Doelgroep Doofblinde kinderen van 3 tot 20 jaar.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doelgroep Doofblinde kinderen van 3 tot 20 jaar."

Transcriptie

1 16. Medium onderwijsarrangement voor doofblinde leerlingen van 3 tot 20 jaar Doelgroep Doofblinde kinderen van 3 tot 20 jaar. Uitgangspunt Uitgangspunt bij het bieden van onderwijs aan leerlingen met doofblindheid van 3 tot 20 jaar, is een fexibele invulling van het onderwijsarrangement doofblindheid middels de uitvoeringen medium support, medium co- teaching en intensief. Hierbij wordt aangesloten bij de behoeften van kind en ouders, vanuit de onderbouwing zo thuisnabij mogelijk en passend bij de onderwijsbehoefte van de leerling met doofblindheid. Dit betekent dat minimaal 3 leerlingen, bij voorkeur in één klas deelnemen aan een onderwijsprogramma binnen een regionaal samenwerkingsverband waarmee een samenwerkingscontract is afgesloten, met ondersteuning van een expert doofblindheid. De visie op doofblindheid is altijd leidend.* Tijd & Aandacht Voor het mediumarrangement is er stuctureel expertise cluster 2 aanwezig. De inzet wordt enerzijds bepaald door het budget en anderzijds door de contractering tussen klant en cluster 2. Onderwijsmaterialen & Curriculum Afankelijk van het ontwikkelingsperspectief van de leerling wordt een individuele leerroute opgesteld, waarbij gebruik wordt gemaakt van beschikbare leerlijnen van de school en/of de leerlijnen doofblindheid. Zeer specialistisch en zeer intensief onderwijs gericht op interactie, communicatie en taalontwikkeling. Tactiele en visuele ondersteuning van het leerprogramma is voorhanden, audiologische en visuele hulpmiddelen zijn beschikbaar. Expertise (kennis & vaardigheden) De ondersteuning van een expert doofblindheid kan bestaan uit onderwijsbegeleiding, systeem- en of leerlingbegeleiding, coaching on the job, Interactie Communicatie Begeleiding. De uitvoering wordt gedaan door leerkracht(en)/ begeleiders van de betrefende school samen met de expert doofblindheid, die een gedeelte van de week aanwezig is. Cluster 2 heeft in dit arrangement ondersteuningsplicht. Fysieke omgeving Het lokaal is zo goed mogelijk ingericht en aangepast, zodat het voor de leerling met doofblindheid een veilige, voorspelbare en dynamisch leeromgeving is. Samenwerking Intensieve afstemming tussen thuis- school- zorg is belangrijk om zo optimaal mogelijk aan de onderwijsbehoefte van de leerling met doofblindheid te voldoen. Expert doofblindheid coördineert dit samen met school. Waar nodig betekent dit dat de expert doofblindheid ook thuis en/ of in de zorg adviseert en ondersteunt. *In het onderwijs aan leerlingen met doofblindheid wordt gewerkt vanuit de visie dat kinderen met doofblindheid zich zo optimaal mogelijk ontplooien, zodat hun zelfredzaamheid vergroot en ze zo goed mogelijk toegang krijgen tot een sociaal leven. Voor iedere leerling willen we een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven bereiken, door hem een betere toegang te geven tot informatie, communicatie en mobiliteit. Daarvoor bieden wij een veilige, voorspelbare omgeving, hanteren wij een tactiel georiënteerde benadering, zijn wij competente communicatiepartners en bieden wij continuïteit. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn: focus op interactie & communicatie aangepaste omgevings- en houdingsvoorwaarden, 1-op-1 momenten, aangepaste leer- en hulpmiddelen, specifeke aandacht voor de nabijheidszintuigen, optimale continuïteit van begeleiding en borging van expertise.

2 Voorblad Medium OA'!A1 Veld Setting binnen de klas Setting binnen de school Tijd en aandacht De leerling volgt onderwijs binnen een aparte klas, waarbij de samenstelling kan diferentiëren in leeftijd en groote (als gevolg van het aanbod van leerlingen met doofblindheid). Ondersteuning van IB'er/zorgcoördinator door expert doofblindheid. De aandacht en tijdsverdeling over het onderwijsaanbod in de klas is doorlopend aangepast aan de onderwijsbehoefte van de leerlingen. Omvang en invulling is afankelijk van de ondersteuningsbehoefte van de deelnemende leerlingen, het kennisniveau van de leerkracht en de school en de organisatievorm van het arrangement. Ondersteuning van de school door externen: Ouders, middels educatief partnerschap Ondersteuning wordt verzorgd door de expert doofblindheid en zal bestaan uit zowel directe als indirecte begeleiding. Extra ondersteuningsmogelijkheden in de klas (bv. tolk, logopedist, klassen- /onderwijsassistent etc.). Orthopedagoog/psycholoog, maatschappelijk werk kunnen worden "ingehuurd" op basis van vraag Fysiotherapeut, ergotherapeut, KNO-arts, VG-arts, oogarts, audioloog, orthoptist en kinderpsychiater kunnen worden "ingehuurd" op basis van vraag. Onderwijsmaterialen/Curriculum Ondersteuning binnen het bestaande lesprogramma door de expert doofblindheid. Ten behoeve van de leerling: Ten behoeve van de school: Afankelijk van het ontwikkelingsperspectief van de leerling wordt een individuele leerroute opgesteld, waarbij gebruik wordt gemaakt van Voor beschikbare het behalen leerlijnen van van de doelstellingen de school en/of de wordt leerlijnen gebruik doofblindheid. gemaakt van beschikbare of zelf ontwikkelde leerlijnen Voor het behalen van doelstellingen wordt altijd de leerlijn communicatie doofblindheid gehanteerd. Ondersteuning RT'er/ IB'er/zorgcoördinator op expertise doofblindheid. Indien nodig wordt aanvullend gebruik gemaakt van beschikbare andere of zelf ontwikkelde leerlijnen. Visuele en/ of audiologische ondersteuning van het leerprogramma ( zo nodig uit depot onderwijs doofblindheid). De uitstroomprofelen doofblindheid en de daarbij behorende opbrengsten worden gehanteerd. Advisering CvB. Zeer specialistisch en zeer intensief onderwijs gericht op interactie, communicatie en taalontwikkeling. Toegankelijk maken en aanpassen van leerstof. Toegankelijk maken van interactie/ communicatie en instructie: De communicatie en interactie in de klas sluit aan bij het taalbegripniveau van de leerling Het individuele communicatiesysteem, tactiel, visueel, auditief, manueel, is uitgangspunt bij interactie en instructie. Technische of onderwijskundige aanpassingen worden zoveel mogelijk gerealiseerd. Er is sprake van een pedagogisch klimaat dat veiligheid en ruimte biedt om te communiceren en te refecteren op jezelf en de omgeving. In de sociaal emotionele ontwikkeling is aandacht voor bevordering van relaties en sociale vaardigheden. Tactiele en visuele ondersteuning van het leerprogramma is voorhanden, audiologische en visuele hulpmiddelen zijn beschikbaar. Daarnaast is expliciet aandacht voor het leren omgaan met en acceptatie van hulpmiddelen, zelfredzaamheid, zelfstandigheid, oriëntatie en mobiliteit. Ten behoeve van de leerkracht: Advisering en voorlichting rond specifeke interventies voor het ontwikkelen van interactie en communicatie gericht op leerlingen met doofblindheid. Advisering en voorlichting rond het leren omgaan met en acceptatie van hulpmiddelen, zelfredzaamheid, zelfstandigheid, oriëntatie en mobiliteit. Adviseren bij het schrijven van het ontwikkelingsperspectief met name rondom belemmerende factoren doofblindheid gerelateerd. Adviseren rondom het gebruik van beschikbare of zelf ontwikkelde leerlijnen voor het behalen van doelstellingen. Ondersteunen van de leerkracht/ begeleider in de rol van co- teacher. Scholing en voorlichting verzorgen voor leerkrachten/ begeleiders. Expertise (kennis, didactische vaardigheden) De expert doofblindheid heeft allround kennis over doofblindheid, maar heeft daarnaast een aanvullende specialisatie onderwijs doofblindheid. Dit betekent dat Bij de expert werving, beschikt selectie over de en kennis opleiding en competenties van de leerkracht zoals opgenomen die het in het bijbehorende bekwaamheidsmodel groepsleerkracht arrangement mede vormgeeft kunnen de kennis en competenties zoals opgenomen het bekwaamheidsmodel groepsleerkracht en klassenassistent doofblindheid worden meegenomen. kan Interactie Communicatie Begeleiding ( of VHT, VIB) geven Multidisciplinaire beschikbaarheid van een logopedist of communicatiedeskundige, gedragswetenschapper, orthoptist, audioloog en maatschappelijk werk. kan systeembegeleiding geven Advisering CvB door expert doofblindheid. is op de hoogte en maakt zoveel mogelijk gebruik van actuele wetenschappelijke informatie kan moderne communicatietechnieken toepassen heeft de mogelijkheid om in overleg met de school andere disciplines in te schakelen zoals orthopedagoog/psycholoog, audioloog, maatschappelijk werk, fysiotherapeut, ergotherapeut, KNO arts, VG arts, oogarts, orthoptist en kinderpsychiater. En kan hiermee, ook samen met ouders, in multidisciplinair verband samenwerken rondom de leerling. De leerkracht heeft kennis en kan doelstellingen formulieren betrefende de vroege interactie en pre- symbolische taalontwikkeling kan in multidisciplinair verband samenwerken beschikt, indien nodig, over NMG-, NGT-, vierhandengebaren- of braillevaardigheden. Fysieke omgeving Samenwerking met andere instanties Het lokaal is zo goed mogelijk ingericht en aangepast, zodat het voor de leerling met doofblindheid een veilige, voorspelbare en dynamisch De leeromgeving school is zo goed is. mogelijk ingericht en aangepast, zodat het voor de leerling met doofblindheid een veilige, voorspelbare en dy Op de werkplek van de leerling is zoveel mogelijk rekening gehouden met: akoestische en optische eigenschappen (lichtinval ed.) prikkelverwerking fysieke aanpassingen Er is een mogelijkheid om gebruik te maken van extra begeleidings-, stimulerings-, en therapie ruimtes Intensieve afstemming tussen thuis- school- zorg is belangrijk om zo optimaal mogelijk aan de onderwijsbehoefte van de leerling met doofblindheid Er is waar te nodig voldoen. afstemming Expert doofblindheid met: coördineert dit samen met school. Waar nodig betekent dit dat de expert doofblindheid ook thuis en/ of in de zorg adviseert en ondersteunt. Bureau jeugdzorg De verantwoordelijkheid voor contact met ouders en andere instanties ligt bij de setng waar de ondersteuning wordt geboden. Gezinsbegeleiding (Zorg)instellingen Arbeidstoeleiding Bedrijven/ instellingen ROC's Gemeenten/ UWV

3 Procesbeschrijving en Kwaliteitsindicatoren* voor het onderwijs aan leerlingen met Doofblindheid in cluster 2 KLIK HIER OM TERUG TE KEREN NAAR HET ARRANGEMENT * De kwaliteitsindicatoren zijn vetgedrukt. Aangeboren doofblindheid Vroeg verworven doofblindheid Doofblindheid als gevolg van syndromen Bovenstaande in co- morbiditeit met andere beperkingen, waarbij doofblindheid de voorliggende beperking is Domein A. Didactisch en pedagogisch klimaat dat communicatie en taalontwikkeling stimuleert A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 Om optimale toegang tot informatie, interactie en communicatie te realiseren wordt op basis van een multidisciplinair assessment en diagnostische interventie de meest afgestemde vorm van interactie/ communicatie voor een leerling gekozen. De centrale vraag is wat de specifieke leerling op het gebied van interactie en communicatie nodig heeft om zich maximaal te kunnen ontwikkelen zowel op school als in de thuis- en/of zorgsituatie. Het gaat hier niet om een eenmalig assessment maar om dynamische handelingsgerichte diagnostiek waarbij op opeenvolgende momenten in de ontwikkeling deze vraag beantwoord wordt. Dit betekent dat de interactie en communicatie in de verschillende fases van ontwikkeling wordt afgestemd op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de leerling. Het netwerk van de leerling (ouders, vrienden, bekenden) wordt hierbij betrokken. Mogelijkheden om een meest afgestemde vorm van interactie en communicatie te realiseren: Hanteren van de principes van het natuurlijk leren met aandacht voor de nabijheidszintuigen (tast, propriocepsis, reuk, smaak) Uitgaan van een multimodale benadering, afgestemd op de situatie De inzet van Ondersteunde Communicatie: - motorisch-visuele communicatievormen (waaronder lichaamssignalen en gebarensystemen) - grafisch-visuele communicatievormen (waaronder tekeningen, foto's, picto s, symbolen) - 3 dimensionale- tactiele communicatievormen (voorwerpen als verwijzers, braille) - Akoestisch/geluid gerelateerde communicatievormen (waaronder spraakklanken) Conceptondersteunende communicatie voor leerlingen met doofblindheid waarbij sprake is van comorbiditeit met Autisme Spectrum Stoornissen De inzet van Nederlandse gebarentaal of 4-handen (=tactiele) gebaren. Hoorapparatuur of een cochleair implantaat/ hooropvoeding & hoortraining Visuele hulpmiddelen & visustraining De betrokkenheid van ouders en belangrijke anderen (het sociaal netwerk) van de leerling bij het onderwijsprogramma is cruciaal voor het vergroten van de communicatieve redzaamheid. Voor alle interventies geldt dat ze alleen kans van slagen hebben als ze tot stand komen in dialoog met leerlingen en hun omgeving. Er is systematisch aandacht voor afstemming en samenwerking tussen school- en thuissituatie en indien van toepassing, de zorg (logeren, wonen). De communicatie en interactiestijl van de medewerker is toegesneden op de individuele behoeften van de leerling: het tempo, inhoud, gebruik en vorm van de communicatie is afgestemd zodat de leerling in staat is tot waarnemen, uiten en begrijpen. De focus is gericht op fundamentele communicatieve processen (zoals onderhandelen over betekenis, het zich verplaatsen in de intentie van de ander) medewerkers maken contact met de leerling door aan te sluiten bij de communicatieve initiatieven van de leerling, te volgen, te ontvangen, te reageren, te anticiperen en uit te lokken. De medewerker is daarbij in staat het communicatieve perspectief van de leerling in te nemen en daarmee aansluiting te vinden in de interactie en communicatie. Zij zien en waarderen de communicatieve poging van de leerling. Communicatie, interactie en taalontwikkeling zijn leidend voor het onderwijsprogramma. De logopedist en/of communicatiedeskundige werken nauw samen met de leerkracht. Veiligheid, rust, vertrouwen, geborgenheid, respect, duidelijkheid, voorspelbaarheid, geduld, warmte en plezier, samen beleven en ontdekken zijn kernbegrippen in het pedagogisch klimaat. Tegelijkertijd worden leerlingen in een dynamische omgeving in hun communicatieve mogelijkheden uitgedaagd. Het gaat hierbij om het zoeken van de balans tussen uitdaging en veiligheid zodat de leerling optimale ontwikkelingskansen krijgt. Er is continuïteit van medewerkers om belangrijke voorwaarden zoals veiligheid en vertrouwen op te kunnen bouwen. De individuele communicatieve benadering van de leerling vraagt van het team rondom een leerling een doorlopend reflecteren op eigen handelen. Deze reflectie is gericht op het realiseren van de gestelde doelen en op de effectiviteit van het eigen handelen. In multidisciplinair overleg met ouders, expert doofblindheid, orthopedagoog, leerkracht en eventueel andere deskundigen kan de benadering worden aangepast. De afstemming van communicatieve modaliteiten tussen leerkracht en leerling is essentieel in het onderwijsprogramma. De nadruk ligt daarbij op de tactiele modaliteit. Medewerkers zijn opgeleid in tactiele interactie en communicatie.

4 B. Didactisch en pedagogisch klimaat dat zelfstandigheid, zelfredzaamheid en mobiliteit stimuleert B1 B2 B3 B4 Zelfontplooiing en zelfbepaling en het bevorderen van een volwaardige deelname aan de maatschappij binnen de mogelijkheden van de leerling staan centraal in het onderwijsprogramma. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is hierbij leidend. Zelfstandigheid en (sociale, praktische en communicatieve) zelfredzaamheid worden bevorderd door: - het stimuleren van autonomie in de persoonlijke verzorgingsactiviteiten en in ADL activiteiten. Deze dagelijkse activiteiten worden aangegrepen voor betekenisvolle interactie- en communicatie. - het werken vanuit de opbouwprincipes meedoen, samen doen, deels samen doen, deels zelf doen en zelf doen. Door het aanbieden van op de leerling afgestemde (visuele) handelingsscenario s/ script worden leerlingen ondersteund. De activiteiten gaan vergezeld van op de leerling toegesneden communicatie en interactie. Medewerkers benutten de alledaagse en betekenisvolle werkelijkheid voor pedagogische en communicatieve leermomenten. Vanuit een veilige en overzichtelijke omgeving wordt oriëntatie en mobiliteit bevorderd. De medeweker laat de leerling actief waarnemen en relevante informatie selecteren. De leerling leert hieraan relevante betekenis te koppelen die hem in staat stelt de eigen positie binnen de ruimte te bepalen. C. Stimuleren van overige ontwikkelingsgebieden D. Specialistisch en intensief leesonderwijs E. Ontwikkelen van geletterdheid C1 C2 C3 D1 D2 E1 E2 E3 E4 De variëteit aan mogelijkheden en beperkingen bij leerlingen met doofblindheid is groot. Naast de uiteenlopende mate van gehoor- en visus verliezen manifesteert doofblindheid zich ook vaak vanwege co- morbiditeit met andere beperkingen zoals verstandelijke beperkingen, neurologische stoornissen, motorische beperkingen en stoornissen in het autisme spectrum. Aan de basis van het onderwijstraject staat een functioneel multidisciplinair assessment. Observatie is een belangrijk onderdeel van dit assessment. Het assessment is dynamisch en vindt plaats in samenwerking met ouders. Het assessment maakt deel uit van een methodisch-cyclisch interventietraject. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is leidend. Naast de vraag hoe de toegang tot interactie en communicatie (en het leren van taal) gerealiseerd kan worden, wordt in kaart gebracht wat de mogelijkheden van de leerling zijn op het gebied van de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling, de zelfredzaamheid, zelfstandigheid, oriëntatie en mobiliteit, dagelijkse en schoolse vaardigheden. Specifieke interventies voor leerlingen met doofblindheid: Interactie en communicatie interventies Sensomotorische stimulering ter compensatie van de auditieve en visuele beperking Kijk- en visustraining Oriëntatie- en mobiliteitstraining Leren omgaan met en acceptatie van hulpmiddelen Stimulering primaire mondfuncties sociaal-emotionele ondersteuning bij (vroeg) verworven doofblindheid Bij leerlingen met doofblindheid is vaak sprake van comorbiditeit. Medische aspecten vragen aandacht bij een groot aantal leerlingen met doofblindheid. Syndromen hebben biologische en gedragsmatige gevolgen. Het lesprogramma is hierop afgestemd. Om bij de leerlingen die toe zijn aan een vorm van symbolische communicatie de taalontwikkeling te stimuleren wordt thematisch gewerkt aan de opbouw van gebaren- en/of woordenschat. Ervarend leren staat hierbij centraal: een ontwikkelingsgerichte houding werkend vanuit de zone van de naaste ontwikkeling. De leerling leert vanuit een concrete situatie waarin het opdoen van ervaringen het uitgangspunt is voor het leren. De ervaringen worden gezamenlijk gecreëerd en doorleefd. Aan deze ervaringen worden voor de individuele leerling passende communicatie, interactie en vaardigheden gekoppeld. De noodzaak voor het ervarend leren geldt voor leerlingen van alle leeftijden en beperkt zich niet tot de jonge leeftijdsgroepen. De ervaringen zijn verrijkend en stimuleren het ontwikkelen van relaties met anderen en met de omgeving. Het taalonderwijs richt zich vooral op praktisch en functioneel taalgebruik, afgestemd op het delen van individuele intenties, gedachten en emoties. Zelfstandigheid en (communicatieve) zelfredzaamheid en declaratieve communicatie staan hierin centraal. Voor een aantal leerlingen met doofblindheid is het mogelijk om aan doelen op het gebied van geletterdheid te werken. Het concept van geletterdheid wordt breed opgevat: een visueel en vormvast communicatiemiddel zoals picto s, logo s, swellpaperafbeeldingen en gebarentekeningen, geschreven letters en woorden, braille. Zo vroeg mogelijk wordt geletterdheid spelenderwijs gestimuleerd door het samen herbeleven en vastleggen van gedeelde ervaringen of door het samen boekjes kijken en (interactief) voorlezen. Door een ervaring samen opnieuw te beleven in de klasse-situatie of door een verhaal na te spelen worden leerlingen zo concreet mogelijk betrokken bij de inhoud. Ervaringsgericht lezen en schrijven maken onderdeel uit van het lesprogramma. Leerlingen experimenteren met geschreven taal. Een aantal leerlingen is in staat om methodisch te leren lezen. Hiervoor zijn passende methodes in de school aanwezig. De leerkracht is in staat deze methode waar nodig aan te passen aan de mogelijkheden van de leerling.

5 Alle scholen voor speciaal onderwijs beschikken over Commissie van Begeleiding (CvB). In een multidisciplinaire samenstelling komen Jeugdarts, de logopedist, de psycholoog/orthopedagoog, de zorgcoördinator en de directeur in. De leden van de CvB brengen tijdens hun besprekingen vanuit hun vakgebied de nodige informatie in over de leerlingen en brengen advies uit over de hulp die een leerling nodig heeft. Een multidisciplinair samengestelde Commisie van Begeleiding is structureel ingebed in de school/instelling. Leerlingen worden periodiek ingebracht volgens een systematische besprekingscyclus in de commissie.

6 Om optimale toegang tot informatie, interactie en communicatie te realiseren wordt op basis van een multidisciplinair assessment en diagnostische interventie de meest afgestemde vorm van interactie/ communicatie voor een leerling gekozen. De centrale vraag is wat de specifieke leerling op het gebied van interactie en communicatie nodig heeft om zich maximaal te kunnen ontwikkelen zowel op school als in de thuis- en/of zorgsituatie. Het gaat hier niet om een eenmalig assessment maar om dynamische handelingsgerichte diagnostiek waarbij op opeenvolgende momenten in de ontwikkeling deze vraag beantwoord wordt. Dit betekent dat de interactie en communicatie in de verschillende fases van ontwikkeling wordt afgestemd op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de leerling. Het netwerk van de leerling (ouders, vrienden, bekenden) wordt hierbij betrokken. Mogelijkheden om een meest afgestemde vorm van interactie en communicatie te realiseren: Hanteren van de principes van het natuurlijk leren met aandacht voor de nabijheidszintuigen (tast, propriocepsis, reuk, smaak) Uitgaan van een multimodale benadering, afgestemd op de situatie De inzet van Ondersteunde Communicatie: motorisch-visuele communicatievormen (waaronder lichaamssignalen en gebarensystemen) grafisch-visuele communicatievormen (waaronder tekeningen, foto's, picto s, symbolen) 3 dimensionale- tactiele communicatievormen (voorwerpen als verwijzers, braille) akoestisch/geluid gerelateerde communicatievormen (waaronder spraakklanken) Conceptondersteunende communicatie voor leerlingen met doofblindheid waarbij sprake is van comorbiditeit met Autisme Spectrum Stoornissen De inzet van Nederlandse gebarentaal of 4-handen (=tactiele) gebaren. Hoorapparatuur of een cochleair implantaat/ hooropvoeding & hoortraining Visuele hulpmiddelen & visustraining Specifieke interventies voor leerlingen met doofblindheid: Interactie en communicatie interventies Sensomotorische stimulering ter compensatie van de auditieve en visuele beperking Kijk- en visustraining Oriëntatie- en mobiliteitstraining Leren omgaan met en acceptatie van hulpmiddelen Stimulering primaire mondfuncties Sociaal-emotionele ondersteuning bij (vroeg) verworven doofblindheid Het taalonderwijs richt zich vooral op praktisch en functioneel taalgebruik, afgestemd op het delen van individuele intenties, gedachten en emoties. Zelfstandigheid en (communicatieve) zelfredzaamheid en declaratieve communicatie staan hierin centraal. Betekenisvol en samenhangend leren staat centraal. Voor de meeste leerlingen is dat leren individueel en sterk context bepaald. In dit leren is veel herhaling ingebouwd. Dit is nodig voor het opbouwen van een (tactiel) beeld van de (functie van) een voorwerp, ruimte, persoon of gebeurtenis. Zelfbeleving, zelfbesef, competentie en autonomie krijgen expliciet aandacht in het onderwijsprogramma. Hiervoor zijn doelen geformuleerd.

7 Voor een aantal leerlingen met doofblindheid is het mogelijk om aan doelen op het gebied van geletterdheid te werken. Het concept van geletterdheid wordt breed opgevat: een visueel en vormvast communicatiemiddel zoals picto s, logo s, swellpaper-afbeeldingen en gebarentekeningen, geschreven letters en woorden, braille. Zo vroeg mogelijk wordt geletterdheid spelenderwijs gestimuleerd door het samen herbeleven en vastleggen van gedeelde ervaringen of door het samen boekjes kijken en (interactief) voorlezen. Door een ervaring samen opnieuw te beleven in de klasse-situatie of door een verhaal na te spelen worden leerlingen zo concreet mogelijk betrokken bij de inhoud. Ten behoeve van interactie- communicatie en taalontwikkeling kunnen concrete materialen gebruikt (om initiatieven van leerlingen te ondersteunen). Voor veel leerlingen met doofblindheid wordt uitgegaan van activiteiten afgestemd op de individuele interesse en motivatie. De activiteit wordt gezamenlijk met de volwassene (en wanneer mogelijk met andere kinderen) ervaren en beleefd. Deze activiteit is zo ingericht dat de nieuwsgierigheid van de leerlingen geprikkeld wordt. Ervaringen van de leerlingen zijn uitgangspunt. Foto s en film, beeld, concrete materialen, (tactiele) tekeningen, schrift, braille worden voor leerlingen ingezet ter ondersteuning van het leerproces. Zo kunnen de leerlingen hun ervaringen herbeleven en delen met anderen waardoor de communicatie wordt gestimuleerd. Voor een aantal leerlingen ondersteunen visuele of tactiele scripts het uitvoeren van activiteiten en taken. Deze scripts zijn gevisualiseerde of tactiel uitgewerkte stappenplannen. Waar nodig vinden aanpassingen plaats op het gebied van verlichting, kleuren en contrasten. Worden technische hulpmiddelen in de vorm van klasse- of soloapparatuur, leesloep brailleleesregel ed. ingezet om informatie meer toegankelijk te maken. Ook worden er diverse visuele en tactiele middelen ingezet ter ondersteuning van de oriëntatie. Het gaat hier bv. om aangepaste bestrating en blindengeleide relingen.

8 Om bij de leerlingen die toe zijn aan een vorm van symbolische communicatie de taalontwikkeling te stimuleren wordt thematisch gewerkt aan de opbouw van gebaren- en/of woordenschat. Ervarend leren staat hierbij centraal: een ontwikkelingsgerichte houding werkend vanuit de zone van de naaste ontwikkeling. De leerling leert vanuit een concrete situatie waarin het opdoen van ervaringen het uitgangspunt is voor het leren. De ervaringen worden gezamenlijk gecreëerd en doorleefd. Aan deze ervaringen worden voor de individuele leerling passende communicatie, interactie en vaardigheden gekoppeld. De noodzaak voor het ervarend leren geldt voor leerlingen van alle leeftijden en beperkt zich niet tot de jonge leeftijdsgroepen. De ervaringen zijn verrijkend en stimuleren het ontwikkelen van relaties met anderen en met de omgeving. Ervaringsgericht lezen en schrijven maken onderdeel uit van het lesprogramma. Leerlingen experimenteren met geschreven taal. Een aantal leerlingen is in staat om methodisch te leren lezen. Hiervoor zijn passende methodes in de school aanwezig. De leerkracht is in staat deze methode waar nodig aan te passen aan de mogelijkheden van de leerling. Positief en negatief gedrag van leerlingen heeft betekenis en een vorm van communicatie. Om het leren mogelijk te maken kan het nodig zijn om specifieke middelen en maatregelen in te zetten. Het gaat bij de inzet hiervan niet om inperking van mogelijkheden van de leerling maar om het (weer) mogelijk maken van leren. De inzet van middelen en maatregelen wordt vastgelegd en verantwoord.

9 Om optimale toegang tot informatie, interactie en communicatie te realiseren wordt op basis van een multidisciplinair assessment en diagnostische interventie de meest afgestemde vorm van interactie/ communicatie voor een leerling gekozen. De centrale vraag is wat de specifieke leerling op het gebied van interactie en communicatie nodig heeft om zich maximaal te kunnen ontwikkelen zowel op school als in de thuis- en/of zorgsituatie. Het gaat hier niet om een eenmalig assessment maar om dynamische handelingsgerichte diagnostiek waarbij op opeenvolgende momenten in de ontwikkeling deze vraag beantwoord wordt. Dit betekent dat de interactie en communicatie in de verschillende fases van ontwikkeling wordt afgestemd op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de leerling. Het netwerk van de leerling (ouders, vrienden, bekenden) wordt hierbij betrokken. Communicatie, interactie en taalontwikkeling zijn leidend voor het onderwijsprogramma. De logopedist en/of communicatiedeskundige werken nauw samen met de leerkracht. De medewerker is in staat om methodische uitgangspunten te vertalen naar dagelijkse exploratie- en zelfredzaamheidactiviteiten. Hij begeleidt deze met passende interactie en communicatie.

10 De variëteit aan mogelijkheden en beperkingen bij leerlingen met doofblindheid is groot. Naast de uiteenlopende mate van gehooren visus verliezen manifesteert doofblindheid zich ook vaak vanwege co- morbiditeit met andere beperkingen zoals verstandelijke beperkingen, neurologische stoornissen, motorische beperkingen en stoornissen in het autisme spectrum. Aan de basis van het onderwijstraject staat een functioneel multidisciplinair assessment. Observatie is een belangrijk onderdeel van dit assessment. Het assessment is dynamisch en vindt plaats in samenwerking met ouders. Het assessment maakt deel uit van een methodischcyclisch interventietraject. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is leidend. Naast de vraag hoe de toegang tot interactie en communicatie (en het leren van taal) gerealiseerd kan worden, wordt in kaart gebracht wat de mogelijkheden van de leerling zijn op het gebied van de cognitieve en sociaalemotionele ontwikkeling, de zelfredzaamheid, zelfstandigheid, oriëntatie en mobiliteit, dagelijkse en schoolse vaardigheden. Bij leerlingen met doofblindheid is vaak sprake van comorbiditeit. Medische aspecten vragen aandacht bij een groot aantal leerlingen met doofblindheid. Syndromen hebben biologische en gedragsmatige gevolgen. Het lesprogramma is hierop afgestemd.

11 Veiligheid, rust, vertrouwen, geborgenheid, respect, duidelijkheid, voorspelbaarheid, geduld, warmte en plezier, samen beleven en ontdekken zijn kernbegrippen in het pedagogisch klimaat. Tegelijkertijd worden leerlingen in een dynamische omgeving in hun communicatieve mogelijkheden uitgedaagd. Het gaat hierbij om het zoeken van de balans tussen uitdaging en veiligheid zodat de leerling optimale ontwikkelingskansen krijgt. Zelfontplooiing en zelfbepaling en het bevorderen van een volwaardige deelname aan de maatschappij binnen de mogelijkheden van de leerling staan centraal in het onderwijsprogramma. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is hierbij leidend. Zelfstandigheid en (sociale, praktische en communicatieve) zelfredzaamheid worden bevorderd door: het stimuleren van autonomie in de persoonlijke verzorgingsactiviteiten en in ADL activiteiten. Deze dagelijkse activiteiten worden aangegrepen voor betekenisvolle interactie- en communicatie. het werken vanuit de opbouwprincipes meedoen, samen doen, deels samen doen, deels zelf doen en zelf doen. Door het aanbieden van op de leerling afgestemde (visuele) handelingsscenario s/ script worden leerlingen ondersteund. De activiteiten gaan vergezeld van op de leerling toegesneden communicatie en interactie. Medewerkers benutten de alledaagse en betekenisvolle werkelijkheid voor pedagogische en communicatieve leermomenten. De leerlingen krijgen kansen om eigen vragen te stellen en oplossingen te bedenken voor overzienbare en betekenisvolle problemen. Durven uiten, gebaren en/ of spreken wordt gericht gestimuleerd door positieve bevestiging van communicatieve uitingen van leerlingen. De medewerker geeft ruimte aan de communicatieve initiatieven van de leerling, heeft aandacht voor het delen van aandacht en voor de intenties van de leerling en durft open te interpreteren (declaratieve communicatie).

12 De afstemming van communicatieve modaliteiten tussen leerkracht en leerling is essentieel in het onderwijsprogramma. De nadruk ligt daarbij op de tactiele modaliteit. Medewerkers zijn opgeleid in tactiele interactie en communicatie. Lichamelijke-, ruimtelijke-, tijdsoriëntatie en mobiliteit wordt expliciet aangeboden en getraind in het onderwijsprogramma.

13 Expliciete aandacht voor en uitleg over het lichaam, relaties en seksualiteit is naast het leren omgaan met het eigen lichaam en de ander voor alle leerlingen met doofblindheid van groot belang. Hierbij wordt gebruik gemaakt van methodieken die gericht zijn op het ontwikkelen van sensomotoriek en lichaamsbesef. Ook sociale vaardigheid- en weerbaarheidtraining kunnen hiervan deel uitmaken. In alle fases van de ontwikkeling worden doelen benoemd op het gebied van het besef van en leren omgaan met het eigen lichaam, relaties en seksualiteit.

14 Mogelijkheden om een meest afgestemde vorm van interactie en communicatie te realiseren: Hanteren van de principes van het natuurlijk leren met aandacht voor de nabijheidszintuigen (tast, propriocepsis, reuk, smaak) Uitgaan van een multimodale benadering, afgestemd op de situatie De inzet van Ondersteunde Communicatie: motorisch-visuele communicatievormen (waaronder lichaamssignalen en gebarensystemen) grafisch-visuele communicatievormen (waaronder tekeningen, foto's, picto s, symbolen) 3 dimensionale- tactiele communicatievormen (voorwerpen als verwijzers, braille) akoestisch/geluid gerelateerde communicatievormen (waaronder spraakklanken) Conceptondersteunende communicatie voor leerlingen met doofblindheid waarbij sprake is van comorbiditeit met Autisme Spectrum Stoornissen De inzet van Nederlandse gebarentaal of 4-handen (=tactiele) gebaren. Hoorapparatuur of een cochleair implantaat/ hooropvoeding & hoortraining Visuele hulpmiddelen & visustraining De communicatie en interactiestijl van de medewerker is toegesneden op de individuele behoeften van de leerling: het tempo, inhoud, gebruik en vorm van de communicatie is afgestemd zodat de leerling in staat is tot waarnemen, uiten en begrijpen. De focus is gericht op fundamentele communicatieve processen (zoals onderhandelen over betekenis, het zich verplaatsen in de intentie van de ander) medewerkers maken contact met de leerling door aan te sluiten bij de communicatieve initiatieven van de leerling, te volgen, te ontvangen, te reageren, te anticiperen en uit te lokken. De medewerker is daarbij in staat het communicatieve perspectief van de leerling in te nemen en daarmee aansluiting te vinden in de interactie en communicatie. Zij zien en waarderen de communicatieve poging van de leerling. De variëteit aan mogelijkheden en beperkingen bij leerlingen met doofblindheid is groot. Naast de uiteenlopende mate van gehooren visus verliezen manifesteert doofblindheid zich ook vaak vanwege co- morbiditeit met andere beperkingen zoals verstandelijke beperkingen, neurologische stoornissen, motorische beperkingen en stoornissen in het autisme spectrum. Aan de basis van het onderwijstraject staat een functioneel multidisciplinair assessment. Observatie is een belangrijk onderdeel van dit assessment. Het assessment is dynamisch en vindt plaats in samenwerking met ouders. Het assessment maakt deel uit van een methodischcyclisch interventietraject. Het ontwikkelingsperspectief van de leerling is leidend. Naast de vraag hoe de toegang tot interactie en communicatie (en het leren van taal) gerealiseerd kan worden, wordt in kaart gebracht wat de mogelijkheden van de leerling zijn op het gebied van de cognitieve en sociaalemotionele ontwikkeling, de zelfredzaamheid, zelfstandigheid, oriëntatie en mobiliteit, dagelijkse en schoolse vaardigheden. Durven uiten, gebaren en/ of spreken wordt gericht gestimuleerd door positieve bevestiging van communicatieve uitingen van leerlingen. De medewerker geeft ruimte aan de communicatieve initiatieven van de leerling, heeft aandacht voor het delen van aandacht en voor de intenties van de leerling en durft open te interpreteren (declaratieve communicatie). De medewerkers denken in mogelijkheden. Dit is waarneembaar in gedrag en communicatie van de medewerkers.

15 De betrokkenheid van ouders en belangrijke anderen (het sociaal netwerk) van de leerling bij het onderwijsprogramma is cruciaal voor het vergroten van de communicatieve redzaamheid. Voor alle interventies geldt dat ze alleen kans van slagen hebben als ze tot stand komen in dialoog met leerlingen en hun omgeving. Er is systematisch aandacht voor afstemming en samenwerking tussen school- en thuissituatie en indien van toepassing, de zorg (logeren, wonen). Er is continuïteit van medewerkers om belangrijke voorwaarden zoals veiligheid en vertrouwen op te kunnen bouwen. Positief en negatief gedrag van leerlingen heeft betekenis en een vorm van communicatie. Om het leren mogelijk te maken kan het nodig zijn om specifieke middelen en maatregelen in te zetten. Het gaat bij de inzet hiervan niet om inperking van mogelijkheden van de leerling maar om het (weer) mogelijk maken van leren. De inzet van middelen en maatregelen wordt vastgelegd en verantwoord.

16 Vanuit een veilige en overzichtelijke omgeving wordt oriëntatie en mobiliteit bevorderd. De medeweker laat de leerling actief waarnemen en relevante informatie selecteren. De leerling leert hieraan relevante betekenis te koppelen die hem in staat stelt de eigen positie binnen de ruimte te bepalen. Voor leerlingen met doofblindheid is dit een veilige en voorspelbare maar ook dynamische omgeving. De verschillende leefsferen (school, zorg en thuis) worden nadrukkelijk op elkaar afgestemd. De leeromgeving is fysiek veilig ingericht met herkenbare maar soms ook nieuwe elementen die de nieuwsgierigheid van de leerling kunnen prikkelen. Waar nodig vinden aanpassingen plaats op het gebied van verlichting, kleuren en contrasten. Worden technische hulpmiddelen in de vorm van klasse- of soloapparatuur, leesloep brailleleesregel ed. ingezet om informatie meer toegankelijk te maken. Ook worden er diverse visuele en tactiele middelen ingezet ter ondersteuning van de oriëntatie. Het gaat hier bv. om aangepaste bestrating en blindengeleide relingen. Er is continuïteit van medewerkers om belangrijke voorwaarden zoals veiligheid en vertrouwen op te kunnen bouwen.

17 De betrokkenheid van ouders en belangrijke anderen (het sociaal netwerk) van de leerling bij het onderwijsprogramma is cruciaal voor het vergroten van de communicatieve redzaamheid. Voor alle interventies geldt dat ze alleen kans van slagen hebben als ze tot stand komen in dialoog met leerlingen en hun omgeving. Er is systematisch aandacht voor afstemming en samenwerking tussen school- en thuissituatie en indien van toepassing, de zorg (logeren, wonen). Er is continuïteit van medewerkers om belangrijke voorwaarden zoals veiligheid en vertrouwen op te kunnen bouwen. De individuele communicatieve benadering van de leerling vraagt van het team rondom een leerling een doorlopend reflecteren op eigen handelen. Deze reflectie is gericht op het realiseren van de gestelde doelen en op de effectiviteit van het eigen handelen. In multidisciplinair overleg met ouders, expert doofblindheid, orthopedagoog, leerkracht en eventueel andere deskundigen kan de benadering worden aangepast. Positief en negatief gedrag van leerlingen heeft betekenis en een vorm van communicatie. Om het leren mogelijk te maken kan het nodig zijn om specifieke middelen en maatregelen in te zetten. Het gaat bij de inzet hiervan niet om inperking van mogelijkheden van de leerling maar om het (weer) mogelijk maken van leren. De inzet van middelen en maatregelen wordt vastgelegd en verantwoord.

18 Vormen van co-teaching 1. Een leerkracht geeft onderwijs, een leerkracht observeert. Bij deze aanpak bespreken de leraren vooraf samen wat bij deze observatieronde het onderwerp van nieuwsgierigheid is. Zij stemmen vooraf met elkaar af hoe geobserveerd wordt en hoe de informatie genoteerd wordt. Naderhand wordt de informatie door de leraren samen geanalyseerd. Beide leerkrachten kunnen de rol van leerkracht of van observator vervullen. Per observatie wordt gekozen wie welke rol op zich neemt. 2. Een leerkracht geeft les, de ander loopt rond en begeleidt. De leerkracht die les geeft heeft de eerste verantwoordelijkheid voor het aanbod. De andere leerkracht loopt onopvallend rond door de klas en assisteert leerlingen waar nodig. Deze vorm is heel bruikbaar als er bijvoorbeeld kinderen zijn, die begeleiding van een expert nodig hebben om mee te kunnen doen. 3. Parallel onderwijzen. In sommige gevallen leren de kinderen meer wanneer de instructie in een kleinere groep gegeven wordt, zodat ze tijdens de instructie meer in het oog gehouden worden en meer kans krijgen te reageren. Bij parallel onderwijzen wordt door beide leerkrachten dezelfde informatie aangeboden, maar de leerkrachten splitsen de groep en geven ieder les aan een kleinere groep. Bij deze vorm kan er ook rekening gehouden worden met verschillende leerstijlen van kinderen. 4. Meerdere instructieplaatsen of werklocaties. Bij deze aanpak verdelen de leerkrachten de inhoud die ze aanbieden en de leerlingen aan wie ze de inhoud aanbieden. Nadat de leerkracht de les/ instructie aan zijn eerste groep heeft gegeven, kunnen daarna de groepen gewisseld worden, waarna dezelfde les/instructie aan de andere groep wordt gegeven (bijv. een bepaalde spellingscategorie of een rekenles die uit twee of drie delen bestaat of uit bekende stof, nieuwe stof en leerstof inoefenen). 5. Aangepast onderwijzen. Een leerkracht neemt de grote groep en de andere leerkracht een kleine groep, waarvan de leerlingen speciale aandacht nodig hebben. Deze laatste groep kunnen leerlingen zijn met bijvoorbeeld een auditieve- / communicatieve beperking. Deze vorm kan ook gebruikt worden om te diferentiëren waarbij een groep behoefte heeft aan pre-teaching, verlengde instructie, extra automatiseren of extra toetsen. 6. Team teaching. Bij deze vorm van onderwijzen staan de twee leerkracht samen voor de groep en hebben ze beide interactie met de groep. Allerlei variaties zijn mogelijk: de een vertelt, de ander vult aan; de een vertelt, de ander geeft visuele ondersteuning enz. Deze vorm is bijvoorbeeld ook goed bruikbaar bij gesprekken en discussies in kleinere groepjes over een bepaald thema of bij zaakvakken. De ondersteuning van een expert doofblindheid kan bestaan uit onderwijsbegeleiding, systeem- en of leerlingbegeleiding, coaching on the job, Interactie Communicatie Begeleiding. De uitvoering wordt gedaan door leerkracht(en)/ begeleiders van de betrefende school samen met de expert doofblindheid, die een gedeelte van de week aanwezig is. De Expert doofblindheid heeft allround kennis over doofblindheid, maar heeft daarnaast een aanvullende specialisatie onderwijs doofblindheid. Dit betekent dat de expert ook gespecialiseerd is in de pedagogisch, didactische aspecten van het onderwijs aan leerlingen met doofblindheid (kan toegespitst zijn per ontwikkelingsniveau of doelgroep (aangeboren of verworven doofblindheid))

Procesbeschrijving en Kwaliteitsindicatoren voor het onderwijs aan leerlingen met een meervoudige beperking.

Procesbeschrijving en Kwaliteitsindicatoren voor het onderwijs aan leerlingen met een meervoudige beperking. Kwaliteitsindicatoren voor het onderwijs aan leerlingen met een meervoudige beperking. In dit document worden het proces beschreven en de kwaliteitsindicatoren benoemd voor het onderwijs aan Hieronder

Nadere informatie

Arrangementen. November 2011 kenmerk: 13311

Arrangementen. November 2011 kenmerk: 13311 Licht arrangement Uitgangspunt van een licht arrangement is dat de leerling deelneemt aan het reguliere onderwijsprogramma. De ontwikkeling en herstel van communicatieve functies staat centraal in de ondersteuning

Nadere informatie

Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013

Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013 Handreiking Toeleiding naar onderwijsarrangementen 27-5-2013 Uitgangspunten: De toewijzing van het arrangement gebeurt op basis van de onderwijsbehoefte van de leerling. De onderwijsbehoefte van een cluster

Nadere informatie

Visusproblemen binnen cluster 2

Visusproblemen binnen cluster 2 Visusproblemen binnen cluster 2 10-6-2014 Peter Brouwers, Marijke Bolwerk Welkom! 2 Een leerling in de klas haakt altijd af tijdens kringgesprekken en gaat dan voor zich uit zitten kijken, zonder betrokken

Nadere informatie

SO/??/1105/3000/Fotografie: Peter Strating. Onderwijs en Ambulante Begeleiding in Cluster 2

SO/??/1105/3000/Fotografie: Peter Strating. Onderwijs en Ambulante Begeleiding in Cluster 2 SO/??/1105/3000/Fotografie: Peter Strating Onderwijs en Ambulante Begeleiding in Cluster 2 Doelgroep In cluster 2 krijgen leerlingen met een auditieve of communicatieve beperking onderwijs of ambulante

Nadere informatie

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap

Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Het belang van (ondersteuning van) communicatie bij personen met een verstandelijke handicap Prof. dr. Bea Maes, Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek, K.U.Leuven 1. Centrale rol van taal en communicatie

Nadere informatie

Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw

Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw Deskundigheids- en kwaliteitseisen, april 2015 Voor de behandeling van cliënten met auditieve en/of communicatieve stoornissen 1 in de Zvw Inleiding Voor een uitwerking van de deskundigheids- en kwaliteitseisen

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. SO Het Mozaïek. onderbouw

Schoolondersteuningsprofiel. SO Het Mozaïek. onderbouw Schoolondersteuningsprofiel SO Het Mozaïek onderbouw 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld:

Nadere informatie

Passende Ondersteuning

Passende Ondersteuning Passende Ondersteuning Voor auditief en communicatief beperkte leerlingen in het MBO Platform Gehandicapten MBO Robert Bekman en Gerda Egtberts, 9 april 2015 Onderwerpen Wet- en regelgeving Instellingen

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen. Van Vraag naar Ondersteuning. Landelijk kader inrichting passend onderwijs

Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen. Van Vraag naar Ondersteuning. Landelijk kader inrichting passend onderwijs Instellingen voor auditief en communicatief beperkte leerlingen Van Vraag naar Ondersteuning Landelijk kader inrichting passend onderwijs november 2014 De stichting Siméa behartigt de belangen van de instellingen

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. De Zevensprong

Schoolondersteuningsprofiel. De Zevensprong Schoolondersteuningsprofiel De Zevensprong 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1.

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs

Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs Richtlijn Toelaatbaarheid tot het Voortgezet Speciaal Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs De leeromgeving biedt het praktijkonderwijs, zijn leerlingen en docenten een volwaardig en betaalbaar

Nadere informatie

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen

Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen IB netwerkbijeenkomst SWV Aan den IJssel, De Tuyter, Krimpen aan de IJssel 8 maart 2016 Onderwijsondersteuning, zorg- en cursusaanbod van Auris bij communicatieve problemen Louise Biesmeijer & Margriet

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Samenvatting Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School Zalmplaatschool BRIN 10QX 00 Directeur Nico Bakker Adres Aalreep 8-10 Telefoon 010-4167408 E-mail directie@ Bestuur

Nadere informatie

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart Functie-informatie Functienaam Organisatie Letterschaal CAO Salarisschaal Werkterrein Kenmerkscores SPO-gecertificeerde Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Nadere informatie

De Schoolwerkplaats school van nu

De Schoolwerkplaats school van nu 2015 De Schoolwerkplaats school van nu Visie en uitgangspunten Manon van der Linde Ilse Overzier Marjan van Baekel- Kan 1. Waar de Schoolwerkplaats voor staat Missie Wat we willen is dat alle kinderen

Nadere informatie

Therapeutische peutergroepen. Algemene informatie

Therapeutische peutergroepen. Algemene informatie Therapeutische peutergroepen Algemene informatie Therapeutische peutergroep Behandeling op een therapeutische peutergroep (TPG) bestaat uit een intensief revalidatieprogramma voor kinderen van ongeveer

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 03HW00 Tyltylcentrum De Witte Vogel

Schoolondersteuningsprofiel. 03HW00 Tyltylcentrum De Witte Vogel Schoolondersteuningsprofiel 03HW00 Tyltylcentrum De Witte Vogel met een positief advies van de MR d.d. 27 november 2013 en vastgesteld door bestuur op 29 januari 2014 Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL

Nadere informatie

Ondersteuningsstructuur voor passend onderwijs in de Viviani scholen.

Ondersteuningsstructuur voor passend onderwijs in de Viviani scholen. Ondersteuningsstructuur voor passend onderwijs in de Viviani scholen. Algemeen: Alle scholen hebben in hun School Ondersteunings Profiel uitgewerkt en verantwoord hoe er invulling wordt gegeven aan de

Nadere informatie

De Voorde. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042

De Voorde. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) De Voorde SO VSO SO De Voorde Hoofdgebouw: Bazuinlaan 4 2287 EE Rijswijk Tel. 070-39 43 042 school@voorde.scoh.nl www.scoh.nl/voorde Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel SO. Mytylschool Roosendaal

Schoolondersteuningsprofiel SO. Mytylschool Roosendaal Ondersteunings -profiel Uitstroomprofiel voortgezet onderwijs: leerroute LG-VO (onder verdeeld in: LG-VMBO-B/K, LG-VMBO-T, LG-HAVO/VWO) Bekostiging Cat. 1/2 Extra bekostiging voor leerlingen met intensieve

Nadere informatie

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013

Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis. NVA Congres 2013 Dr. Ellen Luteijn GZ psycholoog en werkzaam bij Kentalis NVA Congres 2013 Autisme en onderwijs NVA 4 oktober 2013 Ellen Luteijn Inhoud Hoe kan onderwijs passend zijn voor leerlingen met ASS? Passend Onderwijs

Nadere informatie

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners?

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Ingrid Korenstra Bartiméus Expertisecentrum Doofblindheid 19-03-2015 Even voorstellen:

Nadere informatie

Kader arrangeren en indiceren

Kader arrangeren en indiceren Kader arrangeren en indiceren Versie vastgesteld door het bestuur van SPPOH op 4 juni 2014 Inhoudsopgave 1.1 Inleiding blz. 1 1.2 Doel van het kader blz. 1 1.3 Uitgangspunten voor het kader blz. 2 2. Procedure

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Dit ondersteuningsprofiel vormt de basis een schoolondersteuningsplan en kan als bijlage daaraan worden toegevoegd. In het schoolondersteuningsplan staat beschreven op welke wijze

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 8 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring (20KY00) School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring 20KY Directeur

Nadere informatie

Medium onderwijsarrangement voor leerlingen met ESM tot 9 jaar_x000d x000d_

Medium onderwijsarrangement voor leerlingen met ESM tot 9 jaar_x000d x000d_ 8. Medium onderwijsarrangement voor leerlingen met ESM tot 9 jaar Doelgroep Kinderen met ESM tot 9 jaar Uitgangspunt Een medium arrangement is een tussenvorm waarin elementen van speciaal onderwijs worden

Nadere informatie

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid.

De leerkrachten willen de kinderen het gevoel geven van veiligheid en geborgenheid. 1. Doelen van ons onderwijs De Burchtgaarde wil bereiken dat ieder kind via een ononderbroken leer-en ontwikkelingsproces, die kennis en vaardigheden verwerft die het nodig heeft om een zelfstandig, sociaal

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1. Is ambitieus

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

VVKBuO scholen type 7

VVKBuO scholen type 7 VVKBuO scholen type 7 VLOR Seminarie 29 november Memorandum i.v.m. het onderwijs aan dove en slechthorende kinderen en jongeren al dan niet met meervoudige beperkingen nov.2012 - VVKBuO - Hans Verpoest

Nadere informatie

Consolideren en innoveren. Lunteren 27 maart 2013. Voorstellen. Terugblik 2006-2007. Doel workshop. Stand van zaken 2013. Stand van zaken 2006

Consolideren en innoveren. Lunteren 27 maart 2013. Voorstellen. Terugblik 2006-2007. Doel workshop. Stand van zaken 2013. Stand van zaken 2006 Voorstellen Consolideren en innoveren. Lunteren 27 maart 2013 Enschede en Oldenzaal: 41 basisscholen en 2 speciale basisscholen. (9500 leerlingen) Openbaar, christelijk, islamitisch en algemeen-neutraal

Nadere informatie

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS

TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS TOELAATBAARHEIDSCRITERIA VOOR HET VOORTGEZET SPECIAAL ONDERWIJS Inleiding Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht: niet het probleem van de leerling staat centraal,

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Inschrijving

Pedagogisch Beleid. Inschrijving Pedagogisch Beleid Inschrijving U vertrouwt ons uw kind toe en wij willen ook het allerbeste voor uw kind. In dit gesprek kunt u meer over uw kind vertellen.zijn er bijzonderheden waar wij rekening mee

Nadere informatie

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil!

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil! Cerebrale Visuele Stoornissen Weet bij jij kinderen wat ik zie? Weet jij wat ik zie? Jij maakt het verschil! Studiedag Carantegroep 20-05-2011 Even voorstellen Marieke Steendam ergotherapeut VVB-team Koninklijke

Nadere informatie

Leerroutedocument. Leerroute 5

Leerroutedocument. Leerroute 5 Leerroutedocument Leerroute 5 1 Inleiding. Geachte ouder(s)/verzorger(s), Voor u ligt het leerroute plan van Mariëndael, met informatie over het onderwijsaanbod, onderwijsinhoud en organisatie van het

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL Auteur:Erik Los Samenvatting: In het kader van de te vormen Samenwerkingsverbanden is een Schoolondersteuningsprofiel opgesteld om hiermee aan te geven welke dieptezorg De Witte

Nadere informatie

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL speciaal onderwijs speciaal onderwijs EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL Speciaal Onderwijs Entréa Een nieuw begin op een speciale school De meeste kinderen beginnen hun schoolcarrière op de basisschool.

Nadere informatie

Simeacongres 12 december. Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO

Simeacongres 12 december. Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO Simeacongres 12 december Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO Programma Welkom en toelichting: interactie!!!! Inventarisatie

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 7 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN Charlois (18OR00) Charlois 18OR00 Directeur Lydia van den Hoonaard Adres Clemensstraat 117 3082 CE ROTTERDAM Telefoon

Nadere informatie

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht

Nadere informatie

ZORG- EN BEGELEIDINGSDOCUMENT BASISSCHOOL DE BONGERD

ZORG- EN BEGELEIDINGSDOCUMENT BASISSCHOOL DE BONGERD ZORG- EN BEGELEIDINGSDOCUMENT BASISSCHOOL DE BONGERD Op De Bongerd stemmen we het onderwijs zoveel mogelijk af op de onderwijsbehoeften van ieder kind. Die staan voorop. Het is de taak van de leerkracht

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel De Elout

Schoolondersteuningsprofiel De Elout Schoolondersteuningsprofiel De Elout 1. Inleiding De Elout heeft een ondersteuningsprofiel opgesteld in het kader van het Passend Onderwijs. In dit profiel wordt een beschrijving gegeven hoe de Elout het

Nadere informatie

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep OSBO Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep Ontwikkelingen binnen het OSBO Het uitgangspunt van ons onderwijs: Er heeft een verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

Leerroutedocument. Leerroute 1

Leerroutedocument. Leerroute 1 Leerroutedocument Leerroute 1 1 Inleiding. Geachte ouder(s)/verzorger(s), Voor u ligt het leerroute plan van Mariëndael, met informatie over het onderwijsaanbod, onderwijsinhoud en organisatie van het

Nadere informatie

Fysieke omgeving Een medium arrangement wordt gerealiseerd in een reguliere school in reguliere klaslokalen.

Fysieke omgeving Een medium arrangement wordt gerealiseerd in een reguliere school in reguliere klaslokalen. 2. Medium onderwijsarrangement voor dove en slechthorende leerlingen tot 12 jaar Doelgroep Dove en slechthorende kinderen tot 12 jaar. Uitgangspunt Een medium arrangement is een tussenvorm waarin elementen

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Schoolondersteuningsprofiel 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Inhoudsopgave Toelichting 3 DEEL I INVENTARISATIE 6 1 Typering van de school.7 2 Kwaliteit basisondersteuning 7 3 Basisondersteuning

Nadere informatie

Kerndoelen speciaal onderwijs 48cluster 1, 2 en 4

Kerndoelen speciaal onderwijs 48cluster 1, 2 en 4 DC Kerndoelen speciaal onderwijs 48cluster 1, 2 en 4 1 Inleiding Dit thema gaat over de kerndoelen in het speciaal onderwijs. Dat wil zeggen, voor het speciaal onderwijs in cluster 1, 2 en 4. Zeer moeilijk

Nadere informatie

Cor Emousschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94

Cor Emousschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Cor Emousschool SO VSO SO Cor Emousschool Twickelstraat 5 2531 PW Den Haag tel. 070-394 89 94 info@cor-emous.net www.cor-emous.nl Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

Tyltylcentrum De Witte Vogel

Tyltylcentrum De Witte Vogel VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Tyltylcentrum De Witte Vogel SO VSO SO De Witte Vogel Willem Dreespark 307 2531 SX Den Haag tel. 070-388 88 50 info@wittevogel.nl www.wittevogel.nl Schoolondersteuningsprofiel

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. SO Onder de Kap

Schoolondersteuningsprofiel. SO Onder de Kap Schoolondersteuningsprofiel SO Onder de Kap 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1.

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJS EN CLUSTER 2 MARIANNE VAN DUIVENVOORDE NAJAAR 2014

PASSEND ONDERWIJS EN CLUSTER 2 MARIANNE VAN DUIVENVOORDE NAJAAR 2014 PASSEND ONDERWIJS EN CLUSTER 2 MARIANNE VAN DUIVENVOORDE NAJAAR 2014 Passend onderwijs 01-08-2014: Samenwerkingsverbanden: Zorgplicht voor alle leerlingen Indiceren op extra ondersteuning Toelaatbaarheidsverklaring

Nadere informatie

Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject:

Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject: Agenda Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject: Curriculum / leerlijnen Onderwijs- Zorgplan Vaklokalen voor sensorische

Nadere informatie

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL J.H. DONNERSCHOOL, CLUSTER IV. Leerlingen van 4 t/m 12 jaar

SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL J.H. DONNERSCHOOL, CLUSTER IV. Leerlingen van 4 t/m 12 jaar SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL J.H. DONNERSCHOOL, CLUSTER IV SO Leerlingen van 4 t/m 12 jaar 1 Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene gegevens J.H. Donnerschool 3. Contactgegevens en uitstroomgegevens 4. Arrangementen:

Nadere informatie

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen

Format groepsplan. HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving AANPAK METHODIEK. Automatiseren Modelen. Automatiseren Modelen Begeleid inoefenen Format groepsplan Groep namen WAT wil ik bereiken? WAT bied ik aan om dit doel te bereiken? HOE bied ik dit aan? -instructie -leeromgeving HOEveel tijd? Zelfstandig of met de leerkracht? HOE volg ik de

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Perspectief op de ontwikkeling van kinderen.. als kijken in een glazen bol? Wat is het ontwikkelingsperspectief?

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

Definitieve versie februari 2015

Definitieve versie februari 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Steven Stemerding Algemene gegevens School Steven Stemerding BRIN 12GJ Directeur Marloes Snel Adres Slingeplein 10 Telefoon 010-4808635 E-mail Bestuur Basisondersteuning

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectiefplan

Ontwikkelingsperspectiefplan Ontwikkelingsperspectiefplan Blok 1 Algemene gegevens Gegevens leerling Naam leerling Geboortedatum BSN leerling Straat en huisnummer Postcode en woonplaats E-mailadres Gegevens ouders/verzorgers/voogd

Nadere informatie

Kennis en opleiding: - onderwijsbevoegdheid - ervaring met NT2 onderwijs is een pre, maar geen verplichting.

Kennis en opleiding: - onderwijsbevoegdheid - ervaring met NT2 onderwijs is een pre, maar geen verplichting. Profielbeschrijving. Het onderwijs aan nieuwkomers vraagt een specifiek profiel. Daarom vragen wij van je: - een afgeronde Pabo-opleiding met minimaal 3 jaar werkervaring - affiniteit met het werken met

Nadere informatie

Definitieve versie 1 mei 2015

Definitieve versie 1 mei 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Het Spectrum Algemene gegevens School Het Spectrum BRIN 27xk Directeur Dhr. J. Ligthart Adres Robert van t Hoffstraat 10, 3059 PN Rotterdam Telefoon 010-2222842

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

elk kind een plaats... 1

elk kind een plaats... 1 Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel o.b.s. De Nijenoert

Schoolondersteuningsprofiel o.b.s. De Nijenoert Schoolondersteuningsprofiel o.b.s. De Nijenoert Het ondersteuningsprofiel is opgebouwd uit vier elementen: basisondersteuning extra ondersteuning grenzen van ondersteuning ambities aangaande ondersteuning

Nadere informatie

Dossieranalyse. 2.Opstarten begeleidingstraject nieuwe schooljaar

Dossieranalyse. 2.Opstarten begeleidingstraject nieuwe schooljaar Zorgarrangementen zml/lg/lz Welke zorg heeft uw leerling nodig? De dienst ambulante begeleiding De Rank Barendrecht biedt de volgende arrangementen. Observaties, gesprekken, verslagen en adviezen horen

Nadere informatie

Activiteitenbeleid 2013

Activiteitenbeleid 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Hoofdstuk 2: Hoofdstuk 3: Hoofdstuk 4: Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6: Pedagogisch beleid TintelTuin De 6 competenties Visie Activiteitenbeleid binnen het (dag)programma Laat zien

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 8 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN De Schalm (18ZU00) De Schalm 18ZU00 Directeur Hiske de Koning Adres Katendrechtsestraat 61 3072 NS ROTTERDAM Telefoon

Nadere informatie

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen Leerlingen met een opvallende ontwikkeling Hoe ga je om met leerlingen met speciale onderwijsbehoeften? Cruciaal in de zorgstructuur is de kwaliteit van instructie. Maar inspelen op onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Opbrengst-en handelingsgericht werken Ad Kappen, Gerdie Deterd Oude Weme Programma 16.00 16.15 17.30 17.45 18.30 20.30 opening Marielle lezing ogw

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Herman Broerenstichting Vakleraar bewegingsonderwijs

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Herman Broerenstichting Vakleraar bewegingsonderwijs FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING Vakleraar bewegingsonderwijs Mei 2013 Opdrachtgever Auteur Clara van Sparwoudestraat 1 2612 SP Delft M. van Ommeren P.P.J.G. Janssen Project 5VBBA4431 1 FUNCTIE INFORMATIE

Nadere informatie

Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs

Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs Toelaatbaarheidscriteria voor het Speciaal Voortgezet Onderwijs 1. Toelichting Passend Onderwijs wil de omslag maken van diagnosegericht naar handelingsgericht. Niet de diagnose staat centraal, maar de

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Olivijn

Ondersteuningsprofiel Olivijn Ondersteuningsprofiel Olivijn Schoolondersteuningsprofiel School : SO Olivijn Contactgegevens : Marathonlaan 7 : 1318 ED Almere : 036 5491917 : directie.olivijn@almere-speciaal.nl Directeur : Mw. H.J.M.

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

1. De plus van SBO De Springplank: onze visie

1. De plus van SBO De Springplank: onze visie speciaal voor het basisonderwijs Plus: Plezier, Leren, Uniek en Samen 1. De plus van SBO De Springplank: onze visie SBO De Springplank zorgt voor een veilige plek waar iedereen erbij hoort en waar iedereen

Nadere informatie

Schoolplan Juni 2015

Schoolplan Juni 2015 Schoolplan Juni 2015 Strategische thema s 2015-2019 Strategische thema's Eerste jaar Tweede jaar Derde jaar* Vierde jaar Eigentijds onderwijs Leerkrachten spreken de zelfde taal en hebben gelijke beelden

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 7 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN Samsam (18ZH00) Samsam 18ZH00 Directeur Wendy Koopmans Adres Moliereweg 629 3076 GE ROTTERDAM Telefoon 0104190565

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

Uit het boek: Handelingsgericht werken in passend onderwijs, ISBN 9789491269073 Perspectief Uitgevers, Utrecht

Uit het boek: Handelingsgericht werken in passend onderwijs, ISBN 9789491269073 Perspectief Uitgevers, Utrecht Uit het boek: Handelingsgericht werken in passend onderwijs, ISBN 9789491269073 Perspectief Uitgevers, Utrecht 1 A.2 Overzichtslijst onderwijsbehoeften* Leren Een onderwijsbehoefte bestaat uit twee delen:

Nadere informatie

Licht onderwijsarrangement voor dove en slechthorende leerlingen vanaf 12 jaar_x000d x000d_

Licht onderwijsarrangement voor dove en slechthorende leerlingen vanaf 12 jaar_x000d x000d_ 4. Licht onderwijsarrangement voor dove en slechthorende leerlingen vanaf 12 jaar Doelgroep Dove en slechthorende leerlingen vanaf 12 jaar. Uitgangspunt Uitgangspunt van een licht onderwijsarrangement

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Schooljaar 2014-2015. Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis

Schooljaar 2014-2015. Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis Schooljaar 2014-2015 Schoolondersteuningsprofiel van Anne Frankschool De Basis VRAGENLIJST Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel Dit ondersteuningsprofiel vormt de basis een schoolondersteuningsplan en kan als bijlage daaraan worden toegevoegd. In het schoolondersteuningsplan staat beschreven op welke wijze

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DEN DIJK

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DEN DIJK RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DEN DIJK School : Basisschool Den Dijk Plaats : Odiliapeel BRIN-nummer : 05YW Onderzoeksnummer : 95105 Datum schoolbezoek : 23 augustus 2007 Datum vaststelling

Nadere informatie

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Passend Speciaal Entrea onderwijs is er voor kinderen die (tijdelijk) het meest gebaat zijn bij speciaal onderwijs. Speciaal onderwijs op maat, omdat zij binnen

Nadere informatie

Inleiding. 2.2 Onderwijsvisie / schoolconcept Deze informatie is terug te vinden in onze schoolgids (deel B) en op de website van de school.

Inleiding. 2.2 Onderwijsvisie / schoolconcept Deze informatie is terug te vinden in onze schoolgids (deel B) en op de website van de school. Schoolondersteuningsprofiel 2015-2016 Inleiding Alle scholen van Attendiz baseren hun onderwijs op de onderstaande zeven kernwaarden: 1. Is ambitieus en werkt planmatig vanuit een missie en visie aan innovatie

Nadere informatie

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat KIJKWIJZER PEDAGOGISCH-DIDACTISCH HANDELEN IN DE KLAS School : Vakgebied : Leerkracht : Datum : Groep : Observant : 1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat (SBL competenties 1 en 2) 1.1* is

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Definitieve versie 1 mei 2015

Definitieve versie 1 mei 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens CSBO De Boei School CSBO De Boei BRIN 09EB Directeur A. Dreier Adres Bertrand Russellplaats 9 Telefoon 010-4205629 E-mail a.dreier@kindenonderwijsrotterdam.nl

Nadere informatie