WEBSERVICES. Januari 2007 Open Universiteit Nederland, faculteit Informatica Masteropleiding Technische informatica CAPITA SELECTA 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WEBSERVICES. Januari 2007 Open Universiteit Nederland, faculteit Informatica Masteropleiding Technische informatica CAPITA SELECTA 2"

Transcriptie

1 WEBSERVICES CAPITA SELECTA 2 Behorend bij het afstudeerproject: Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeoriënteerde omgeving Henk van de Ridder Januari 2007 Open Universiteit Nederland, faculteit Informatica Masteropleiding Technische informatica

2 Samenvatting Webservice zijn applicaties, die beschikbaar gesteld worden als dienst via internet. Webservices maken deel uit van de Service Oriented Architecture (SOA). De technische aspecten van webservices en SOA zijn in diverse standaards vastgelegd. De standaarden: WSDL en SOAP van de 1 e SOA generatie zijn breed geaccepteerd. De 2 e SOA-generatie legt de nadruk de betrouwbaarheid van berichtuitwisseling en inpassing van webservices binnen bedrijfsprocessen. Deze generatie bevindt zich nog in het beginstadium van acceptatie. Toekomstig generaties dienen het ontbreken van semantische afspraken in te vullen. Sematiek en ontologie zijn al wel een belangrijk aandachtspunt in het wetenschappelijk onderzoek. Voor het, in het afstudeerproject te ontwikkelen, generieke applicatieframework, gericht op dienstverlenende bedrijven met een personeelsgrootte van man dient met SOA rekening gehouden te worden voor de geautomatiseerde koppelingen met externe organisaties. Dit betekent dat het applicatieframework om moet kunnen gaan met XML, SOAP en WSDL en zowel webservices moet kunnen aanroepen als zelf webservices aanbieden. Inhoud 1 Inleiding Doelstellingen Uitwerking Literatuurstudie Definities Het ontstaan van SOA Service karakteristieken SOA: Eerste generatie SOA: Tweede generatie SOA: Toekomstige generatie Toepassing van SOA Conclusies voor het afstudeerproject Literatuur Henk vd Ridder,OU

3 1 Inleiding Dit verslag van de capita selecta: webservices is onderdeel van de afstudeeropdracht: Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeoriënteerde omgeving. Bij deze afstudeeropdracht zijn de volgende capita selecta studies uitgevoerd: advanced design patterns en webservices Bij de studie van de capita selecta 1: advanced design patterns bleek dat in de documentatie van de moderne ontwikkelomgevingen.net en J2EE heel sterk de nadruk wordt gelegd op webservices als oplossing om in het huidige internettijdperk administratieve software applicaties te bouwen. Webservices maken daarbij deel uit van de Service Oriented Architecture (SOA). Ook blijkt dit begrip veelvuldig voor te komen in de huidige Nederlandse vakbladen als: Informatie, Computable en AutomatiseringsGids. Voor het in het afstudeerproject te realiseren framework dient dan ook onderzocht te worden in hoeverre er rekening gehouden moet worden met SOA en webservices. 1.1 Doelstellingen De doelstellingen van deze capita selecta zijn: - Bepalen hoe de begrippen service oriented architecture (SOA) en webservices geïnterpreteerd worden door verschillende auteurs. - Bepalen van de wetenschappelijke stand van zaken rond SOA en webservices door het zoeken en bestuderen van leidende leveranciersonafhankelijke publicaties. - Bepalen wat de leidende standaarden bij webservices zijn, hoe deze ontstaan zijn en wat ze inhouden 1.2 Uitwerking De bestudering van SOA omvatte de volgende onderdelen: - Zoeken en bestuderen van een recent studieboek. - Zoeken en bestuderen van wetenschappelijke artikelen. - Zoeken en bestuderen van Nederlandse onderzoeken en studies. - Zoeken en bestuderen van documentatie bij de grote softwarebedrijven. Voor het studieboek is er gekozen voor het boek: Service-Oriented Architecture, concepts, technology, and design van Thomas Erl [ERL05]. Dit boek is verschenen in december 2005 en de omschrijving gaf voldoende reden om aan te nemen dat er een volledig overzicht gegeven werd van SOA. Wetenschappelijke artikelen zijn met name gezocht en gevonden op citeseer [CIT07]. Plaatsen waar in Nederland met name onderzoek en studie wort uitgevoerd zijn het telematica instituut van de Universiteit Twente (telin) [TEL07], het software engineering research center (serc) [SER07], het onderzoeksprogramma Jacquard [JAC07] en het landelijk architectuur congres [LAC06]. Verder is er globaal studie gemaakt van de leveranciersdocumentatie van IBM [IBM07], Microsoft [MIC07] en SUN [SUN07]. Henk vd Ridder,OU

4 2 Literatuurstudie Dit hoofdstuk is een beschrijving van SOA en webservices. Allereerst wordt het basisbegrip webservice gedefinieerd, gevolgd door een korte beschrijving van de geschiedenis waarin SOA is ontstaan. Hierna worden de karakteristieken, de stand van zaken en de toepassing van SOA beschreven. 2.1 Definities Helaas is er geen algemeen geaccepteerde definitie van de begrippen SOA en webservices. In veel publicaties wordt gerefereerd naar de definities van W3C en die dienen daarom als uitgangspunt in dit verslag. De definitie van het begrip service oriented architecture volgens W3C is: - A set of components which can be invoked, and whose interface descriptions can be published and discovered. [w3c04] Met set of components wordt de webservice bedoeld, door W3C gedefinieerd als: - A Web service is a software system designed to support interoperable machine-tomachine interaction over a network. It has an interface described in a machineprocessable format (specifically WSDL). Other systems interact with the Web service in a manner prescribed by its description using SOAP messages, typically conveyed using HTTP with an XML serialization in conjunction with other Webrelated standards.[w3c04] In deze literatuurstudie worden de volgende werkdefinitie gehanteerd: - Service-Oriented Architectuur is informatievoorziening zo in te richten dat functionaliteit wordt aangeboden in de vorm van services [BER06]. - Een webservice is een applicatie, beschikbaar als dienst via internet, beschreven en aanspreekbaar volgens breed geaccepteerde standaarden [KOO07]. 2.2 Het ontstaan van SOA Figuur 2.1 geschiedenis applicatie ontwikkeling Service oriented architecture vormt de huidige basis bij het ontwikkelen van grote softwaresystemen voor de aansturing van grote bedrijven. In figuur 2.1 zijn de belangrijkste stappen in de geschiedenis van de applicatieontwikkeling weergeven [IBM04]. De geschiedenis start met de monoloths, waarbij elk applicatieprogramma op zichzelf staat. In de jaren 60 start de structured fase waarbij getracht wordt om de groeiende complexiteit van de applicaties via decompositie, dat is opsplitsen in modulen en subroutines, te beheersen [LUB07]. Applicaties draaien vooral op mainframesystemen De te verwerken gegevens worden eerst met ponskaarten en later met domme terminals aangeleverd. Na verwerking wordt de informatie op papier verstrekt. Met de komst van de PC- en Unix systemen en de opkomst van de relationele databases treedt daarin verandering op: gedistribueerde verwerking wordt mogelijk. Dit houdt in dat de applicatie op meerdere systemen wordt verwerkt, waarbij de gegevens via netwerken worden uitgewisseld. Decompositie is hierbij vooral een afweging op welke machine of applicatielaag (=tier) welke verwerking plaats moet vinden. Standaardisatie van deze applicatielagen in 3 of meer lagen vindt plaats. Tegelijkertijd wordt Henk vd Ridder,OU

5 er omgeschakeld van het gestructureerde naar het objectgeoriënteerde denkmodel [SCH02]. Bij het objectgeoriënteerd ontwikkelen vormt het object de combinatie van zowel de gegevens als de verwerkingen op die gegevens. Een applicatie is daarbij een verzameling met elkaar samenwerkende objecten. Door objecten op verschillende machines te plaatsen en te zorgen voor een gestandaardiseerde communicatie omgeving ontstaat de fase van de gedistribueerde objecten. Om de complexe applicaties binnen de administratieve systemen van grote bedrijven begrijpbaar te houden blijkt dat het zinvol is om de objecten in een component te groeperen. Een component representeert een bedrijfskundige functie [BRO00]. Door deze componenten op te schalen en te zien als een zelfstandige eenheid worden ze aangeduid als services. Vanuit het architectuurdenken [WAG01], [LAC06] is daarbij het begrip service oriented architecture (SOA) geïntroduceerd. Binnen SOA worden twee generaties onderscheiden [ERL05]. De eerste generatie omvat gestandaardiseerde oplossingen voor het beschrijven, opzoeken en aanroepen van services. De tweede generatie introduceert ook de standaards op het gebied van coördinatie en onderlinge samenwerking van webservices, inpassing van webservices in bedrijfsprocessen en algemene functies als metadata uitwisseling en beveiliging. 2.3 Service karakteristieken De softwareontwikkeling bij grote bedrijven richt zich op twee uitdagingen: het beheersen van de complexiteit en het snel kunnen reageren op in- of externe veranderingen. De Engelstalige begrippen hiervoor zijn complexity en change [BRO00], [BRU03]. Binnen het vakgebied software engineering wordt de oplossing aangeduid als separation of concerns, waarbij de grote complexe applicatie wordt onderverdeeld in kleinere overzienbare onderdelen. Binnen SOA is de service een dergelijk overzienbaar onderdeel. Een verzameling software is pas een service als het voldoet aan de volgende karakteristieken[erl05]: - De service is herbruikbaar, dat wil zeggen dat een service binnen meerdere bestaande of toekomstige applicaties te gebruiken is. - De service kent een formeel contract of interface. Er is een vastgelegde definitie van de wijze hoe de functies van de service aangeroepen kunnen worden. - Services hebben een lage onderlinge koppeling of afhankelijkheid. Services werken kunnen op een uniforme wijze met elkaar samenwerken maar dienen vrijwel niet van elkaar afhankelijk te zijn. - Services vormen een abstractie van onderliggende soft- en hardware details. Services kunnen op verschillende machines draaien, geprogrammeerd zijn in verschillende programmeertalen, maar deze verschillen mogen niet zichtbaar zijn voor de aanroepende partij. - Meerdere services gezamenlijk kunnen samengevoegd worden tot een nieuwe service, die een eigen zelfstandige interface heeft. Of een service enkelvoudig of samengesteld heeft mag geen invloed hebben op de werking. - Services zijn autonoom. Wanneer de service wordt aangeroepen is deze volledig zelfstandig bij het uitvoeren van zijn functies. - Services zijn stateless. De service is tijdens de uitvoering van de functie zelf verantwoordelijk voor het vasthouden van de tussenresultaten. De aanroepende applicatie hoeft hiervoor geen, of zo min mogelijk, voorzieningen te treffen. - Service zijn discoverable. De service biedt zelf de functionaliteit om zijn metadata, over hoe de functies aangeroepen moeten worden, op een gestandaardiseerde wijze te publiceren aan andere services of aanroepende applicaties. Henk vd Ridder,OU

6 Door anderen [IBM04] [SPR04] [LUB07] wordt expliciet benadrukt dat één van de belangrijkste karakteristieken van SOA is, dat een service een bedrijfskundig herkenbare functie uitvoert. Voorbeelden van zulke functies zijn het vastleggen van een verkooporder, het genereren van een (elektronische) factuur of het registreren van een elektronische betaling. Doordat een functie bedrijfskundig herkenbaar is, is deze door bedrijfskundigen in te passen binnen de bedrijfsprocessen van een organisatie. Door middel van bijvoorbeeld workflowsystemen kunnen de bedrijfsprocessen gemodelleerd worden door services aan taken toe te wijzen. Bij organisatiewijzigingen hoeft dan niet de applicatiesoftware te wijzigen, maar is het opnieuw inrichten van (een deel van) de workflowsystemen voldoende. 2.4 SOA: Eerste generatie De oplossingen van de eerste SOA generatie omvatten standaards voor het beschrijven, publiceren zoeken en aanroepen van services. Hierbij worden er drie rollen ingevuld, zie figuur 2.2. De service provider is de plaats waar de service uitgevoerd kan worden. De service consumer is degene die de service aanroept bij de service provider. Hiernaast is er nog de service registry die als doel heeft dat de service provider zijn aan te roepen services uniform kan beschrijven. De service consumer Service Registry kan deze beschrijving opzoeken. Tot op dit moment wordt deze rol vrijwel niet ingevuld. De service Find (UDDI) Publish (UDDI) provider verstrekt de service beschrijving rechtstreeks aan de Describe (WSDL) service consumer. Service Consumer Bind Service Provider Voor het vervullen van de rollen zijn (SOAP) er drie open specificaties: Figuur 2.2 SOA rollen en standaards - Web Service Definition Language (WSDL). Met behulp van WSDL wordt beschreven hoe een service aangeroepen kan worden. Beschreven wordt de locatie van de webservice, de functienamen, de soorten parameters per functie en de returnwaarden per functie. - Simple Object Access Protocol (SOAP). Met behulp van SOAP wordt de aanroep van een service vanaf de consumer naar de service provider uitgevoerd, tevens worden de returnwaarden hiermee teruggegeven. - Universal Description, Discovery and Integration (UDDI). Met UDDI kunnen servicedefinities in de vorm van WDSL s door de service provider in een extern register worden vastgelegd en kunnen deze servicedefinities door de service consumer worden opgevraagd. Deze berichten, die voldoen aan deze open specificaties, zijn in de vorm van extended Markup Language (XML). Deze vorm is volledig gestandaardiseerd waardoor het niet uitmaakt welke applicaties en/of computersystemen als service consumer of service provider dienst doen. De leidende applicatieomgevingen: J2EE en.net ondersteunen de drie open specificaties [ERL05], waardoor integratie van software applicaties op deze platformen zonder meer mogelijk is. Henk vd Ridder,OU

7 2.5 SOA: Tweede generatie De eerste SOA generatie beperkt zich tot het beschrijven en aanroepen van webservices. De tweede SOA-generatie heeft twee aanvullingen: het zorgen voor een betrouwbare uitwisseling van de berichten tussen de consumers en providers van de webservices en het inpassen van de webservices binnen de bedrijfsprocessen Qua transport van de berichten maakt SOA in eerste instantie gebruik van de standaards voor het uitwisselen van gegevens via het internet: Hypertext Transport Protocol (HTTP) en Simple Mail Transfer Protocol (SMTP). Helaas bieden deze standaards geen betrouwbare gegevensoverdracht in die zin dat er geen zekerheid is dat een eenmaal verzonden bericht correct aankomt [IBM04]. Door de Organization for the Advancement of Structured Information Standards (Oasis) [OAS07], een internationaal erkende standaardisatie organisatie, is de standaard WS-ReliableMessaging ontwikkeld [COV07]. Helaas is die standaard nog niet breed geaccepteerd, mede omdat leveranciers als IBM en Microsoft liever hun eigen messaging producten inzetten. Voor betrouwbare berichtuitwisseling worden ook standaards ontwikkeld voor beveiliging, autorisatie en authenticatie, quality of service: WS-Policy, WS-Security, WS-Adressing, WS-Notification, WS-Eventing en WS- MetadataExchange. Ook deze standaards zijn nog niet breed geaccepteerd. Choreography - CDL4WS Orchestration - BPEL4WS Bedrijfs Processen Beheer Transactions WS-Reliability WS-Security Coordination Context UDDI WSDL SOAP XML Figuur 2.3 SOA generaties HTTP, SMTP (JMS, MSMQ, IBM-MQ) Service kwaliteit Opzoeken Description Definitie Berichten Transport 1e generatie SOA 2e generatie SOA Figuur 2.3 standaards bij 1 e en 2 e generatie SOA De tweede aanvulling van de 2 e SOA generatie omvat standaards voor de inpassing van webservices binnen bedrijfsprocessen. De achtergrond hiervan is terug te voeren tot het begrip workflow. In het nog steeds actuele workflow referentiemodel [HOL95], [HOL05] van de Workflow Management Coalition (WfMC) wordt workflow gedefinieerd als: the computerised facilitation or automation of a business process, in whole or part. In het kader van softwareapplicaties wordt o.a. de inpassing bedoeld van de datagerichte applicatieschermen binnen organisatorische bedrijfsprocessen. Vroeger gebeurde dat buiten het softwaresysteem om met beschreven procedures. Door de steeds grotere organisaties wordt het ook steeds ingewikkelder om al deze procedures van de bedrijfsprocessen te overzien en biedt workflow-software ondersteuning door deze regels af te dwingen. De inpassing van de afzonderlijke webservices binnen een bedrijfsproces wordt gestandaardiseerd met behulp van Business Process Execution Language for WebServices (BPEL) ook wel aangeduid met WS-BPEL of BPEL4WS. BPEL geeft een beschrijving van de workflow met workflowstappen waar webservices aangeroepen Henk vd Ridder,OU

8 kunnen worden. Ook BPEL is een beschrijving in XML formaat waardoor, in samenhang met de WSDL-definitie van elke webservice, exact gedefinieerd kan worden hoe een webservice binnen de workflow aangeroepen moet worden. Wetenschappelijk onderzoek van Van der Aalst [AAL05] en anderen [LAS06][FUX04][SPE02] richt zich op het geautomatiseerd kunnen opbouwen van BPEL beschrijvingen vanuit bedrijfskundig gemodelleerde procesmodellen. De standaard voor BPEL is door de belangrijkste softwareontwikkelaars als IBM, Microsoft en SUN geaccepteerd. Naast de standaard BPEL4WS wordt er ook gewerkt aan de standaard Webservices Choreography Language (WS-CDL) [KAV04]. Deze standaard heeft als doel om de berichtenuitwisseling tussen verschillende organisaties vorm te geven. Deze standaard is één van de vele standaardisatie pogingen die ontstaan zijn na Electronic Data Interchange (EDI). De WS-CDL standaard heeft nog weinig ingang gevonden. Een standaard die wel meer betekenis heeft is Electronic Business using extensible Markup Language (ebxml), die ook ontwikkeld wordt door de standaardisatie organisatie Oasis [EBX07]. EbXML borduurt voort op EDI door zich te richten op standaardisatie van elektronische documenten, zoals order en factuur, die uitgewisseld worden tussen organisaties als vervanger van de papieren exemplaren. Bij inpassing in webservices kan een dergelijk elektronisch formulier dienen als parameter of returnwaarde bij de aanroep van een webservice. 2.6 SOA: Toekomstige generatie De huidige stand van zaken van SOA is zodanig dat het technische gedeelte van de architectuur voldoende is ingevuld met standaards. Wat echter ontbreekt zijn de semantiek [HAL05] en ontologie [HAL06]: er is nog geen eenduidig begrippenkader waarmee het mogelijk wordt dat webservices betekenisvol beschreven kunnen worden. Als dit er zou zijn dan zou het bijvoorbeeld mogelijk worden om webservices van verschillende fabrikanten met elkaar uit te wisselen. Ook zou het dan mogelijk worden dat de samenwerking tussen verschillende applicaties volledig geautomatiseerd geregeld wordt. Op dit gebied vindt er uitgebreid onderzoek plaats bij het Digital Enterprise Research Institute (DERI) [DER07], [HAL05], [HAL06]. Een ander initiatief is het vervangen van WSDL door de DAML-S standaard waarin ook de semantiek van een webservice wordt vastgelegd [ANK02]. De vraag is of het wel mogelijk is om dit eenduidige begrippenkader op te zetten. Helaas is het bovenstaande probleem niet nieuw. Ook binnen gewone bedrijfsapplicaties blijkt uitwisselbaarheid niet groot te zijn. Naast de vraag of dit eenduidig begrippenkader wel op te stellen is qua expressiviteit, verbositeit, correctheid, etc [WAC01] geldt ook het acceptatie argument. Elke softwareleverancier bindt liever de klanten aan zichzelf als dat hij investeert in mogelijkheden waarbij de klantenbinding minder mogelijk is. Op Europees niveau loopt het interop-onderzoek [INT07] waar getracht wordt om na te denken over een eenduidig begrippenkader om de interoperabiliteit van applicaties te bevorderen. Vanuit Nederland wordt er deelgenomen door het telematica-instituur [TEL07]. 2.7 Toepassing van SOA Voor de toepassing van SOA bij bedrijven zijn er twee situaties: de toepassing van SOA binnen het bedrijf en ten tweede de toepassing van SOA tussen de bedrijven onderling. Zie figuur 2.4 voor een verduidelijking van deze situaties. De eerste toepassing vinden we bij grote concerns waar diverse bestaande en nieuwe applicaties, op diverse platformen draaiend, aan elkaar gekoppeld moeten worden [ERL05]. Bij de kleinere bedrijven vinden we Henk vd Ridder,OU

9 vooral de tweede toepassing [SUN03]. Binnen deze bedrijven is er meestal maar één applicatieplatform. SOA vindt toepassing voor het leggen van geautomatiseerde koppelingen met klanten en leveranciers. Leveranciers van softwareapplicaties voor grote bedrijven als SAP [SAP07] erkennen dat SOA een cruciale rol vervult voor het realiseren van koppelingen voor het uitwisselen van in- en verkoop informatie. Ook de overheid erkent dit: vanaf begin dit jaar maakt OTP met een SOAP-koppelvlak het mogelijk dat bedrijven elektronisch gegevens kunnen aanleveren aan de Belastingdienst, het CBS en de Kamer van Koophandel [GBO07]. De semantiek wordt hierbij ingevuld met extensible Business Reporting Language (XBRL) [XBR07]. De grote softwareleverancier SAP, maar ook softwareleveranciers voor het MKB als Accountview [ACC07], bieden hiervoor al ondersteuning aan. Bij de Internet Service Providers wordt de order en service informatie over de ADSL- en domeinproducten met hun leveranciers als KPN-Bitstream en SIDN via webservices uitgewisseld. Figuur 2.4 SOA in externe en interne omgeving 3 Conclusies voor het afstudeerproject Er kan gesteld worden dat SOA een belangrijke plaats inneemt in het huidige van softwareontwikkelling. Door de op dit moment leidende ontwikkelaars van softwareontwikkeltools als IBM [IBM07], Microsoft [MIC07] ensun [SUN07] worden SOA en webservices gepromoot als oplossing voor het ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardige softwareapplicaties. Kwaliteit wordt daarbij gedefinieerd in termen van herbruikbaarheid, aanpasbaarheid en interoperabiliteit. Het in het afstudeerproject te ontwikkelen generieke applicatieframework is gericht op serviceverlenende bedrijven met een personeelsgrootte van man. Uitgangpunt is dat met het framework de volledige applicatie voor het primaire bedrijfsproces gebouwd kan worden. Hierbij dient er met webservices rekening gehouden te worden voor de geautomatiseerde koppelingen met de klanten, leveranciers, accountants en overheidsorganen. Aan de klantkant moet het mogelijk zijn om geautomatiseerd de inkomende verkooporders te accepteren. Aan de leverancierskant moet het mogelijk zijn om uitgaande opdrachten geautomatiseerd aan te leveren. Met de accountant dienen financiële cijfers uitgewisseld te kunnen worden, met de belastingdienst de verplichte aangiften. Dit betekent dat het applicatieframework om moet kunnen gaan met XML, Henk vd Ridder,OU

10 SOAP en WSDL. Ook koppelingen met secundaire systemen, zoals het financieel systeem, en externe partijen als de belastingdienst dienen via webservices gelegd te kunnen worden. 4 Literatuur [AAL05] TranslatingWorkflow Nets to BPEL, Aalst M P van der, Lassen K B, BETA Working Paper Series WP 145, Eindhoven University of Technology, 2005 [ACC07] Accountview business software, [ANK02] DAML-S: Web Service Description for the Semantic Web, Ankolekar A, Burstein M, Hobbs J R, Lassila O, Martin D, McDermott D, McIlraith S A, Nrayanan S, Paolucci M, Payne T, Sycara K, Proc. 1st Int'l Semantic Web Conf. (ISWC 02), 2002 [BER06] Verbiedt Services, Berg M vd, Ommeren E v, Informatie nr 10, oktober, 2006 [BRO00] Large-scale component-based development, Brown AW, Prentice Hall, ISBN x, 2000 [BRU03] Object-Oriented Software Engineering: Using UML, Patterns, and Java, Bruegge B, Dutoit A H, Prentice Hall, ISBN: , 2003 [CBD03] SOA fundamentals, [CIT07] Scientific Literature Digital Library, [COV07] Reliable Messaging, Cover R., [DER07] Digital Enterprise Research Institute Galway achievements, [EBX07] ebxml, electronic business using extensible Markup Language, [ERL05] Service oriented architecture, concepts, technology, and design, Erl T, Prentice Hall, ISBN , 2005 [FUX04] Analysis of Interacting BPEL Web Services, Fu X, Bultan R, Su J, In Proc. of the 13th International World Wide Web Conference (WWW'04), ACM Press, 2004 [GBO07] OTP SOAP klaar voor gebruik, [HAL05] WSMX a Semantic Service-Oriented Architecture, Haller A, Cimpian E, Mocan A, Oren E, Bussler C, Proceedings of 2005 IEEE International Conference on Web Services, ISBN , 2005 Henk vd Ridder,OU

11 [HAL06] An Ontology for Internal and External Business Processes, Haller A, Oren E, Kotinurmi P, WWW 2006, May 23-26, 2006, Edinburgh, Scotland ACM /06/ [HOL95] The workflow reference model, Hollingsworth D, TC Issue 1.1, 1995 [HOL05] The workflow reference model 10 years on, Hollingsworth D, Ref_Model_10_years_on_Hollingsworth.pdf, 2005 [IBM04] Patterns: Service-Oriented Architecture and Web Services, Ang J, Arsanjani A, Chua S, Comte P, Endrei M, Krogdahl P, Luo H, NewlingT, [IBM07] IBM, SOA and Webservices, [INT07] Interoperability Research for Networked Enterprises Applications and Software, auteurs niet van toepassing, [JAC07] Onderzoeksprogramma voor software engineering, [KAV04] Web Services Choreography Description Language Version 1.0, Kavantzas N,Burdett D, Ritzinger G, Lafon Y. W3C Working Draft 10,2004 [KOO07] Web services: het cement voor mobiele, context-aware diensten, Koolwaaij J [LAC06] Landelijk architectuur congres, (zie ook de voorgaande jaren ) [LAS06] WorkflowNet2BPEL4WS: A Tool for Translating UnstructuredWorkflow Processes to Readable BPEL, Lassen K B, Aalst M P van der, OTM Conferences 2006: , 2006 [LUB07] Defining SOA as an architectural style, Lublinsky B, webservices technical library, 2007 [MIC07] Microsoft, Service Oriented architecture, [OAS07] Organization for the Advancement of Structured Information Standards (Oasis), [SAP07] SAP Business software Solutions Applications and Services, [SCH02] Classical and Object-Oriented software engineering, Schach S R, McGraw-Hill, ISBN , 2002 Henk vd Ridder,OU

12 [SER07] Software Engineering Research Centre, [SIN04]: Designing Web Services with the J2EE 1.4 Platform, Singh I, Brydon S, Murray G, Ramachandran V, Violleau T, Stearns B, Addison-Wesley, ISBN , 2004 [SOA07] SOA Systems, [SPE02] Designing Web Services in a Business Context: A Transformation from Conceptual Business Processes to Web Services - Master Thesis, Spek A W A, Tilburg university, 2002 [SPR04] Understanding Service-Oriented Architecture, Sprott D, Wilkes L, [SUN07] Sun, Service Oriented Architecture (SOA, [TEL07] Telematica instituut, [W3C04] Web Services Glossary, Haas H, Brown A, [WAC01] Ontology-Based Integration of Information, A Survey of Existing Approaches, Wache H, Vögele E, Visser U, Stuckenschmidt H,Schuster G, Neumann H, Hübner S, In Proceedings of the IJCAI-01 Workshop: Ontologies and Information Sharing, 2001 [WAG01] DYA: snelheid en samenhang in business- en ICT-architectuur, Wagter R, Berg M vd, Luijpers J, Steenbergen M, Uitgeverij Tutein Nolthenius, ISBN , 2001 [WFM07] The Workflow Management Coalition (WfMC)), [XBR07] XBRL-Nederland, Henk vd Ridder,OU

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder Stand van zaken 17 Maart 2007 Inhoud Probleemgebied afstudeerproject Oplossingsgebied afstudeerproject

Nadere informatie

Soepele processen. BPEL voor orchestratie én choreografie? Business Process Magazine, juni 2005, nr.4

Soepele processen. BPEL voor orchestratie én choreografie? Business Process Magazine, juni 2005, nr.4 Soepele processen met gekoppelde BPEL voor orchestratie én choreografie? 6 Als we kijken naar het applicatielandschap van veel organisaties, dan zien we dat er een groot aantal aparte webservices systemen

Nadere informatie

Capita Selecta Design Patterns voor administratieve applicaties

Capita Selecta Design Patterns voor administratieve applicaties Capita Selecta voor administratieve applicaties Bij afstudeerproject: Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder 26 augustus 2006 Inhoud 26

Nadere informatie

Digikoppeling Glossary

Digikoppeling Glossary Digikoppeling Glossary Verklarende woordenlijst Digikoppeling documentatie Versie 1.1 Datum 5 januari 2010 Colofon Projectnaam Versienummer Organisatie Digikoppeling Definitief Servicecentrum Logius Postbus

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Business-to-Business

Business-to-Business Business-to-Business 1 WAT IS BUSINESS-TO-BUSINESS? 1.1 Inleiding Bedrijven communiceren veelvuldig met elkaar. Orders worden geplaatst, facturen worden verzonden, informatie wordt uitgewisseld. Zo n dertig

Nadere informatie

Integratie in de praktijk

Integratie in de praktijk Integratie in de praktijk Werken als integratie consultant bij KLM Werken als integratie consultant bij KLM T. Lansbergen A. Kwekel Hogeschool Rotterdam 13/10/2015 Agenda Introductie - Organisatie Use

Nadere informatie

Informatiearchitectuur

Informatiearchitectuur Informatiearchitectuur Onderwerpen Waarom is architectuur (nu) zo belangrijk? Wat is informatiearchitectuur? Ontwikkelingen in de tijd Structuur applicaties Applicatie-integratie Webservices Praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Ontwerpen van een Enterprise Service Bus

Ontwerpen van een Enterprise Service Bus Applicatie-ontwikkeling waarbij integratie met andere systemen niet van toepassing is komt zelden meer voor. Daarom komt steeds prominenter naar voren de vraag naar een Enterprise Service Bus (ESB). Maar

Nadere informatie

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT ..over Geoportalen en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT Locatie als integrator binnen Geoportalen Location Interoperabiliteit:

Nadere informatie

Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT

Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT Oriented Architecture (SOA) Nieuwe hype? Of. Jaap Schekkerman, B.Sc. Opinion Leader, Verdonck, Klooster & Associates President & Founder, Institute

Nadere informatie

SOA Security. en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008. Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl

SOA Security. en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008. Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl SOA Security en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008 Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl 1 SOA Web 2.0, web services en service oriented architecture (SOA) is tegenwoordig de

Nadere informatie

Kerngegevens MBO. gemeenschappelijke taal van ELO naar studenten administratie. Gebruikersdag Woensdag 26 mei 2010.

Kerngegevens MBO. gemeenschappelijke taal van ELO naar studenten administratie. Gebruikersdag Woensdag 26 mei 2010. Kerngegevens MBO gemeenschappelijke taal van ELO naar studenten administratie Gebruikersdag Woensdag 26 mei 2010 Raymond Kerkhof E : r.kerkhof@zadkine.nl M: +31(0)651670089 Probleemstelling / Uitdaging

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Afspraken zijn de essentie

Afspraken zijn de essentie Forum Standaardisatie Afspraken zijn de essentie De rol van standaardisatie bij het realiseren van interoperabiliteit Peter Waters Hoofd Bureau Forum Standaardisatie Versterking Interbestuurlijke samenwerking

Nadere informatie

Service Oriented Architecture voor interne beheersing

Service Oriented Architecture voor interne beheersing Service Oriented Architecture voor interne beheersing Bedrijfsprocessen overschrijden steeds vaker de grenzen van de organisatie, bijvoorbeeld in het geval van processen met toeleveringsbedrijven. Dergelijke

Nadere informatie

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2014-2015 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2014-2015 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2014 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Aanmeldformulier open standaarden

Aanmeldformulier open standaarden Aanmeldformulier open standaarden Inleiding Door het invullen van het onderstaande aanmeldformulier kunt u standaarden aanmelden voor opname op de lijst met open standaarden die in Nederland onder het

Nadere informatie

De keten uitgedaagd. Technische inrichting SBR. College 7 van 11 door Bart Hendriksen & Victor den Bak. Webservices, koppelvlakken en meer

De keten uitgedaagd. Technische inrichting SBR. College 7 van 11 door Bart Hendriksen & Victor den Bak. Webservices, koppelvlakken en meer De keten uitgedaagd Technische inrichting SBR Webservices, koppelvlakken en meer College 7 van 11 door Bart Hendriksen & Victor den Bak ir. Bart Hendriksen Werkzaam bij Thauris Sinds 2011 actief met SBR

Nadere informatie

Fysieke integratie met webservices

Fysieke integratie met webservices technologie Fysieke integratie met webservices Semantisch web vereist nog veel onderzoek De auteurs bieden een overzicht van de mogelijkheden die webservicestechnologie biedt. Tevens schetsen zij een kader

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2015-2016 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2015 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Overheidsservicebus (OSB) Paul Schlotter Architect OSB

Overheidsservicebus (OSB) Paul Schlotter Architect OSB Overheidsservicebus (OSB) Overheidsservicebus Paul Schlotter Architect OSB De OSB faciliteert de elektronische overheid Onderwerpen Waarom een OSB Positionering in eoverheid Inrichting Binnen vs Buiten

Nadere informatie

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Het betaalbare integratieplatform voor al uw Business-to-Business Integratie en Applicatie Integratie Volledig geautomatiseerde afhandeling van elektronisch

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Model driven Application Delivery

Model driven Application Delivery Model driven Application Delivery Fast. Flexible. Future-proof. How Agis streamlines health procurement using Mendix Model driven Application Platform Mendix in a nutshell Mendix delivers the tools and

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica DEPARTEMENT TOEGEPASTE INGENIEURSWETENSCHAPPEN CAMPUS SCHOONMEERSEN - GENT Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Datum: 1/11/2008 Naam student: Pieter Vancoillie Algemene informatie: Naam van het

Nadere informatie

Beheer van Web Services

Beheer van Web Services 26 April 2007 Bert Vanhalst Sectie Onderzoek Agenda 1. Inleiding 2. Belang van policies 3. Functionaliteiten 4. Tools 5. Organisatie 6. Best practices 7. Conclusie 2 Inleiding Register Consumer Web Service

Nadere informatie

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1 Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info 1 Maak een (verbeter)voorstel voor Enterprise Architectuur, waarbij u zowel de mogelijkheden als de beperkingen van

Nadere informatie

< 30 > EGOVERNMENT IN EUROPA EBUSINESS FRAMEWORKS VOOR EGOVERNMENT. European Interoperability Framework. Lissabon en eeurope

< 30 > EGOVERNMENT IN EUROPA EBUSINESS FRAMEWORKS VOOR EGOVERNMENT. European Interoperability Framework. Lissabon en eeurope EGOVERNMENT IN EUROPA EBUSINESS FRAMEWORKS VOOR EGOVERNMENT door Pim van der Eijk, pvde@sonnenglanznet Zoals met de meeste e -woorden, is voor e-government de tijd van het formuleren van fraaie doelstellingen

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

afkijken nadoen EGEMwijs Roadmap StUF SOA Op weg naar een service-georiënteerde architectuur henri.korver@egem.nl

afkijken nadoen EGEMwijs Roadmap StUF SOA Op weg naar een service-georiënteerde architectuur henri.korver@egem.nl afkijken nadoen EGEMwijs Roadmap StUF SOA Op weg naar een service-georiënteerde architectuur henri.korver@egem.nl What kind of StUF? Acroniem: Standaard Uitwisseling Formaat voor (gemeentelijke) applicaties.

Nadere informatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Waterbodem Applicatie (WAB*info) 10 juli 2008 Gaston Lamaitre Data-ICT-Dienst, Delft Inhoud Wat doet Rijkswaterstaat? Doel van WAB*info De randvoorwaarden

Nadere informatie

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies voorheen 10 jaar Oracle-specialist! Agenda Wat is een Service-Oriented Architecture?

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06

NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06 NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06 Inhoudsopgave External Business Generation (EBG) software magxia Positionering en specificaties van magxia Concrete case Vakantiehuisje.nl Gezichtspunten daarbij

Nadere informatie

Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel

Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel Bijlage bij Meer inzicht in gelaagde architectuur - Deel 1: Uitleg, terminologie en methoden [Pruijt10]. Leo Pruijt, Lectoraat Architectuur van Digitale

Nadere informatie

Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects

Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects Presentatie Rapportage Met SAP Business Objects Verzorgd door: Camille van Dongen, itelligence Fouad Allabari, i3 Woerden 4 februari 2011 Agenda Voorstellen itelligence & i3 Business Intelligence SAP Business

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

begin presentatie welkom naam jan vegt functie business consultant bedrijf www.2en40.nl 2 specialismes + E A I Enterprise Application Integration EAI integratie-vraagstukken veel meer details bij Rita

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding WS-policy

FORUM STANDAARDISATIE Aanmelding WS-policy -----Oorspronkelijk bericht----- Van: Survey [mailto:website.open.standaarden@.nl] Verzonden: donderdag 11 november 2010 13:50 Aan: Logius Forumstandaardisatie CC: Joris Gresnigt Onderwerp: Formulier Open

Nadere informatie

Application interface. service. Application function / interaction

Application interface. service. Application function / interaction Les 5 Het belangrijkste structurele concept in de applicatielaag is de applicatiecomponent. Dit concept wordt gebruikt om elke structurele entiteit in de applicatielaag te modelleren: softwarecomponenten

Nadere informatie

Distributed Systems Architectures

Distributed Systems Architectures Distributed Systems Architectures Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 12 Slide 1 Topics covered Multiprocessor architectures Client-server architectures Distributed object architectures

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

De Open Datasamenleving

De Open Datasamenleving Gevolgen voor standaarden en interoperabiliteit Interoperabiliteit = Het vermogen tot samenwerken Afspraken zijn nodig voor interoperabiliteit tussen organisaties Rol van TNO TNO werkt aan het mogelijk

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1

Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect. Roel Wieringa Universiteit Twente. 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Competenties van de Informatievoorzieningsarchitect Roel Wieringa Universiteit Twente 12 September 2007 NGI Werkgroep Architectuur 1 Twee onderwerpen 1. Informatievoorziening Informatievoorzieningsarchitectuur

Nadere informatie

Geografische Informatie, killer-app voor SOA

Geografische Informatie, killer-app voor SOA Inleiding Misschien lag het aan de pragmatische houding van de geodetische ingenieurs en GISspecialisten. Misschien was het kleine wereldje. Hoe het ook zij, de OpenGIS Web Map Server Interface Implementation

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder Administratief 12 mei 2007 Inhoud Aanleiding Administratieve systemen REA model Aspect Oriented

Nadere informatie

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Page 1 1 Kees Vianen Senior Sales Consultant Technology Solutions Oracle Nederland Agenda Geschiedenis van Oracle Portal Portal

Nadere informatie

Neptune. Het complete integratieplatform voor uw organisatie! BROCHURE OPTIMALISEREN VAN INFORMATIE EN PROCESSEN

Neptune. Het complete integratieplatform voor uw organisatie! BROCHURE OPTIMALISEREN VAN INFORMATIE EN PROCESSEN BROCHURE Neptune Het complete integratieplatform voor uw organisatie! OPTIMALISEREN VAN INFORMATIE EN PROCESSEN Axians Rivium Boulevard 41 2909 LK Capelle aan den IJssel Tel: +31 88 988 96 00 - www.axians.nl

Nadere informatie

XML. Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) Marc de Graauw http://www.marcdegraauw.com/

XML. Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) Marc de Graauw http://www.marcdegraauw.com/ XML Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) De geschiedenis van XML SGML Standard Generalized Markup Language IBM: back to the sixties... Markup: structuur, niet processing HTML:

Nadere informatie

Als apparaten al niet met elkaar willen praten. Ad van Berlo Smart Homes a.vberlo@smart-homes.nl

Als apparaten al niet met elkaar willen praten. Ad van Berlo Smart Homes a.vberlo@smart-homes.nl Als apparaten al niet met elkaar willen praten Ad van Berlo a.vberlo@smart-homes.nl Ontwikkelingen in installaties 1900 1955 1955 1980 1980 2005 2005-2011 Elektra Water Gas Riool Rookkanaal Telefoon TV

Nadere informatie

Onderzoeksbureau GBNED Innovatie boekhoudsoftware en ontbrekende functies

Onderzoeksbureau GBNED Innovatie boekhoudsoftware en ontbrekende functies Op basis van Gids boekhoudsoftware 2014. Door Gerard Bottemanne, GBNED 22 mei 2014 Wie kent een compleet boekhoudpakket? Welke functies ontbreken in uw boekhoudpakket? Gids boekhoudsoftware 2014 1. ZZP'ers

Nadere informatie

REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services

REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services Inleiding Eindelijk! SAP heeft officieel de REST Adapter voor SAP PI/PO uitgebracht. Deze is beschikbaar vanaf SAP NetWeaver 7.3 EHP1 SP14 of SAP

Nadere informatie

Invoering van service oriented architecture. voor landelijke informatievoorziening in de zorg

Invoering van service oriented architecture. voor landelijke informatievoorziening in de zorg Invoering van service oriented architecture voor landelijke informatievoorziening in de zorg Nictiz, Nationaal ICT instituut in de zorg Albert Vlug, manager van de architectuur Computable, maart 2008 Presentatie

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Congres Architectuur in de Zorg

Congres Architectuur in de Zorg Congres Architectuur in de Zorg Men neme een architect Recept voor een goed zorgsysteem Nieuwegein, 23 juni 2011 Even voorstellen Even voorstellen M&I/Partners, Speerpunten in de zorg EPD-strategie en

Nadere informatie

Boeiende Bindingen. Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie. ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff

Boeiende Bindingen. Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie. ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff Door: Rik Meijer, Software Engineer voor Codename Future Abstract: Dit document geeft een technisch overzicht

Nadere informatie

Base24 database suite

Base24 database suite Base24 database suite Introductie De Base24 database suite is een zeer geavanceerde database oplossing die ontworpen is voor de management, opslag, inzage en uitwisseling van medische informatie zoals

Nadere informatie

Inrichten Architecture Governance Equens

Inrichten Architecture Governance Equens Inrichten Architecture Governance Equens Peter Droppert Equens SE Enterprise Architect 2011 Equens SE Peter.Droppert@nl.equens.com +31625199782 V4 20111110 Governance @ Equens 2 Agenda Architecture Governance

Nadere informatie

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Ondanks de belofte die extensible Business Reporting Language (XBRL) inhoudt, blijft het gebruik ervan beperkt. Softwareontwikkelaars

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Standaard Platform - Afkortingen en begrippen

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Standaard Platform - Afkortingen en begrippen Document D-5 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Standaard Platform - Afkortingen en begrippen Versie 1.0 Datum 15 juli 2014 Status Definitief Colofon Versie 1.0 Contactpersoon Paul Leunissen M 06-5250

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Socio-technisch systemen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Systeem categoriën Technische op computer gesteunde systemen Systemen die HW en SW bevatten, maar waar

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Digitaal Depot Nationaal Archief

Digitaal Depot Nationaal Archief Wat is een e-depot? Jacqueline Slats Nationaal Archief of the Netherlands Studiedag Digitale Depots, 15 oktober 2008 Felixarchief Antwerpen 1 De Digitale Overheid De samenleving werkt meer en meer met

Nadere informatie

E-Factureren en boekhoudsoftware

E-Factureren en boekhoudsoftware Door: Gerard Bottemanne, onderzoeksbureau GBNED www.softwarepakketten.nl www.ictaccountancy.nl www.boekhoudplaza.nl September 2009 Elektronisch factureren B2C, B2B, Buyer direct, Consolidator, Direct processing,

Nadere informatie

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl PicknPack Gert Kootstra, Wageningen UR gert.kootstra@wur.nl EU project: PicknPack FP7 project automation in food packaging systems 14 partners (onderzoeksinstituten en bedrijven) 14 M (9 M subsidie) Coördinatie

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Orbis Software. Exact. Integration Tools. Whitepaper

Orbis Software. Exact. Integration Tools. Whitepaper Orbis Software Exact Integration Tools Whitepaper Exact Integration Tools Whitepaper Orbis Software is met het product TaskCentre marktleider op het gebied van Business Proces Management (BPM) software

Nadere informatie

Posthogeschoolvorming rond Enterprise Content Management Business Process Management Service Oriented Architectures

Posthogeschoolvorming rond Enterprise Content Management Business Process Management Service Oriented Architectures Informatiebeheer: een nieuw tijdperk Posthogeschoolvorming rond Enterprise Content Management Business Process Management Service Oriented Architectures Programma voorjaar 2010 Zoals eerder vermeld, bestaat

Nadere informatie

Open standaarden: ook voor het onderwijs! Stefaan Ternier

Open standaarden: ook voor het onderwijs! Stefaan Ternier Open standaarden: ook voor het onderwijs! Stefaan Ternier 11 Standaarden in onderwijs Administratieve keten Educatieve content keten Leerling volg ketens 2 Administratieve keten EDEX Uitwisseling administratieve

Nadere informatie

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam Een reisverslag OGH Fusion Middleware SOA dag 19-5-2010 Lonneke Dikmans Oracle Ace Director Inhoud 2 Architectuur Doelstellingen Rotterdam Veilig, betrouwbaar

Nadere informatie

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010 Praktijkcasus Identity management Bert Dondertman 14 september 2010 Agenda Praktijkcasus: Waarom? Hoe? Score op de diverse dimensies OGh IAM presentatie juli 2010 2 Waarom? Centraal klantportaal waar mogelijkheden

Nadere informatie

Misverstand 1 ARTIKEL. XML is een programmeertaal met ongekende mogelijkheden

Misverstand 1 ARTIKEL. XML is een programmeertaal met ongekende mogelijkheden ARTIKEL auteur Reinier Balt en Guido van der Harst tijdschrift Automatisering Gids 7-12-2002 Is XML de magische oplossing voor het realiseren van elektronische gegevensuitwisseling? Hier bestaan nogal

Nadere informatie

SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur

SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur Jaap Schekkerman 1 Service Architecture staat volop in de belangstelling en veel IT leveranciers promoten hun SOA oplossingen via diverse kanalen. Wat

Nadere informatie

SETU Wijzer. U wilt met de SETU-standaard werken, maar waar moet u beginnen?

SETU Wijzer. U wilt met de SETU-standaard werken, maar waar moet u beginnen? SETU Wijzer U wilt met de SETU-standaard werken, maar waar moet u beginnen? Deze wijzer biedt u een overzicht van de SETU-standaarden en wat SETU voor u kan betekenen. Alle lichtblauwe kaarten bevatten

Nadere informatie

SOA en de echte waarheid over transformatie

SOA en de echte waarheid over transformatie SOA en de echte waarheid over transformatie Art Ligthart Partner, Ordina Apeldoorn IT Congres 2008 21 januari 2008 1 Wat gaan we doen? De consequenties van de invoering van Service Oriented Architectures

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeoriënteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeoriënteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeoriënteerde omgeving Voorbereiding afstudeeropdracht T30311 Henk van de Ridder 834518719 Versie 08 Juni 2006 Open Universiteit Nederland,

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Introductie.NET Framework 3.0 A N D R É O B E LIN K, M C S D, M V P

Introductie.NET Framework 3.0 A N D R É O B E LIN K, M C S D, M V P Introductie.NET Framework 3.0 A N D R É O B E LIN K, M C S D, M V P About me Technical Manager / lead developer Actief in de Visual Basic en.net community www.vbcentral.nl, VP Speakers Bureau INETA Europe

Nadere informatie

BPEL Process Manager 10.1

BPEL Process Manager 10.1 BPEL Process Manager 10.1 ROI op traditionele applicaties De BPEL Process Manager kan goed toegepast worden om Designer- en Developer-applicaties om te vormen naar een service georiënteerde architectuur.

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Informatiekunde: Organisatie en ICT in Balans

Informatiekunde: Organisatie en ICT in Balans Informatiekunde: Organisatie en ICT in Balans TouW symposium 23 november 2013 Prof.dr.ir. Remko Helms - Dr. Rik Bos Agenda Wat is informatiekunde Informatiesystemen Ontwikkeling Implementatie Gebruik Carrière

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

Koppel Joomla met andere systemen

Koppel Joomla met andere systemen Koppel Joomla met andere systemen Txt Ronald Pijpers Joomladagen 2013 zaterdag 20 april /23 Joomla koppelen aan 2 /23 Joomla koppelen aan 3 /23 Joomla koppelen aan 4 /23 Joomla koppelen aan 5 /23 Joomla

Nadere informatie

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Master Software Engineering Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Thema Software Architectuur Design Patterns (DP) ir. Sylvia Stuurman, dr.ir. Harrie Passier en dr. Bastiaan

Nadere informatie

API management Frank Terpstra. Landelijk Architectuur Congres 25-11-2015

API management Frank Terpstra. Landelijk Architectuur Congres 25-11-2015 API management Frank Terpstra Landelijk Architectuur Congres 25-11-2015 Introductie Enable-U Het belang van APIs Hoe APIs te managen Bied APIs gemakkelijker aan API management Gateway API management portal

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

De weg naar goede gedistribueerde systemen - het belang van architectuur

De weg naar goede gedistribueerde systemen - het belang van architectuur Met de komst van Internet en applicatieservers ontstaat nieuwe aandacht voor gedistribueerde systemen. Het distribueren van systemen heeft veel voordelen, maar is ook complexiteitsverhogend. Hoe kunnen

Nadere informatie

Standaarden voor gegevensuitwisseling

Standaarden voor gegevensuitwisseling Standaarden voor gegevensuitwisseling Afspraken over informatie-uitwisseling Wereldwijde afspraken binnen de ict om hard- en software met elkaar te kunnen laten communiceren noemen we standaarden voor

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie