Een hedendaags architectuurconcept voor scholen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een hedendaags architectuurconcept voor scholen"

Transcriptie

1 Een hedendaags architectuurconcept voor scholen Schoolinfrastructuur en gemeenschapsvorming Tom Thys 1 Architect en onderzoeker aan de afdeling Architectuur en Ontwerpen van het departement Architectuur, Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening van de KU Leuven Deze bijdrage bekijkt het capaciteitsprobleem in het onderwijs vanuit een ruimtelijke invalshoek. Het capaciteitsprobleem gaat niet enkel over een hoeveelheid aan ruimte, maar ook over het anders leren omgaan met ruimte. Het is erg belangrijk om in deze discussie dan ook ruimtelijke planners en architecten te betrekken. Binnen Europa is er de laatste decennia erg veel interessant werk verricht in de scholenbouw. Alleen al het kennen van creatieve ruimtelijke oplossingen kan een perspectief bieden op een meer geïnspireerde toekomst. De school en de gebouwen waarin ze gehuisvest is, moet bijdragen tot de uitbouw van een sterk pedagogisch project en tot het vormgeven aan sterk sociaal netwerk rond de school, met de buurt en de ouders. We focussen op de relatie tussen de schoolinfrastructuur en de gemeenschap waarin de school functioneert. Een school ligt in een wijk maar als het goed is- is de school ook van de wijk. Het is deze wisselwerking tussen de schoolinfrastructuur en het gemeenschapsvormende van een bepaalde omgeving én vooral de mensen die er wonen, die scholen(vernieuw)bouw zo ongemeend boeiend maakt. Deze tekst bestaat uit twee delen. Het eerste deel reflecteert over de bredere en algemene principes van ontwerpen van schoolgebouwen en de kwaliteitsgaranties die hierbij moeten worden gerealiseerd. Het tweede deel bevat een casestudie over een zeer concreet project dat we hebben gerealiseerd; de basisschool Sint-Ursula te Laken. Op veel vlakken is dit een bijzonder project. De twee hoofdstukken lijken schijnbaar zeer uiteenlopend. Maar grote ideeën hebben vaak te maken met kleine dingen. Men kan niet visionair zijn, zonder kennis van de realiteit. In die zin is de toelichting van het ontwerp erg concreet. Beelden zeggen vaak meer over de ervaringswereld en de beleving van gebouwen voor leerlingen en voor de maatschappelijke omgeving. De bijdrage bevat daarom heel wat beelden van het project. 1 Deze bijdrage werd geredigeerd door Roos Herpelinck, dossierbeheerder bij het permanent secretariaat van de Vlor op grond van de mondelinge presentatie tijdens de seminariedagen. Tom Thys gaf zijn goedkeuring voor de publicatie van deze tekst. 1

2 1 Principes voor een kwaliteitsvolle schoolinfrastructuur 1.1 Plannen op langere termijn en vanuit verschillende invalshoeken Vlaanderen staat bekend om zijn rommelige ruimtelijke ordening en chaotische opbouw van woonruimte. Dat is zo in de woning- en stedenbouw, dat is zo in de scholenbouw. We kennen te weinig kwaliteit in de publieke ruimte. Vooral het chronische gebrek aan middelen leidde tot een erg gefragmenteerde aanpak in de scholenbouw. Het merendeel van de scholensites in Vlaanderen bestaat uit een amalgaam van weinig kwalitatieve schoolgebouwen, dikwijls containerklassen. Nadenken over adequate schoolinfrastructuur is niet alleen een kwestie van het ontwerp van leervoorzieningen, hier en nu. De infrastructuurvraag moet veel breder benaderd worden op grond van een langetermijnplanning voor tien of zelfs dertig jaar. De discussie moet ook worden verbreed van loutere vormgeving naar inplanting en vormgeving van de ruimtelijke ordening. Planning kan verschillende schaalniveaus omvatten. Ze kan betrekking hebben op de scholensite zelf, maar ook handelen over hele regio s. Daarbij stelt men zich de vraag welke opleidingen waar nodig zijn, welke gronden en gebouwen beschikbaar zijn, welke nood er is aan nieuwbouw of welke de mogelijkheden zijn voor hergebruik, welke wegeninfrastructuur er naartoe leidt, Wij pleiten er dan ook voor dat ruimtelijk planologen sterker vertegenwoordigd worden in de beleidsdiscussies over scholenbouw. Dit veronderstelt een transversaal beleid met een integrale planning en een doorbreken van een verkokerd beleid tussen verschillende beleidsdomeinen. 1.2 Kwaliteitsvolle schoolinfrastructuur als een pedagogische dimensie Werken aan kwaliteitsvolle scholeninfrastructuur met een goede ruimtelijke ordening en architecturale kwaliteit van de woonomgevingen heeft daarom een pedagogische opdracht. Hoe kan een volwassene inzicht hebben in de realisatie van een kwalitatieve woonruimte als hij nooit in een inspirerende ruimte heeft verbleven en nooit leerde hoe creatief om te gaan met ruimte? Jongeren, en met hen de hele samenleving, moeten vaardig worden in omgaan met ruimte. Een school is belangrijk voor de ervaring van kinderen om ruimte te kunnen gebruiken en ze spannend te houden. Ze moeten er dingen kunnen ontdekken en beleven. Het moet een ruimte zijn die aanzet tot speelse ervaringen en tot nieuwsgierigheid. De ervaringswereld en de fascinatie van kinderen hebben me dan ook geïnspireerd bij het ontwerpen van schoolgebouwen. Wij zijn er eveneens van overtuigd dat infrastructuur effect heeft op schoolprestaties bijvoorbeeld door de manier waarop de infrastructuur aanzet tot structuur, tot concentratie en tot rust. Maar er zijn zeker ook effecten op de sociale interactie tussen de ouders en de school. Zo hebben in Laken (zie de case in punt 2) de ouders zich via Facebook verenigd om actief nieuwe leerlingen te rekruteren. Dat heeft meteen gewerkt. Eigenlijk is er een soort van community opgestart om naar deze school te gaan. In enkele jaren tijd heeft de school zich ontpopt van concentratieschool naar gemengde buurtschool. 1.3 Schoolinfrastructuur tussen uitdaging en beschutting Het ontwerp van een schoolgebouw moet vertrekken vanuit een visie op de groei en de ontwikkeling van een kind. De school situeert zich als een afzonderlijk opvoedingsmilieu tussen de erg beschermde omgeving van het gezin en de brede - bij wijlen agressieve -, erg concurrentiële en kapitalistische maatschappij. De school is niet die samenleving maar de school 2

3 is ook niet meer thuis. Het gezin, de school, de buurt de stad verhouden zich tot elkaar als een groeimodel van ruimten waarin kinderen zich bewegen. De mate waarin kinderen er beschermd kunnen en moeten worden, varieert. De uitdagingen waar het kind komt voor te staan variëren evenzeer. De school situeert zich halfweg tussen beide uiteinden van de ontwikkeling van een kind. Zeker in de Brusselse context zijn de maatschappelijke uitdagingen erg complex. Een school kan expliciet kiezen hoe het zich tot dit spanningsveld verhoudt. Kiest de school voor een meer huiselijke dan wel meer transparante identiteit? Het pedagogische discours richt zich vaak op competenties om jongeren voor te bereiden om een plaats te verwerven in deze concurrentiële maatschappij. Maar aan de andere kant wil de school ook vormen en een individu in staat stellen tot gemeenschapsvorming. Dat aspect is erg belangrijk en wordt vaak over het hoofd gezien. De levenskwaliteit van een maatschappij is vaak afhankelijk van de mate waarin het individu in staat is tot gemeenschapsvorming. Het realiseren, het innemen, het openstellen van schoolinfrastructuur is hier een essentieel onderdeel van. De architect is geen pedagoog, maar hij kan niet werken zonder dat er een expliciete visie is op de pedagogische missie die een concrete school met een concrete leerlingenpopulatie in een concrete leefomgeving wil realiseren. Het ontwerp zal daarom altijd ook een gesprek vragen over het pedagogische project, over de structuur van de school, over de ambities van een schoolteam en een schoolbestuur. In het geval van Laken hadden we te maken met een erg geëngageerde bouwheer die een totaalproject wou realiseren. Dit pedagogisch en onderwijskundig engagement was wezenlijk om de opdracht tot een goed einde te brengen. We opteerden daarom ook voor een participatief project waarin de hele schoolgemeenschap betrokken zou worden. Dat proces leverde niet meteen concrete meerwaarde voor het ontwerp maar maakte dat de schoolgemeenschap zich betrokken voelde bij heel het proces. De leerkrachten hadden het gevoel dat zij mee vorm hadden gegeven aan het geheel. 1.4 Suggesties voor de bouwprocedures van de Vlaamse overheid: inspireren, normeren, organiseren Bouwprocessen zijn ingewikkelde processen. Zeker in geval van scholenbouw. Je bouwt voor een hele gemeenschap, er is dikwijls een chronisch gebrek aan middelen en het ontbreekt meestal aan een visie op lange termijn. De overheid heeft een belangrijke rol te vervullen, meer dan enkel het ter beschikking stellen van middelen. Vanuit onze ervaring geven we enkele suggesties mee. Een overheid heeft niet enkel een regulerende, maar ook een inspirerende functie. Tal van initiatieven op dat vlak zijn reeds genomen. De Vlaamse Bouwmeester speelt bijvoorbeeld een voortrekkersrol hierin door het ontsluiten van vele goede schoolvoorbeelden. Daartegenover staan erg strikte normeringen. Vanzelfsprekend in een milieu waar wachtlijsten oplopen tot een tiental jaren. Het ontbreekt echter aan informatie die die twee zaken met elkaar in verband brengen. Er is weinig kennis beschikbaar over welke schoolmodellen voorhanden zijn, en welke consequenties die hebben op bijvoorbeeld het ruimtegebruik en bijgevolg de financiële implicaties. Op basis daarvan zouden scholen samen met hun architecten veel bewuster prioriteiten kunnen leggen en kunnen kiezen. Ontwerpend onderzoek kan hier een middel zijn. We kunnen niet verwachten dat een school zich van bewust is van ruimtelijke modellen die het 3

4 best bij haar pedagogische visie of beschikbare middelen past. De overheid kan hieromtrent wel een cultuur organiseren. Een andere taak van de overheid is het organiseren. Momenteel zijn er tal van procedures voorhanden waarbinnen schoolinfrastructuur wordt gerealiseerd. Elke procedure heeft zijn eigen voordelen, maar ook onmiskenbaar zijn eigen nadelen. Het is belangrijk dat hier omzichtig mee wordt omgegaan. Een school dient zich bewust te zijn van de consequenties en een procedure te vinden die bij haar past. Architectuurwedstrijden zoals de Open Oproep van de Vlaamse Bouwmeesterleggen de nadruk op architecturale kwaliteit. Deze procedure leverde tot nu toe al erg veel goede resultaten op. De procedure loopt echter enkel bij de eerste fase van het proces. Andere procedures zoals DBFM (Design Build Finance Maintenance) leggen de nadruk op financiering, planning en beheersbaarheid. De scholen kunnen tegen een lease van een vast bedrag gedurende 30 jaar over de school beschikken. Er rijzen bij dit soort procedures echter veel vragen over de rol van de school, de juridische implicaties en de garantie op architecturale kwaliteit. Voor welke procedure er ook wordt gekozen, telkens lijkt het ons belangrijk om voldoende kwaliteitsgaranties te kunnen inbouwen en de rol van de school in het proces te vrijwaren. Directies en schoolbesturen hebben dikwijls te weinig specifieke deskundigheid als bouwheer. Zeker als er vanuit verschillende kanalen middelen moeten komen, kan er heel wat mislopen. Het is wenselijk dat scholen ook na het ontwerp een beroep kunnen doen op specifieke deskundigen, hetzij in de koepels hetzij binnen de overheid. Het project in Laken was zowel een droomproject als een groot avontuur. Maar binnen de Brusselse context waren er genoeg middelen te vinden om te subsidiëren via de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC). Ook het schoolbestuur en de schoolleiding hebben dit tot een goed einde gebracht. Zowel de beschikbaarheid van middelen als een goede aansturing en begeleiding zijn dus kritische voorwaarden om grote projecten te kunnen realiseren. 2 Basisschool Sint-Ursula in Laken als praktijkvoorbeeld 2.1 Achtergrond Het bisdom Mechelen-Brussel erfde de terreinen van de basisschool Sint-Ursula van de Ursulinen, een congregatie die er sinds 1840 onderwijs verstrekt. De school bevindt zich in een Brusselse concentratiewijk met kenmerken als verwaarlozing van de buurt, sociale spanningen en grootstedelijkheid. De school ligt ook in de industriële omgeving van de kanaalzone. De basisschool telt tussen de 150 en de 170 leerlingen. Door zijn inplanting is dit een multiculturele school met meer dan twintig nationaliteiten. Oorspronkelijk telde de school 98 % doelgroepleerlingen. Sinds de realisatie van dit project vier jaar geleden is die schoolpopulatie heel wat veranderd. Het is nu een gemengde school. Dat bewijst dat de impact van infrastructuur op werking, populatie van een school, erg groot kan zijn. Op dezelfde campus van deze Nederlandstalige school liggen een Franstalige meisjesschool met kleuterafdeling (Sainte Ursule), een lyceum (La Fraternité) en een Nederlandstalige school voor buitengewoon lager onderwijs (SPES). Omdat de scholen uit de Vlaamse en de Franstalige gemeenschap genormeerd worden door andere regelgeving, was de interactie met de Franstalige school geen optie voor dit bouwproject. 4

5 De vernieuwing van de schoolgebouwen was een onderdeel van een breder onderwijskundig en maatschappelijk project om de school een nieuwe adem te geven. In 1995 dreigde de school immers te worden opgedoekt door een gebrek aan aantrekkingskracht. Tot voor enkele jaren was dit een aftands schoolgebouw waarvan het uitzicht werd bepaald door aan elkaar geschakelde barakken en containers. De school behielp zich met allerlei middelen. De verf bladerde van de muren. Daar waar het plafond was verzakt, gaven leerkrachten les tussen de metalen stutpalen. 2 Een ander kenmerk van het schoolgebouw was dat er in vele ad-hocprojecten voortdurend gebouwen en gebouwtjes waren bijgeplaatst. Dat leidde tot een onoverzichtelijk geheel dat geen enkele visie op onderwijs of op de school in een bepaalde buurt weerspiegelde. Het gebouw was zeker ook problematisch naar duurzaamheid, verwarmbaarheid en energiezuinigheid. De staat van de school was schrijnend maar deze situatie is zeker geen unicum in Vlaanderen. Veel scholen worden herbouwd en verbouwd op grond van crisisbeheer en een ad-hocbenadering. Sint-Ursula, Laken: totaalbeeld voor de verbouwing 2 Vlaamse Bouwmeester (2009). Dossier scholenbouw. Brussel: Vlaamse Bouwmeester. p

6 2.2 Aanpak Om een bouwproject op een goede manier te kunnen ontwerpen en uitvoeren, moet een architect kunnen vertrekken vanuit een goed voorbereide projectdefinitie. De bouwheer samen met het schoolteam en de ouders moeten nadenken over de identiteit en het pedagogische concept van de school: Welke soort school willen we zijn? Wat vinden we belangrijk en wat zijn de consequenties daarvan? Hoe geven we dit vorm? Welk type scholen kunnen wij bouwen? Hoe zien we het onderwijs in klassen? Willen we transparante klassen of willen we geen klassen meer? Hebben we een polyvalente zaal nodig en welke functies moet die bekleden? In de projectdefinitie was het zeker een vernieuwend gegeven dat de opdrachtgevers van de nieuwe school zowel een school als een buurtcentrum wilden maken: een schoolgebouw dat buiten de schooluren openstaat voor buurtactiviteiten, zowel voor buurtbewoners als voor verenigingen uit de buurt. Een schoolgebouw is dure infrastructuur. Het is geen duurzaam idee om die slechts een beperkt deel van de dag in gebruik te nemen. Zowel in Vlaanderen als in andere Europese landen zijn er interessante projecten te vinden die op een andere manier omgaan met de ruimte in en rond de school. Het is belangrijk om de goede praktijken in Vlaanderen en in andere Europese landen te kennen, te bezoeken en te analyseren. Voor vergelijkbare problemen hebben andere landen vaak al oplossingen bedacht die vertaalbaar zijn naar onze context. Wij zijn bij het plannen van dit gebouw enkele keren op bezoek geweest in Groningen om inspiratie op te doen bij de Vensterscholen. Toch is dit enigszins een ander concept dan wij uitgetekend hebben. De Vensterscholen integreren eveneens andere functies in het schoolgebouw, naast de gemeenschapsfunctie, gaat het daar ook om overheids- en loketfunctie. Dit levert het voordeel op dat ouders en andere buurtbewoners voor allerlei zaken in de school moeten zijn en dat er daardoor een grotere interactie hebt met de ouders en de buurt. Vooralsnog was dit hier niet het geval. 2.3 Inplanting in de stad en planopbouw Specifiek aan de opdracht was de inplanting binnen het bouwblok. De schoolsite bevindt zich op 2 percelen aan weerszijden van het bouwblok, verbonden door slechts een pad. Het bouwperceel ligt aan de zuidzijde, de groene speelplaats aan de noordzijde. De terreinen liggen achter een tuinmuur en vormen een behoorlijk groot groen gebied in het midden van de stad. Het te realiseren bouwvolume was erg groot in verhouding tot het beschikbare hoekperceel. Een bijna onmogelijke opdracht. Daarenboven wilden we de mooie bestaande bomen en de typische tuinmuur behouden. Ook de groene omgeving was een belangrijk vertrekpunt bij het ontwerp. Veel energie ging dan ook naar het inpassen van het volume in de omgeving. We spiegelden als het ware de omgeving; het hoge spitse kopvolume spiegelt de tegenoverliggende hoek, het lage staartvolume spiegelt de ernaast gelegen villa van de Franstalige school. Het hellende dak verbindt deze 2 hoogtes en verleent het volume zijn typische vorm. Binnen het brede school- concept is het belangrijk om een goede planorganisatie uit te werken. Dat uit zich zowel in de inplanting in de straat als voor de doorstroming binnen in het gebouw (en de mogelijkheid om ruimtes af te sluiten of toegankelijk te maken).toegankelijkheid en afscherming van de specificiteit van de ruimten vormen een van de sleutelconcepten van het project. Door een doordachte planning en ontwerp zijn alle ruimtes op het gelijkvloers en op de 6

7 bovenverdieping ook toegankelijk voor anderen. De klaslokalen kunnen bij avondactiviteiten gemakkelijk worden afgesloten. Bij het concipiëren van dit gebouw zijn we ervan uitgegaan dat het duurzaam moet zijn in zijn basisstructuren zodanig dat het op termijn ook voor andere functies (kantoorruimte, gemeenschapsvoorzieningen, ) bruikbaar kan zijn. Dit is het concept van de intelligente ruïne. Niettegenstaande we moesten werken in een erg complexe context, streefden we toch naar een efficiënte en flexibele planopbouw. We hebben de twee trapkokers gecentraliseerd. Hierdoor ontstaan twee grote kolomvrije oppervlaktes die op termijn anders kunnen worden ingedeeld. De klassen zijn momenteel opgebouwd uit lichte wanden. 2.4 Wandeling door een bijzondere school De sterke randvoorwaarden van het project hebben geleid tot een reeks van erg concrete ontwerpinterventies. Alles samen vormen ze een bijzondere school met een sterke identiteit en belevingswaarde. We lichten enkele ontwerpconcepten toe aan de hand van een wandeling doorheen het gebouw Meervoudige verschijningsvorm: schoolgebouw huis in de straat Het ontwerp komt los van de scholensite, de focus ligt op de positionering in de straat. Het is niet meteen duidelijk dat dit om een schoolgebouw gaat; het zou ook een groot huis kunnen zijn. Het weerspiegelt de vormgeving van de omgevende woningen. Op een van de straathoeken wordt dit uitgedrukt aan de hand van een sculpturaal volume. Het is een snijvorm die uit de projectie van naburige kroonlijsten en gevelvlakken wordt verkregen. Een knik op de hoogste punt bevestigt de straathoek. Het front wordt afgeknikt om een toegang te markeren. Een terugsprong van het volume maakt plaats voor een voorplein en spaart een bestaande bomenrij. Een zaal is deels ingegraven om de horizon van de ommuring niet te verstoren. 3 3 Châtel, G., Van Den Driessche, M., Van Gerrewey, C., Vanmeirhaeghe, T. & Verschaffel, B. (2006). De school als ontwerpopgave. Schoolarchitectuur in Vlaanderen , Brussel, Vlaamse overheid, Team van de Vlaamse bouwmeester, p

8 Sint-Ursula, Laken: een huis in de straat Articulatie van een dubbele toegang: gemeenschapscentrum - school Het ontwerp voorziet in twee toegangen: de schoolpoort doorbreekt de tuinmuur en geeft toegang tot het voorplein. Hier kunnen de kinderen samenkomen om de school binnen te gaan; hier wordt de groep ontbonden om de school te verlaten. Een tweede deur ontsluit de buurtruimten (de refter, de sportzaal, het polyvalent lokaal). Ze bevindt zich op een straathoek waar het gebouw een inham maakt. De toegang is uitgerust met een sas, onthaal, vestiaire en sanitair. De buurbewoners worden hierdoor als specifieke gebruikers aangesproken, anders dan de leerlingen. Het realiseren van een dubbele toegang voor de kinderen én voor de buurt maakt dit ontwerp specifiek. Een ingang tot een school is een uiting van de openheid voor de wereld enerzijds en de afscherming van de pedagogische ruimte anderzijds. 8

9 Sint-Ursula, Laken: dubbele toegang Speelse ruimte: bewegen en kijken We hebben een andere school gebouwd waar we met heel veel kleuren werkten. In Laken was dit niet het geval, toch is het een heel speelse school geworden. Van de ene ruimte naar de andere kijken, van de ene kamer naar de andere rennen en terug, dat is zo fascinerend voor kinderen. Ook vinden kinderen het uitermate leuk als ze via een lusvormige circulatie uitkomen op dezelfde plek. Voor een kind is dat uitermate verrassend. Kleine planaanpassingen creëren soms veel extra gebruiksmogelijkheden. Bijvoorbeeld vanaf de berging van de sporthal kan men via een trapje rechtstreeks ontsnappen naar achteren. De berging is zo bruikbaar als backstageruimte voor het schooltoneel. In de duplex boven de berging zijn de kleedkamers verwerkt. Een raampje kijkt vanuit het gangetje terug naar de zaal, als vanuit een arendsnest. Door de twee parallelle trapkokers kunnen de kinderen zelf hun (speelse) weg kiezen. Kinderen kunnen zelf kiezen hoe ze circuleren in die school. Om te voldoen aan de brandveiligheid hadden we een extra dwarse trap nodig tussen deze 2 trappenkokers. Deze trap die de helling in het dak volgt expliciteert de keuzemogelijkheden in circulatieweg. De dubbelhoge gang wordt plots een intrigerende ruimte. 9

10 Sint-Ursula, Laken: speelse ruimte De klas als een beschermde leeromgeving De wanden van de klassen garanderen transparantie én bescherming. Ze zijn bekleed met multiplex waardoor ze gemakkelijk te onderscheiden zijn van de gangen. De klassen zijn opgevat als beschermde kamers die in contrast staat met de publieke delen die worden opengesteld. De houten bekleding van het interieur en de wisselende oriëntatie geven elke klas een specifieke sfeer en voorkomen. 10

11 Sint-Ursula, Laken: de klas als beschermde leeromgeving Hoogteverschillen in de ervaring van het kind Het werken met variërende hoogte is ook een thema binnen het ontwerp. Het verschil in grootte maakt dat de ervaring van een kind heel anders is dan die van een volwassene. Er zijn dan ook ramen die heel laag zijn en ramen die hoger zitten. Ook dit leidt tot ontdekken en maakt nieuwsgierig naar de structuur van het gebouw. Ook uitzicht op wat er gebeurt op de gang of vanuit de gang naar de klas wordt belangrijk. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat op de kleuterverdieping de gang werkelijk als een verlenging van de klas wordt gebruikt. Sint-Ursula, Laken: hoogteverschil en ervaring De idee van opgroeien in de school De school bestaat uit een sequens van lokalen waarbinnen er een logische volgorde zit in de opeenvolging van de klassen: hoe ouder de leerlingen, hoe hoger ze in het gebouw zitten. De kinderen doorlopen letterlijk de school. Naarmate ze ouder worden, bereiken ze de hogere verdiepingen. Elke klas heeft zicht op de omgeving: de kleuterklassen kijken uit op het nabije groen van het bouwblok, de hoogste klas kijkt uit over de skyline van Brussel, over de wereld. Deze opbouw weerspiegelt de idee van de school als een afzonderlijk opvoedingsmilieu tussen de erg beschermde omgeving van het gezin en de brede en erg concurrentiële maatschappij. De school begeleidt de kinderen in hun ontwikkeling en bereidt ze voor op een plaats in deze wereld 11

12 12 Sint-Ursula, Laken: opgroeien in de school

13 2.5 Resultaten De realisatie van de school heeft een aantal positieve effecten teweeggebracht, zowel op de samenstelling van de leerlingen als op het gedrag van de leerlingen. Zo hebben in Laken de ouders zich verenigd om via Facebook actief nieuwe leerlingen te rekruteren. Dat heeft meteen gewerkt. Er is een soort van community opgestart om naar deze school te gaan. In enkele jaren tijd heeft de school zich ontpopt van concentratieschool naar gemengde buurtschool. We zijn er eveneens van overtuigd dat infrastructuur effect heeft op schoolprestaties, bijvoorbeeld door de manier waarop de infrastructuur aanzet tot structuur, concentratie en rust. Maar er zijn zeker ook effecten op de sociale interactie tussen de ouders en de school. Tal van samenwerkingsverbanden worden opgezet volgens het brede school -principe. We kunnen stellig concluderen dat de realisatie van schoolinfrastructuur, niet alleen het architecturaal ontwerp, maar ook het bouwproces zelf, daadwerkelijk een mooie kans is om hechtere en meer duurzame schoolgemeenschappen te vormen. Er is een belangrijke rol weggelegd voor het beleid om alle kansen te scheppen voor een meer inspirerende toekomst. Sint-Ursula, Laken: totaalbeeld na de verbouwing 13

In ruimte naar de Brede School

In ruimte naar de Brede School Studiedag starten met een brede school 24 oktober 2012 In ruimte naar de Brede School Onderzoek naar de ruimtelijke vertaling van een pedagogisch en maatschappelijk concept Een beperkende ruimtelijke context

Nadere informatie

Een typologisch onderzoek naar de relatie tussen theorieklassen en praktijklokalen

Een typologisch onderzoek naar de relatie tussen theorieklassen en praktijklokalen Middenschool en Koninklijk Atheneum D Hek Landen ASO TSO BSO UGent 1 ste MASTER SUMMERCLASS Docenten Jelle Laverge, Maarten Van Den Driessche, Bart Verschaffel en Wouter Willems Concept: Bert Goetvinck

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Een groenzone in relatie met de school en de omgeving

Een groenzone in relatie met de school en de omgeving Sint-Bernardusschool Knokke Kleuter-Lager onderswijs-aso Henri Van de Velde Instituut 1 ste master Docenten Lieven Achtergael en Steve Salembier Bert Faveer - Thijs Kennis - Lucy O Reilly situering De

Nadere informatie

00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1

00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1 00020_16~APPARTEMENT VESTER / 1 Appartement Vester uitbreiding interieur, Amsterdam Programma: een extra verdieping van 50 m2 met werkkamer, een extra ouderslaapkamer en badkamer, een vernieuwde keuken

Nadere informatie

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR

RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR RENOVATIE WONING GENTBRUGGE ATELIER TOM VANHEE DEELNEMINGSDOSSIER ARC AWARDS 2013 - ARCHITECTUUR p2 atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 tom@ateliertomvanhee.be

Nadere informatie

Vlaamse Scholenbouw via dbfm

Vlaamse Scholenbouw via dbfm Vlaamse Scholenbouw via dbfm Scholenprogramma Vlaams Bouwmeester Inhaalbeweging scholenbouw in Vlaanderen via DBFM - Decreet 7 juli 2006 - AGIOn organiseert het project en de selectie van de private partner

Nadere informatie

renovatie woning Gent

renovatie woning Gent renovatie woning Gent atelier tom vanhee Verboeckhavenstraat 99, 1030 Brussel t/f 02 245 16 18 m 0496 12 74 38 www@ateliertomvanhee.be RENOVATIE WONING GENT WOONVOLUME MET RAMEN ALS SCHILDERIJEN PROJECT

Nadere informatie

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren

1 Doe jij ook mee?! Team in beweging - Nu beslissen Steunpunt Diversiteit & Leren Nu beslissen De motieven om te starten met leerlingenparticipatie kunnen zeer uiteenlopend zijn, alsook de wijze waarop je dit in de klas of de school invoert. Ondanks de bereidheid, de openheid en de

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Dit onderzoek gebeurde in twee fasen.

Dit onderzoek gebeurde in twee fasen. De uitbereiding van het Groenendalcollege te Merksem is het afstudeerproject van Johan Berteloot in het Academisch jaar 2007-2008. Vanuit de Vlaamse Bouwmeester werd er een haalbaarheidsonderzoek gestart

Nadere informatie

STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere

STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere 1. Situering 2. Vlaanderen in AcEe: verleden, heden en toekomst 3. Uitdagingen 4. Voorgestelde oplossingen Om de doelstellingen van het Pact 2020 te kunnen bereiken

Nadere informatie

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers

Inspirerende werkplekken. In opdracht van diverse opdrachtgevers In opdracht van diverse opdrachtgevers 1/5 M3H heeft diverse kantoor interieurs verbouwd. Vaak bestaat het ontwerpconcept uit werkplekken rondom een bijzonder meubel met een opvallende uitstraling. In

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur:

NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK. Willebroek, België. Periode: 2009-2012. BRUT architecture and urban design. Stabiliteitsingenieur: NIEUW ADMINISTRATIEF CENTRUM WILLEBROEK Type opdracht: Offertevraag Locatie: Willebroek, België Oppervlakte: 5.000 m² bruto Bouwkost: 7.000.000 excl BTW Periode: 2009-2012 Opdrachtgever: Architect: Projectondersteuning:

Nadere informatie

INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL. Opdrachtgever I Particulier. Datum I 2004 - opgeleverd. Credits I PTA

INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL. Opdrachtgever I Particulier. Datum I 2004 - opgeleverd. Credits I PTA SMALL INTERIEUR CASCO APPARTEMENT KARTUIZERSSTRAAT I BRUSSEL Datum I 2004 - opgeleverd KANGOEROEWONING ASSE Datum I 2007 - opgeleverd De hoeve bestaande uit 2 gebouwen rond een binnenplaats wordt uitgebreid

Nadere informatie

First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse

First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse Thonetlaan 98-100 2050 Antwerpen-Linkeroever Inleiding.

Nadere informatie

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel Inhoud Vooraf: Steunpunt Diversiteit en Leren 1. Wat is een Brede School? 2. Welke impact ervaren de proefprojecten? 3. Brede school in de toekomst 4. Standpunt VVJ Brede School in Vlaanderen en Brussel

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

ZICHT VANAF DE N80. masterplan BURO II - bouwcommissie Sint-Truiden dd. 2007.06.05. p. 1

ZICHT VANAF DE N80. masterplan BURO II - bouwcommissie Sint-Truiden dd. 2007.06.05. p. 1 ZICHT VANAF DE N80 masterplan BURO II - bouwcommissie Sint-Truiden dd. 2007.06.05. p. 1 CONCEPT CONCEPT MASTERPLAN De site van het kasteel Van Peten is een terrein van 6 ha groot. Komende van Velm toont

Nadere informatie

Aanpasbaar bouwen, kostprijs?

Aanpasbaar bouwen, kostprijs? Aanpasbaar bouwen, kostprijs? Hannelore Knevels, sectorarchitect vmsw Aanpasbaar bouwen, kostprijs? Inhoud presentatie 1. Situering VMSW 2. C2008 3. Kostprijs aanpasbaar bouwen 4. Voorbeeldprojecten 5.

Nadere informatie

Uitstekend isoleren, een prioriteit CP 130 & Hi-Finity

Uitstekend isoleren, een prioriteit CP 130 & Hi-Finity how! EDITIE VOORJAAR 2015 Creatief verbouwen Van donker naar licht Het exterieur, een vervolg van het interieur Uitstekend isoleren, een prioriteit CP 130 & Hi-Finity Ontvouw je leefruimte met de magische

Nadere informatie

Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang

Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang Ronde 4 Ayse Isçi Onderwijscentrum, Gent Contact: ayse.isci@gent.be Positief omgaan met meertaligheid in het basisonderwijs en in de buitenschoolse opvang Meertaligheid in het onderwijs en in de opvang

Nadere informatie

KUNST- EN HOEFSMEDERIJ ANDERLECHT. BURO II & ARCHI+I urban planning architecture engineering interior design

KUNST- EN HOEFSMEDERIJ ANDERLECHT. BURO II & ARCHI+I urban planning architecture engineering interior design KUNST- EN HOEFSMEDERIJ ANDERLECHT BURO II & ARCHI+I urban planning architecture engineering interior design Rue J. Jordaensstraat 18a, B-1000 Brussel-Bruxelles T +32 2 641 88 00 F +32 2 640 53 55 E info@b2ai.com

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Visietekst Geschreven voor en met afbeeldingen van TROMP PARTNERS ARCHITECTEN. Combinatiegebouw voor SO en VSO de Zevenster Lelystad.

Visietekst Geschreven voor en met afbeeldingen van TROMP PARTNERS ARCHITECTEN. Combinatiegebouw voor SO en VSO de Zevenster Lelystad. Visietekst Geschreven voor en met afbeeldingen van TROMP PARTNERS ARCHITECTEN. Combinatiegebouw voor SO en VSO de Zevenster Lelystad. Leerlingen bereiden zich op de Zevenster voor op hun stap naar de maatschappij.

Nadere informatie

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend!

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! 1 Projectoproep Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! Deelnemingsformulier 2015 Hart voor Handicap streeft naar een warme en inclusieve samenleving. Een samenleving waar iedereen van tel is. Een

Nadere informatie

MET ZICHT MET ZICHT. NEXT architects Kauwgomballenfabriek Paul van Vlissingenstr. 2a 1096 BK Amsterdam The Netherlands

MET ZICHT MET ZICHT. NEXT architects Kauwgomballenfabriek Paul van Vlissingenstr. 2a 1096 BK Amsterdam The Netherlands NEXT architects Kauwgomballenfabriek Paul van Vlissingenstr. 2a 1096 BK Amsterdam The Netherlands NEXT architects Beijing Emperor House #1101 136 Andingwaidajie Dongcheng Qu 100011 Beijing China MET ZICHT

Nadere informatie

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw

Vormingsaanbod Kind & ruimte. Vormingsaanbod 2014-2015. kind & samenleving vzw Vormingsaanbod KIND & RUIMTE 2014-2015 kind & samenleving vzw 1 Inhoud 1.Intro 3 2.Onze vormingen 2.1. Over de kansen en uitdagingen van inspraak 5 2.2. Hoe creëer je een goed speelterrein? 5 2.3. Quick

Nadere informatie

Verre van oer-hollands

Verre van oer-hollands Verre van oer-hollands Als de architect voor het eerst over het perceel wandelt, ziet hij het huis al bijna voor zich. Dit is de plek voor een spannend huis. Een huis dat niet onmiddellijk alles prijsgeeft,

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Thuis in de Stad -prijs 2011. Inschrijvingsformulier. Digitaal opsturen naar info@thuisindestad.be U krijgt een ontvangstmelding

Thuis in de Stad -prijs 2011. Inschrijvingsformulier. Digitaal opsturen naar info@thuisindestad.be U krijgt een ontvangstmelding Thuis in de Stad -prijs 2011 20060623-1 Inschrijvingsformulier Digitaal opsturen naar info@thuisindestad.be U krijgt een ontvangstmelding Waarvoor dient dit formulier? Met dit formulier dingt u mee naar

Nadere informatie

CONIX RDBM ARCHITECTS. Christine CONIX ( 20/05/1955 in Lier)

CONIX RDBM ARCHITECTS. Christine CONIX ( 20/05/1955 in Lier) CONIX RDBM ARCHITECTS Christine CONIX ( 20/05/1955 in Lier) studie: Architectuur aan het Hoger Instituut voor Architectuurwetenschappen Henry van de Velde te Antwerpen, diploma in 1978. Christine Conix

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Op stap naar Brede Scholen in Brussel

Op stap naar Brede Scholen in Brussel Brede school Buiten de lijntjes 1 Op stap naar Brede Scholen in Brussel Een kijkje achter de schermen 1 Brede Scholen in Brussel 28 erkende Brusselse Brede Scholen 2014 Bron: VGC algemene directie Onderwijs

Nadere informatie

Stafmobiliteit gewikt en gewogen

Stafmobiliteit gewikt en gewogen Stafmobiliteit gewikt en gewogen Isabelle De Ridder Vlaamse Onderwijsraad Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) Strategische adviesraad voor het beleidsdomein onderwijs en vorming - Opdracht: o Adviezen op vraag

Nadere informatie

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School Brede School Te downloaden op www.vlaanderen.be/bredeschool Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen en jongeren Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

Groene schoolspeelplaatsen: voorbeelden en links

Groene schoolspeelplaatsen: voorbeelden en links Groene schoolspeelplaatsen: voorbeelden en links Vergroening van schoolspeelplaatsen staat in Vlaanderen nog in de kinderschoenen. Toch zijn er hier en daar al pioniers en zijn er enkele heel mooie voorbeelden

Nadere informatie

3 Basisscholen Getsewoud

3 Basisscholen Getsewoud 3 Basisscholen Getsewoud Basisscholen Getsewoud 3 scholen onder 1 dak Flexibiliteit Getsewoud is een grote nieuwbouwwijk in Nieuw Vennep, een onderdeel van de gemeente Haarlemmermeer. Het scholencomplex

Nadere informatie

GEMEENTEHUIS ESSEN. Project. Bouwheer. Bebouwde oppervlakte. Uitvoeringstermijn. Bouwkosten

GEMEENTEHUIS ESSEN. Project. Bouwheer. Bebouwde oppervlakte. Uitvoeringstermijn. Bouwkosten Project Uitbreiding gemeentehuis Essen -Twee delen nieuwbouw -Fietsenberging en openbaar toilet -Verbouwen bestaand deel Bouwheer Gemeentebestuur Essen Adres Heuvelplein 23 2910 Essen Bebouwde oppervlakte

Nadere informatie

Geschakelde woning met een persoonlijke

Geschakelde woning met een persoonlijke Geschakelde woning met een persoonlijke inbreng Hans en Wilma hebben lang getwijfeld, verhuizen of verbouwen. De keuze is op het laatste gevallen. Met hulp van Het Fundament Architectuur en Slijkhuis Interieur

Nadere informatie

466 LEEGKERK Groningen

466 LEEGKERK Groningen LEEGKERK Groningen 466 2 466.Leegkerk.Groningen OPDRACHTGEVER Stichting Oude Groninger Kerken & Bijzonder Locaties Groningen PROJECTARCHITECT ARCHITECTUUR Jan Verrelst, Maarten Verdonschot PROJECTTEAM

Nadere informatie

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Inhoud 3 Vooraf 5 Een andere kijk op spijbelen 6 Over de diepere betekenis van kinderspel 7 Kinderen hebben zo hun kijk op quality time 8 Plan

Nadere informatie

PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM

PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM PROJECTDOCUMENTATIE DAAF GELUKSCHOOL, HAARLEM Projectgegevens Naam project: Daaf Gelukschool Locatie: Albert Verweylaan 2, Haarlem Programma: VMBO-school met twee gymzalen Opdrachtgever: Dunamare Onderwijsgroep,

Nadere informatie

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School Opdracht Steunpunt Gok Ontwikkelen visietekst Opvolgen proefprojecten Formuleren beleidsaanbevelingen Brede School? Verkenning van enkele

Nadere informatie

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE STRATEGISCH BELEID 2013 2014 NAAR EEN EFFICIËNT EN ZICHTBAAR CENTRUM VOOR REVALIDATIE UMCG Centrum voor Revalidatie Strategisch beleidsplan 2013-2014 Vastgesteld op 1 november 2012 Vooraf Met het strategisch

Nadere informatie

5. Typologieën voor bebouwing

5. Typologieën voor bebouwing 5. Typologieën voor bebouwing Met de eerder genoemde landschappelijke nrichting als basis is tijdens workshops gediscussieerd over geschikte vormen van bebouwing in het gebied. Belangrijke conclusie daarin

Nadere informatie

Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School

Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School Piet Van Avermaet Inhoud Voorstelling SDL Kennismaking Stellingen Taal, taal leren, talige

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Samenwerken over sectoren heen

Samenwerken over sectoren heen Samenwerken over sectoren heen Inhoud In deze workshop wordt de betekenis en de meerwaarde van samenwerken tussen verschillende organisaties uitgewerkt. We schetsen hoe zo n samenwerking kan evolueren,

Nadere informatie

ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE!

ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE! ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE! In Atheneum Brussel gaat een heel specifieke onderwijswereld voor je open. Met lessen die het klaslokaal overstijgen, kleine leerlingengroepen,

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

Vlaams Netwerk Toegankelijk Bouwen EFRO VNTB. Peter Deboutte, vzw In-HAM 9 maart 2010

Vlaams Netwerk Toegankelijk Bouwen EFRO VNTB. Peter Deboutte, vzw In-HAM 9 maart 2010 Vlaams Netwerk Toegankelijk Bouwen EFRO VNTB Peter Deboutte, vzw In-HAM 9 maart 2010 Uitvoerende Partners Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Contactpersonen: J. Desmyter & S. Danschutter

Nadere informatie

Wonen boven de school; 6 woningen en een brede school op een wijdse helling in Erembodegem

Wonen boven de school; 6 woningen en een brede school op een wijdse helling in Erembodegem Wonen boven de school; 6 woningen en een brede school op een wijdse helling in Erembodegem DE KLEIE ZAVEL EREMBODEGEM Projectnaam: De Kleine Zavel, Locatie: Erembodegem, België Opdrachtgever: Dewaco Werkerswelzijn

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) Aanwezig: 18 leerlingen Vertegenwoordiging: Vrij Technisch Instituut Leuven, Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

De ARC14 Architectuurprijs

De ARC14 Architectuurprijs De ARC14 Architectuurprijs inzending bunkerq v.o.f. Utrecht, augustus 2014 bunkerq v.o.f. bureau voor erfgoedontwikkeling, restauratie en architectuur project: opdrachtgever: werkzaamheden bunkerq: hoofdaannemer:

Nadere informatie

zoekt gepassioneerde creatieve geesten en bedrijven Ben jij erbij?

zoekt gepassioneerde creatieve geesten en bedrijven Ben jij erbij? zoekt gepassioneerde creatieve geesten en bedrijven Ben jij erbij? De nieuwe Creative Cube. Beste vriend en/of relatie, Na 5 jaar met zeer veel plezier gewerkt te hebben in Creative Cube aan de Delftsestraat

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen De manier om succes te bereiken is op de eerste plaats een definitief, duidelijk, praktisch ideaal te hebben een doel, een doelstelling. Ten tweede moet men over de noodzakelijke middelen beschikken om

Nadere informatie

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM STUDIO HELDERGROEN HAARLEM titel opdrachtgever ontwerpteam programma oplevering Studio Heldergroen Droste silo Haarlem Heldergroen Eerlijke Communicatie Zecc Architecten, Heldergroen, Vrolijk Multifunctionele

Nadere informatie

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Een aanbod van Bernard Velthuis Doel Visie Groeien door je innerlijke dialoog Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Missie Spreek tot elkaars verbeelding Talent Gesprek Creatie Gesprek Spiegel Gesprek

Nadere informatie

Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college

Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college Analyse extra scenario s uitbreiding Cals college Aanleiding Tijdens de behandeling van het bestemmingsplan voor de uitbreiding van het Cals college in het cluster van 17 februari zijn door clusterleden

Nadere informatie

Informatie-avonden nieuwbouw Sint Josephschool 14 en 15 mei 2008

Informatie-avonden nieuwbouw Sint Josephschool 14 en 15 mei 2008 Informatie-avonden nieuwbouw Sint Josephschool 14 en 15 mei 2008 Geschiedenis van de school De heer van den Helder vertelt kort de geschiedenis van de school. Ruim 25 jaar geleden had deze wijk maar liefst

Nadere informatie

Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur. Inleiding van de dag. Mieke Broeders, directeur. Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid

Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur. Inleiding van de dag. Mieke Broeders, directeur. Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur Inleiding van de dag Mieke Broeders, directeur Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid Enter Enter vzw vzw, - Belgiëplein Vlaams Expertisecentrum

Nadere informatie

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden Pedagogisch fundament handboek ikc leeuwarden pedagogisch fundament Inhoud Moreel kader IKC Leeuwarden Dit handboek is een hulpmiddel te komen tot een pedagogisch fundament voor een IKC s. Uitgangspunt

Nadere informatie

COMPLEXE STADSPROJECTEN

COMPLEXE STADSPROJECTEN KENNISCENTRUM VLAAMSE STEDEN - interlokale vereniging COMPLEXE STADSPROJECTEN draaiboek Naam website KCVS BEWONERSVERGADERING Oorspronkelijke naam document presentatie bewonersvergadering Laenhout Architecten

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

DE SPOELE ST.-NIKLAAS

DE SPOELE ST.-NIKLAAS Bouwheer OCMW Sint-Niklaas Project Nieuwbouw Zorgcentrum Woonzorgcentrum De Spoele Adres Lamstraat, 9100 Sint-Niklaas Bebouwde Oppervlakte 5338 m² ondergronds (twee lagen parking) 9403 m² bovengronds (vijf

Nadere informatie

FICHE. Architectenbureau Jan Maenhout. (Brussel) KADODDERvelden - fase 1A

FICHE. Architectenbureau Jan Maenhout. (Brussel) KADODDERvelden - fase 1A FICHE Architectenbureau Jan Maenhout (Brussel) OVER ONS Atelier M Architects+Planners bv.cvba is een multidisciplinair team van jonge ontwerpers ondersteund door ervaren architecten. Voor elke opdracht

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

bouwen - verbouwen - renoveren

bouwen - verbouwen - renoveren special bouwen bouwen - verbouwen - renoveren Renovatiespecial 30 pagina s praktische informatie en inspirerende renovatiewoningen herfsteditie 2008 Dossier verlichting: Sfeervol wonen met een juist lichtplan

Nadere informatie

Koers & Ambities 2015-2018

Koers & Ambities 2015-2018 1 Koers & Ambities 2015-2018 voorwoord Net als de wereld is stichting OOZ volop in beweging. elke dag Zie ik het Om mij heen. ONderweg Naar mijn werkplek, bij mijn directe collega s en vooral OOk in ONZe

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

Verbouwing van een herenhuis in Amsterdam-Zuid

Verbouwing van een herenhuis in Amsterdam-Zuid Verbouwing van een herenhuis in Amsterdam-Zuid Foeliestraat 16 1011 TM Amsterdam Tel +31 (0)20 4230303 Fax +31 (0)20 4230404 E-mail info@morikokira.nl Internet www.morikokira.nl Verbouwing herenhuis in

Nadere informatie

Een nieuw sportcomplex als schakel tussen school en gemeente

Een nieuw sportcomplex als schakel tussen school en gemeente Sint-Aloysiusinstituut Geel ASO TSO - BSO KULeuven 2 de MASTER EINDPROJECT Docenten Peggy Winkels en Henk de Smet Steven Claes Bram Verstreken situering Het Sint-Aloysiusinstituut in het centrum van Geel

Nadere informatie

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WAT? Voor u ligt een kijkwijzer om het beleidsvoerend vermogen van uw school in kaart te brengen. De

Nadere informatie

Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam

Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam 1 Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam Doel We vinden het belangrijk om een gedragscode voor leerkrachten, ouders en directie op te stellen, waarin

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

TEAM OO 2414 B BEL ARCHITECTEN BVBA ONTWERP VOOR HET VERBOUWEN VAN EEN OUD RTT-GEBOUW NAAR DE ACADEMIE VOOR WOORD EN MUZIEK TE KAPELLEN

TEAM OO 2414 B BEL ARCHITECTEN BVBA ONTWERP VOOR HET VERBOUWEN VAN EEN OUD RTT-GEBOUW NAAR DE ACADEMIE VOOR WOORD EN MUZIEK TE KAPELLEN TEAM OO 2414 B BEL ARCHITECTEN BVBA ONTWERP VOOR HET VERBOUWEN VAN EEN OUD RTT-GEBOUW NAAR DE ACADEMIE VOOR WOORD EN MUZIEK TE KAPELLEN TEAM OO 2414 B ONTWERP ARCHITECTUUR BEL ARCHITECTEN BVBA & STABILITEITSSTUDIE

Nadere informatie

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool Metropolitan Voka Metropolitan bouwt aan de Brusselse metropool Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, bundelt zijn werking in de Brusselse

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend A4 December 2009 LEIDINGGEVEND A4 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend

Nadere informatie

Comfortabel wonen in het centrum

Comfortabel wonen in het centrum Comfortabel wonen in het centrum Urban link bouwt uw dromen uit! Door onze jarenlange ervaring in projectontwikkeling weten wij wat u als koper wil. Als het nu om een investering gaat of een eigen woning

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN EISEN EIGEN WONING

PROGRAMMA VAN EISEN EIGEN WONING Bijlage III PROGRAMMA VAN EISEN EIGEN WONING De eisen die in een zogenaamd programma van eisen worden opgenomen bestaan grofweg uit drie soorten: Functionele en ruimtelijke eisen Materiaaleisen, vorm en

Nadere informatie

Programma van eisen voor uw eigen woning

Programma van eisen voor uw eigen woning Programma van eisen voor uw eigen woning De eisen die in een zogenaamd programma van eisen worden opgenomen bestaan grofweg uit drie soorten: 1. Functionele & ruimtelijke eisen 2. Materiaaleisen, vorm

Nadere informatie

Schoolportret Een duurzame basisschool

Schoolportret Een duurzame basisschool Schoolportret Een duurzame basisschool cbs De Hoeksteen Maresiusstraat 24 9746 BJ Groningen Tel: 050-553 08 78 Directeur: G. Alssema Locatieleider: A. Rensen - van Dam info@dehoeksteen.nl www.dehoeksteen.nl

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

basisschool De Hoeksteen Bussum

basisschool De Hoeksteen Bussum basisschool De Hoeksteen Bussum case Grootschalige verbouwing met aangrenzende nieuwbouw van basisschool De Hoeksteen in Bussum. opdrachtgever Basisschool De Hoeksteen oplevering 2004 aannemer Heijmerink

Nadere informatie

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel

Portfolio. Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Portfolio Architectenmarkt Capelle aan den IJssel Kavelwoning.nl de website met moderne zelfbouw woningen voor particulieren Kavelwoning.nl is opgezet door met als doel om het woningaanbod voor particulieren

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Het Land van Maas en Waal is echt rivierenlandschap. Het is open, vlak en kent een rationele verkavelingsstructuur. Het is ook een waardevol weidevogelgebied.

Nadere informatie

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS CD&V 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST ONDERWIJS DE AANPAKKERS VAN MORGEN ZITTEN VANDAAG IN MIJN KLAS. ONS VLAAMS ONDERWIJS IS TOP! PARTICIPATIE VAN KINDEREN VANAF 3 JAAR IN HET ONDERWIJS HEEFT

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie