuid. De Standaard, 21 november 2012, p. 26 VERMEULEN, F., EU mag niet afhankelijk worden van de rest. De Standaard, 19 december 2012, p NEEFS, E., Europese industrie benadeeld door milieuregels. De Standaard, 11 januari 2013, p. 25 PARENTI, M., Hoe de rijken de wereld regeren. Uitgeverij EPO, 2010, 199 p BOONE, K., Cursus geschiedenis 6 de jaar (geraadpleegd op 13 oktober 2012) (geraadpleegd op 13 oktober 2012) Online Encyclopedie Encarta Winkler Prince [dvd], Europese Unie, Microsoft Corporation/Het Spectrum Online Encyclopedie Encarta Winkler Prince [dvd], EGKS, Microsoft Corporation/Het Spectrum Online Encyclopedie Encarta Winkler Prince [dvd], Europese gedachte, Microsoft Corporation/Het Spectrum

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Belangen: Nederland en de Europese Unie

Belangen: Nederland en de Europese Unie Belangen: Nederland en de Europese Unie Korte omschrijving werkvorm: De docent vertelt iets over de achtergrond van de Europese samenwerking. Door samen te werken in Europa konden we grote problemen oplossen.

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012 Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium FiDiB, Vught, 17 september 2012 Agenda Waar hebben we mee te maken? Structurele gevolgen deze crisis Financiële

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? Supranationalisme is een manier waarop verschillende politieke gemeenschappen, verschillende staten, met elkaar samenwerken. Bevoegdheden

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels.

Ik ben Steenkool. Nooit meer oorlog groep 7-8. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. De Steenkool, een beetje Limburg is hem niet vreemd. En hij is niet zo goed in Engels. Hi! I am de steenkool. De cole of de stone. I am black, zwart. And I kan fire geven. Jongens, dat is wat die Europese

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA

AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA EEN UNIE VAN BESCHERMING. STAPPENPLAN VOOR DE BESCHERMING VAN VLUCHTELINGEN IN EUROPA. In de eerste acht maanden van 2015, bereikten

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Debat: Vergadering van de Raad van Ministers

Debat: Vergadering van de Raad van Ministers Debat: Vergadering van de Raad van Ministers Korte omschrijving werkvorm De leerlingen spelen een vergadering van de Raad van Ministers na. De Europese Commissie wil 120 duizend asielzoekers over de Europese

Nadere informatie

7. Het ontstaan van het nationalisme

7. Het ontstaan van het nationalisme 7. Het ontstaan van het nationalisme Artikel 3 uit de Verklaring van de rechten van de mens en de burger, 1789. De oorsprong van iedere soevereiniteit ligt wezenlijk bij het volk/de natie. Geen instantie,

Nadere informatie

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT DE EUROPESE UNIE JANUARI 2016 - POLITIEK IN PRAKTIJK #1 EERSTE EN WAT HEB JE NODIG Grote letters A, B en C Aftelklok (op digibord) 50 sterren, uitgeprint op geel papier Circa 4 grote enveloppen Een prijsje

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso. Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa. Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden

Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso. Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa. Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden Herman Van Rompuy en José Manuel Durão Barroso Van oorlog naar vrede: het verhaal van Europa Verkorte versie 9.12.2012, 12.15 uur; 1039 woorden Oorlog is zo oud als Europa. Ons continent draagt de littekens

Nadere informatie

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Mondialisering/globalisering jaargang 7 nummer 1 maart 2001

TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Mondialisering/globalisering jaargang 7 nummer 1 maart 2001 TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Mondialisering/globalisering jaargang 7 nummer 1 maart 2001 INHOUDSTAFEL Editoriaal Tot het uiteinde der aarde: globalisering E. Lagae Globaal denken en lokaal handelen Actualiteit

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

MULTICHANNEL, TREND OF EVOLUTIE?

MULTICHANNEL, TREND OF EVOLUTIE? MULTICHANNEL, TREND OF EVOLUTIE? MULTICHANNEL, TREND OF EVOLUTIE? Ik ben hier. En u? De klant is god. En god is overal. Maar is uw bedrijf dat ook? Want terwijl u braaf naast de telefoon wacht tot de klant

Nadere informatie

EUROPA. meer samen bouwen!

EUROPA. meer samen bouwen! EUROPA meer samen bouwen! INHOUDSOPGAVE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE CONSTRUCTIE herinneren waar we vandaan komen... 04 EUROPESE VERDRAGEN meer overeenkomsten afsluiten... 11 EUROPESE SYMBOLEN onze diversiteit

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen 1 Inleiding Levensbeschouwelijk bezig zijn?? Situeren van problemen binnen de kijk op het leven (hoeveel vrijheid moeten

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Zittingsdocument. inzake de sociale en culturele integratie en participatie van jongeren

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Zittingsdocument. inzake de sociale en culturele integratie en participatie van jongeren PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Zittingsdocument ACP-EU/100.504/B/09 31.08.2009 VERSLAG inzake de sociale en culturele integratie en participatie van jongeren Commissie sociale zaken en milieu

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie

Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse Olie 12 Olie (volgende maand) 11 Prijs/vat 1 9 8 96,92 76,21 7 Brent (Dollar) Brent (EUR) Afgelopen week We zagen de afgelopen ween een lichte

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Herman 1ste president van EU

Herman 1ste president van EU Herman 1ste president van EU Herman for President Een droom van een grijze muis komt uit uit! Heel het land reageerde positief op de aanstelling van Herman Van Rompuy als Europees president. Velen vonden

Nadere informatie

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis"

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis" Johan Van Overtveldt (N-VA) dacht in 2012 als economisch journalist anders dan als minister van financiën in 2015. Bruno Tersago

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Inhuldiging standbeeld Willem van Oranje & Marnix van Sint-Aldegonde

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN WERKb L a D WERKBLAD met terugwerkende kracht met terugwerkende kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN Dit werkblad is een voorbereiding op je bezoek aan de vaste tentoonstelling Met Terugwerkende

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

18 juli 2015. Onderzoek: Toekomst van Europa

18 juli 2015. Onderzoek: Toekomst van Europa 18 juli 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie