Onderzoeksrapportage

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoeksrapportage"

Transcriptie

1 Onderzoeksrapportage Voorbereiden op verschillen Weboriëntatie Primair Onderwijs gemeente Hoorn 2015 Alkmaar, oktober 2015 Femke Broeze, onderzoeker Art.1 NHN

2 Inhoud Samenvatting Inleiding Toegankelijkheid voor iedereen is de basis Welke competenties helpen daarbij? Hoe worden deze competenties ontwikkeld en gestimuleerd? Sociaal-emotionele ontwikkeling Kennis over de wereld om je heen De gebruikte programma's en methoden De Vreedzame School Humanistisch Vormend Onderwijs Trefwoord Kanjertraining Goed gedaan! Democratisch burgerschap Regenboog methode Uitgangspunten school bekend maken en bespreken Vragen die er nu nog liggen

3 Samenvatting De oriëntatie op de websites van de 26 basisscholen in de gemeente Hoorn laat zien dat scholen heel bewust bezig zijn met hun kinderen 'voorbereiden op de maatschappij'. Aan het feit dat die maatschappij ook 'divers' is wordt per school in meer of mindere mate aandacht besteed. De competenties en voorwaarden die hiervoor als wenselijk worden gezien zijn groot in aantal en heel divers: Nieuwsgierigheid, openheid, verbinding, inlevingsvermogen, respect voor verschillen en zelfvertrouwen zijn hiervan slechts enkele voorbeelden. Over de 26 scholen komen de genoemde wenselijke competenties en voorwaarden in grote mate overeen. Een groot deel van die competenties vallen onder de noemer sociaal emotionele ontwikkeling. Voor een ander belangrijk deel gaat het over kennisontwikkeling, over wereldoriëntatie, geschiedenis, mediawijsheid. Veel scholen maken gebruik van een programma om vorm en inhoud te geven aan het ontwikkelen van al die gewenste competenties. De Vreedzame School is het programma dat voor de sociaal emotionele ontwikkeling het vaakst wordt ingezet, door 13 van de 26 scholen. Het is een methode die in groep 1 t/m 8 een programma heeft, en die in grote mate aansluiten bij het voorbereiden op een diverse maatschappij. Voor kennis over andere culturen en godsdiensten en het leren van vaardigheden als debatteren, mediawijsheid, meningsvorming, worden de programma's Humanistisch Vormend Onderwijs en Trefwoord het vaakst genoemd. Scholen die geen gebruik maken van deze vaakst genoemde methoden hebben uiteraard wel op een andere manier invulling gegeven aan hun visie op sociaal emotionele ontwikkeling en kennis over de wereld. Vragen die door deze oriëntatie nog niet zijn beantwoord zijn: Hoe tevreden zijn de scholen, de leerkrachten met de resultaten van hun methoden? Wat zijn de problemen waar scholen, leerkrachten, ouders, in de praktijk tegen aanlopen? Zijn er methoden die ontzettend goed werken, en waarom doet niet iedereen dat dan? Kunnen leerlingen zich straks echt goed bewegen en leven in een diverse maatschappij? Daarnaast valt op dat de leerkracht als rolmodel niet vaak wordt genoemd op de websites. En als dit wel wordt genoemd, dan is dat niet in het kader van 'het omgaan met verschillen'. Dit is een mogelijke blinde vlek wat een potentieel onderwerp is voor vervolg onderzoek. 2

4 1. Inleiding Wat doen onze basisscholen om hun leerlingen voor te bereiden op een maatschappij die steeds diverser wordt? Dat is de vraag die de gemeente Hoorn stelde aan Art.1 Bureau Discriminatiezaken Noord-Holland Noord. Een eerste stap om hier inzicht in te krijgen ligt hier voor u. Het is een oriëntatie op de websites van alle 26 scholen in de gemeente Hoorn. Dat geeft een eerste beeld van hoe scholen bezig zijn met het 'groot brengen' van de kinderen die zij meestal acht jaar lang onder hun hoede krijgen. Deze eerste oriëntatie heeft zich beperkt tot websites van de basisscholen in Hoorn. Vaak staat er basis info op de website en kan er door worden gelinkt naar verdiepende documenten als een schoolgids, schoolplan, omgangsprotocol en pestprotocol. De rapportage van deze oriëntatie zegt dus alles over wat scholen hebben gecommuniceerd via dit kanaal. De beperking hierbij is uiteraard dat als scholen sommige dingen er niet op hebben gezet, dit ook niet is mee genomen in deze oriëntatie. Ook maakt de gebuikte bron niet helder of en hoe de papieren uitingen in de praktijk worden uitgevoerd en hoe goed ze werken. Wél geeft deze oriëntatie een overzicht van de intenties, doelen en wensen van het Hoorns primair onderwijs en van de verschillende methoden die worden ingezet door de scholen, om hen te ondersteunen bij het bereiken van hun intenties, doelen en wensen. In dit verslag proberen we allereerst helder te krijgen wat we vanuit het oogpunt van scholen kunnen verstaan onder 'voorbereiden op een diverse maatschappij'. Welke competenties zijn daarbij handig om te ontwikkelen en te stimuleren. De ondersteunende programma's en methoden die veel scholen hierbij gebruiken worden op een rijtje gezet en besproken. Omdat dit een eerste stap is in de oriëntatie, wordt dit rapport afgesloten met een de nog openstaande vragen en mogelijke vervolgstappen. 3

5 2. Toegankelijkheid voor iedereen is de basis Het uitgangspunt bij zowel openbaar als bij bijzonder onderwijs met een religieuze grondslag dat op de websites is terug te vinden, is dat ze er voor iedereen zijn. Deze laatste groep heeft aanvullend een zinsnede in de trant van 'voor iedereen die de normen en waarden van onze religieuze identiteit respecteert'. Daarbij wordt vaak benadrukt dan kinderen van alle soorten religies en ook kinderen die niet-kerkelijk zijn welkom zijn. Deze toegankelijkheid voor iedereen brengt in principe automatisch diversiteit met zich mee. Het 'omgaan met verschillen' is daarmee een uitspraak die dicht raakt aan de brede toegankelijkheid van de basisscholen. Bij de meeste openbare scholen wordt dit heel direct zichtbaar bij hun invulling van wat het betekent om een openbare school te zijn. Op de websites van de 12 openbare basisscholen die vallen onder de stichting Talent staat bijvoorbeeld de volgende tekst: "Onze school is een openbare school. Dat wil zeggen dat de school toegankelijk is voor alle kinderen,zonder onderscheid naar godsdienst of levensovertuiging. Openbaar onderwijs gaat uit van verschillen tussen mensen. We doen daar iets mee door samen met de leerlingen die verschillen aan de orde te stellen. Daardoor krijgen zij de kans zich een mening te vormen over opvattingen en gewoonten van anderen en over kinderen met een andere achtergrond dan zijzelf. De kinderen leren daardoor ook andere opvattingen en normen te waarderen en te respecteren. Openbaar onderwijs is ontmoetingsonderwijs: kinderen leren er mét, van en over elkaar, met respect voor de ander, als voorbereiding op hun latere deelname aan de samenleving, waarin zij zichzelf moeten kunnen redden, met en tussen andere mensen (net als u). Het openbaar onderwijs heeft een motto: 'Niet apart, maar samen. Wij onderschrijven dit motto van harte, omdat wij heel graag willen bereiken dat kinderen, ongeacht hun achtergrond, goed met elkaar leren omgaan." Respectvolle omgang en respect voor verschillen komen daarnaast terug in de uitgangspunten (op de websites) van vele scholen. Bij de bijzondere scholen met een religieuze grondslag wordt 'diversiteit' en 'respectvol omgaan met verschillen' daarbij vaak gekoppeld aan de religieuze waarden zoals 'naastenliefde', aan de bijbelse lessen en de aandacht voor alle wereldgodsdiensten, waarbij verschillen worden besproken, en waarvan wordt geleerd. Bijvoorbeeld : "Iedereen is anders en dat waarderen we" (oec. basisschool Ichtus) "Met behulp van de sociaal-emotionele ontwikkelingsmethode de Vreedzame school leren wij onze kinderen zich gedragen in de samenleving. Socrates biedt uw kind een veilige en gestructureerde omgeving waarin wij met respect met elkaar omgaan" (OBS Socrates) " Wij zorgen ervoor dat iedereen erbij hoort. Wij zijn allemaal belangrijk voor de groep en zullen meewerken aan een goede sfeer."(obs De Klipper) "In een samenleving is het van belang, dat je kunt samenwerken met anderen, vanuit respect voor die ander" (Oec. Dalton Basisschool Roald Dahl) "Ieder mag zijn wie hij/zij is in gelijkwaardigheid. Dit is ook wat wij als team met elkaar willen uitstralen." (Montessori Hoorn) De Jules Verne staat voor een leer- en opvoedingsklimaat dat zich kenmerkt door aandacht, respect en omgaan met verschillen.(obs Jules Verne) 4

6 3. Welke competenties helpen daarbij? Het 'voorbereiden op de maatschappij' lijkt, afgaand op de websites, een vanzelfsprekendheid voor de meeste scholen. School wordt daarbij ook wel een mini maatschappij of -leefgemeenschap genoemd. Een plek waar je kunt oefenen voor de grotere wereld buiten school. De diversiteit in die wereld is één van meerdere onderdelen waar op voorbereid kan worden. De competenties die daarbij van pas komen hebben grote overlap met de competenties die van pas komen voor voorbereidingen op andere onderdelen zoals: een democratisch burger worden, een persoon worden die zelfstandige keuzes kan maken, een buurman/vrouw worden,etc.. In de 'wordcloud' hieronder zijn de vaakst genoemde competenties in relatie tot de voorbereiding op de maatschappij, en dan op de diversiteit daarvan in het bijzonder. Dit geeft in één keer een beeld waar scholen belang aan hechten met betrekking tot dit onderwerp. 4. Hoe worden deze competenties ontwikkeld en gestimuleerd? 4.1 Sociaal-emotionele ontwikkeling Het ontwikkelen van al deze competenties, of het stimuleren van deze reeds aanwezige eigenschappen, valt voor een groot deel onder de koepel van 'sociaal emotionele ontwikkeling'. Deze ontwikkeling speelt daarmee een belangrijk rol in het 'voorbereiden op de (diverse) maatschappij'. Door bijna alle scholen wordt sociaal emotionele ontwikkeling expliciet en uitgebreid besproken op hun website. Een groot deel van de scholen maakt hierbij gebruik van een ondersteunend programma. Deze programma's worden in onderdeel 5 uitgebreide besproken. 5

7 Ook scholen die hiervan geen gebruik maken hebben uiteraard een visie op de wijze waarop de sociaal emotionele ontwikkeling wordt ingebed in hun school. Bijzondere scholen hebben hun specifieke grondslag die daarbij nog kan inspireren. Bijvoorbeeld. Jenaplanschool St. Jozefschool Omdat wij een Jenaplanschool zijn, werken wij in stamgroepen. Dat houdt in dat kinderen van groep 1 en 2 bij elkaar zitten (de onderbouw), kinderen van groep 3, 4 en 5 (de middenbouw) en kinderen van groep 6, 7 en 8 (de bovenbouw). Wij hebben op school twee onderbouwgroepen en drie midden- en bovenbouwgroepen. De stamgroep is de centrale groep waarin het kind leert, werkt en speelt. De groep heeft één of twee stamgroepsleiders en een eigen lokaal. Doordat het kind meerdere jaren dezelfde stamgroepsleider heeft, kan deze de groei van het kind goed volgen. Bovendien kan een kind in een stamgroep op zijn eigen niveau werken zonder dat daarvan opgekeken wordt: vindt een kind iets moeilijk of juist te makkelijk, dan kan het kind de instructie van de groep lager of hoger volgen. Hierbij werken de verschillende bouwen ook met elkaar samen. Maar het mooiste van een stamgroep is toch wel dat elk kind een keer ervaart hoe het is om de jongste, de middelste en de oudste van een groep te zijn en de vaardigheden die daarbij horen leert: de oudsten leren verantwoordelijkheid te dragen tegenover de jongsten en de jongsten leren als vanzelf van de oudsten. Later op de werkvloer en in de rest van de maatschappij zullen de kinderen ook met mensen van verschillende leeftijden te maken krijgen. Aan het einde van een schooljaar gaat een deel van de stamgroep door naar de volgende stamgroep en komt er een nieuw deel bij. Hierdoor verandert toch steeds de samenstelling van de groep en kunnen sociale patronen doorbroken worden Kennis over de wereld om je heen Waar de sociaal emotionele ontwikkeling waardevolle kennis geeft over jezelf en over 'de ander', is kennis over onze maatschappij en over de wereld het andere belangrijke deel dat bijdraagt aan de voorbereiding op een diverse samenleving. Immers: als je meer kennis hebt over andere culturen, levensbeschouwingen, etc., dan zijn deze culturen en levensbeschouwingen je minder vreemd dan als je daar niets over weet. Het mooiste is het als er leerlingen of leerkrachten zijn die uit eigen ervaring over een cultuur of geloof kunnen vertellen. Ook kennis over hoe een democratie (idealiter) werkt is belangrijke kennis. Daaraan raakt het vormen van een eigen mening, maar ook het luisteren naar een andere mening. Leren hoe je vanuit twee standpunten toch dichter bij elkaar kunt komen, of in elk geval door één deur kan. Mediawijsheid wordt in dit verband ook genoemd op een aantal scholen: hoe interpreteer je een krantenkop, en op welke manier is iets opgeschreven? Inzicht en ervaring hiermee stimuleert om niet zomaar iets aan te nemen, zelf na te blijven denken, en dat kan bijdragen aan de bewustwording van en omgaan met de eigen vooroordelen. 6

8 Vertrouwde vakken als wereldoriëntatie, geschiedenis en aardrijkskunde worden vaak in verband met dit soort kennis genoemd. Ook zijn er programma's die aan de ontwikkeling van deze competenties bijdragen. 5. De gebruikte programma's en methoden Hier volgt een beschrijving van de genoemde programma's die door scholen op hun website zijn genoemd. Deze programma's leveren een belangrijke bijdrage aan de voorbereiding op de (diverse) maatschappij. Deze programma's zijn soms schoolbreed in te zetten, soms alleen in specifieke klassen. Bij schoolbrede programma's is er in alle klassen elk jaar weer een invulling. Docenten biedt het ondersteuning en richtlijnen. Andere programma's worden alleen in specifieke klassen gegeven, bijvoorbeeld alleen in de hogere klassen, of in een klas waar 'het nodig is'. Vaak is een docent speciaal opgeleid voor het geven van dat specifieke vak. 5.1 De Vreedzame School De helft van de 26 basisscholen in de gemeente Hoorn geeft op hun website aan een Vreedzame School te zijn. De Vreedzame School is een compleet programma voor basisscholen voor sociale competentie en democratisch burgerschap. Het beschouwt de klas en de school als een leefgemeenschap, waarin kinderen zich gehoord en gezien voelen, een stem krijgen, en waarin kinderen leren om samen beslissingen te nemen en conflicten op te lossen. Kinderen voelen zich verantwoordelijk voor elkaar en voor de gemeenschap, en staan open voor de verschillen tussen mensen 1. Zo maakt het de school tot een oefenplek voor omgaan met elkaar in een diverse maatschappij. De Vreedzame School streeft er naar om kinderen te leren: Op een positieve en zorgzame manier met elkaar om te gaan; op een democratische manier met elkaar beslissingen te nemen; constructief conflicten op te lossen; verantwoordelijkheid te nemen voor elkaar en voor de gemeenschap; open te staan voor verschillen tussen mensen. Naast deze sociale competenties leren, is het ook een streven van het programma om een positief sociaal en moreel klimaat in de school te creëren, waar een opvoedende en gedragsregulerende werking van uit gaat. De methode wordt schoolbreed ingezet. Voor groep 1 t/m 7 zijn lessen ontwikkeld, binnen elk jaar zes terugkerende thema s: 1) We horen bij elkaar groepsvorming ( 10 lessen) Hierbij staan de lessen in het teken van groepsvorming en het creëren van een positief klimaat in de klas. Samen met de leerlingen maken we afspraken over hoe we met elkaar omgaan in de klas. Leerlingen bedenken zelf taken en verantwoordelijkheden 1 7

9 2) We lossen conflicten zelf op conflict hantering (6 lessen) Hierbij leren de leerlingen het begrip conflict, en ze krijgen zicht op hoe je kunt reageren op een conflict. Er wordt verwacht dat leerlingen daarna zelf, met behulp van een heel eenvoudig stappenplan, hun conflicten zelf oplossen. 3) We hebben oor voor elkaar communicatie (6 lessen) Goede communicatie is de sleutel tot het oplossen en voorkomen van conflicten. Er wordt aandacht besteed aan de rol van misverstanden, het kunnen verplaatsen en inleven in een ander, actief luisteren en samenvatten. 4) We hebben hart voor elkaar gevoelens (6 lessen) Hier worden twee belangrijke vaardigheden voor conflictoplossing geleerd: je eigen gevoelens herkennen en erover kunnen vertellen, en het erkennen en accepteren van de gevoelens van een ander. 5) We dragen allemaal een steentje bij verantwoordelijkheid (4 lessen) Hierbij gaat het over mediatie en leerlingparticipatie: hoe kun je bijdragen aan het oplossen van een conflict, hoe kun je bijdragen in de klas/school/gezin/maatschappij 6) We zijn allemaal anders diversiteit (6 lessen) Hier worden kinderen uitgedaagd en gestimuleerd om open te staan voor verschillen. Kinderen onderzoeken in deze lessen de overeenkomsten en verschillen in hun familie, hun klas, hun school, de omgeving van de school en de wereld. Aanvullend De vreedzame Wijk 2 Scholen kunnen naast een vreedzame school, ook onderdeel van een vreedzame wijk zijn. In samenwerking met alle instellingen in de wijk, de speeltuin, de buurthuizen, de bibliotheek, etc., wordt de methode nog breder ingezet, en kunnen leerlingen niet alleen op school in praktijk brengen wat zij leren, maar ook in de omgeving daarom heen. Hoewel op staat Risdam-Zuid aangegeven als vreedzame wijk, is dit officieel (nog) niet het geval. Wel bestaat er al een samenwerking tussen OBS de Troubadour, Stichting Netwerk (welzijn), Jeugdzorg, Politie, Schoolmaatschappelijk werk, woningcorporatie Intermares, en Stichting Kinderopvang Hoorn. 5.2 Humanistisch Vormend Onderwijs Humanistisch Vormend Onderwijs (HVO) is teruggevonden op de websites van 8 (openbare) basisscholen. Deze scholen bieden dit levensbeschouwelijke vak aan, vaak als keuzevak, in de groepen 7 en 8. Het is vormend onderwijs voor op openbare basisscholen met de bedoeling om die kinderen al op jonge leeftijd te leren respect te hebben voor andere geloven, levensovertuigingen en culturen. De lessen helpen kinderen om hun eigen kijk op het leven te ontwikkelen. Om oog te hebben voor wat geloof voor mensen kan betekenen. En om respect te hebben voor mensen die anders in het leven staan dan zij zelf. Het stimuleert leerlingen om kritisch en creatief na te denken over waarden en normen. Het maakt ze bewust dat zij zelf medebepalend zijn voor de vorm en inhoud van hun leven

10 Hier wordt mee gewerkt op verschillende manieren: praten, schrijven, tekenen, rollenspellen doen, uitbeelden, knutselen en spelletjes. Op die manier krijg iedereen de kans om zich te laten zien en zijn mening te laten horen. Je zelf laten zien en luisteren naar een ander zijn belangrijke vaardigheden bij HVO en die zullen door alle lessen heen aan bod komen. Aandacht voor hoe je zelf bent, mar ook voor wat een ander belangrijk vindt. 5.3 Trefwoord Vijf van de speciale scholen geven op hun website aan gebruik te maken van de levensbeschouwelijke methode Trefwoord. Het heeft tot doel kinderen te begeleiden en ondersteunen bij het verkennen, bewustmaken en verrijken van hun wereld. Levensvragen als 'wat betekent God voor mensen', 'waarom pesten mensen elkaar', 'waarom heeft niet iedereen genoeg te eten', worden besproken aan de hand van allerlei bronnen: bijbelverhalen, maar ook verhalen uit andere geloven dan de joodse en de christelijke, en uit eigentijdse bronnen 3. In deze uitwerking wordt ook aandacht besteed aan het omgaan met elkaar en respect hebben voor elkaar. 5.4 Kanjertraining "Voor vertrouwen, veiligheid, rust en wederzijds respect" Verschillen tussen kinderen (tussen mensen) uiten zich ook in gedrag. De kanjertraining geeft inzicht in de verschillende gedragingen in verschillende situaties. Door de bewustwording wordt het gedrag ook meer een keuze. De kanjertraining heeft de volgende doelen 4 : Het bevorderen van vertrouwen en veiligheid in de klas; Het versterken van de sociale vaardigheden bij leerlingen; Beheersing van verschillende oplossingsstrategieën bij pesten en andere conflicten; Bewustwording van de eigenheid bij leerlingen; Leren om verantwoordelijkheid te nemen; Het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie. Vier basisscholen in Hoorn zetten de kanjertraining in op hun school. De training wordt schoolbreed ingezet. 5.5 Goed gedaan! Op KBS Bernhardus van Bockxmeer is gekozen voor het programma 'Goed Gedaan!'. Dit is, net als bij Hoe ga je respectvol met elkaar om? Dat is voor kinderen niet zo makkelijk. Er zijn namelijk heel veel vormen van voorbeeldgedrag en reacties op het eigen gedrag. Doe eens gewoon is niet meer voldoende. Want wat is gewoon? Goed gedaan! is een lesmethode waarmee kinderen van groep 1 t/m 8 geleerd kan worden om respectvol met elkaar om te gaan. De methode geeft op een eigentijdse en positieve manier uitleg over gevoelens en gedrag. Goed gedaan! Gebruikt preventieve methodes uit de professionele hulpverlening. Ingewikkelde inzichten zijn vertaald naar eenvoudige begrippen en concreet gedrag

11 De competenties die aan bod komen zijn bijvoorbeeld 6 : IK zelfkennis, relativeren, zelfvertrouwen, zelfbeheersing, bewust keuzes maken. JIJ verplaatsen in anderen WIJ omgaan met verschillen, rekening houden met anderen, weerbaarheid, samen spelen en werken, samen op internet ZIJ omgaan met media-informatie Deze lessen worden om de twee weken gegeven. In elk jaar komen dezelfde thema's weer aan bod, per jaar afgestemd op de leeftijd. De thema s van de lessen vindt u in onderstaand rijtje: Les 1: Wennen Les 2: Samen één groep Les 3: grapje, plagen, pesten Les 4: opkomen voor jezelf Les 5: Blij met jezelf Les 6: Samen spelen samen delen Les 7: Druk druk druk Les 8: wat voel ik? Les 9: Allemaal anders Les 10: Wat denk ik? Les 11: Kiezen Les 12: Jezelf de baas Les 13: Eerlijk waar? Les 14: Vrienden Les 15: Ken jezelf Les 16: Wensen en dromen 5.6 Democratisch burgerschap OBS De Troubadour doet mee met een pilot voor de nieuwe methode 'Democratisch Burgerschap'. Dit programma ontwikkeld door de Universiteit van Utrecht. Het sluit aan bij, en is een aanvulling op de Vreedzame school. De methode geeft kennis over de democratie, en leert daarnaast kinderen vooral samen te leven in een pluriforme samenleving, een samenleving vol verschillen. Door kennis, vaardigheden en houding en de wil om op een democratische manier met elkaar om te gaan. Dit wordt ook al veel geoefend in de vreedzame school. 7 Vanaf groep 1 wordt gewerkt aan de volgende aspecten: Overleg, mening- en besluitvorming : een standpunt hebben, luisteren naar anderen, compromissen sluiten, loyaal zijn aan genomen besluit enz. Omgaan met conflicten: verplaatsen in positie van de ander. onderhandelen, winwinoplossing, afzien van verbaal en lichamelijk geweld. Verantwoordelijkheid voor gemeenschap: verantwoordelijk voor klas, voor elkaar, de buurt, zorgzaamheid, aan regels houden enz. Uitgaan van diversiteit: respect, tolerantie, inleven in 6 meerschool_ pdf

12 de ander, onderscheid vooroordeel/oordeel, kennis van levensbeschouwelijke stromingen enz. Democratische geletterdheid: kennis van democratie, spelregels, instituten zoals 1e kamer en 2e kamer enz. 5.7 Regenboog methode De Vrije School Parcival maakt gebruik van de Regenboog methode. Hier is voor gekozen van uit hun visie op de Sociaal-emotionele opvoeding. Zij zeggen hierover het volgende: Wij vinden het belangrijk dat kinderen zich op school veilig en gezien voelen. De sfeer en omgangsvormen in de school en in de klas zijn de basis voor een goed leerklimaat. Daarnaast zijn we ons ervan bewust dat school ook een oefenterrein is waar kinderen vaardigheden moeten ontwikkelen in het omgaan met zichzelf en de ander. Dat gebeurt met vallen en opstaan. Elkaar respectvol benaderen, met oog en ruimte voor ieders eigenheid is het doel. Bij iedere ontwikkelingsfase hoort een passende aanpak van sociaal vaardig worden. De Begeleidingsdienst voor Vrije scholen heeft een kader geschetst van waaruit gekeken kan worden naar de sociale opvoeding/sociaal-emotionele ontwikkeling. Vanuit die visie is een aanpak ontwikkeld om gericht met de kinderen aspecten te oefenen, de zgn. Regenboogtraining. Centraal staan: begrip krijgen voor sociale situaties; kunnen handelen in een sociale situatie en je leren gedragen in het hier en nu. Aan de hand van spel en verhaalsituaties werkt de leerkracht hieraan met de kinderen. 5.8 Uitgangspunten school bekend maken en bespreken Wat ook op veel websites is terug te vinden, is dat scholen aandacht besteden aan het uitlichten van omgangsregels. Een gezamenlijk uitgangspunt in gedrag, dat voor iedereen geldt en waar iedereen mee bekend is, kan zorgen voor heldere structuur. Als iemand over een grens gaat, kan er (door iedereen, leerlingen, ouders, docenten) worden verwezen naar deze uitgangspunten. Een dergelijke 'lijst' wordt ook vaak aangegrepen voor uitgangspunten als 'jezelf mogen zijn' en 'respectvol met elkaar omgaan'. De officiële programma's maken vaak gebruik van 'gedeelde regels, gedeelde verantwoordelijkheid'. Maar ook de scholen die niet zijn aangesloten bij een programma werken er vaak mee. Er worden posters opgehangen in de school, in de klas. De regels worden besproken in de klas, en soms bedenkt een klas ook zijn eigen omgang- en gedragsregels. Dit kan allemaal op heel positieve wijze worden gedaan, zie ook onderstaande voorbeelden. 11

13 (OBS Jules Verne) (RKB De Ceder) 12

14 6. Vragen die er nu nog liggen Deze oriëntatie laat geen twijfel bestaan over de passie waarmee scholen bezig zijn met 'hun' kinderen in een sfeervolle en veilige omgeving hun voorbereidingen op de maatschappij te treffen. Het geeft inzicht in welke competenties en voorwaarden (op zijn minst op papier) belangrijk worden gevonden hierbij, en op welke verschillende manieren er aan de ontwikkeling daarvan wordt gewerkt. Vragen die blijven liggen in dit eerste gedeelte van het geven van het antwoord op de vraag waarmee dit allemaal begon zijn bijvoorbeeld: Hoe tevreden zijn de scholen, de leerkrachten, de ouders, de leerlingen met de praktijk en de resultaten van hun methoden? Wat zijn de problemen waar scholen, leerkrachten, ouders, in de praktijk tegen aanlopen? Zijn er methoden die ontzettend goed werken, en waarom doet niet iedereen dat dan? Daarnaast willen we wijzen op een mogelijke blinde vlek: de leerkracht als rolmodel. Wat redelijk vaak wordt genoemd is de (borging van de) kwaliteit van de docent. Een enkele school benoemd het belang van de sociale rol die een leerkracht speelt. Toch is dat dan niet in het kader van 'omgaan met verschillen'. Dit is een mogelijke blinde vlek bij scholen en een potentieel onderwerp het vervolg op deze oriëntatie. 13

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie 1 1. Inhoudsopgave: pagina 2. Visie op burgerschapsvorming en sociale integratie 3 3. Populatie van de Oostpoort 5 4. Beleid 5

Nadere informatie

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs Aanleidingen voor het ontstaan van De Vreedzame School (1999) toenemende gedragsproblematiek in scholen grensoverschrijdend

Nadere informatie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie

Obs de Bouwsteen. Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN. actief burgerschap en sociale integratie Obs de Bouwsteen Notitie actief burgerschap en sociale integratie OBS DE BOUWSTEEN 1. Wat is actief burgerschap? Actief burgerschap is: de bereidheid en het vermogen om deel uit te kunnen maken van een

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Nieuwsbrief De Vreedzame School

Nieuwsbrief De Vreedzame School Nieuwsbrief De Vreedzame School Algemeen Onze school werkt met het programma van de Vreedzame School. Dit programma wil een bijdrage leveren aan een positief sociaal klimaat en de vorming van actieve en

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE 1 ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE OP DE VALKENHEUVEL De wetgever schrijft scholen in Nederland voor om zich actief in te spannen om het besef van kinderen

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap

De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap Congres Leve het jonge kind! 2011 Deelsessie Democraatjes in de dop? Mirjam van der Ven, Eduniek Aanleidingen voor het ontstaan van De Vreedzame

Nadere informatie

VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE VISIESTUK ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE SBO de Regenboog Drunen SBO de Regenboog kwaliteitszorg burgerschap 18-12-2014 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Kenmerken van onze leerlingen en risico s.

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar,

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar, de kunst van het leren Nieuwveen, 19 maart 2015 Aan : Ouder(s)/verzorger(s) met kinderen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar Betreft : Informatie en aanmeldingsformulier, schooljaar 2015-2016;

Nadere informatie

Visie (Pedagogisch werkplan)

Visie (Pedagogisch werkplan) Visie (Pedagogisch werkplan) Gastouderopvang De Krummeltjes stelt zich tot doel om een omgeving te bieden waarin kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige mensen met respect voor anderen

Nadere informatie

Leren op een prachtige school

Leren op een prachtige school Meerwerf basisschool Tuindorpschool www.meerwerf.nl Leren op een prachtige school midden in Den Helder R Rust en ruimte In het oude centrum van Den Helder ligt onze prachtige Tuindorpschool. Al generaties

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Wij bieden, op maat, een uitgebreid en intensief begeleidingstraject op de werkplek aan.

Wij bieden, op maat, een uitgebreid en intensief begeleidingstraject op de werkplek aan. Profielschets directeur OBS Het Toverkruid ELK KIND IS UNIEK! Algemeen In de gemeente Asten zijn twee basisscholen van PlatOO gesitueerd; OBS Het Toverkruid en OBS de Horizon. PlatOO zoekt voor OBS Het

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE Visie Actief Burgerschap & Sociale Integratie Zuukerschool Epe Januari 2010 Hoofdstuk 1, Kenmerken van de omgeving en de leerlingen De Zuukerschool is een landelijk

Nadere informatie

Kanjerbeleid. Doelstelling Voor de kinderen hebben we als doel dat ze zoveel mogelijk als volgt over zichzelf denken:

Kanjerbeleid. Doelstelling Voor de kinderen hebben we als doel dat ze zoveel mogelijk als volgt over zichzelf denken: Kanjerbeleid Inleiding Op de obs Stegeman werken we sinds januari 2012 met de kanjertraining. Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we

Nadere informatie

...paspoort naar grenzeloos onderwijs...

...paspoort naar grenzeloos onderwijs... OBS Waarom kiest u voor De Border? Engelse taal in elk lokaal! Wij bereiden onze leerlingen erop voor om goed te functioneren in de hedendaagse samenleving, die zowel binnen als buiten de Nederlandse grenzen

Nadere informatie

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter

Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Identiteitsdocument van Jenaplanschool de Sterrenwachter Onze ideologie We zien iedereen als uniek en waardevol. Ieder kind heeft talenten en samen gaan we die ontdekken en ontwikkelen. Hierdoor kunnen

Nadere informatie

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt Positionering De Klankhof en t Kofschip, Etten-Leur Kernwoorden: Je mag er zijn Vertrouwen Positief kijken naar jezelf en anderen Meervoudige intelligentie Samen de merkbelofte van De Klankhof t Kofschip:

Nadere informatie

Aanbod burgerschap en sociale integratie

Aanbod burgerschap en sociale integratie Aanbod burgerschap en sociale integratie 1 Kanjertraing Dronenplein 7 2411 HE Bodegraven www.d4w.nl/prinses-beatrixschool 2 Visie Levensbeschouwelijke visie: Wij zijn een open Protestants Christelijke

Nadere informatie

Nieuwsbrief De Vreedzame School

Nieuwsbrief De Vreedzame School Nieuwsbrief De Vreedzame School Blok 1 We horen bij elkaar Algemeen Onze school werkt met het programma van de Vreedzame School. Dit programma wil een bijdrage leveren aan een positief sociaal klimaat

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Theoretische verantwoording

Theoretische verantwoording Goed gedaan Theoretische verantwoording Malmberg Goed gedaan! Theoretische verantwoording Een preventief programma Goed gedaan! is een praktisch sociaal-emotioneel programma voor de basisschool. Het geeft

Nadere informatie

Vreedzame school Groningen

Vreedzame school Groningen Vreedzame school Groningen Dorien Petri Annelies Kassenberg December 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Vergelijking scholen A, B, C, D en E... 4 3. Conclusie... 7 2 1. Inleiding De Vreedzame school

Nadere informatie

1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie van de visie op de identiteit van de school.

1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie van de visie op de identiteit van de school. Memo Aan : Van : Plenum SKPO Kuintje Scheffers- de Wit Datum: 14-01-2010 Betreft: Notitie brede Tijdpad implementatie notitie brede : 1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Vorm en inhoud geven aan burgerschap MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Inhoud Inleiding Bespiegelingen burgerschap Praktische middelen: - Kijk in mijn wijk - Geen grapjes

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

Schoolveiligheidsplan Versie 1.0

Schoolveiligheidsplan Versie 1.0 Schoolveiligheidsplan Versie 1.0 1. Inleiding In dit schoolveiligheidsplan wordt aan de hand van de visie van Educatis op het gebied van sociale veiligheid gestalte gegeven aan het veiligheidsbeleid op

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5 Beleidsplan sociaal-emotionele ontwikkeling O.B.S. de Zoeker Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3 2. Beginsituatie 4 3. De gewenste

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Beste ouders, 30 oktober 2015. Een eerste week na de herfstvakantie, waarbij

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs Aanleidingen voor het ontstaan van De Vreedzame School (1999) toenemende gedragsproblematiek in scholen grensoverschrijdend

Nadere informatie

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Het pedagogisch beleidsplan is bedoeld als leidraad bij de opvang van de kinderen van Chr. Kinderopvang Natuurlijk. Alle medewerkers van het kinderdagverblijf

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5

Inhoudsopgave. 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3. 2. Beginsituatie 4. 3. De gewenste situatie 5 Beleidsplan sociaal-emotionele ontwikkeling O.B.S. de Zoeker Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunten blz. 1.1 Doel van het beleidsplan 3 1.2 Inhoud van het beleidsplan 3 2. Beginsituatie 4 3. De gewenste

Nadere informatie

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17 Inhoud Deel 1 Over het wat en hoe 15 1 Over het wat 17 Alles is sociaal: sociale competentie in schema 17 De activiteiten 19 Geen methode, maar een methodiek 19 De opzet van het boek 21 2 Over het hoe

Nadere informatie

Serooskerkestraat maandag 1 september uur - alle groepen

Serooskerkestraat maandag 1 september uur - alle groepen Communicatie Dit schooljaar zal er wat veranderen met de verschijningsfrequentie van de nieuwsbrief van De Evenaar. Steeds meer groepsgebonden informatie wordt door de leerkrachten via digiduif aan de

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor?

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Identiteit: wat drijft ons in ons werk? Op onze school is iedereen welkom, ongeacht zijn of haar achtergrond. De Franciscusschool is een Katholieke basisschool, een school

Nadere informatie

Visie en missie. Voorwoord. De Wingerd, samen groeien

Visie en missie. Voorwoord. De Wingerd, samen groeien Samen groeien door Visie en missie De Wingerd, samen groeien Vanuit de christelijke identiteit ontmoeten we elkaar, luisteren we naar elkaar, inspireren we elkaar, zijn we nieuwsgierig en gaan we de dialoog

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling/ waarden en normen.

Sociaal-emotionele ontwikkeling/ waarden en normen. De Kraanvogel. Kinderen brengen een groot deel van hun tijd op school door. Het is daarom belangrijk dat de school een prettige omgeving is om in te verkeren. De sfeer in een groep heeft alles te maken

Nadere informatie

Meerwerf basisschool Thorbecke. Baken tussen centrum en zee

Meerwerf basisschool Thorbecke.  Baken tussen centrum en zee Meerwerf basisschool Thorbecke www.meerwerf.nl Baken tussen centrum en zee OOp volle kracht vooruit Basisschool Thorbecke ligt in het levendige centrum van Den Helder, maar vormt voor onze kinderen een

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Identiteit 1.5 Identiteitskaders Identiteit/Identiteitskaders Inhoudsopgave 1. De katholiek/oecumenische identiteit in de nieuwe stichting 3 2. Het

Nadere informatie

Totaalonderwijs Thematisch onderwijs voor alle groepen

Totaalonderwijs Thematisch onderwijs voor alle groepen Totaalonderwijs Thematisch onderwijs voor alle groepen www.obs-delijster.nl wat maakt onze school bijzonder? Totaalonderwijs Thematisch onderwijs voor alle groepen, waarbij wereld oriënterende vakken,

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF Basisschool De Springschans

NIEUWSBRIEF Basisschool De Springschans Tweewekelijkse NIEUWSBRIEF Basisschool De Springschans 7-1-2016 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderdagverblijf de Harlekijn

Pedagogisch beleid Kinderdagverblijf de Harlekijn 1 Inhoud Inleiding... 3 Visie Kinderdagverblijf de Harlekijn... 4 Een gevoel van emotionele veiligheid en geborgenheid bieden... 5 Veiligheid en geborgenheid... 5 Persoonlijke competentie... 7 Ieder kind

Nadere informatie

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt:

Achtergrond. Missie Onze missie op basis van deze situatie luidt: Achtergrond Basisschool De Regenboog staat in de wijk Zuid-west in Boekel en valt onder het bestuur van Zicht PO. Evenals de andere scholen onder dit bestuur gaan wij de komende periode vorm geven aan

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

Nieuwsbrief. o.b.s. De Zwarm. Vreedzame School. Wat doen we in blok 4? o.b.s. De Zwarm: Samen werkt beter! 1.

Nieuwsbrief. o.b.s. De Zwarm. Vreedzame School. Wat doen we in blok 4? o.b.s. De Zwarm: Samen werkt beter! 1. Nieuwsbrief Vreedzame School o.b.s. De Zwarm www.dezwarm.nl In deze editie: We hebben hart voor elkaar Wat doen we in blok 4? Inhoud van de lessen Wat hebben we geleerd in blok 3? Ouderavond 12 april Tips

Nadere informatie

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap:

De Onderwijsraad heeft in deze zes kerndoelen geformuleerd waar het primair onderwijs aan moet voldoen inzake Actief Burgerschap: Actief Burgerschap Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Actief Burgerschap: een nadere kennismaking 3 3. Actief Burgerschap: een doel en een middel 4 4. Actief Burgerschap: Hoe leren we dit aan? 5 5. Actief

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1. OBS De Driekleur. Daltonlocatie 29 augustus Agenda Daltonlocatie

Nieuwsbrief 1. OBS De Driekleur. Daltonlocatie 29 augustus Agenda Daltonlocatie Nieuwsbrief 1 OBS De Driekleur Daltonlocatie 29 augustus 2017 Agenda Daltonlocatie Di 29 aug Weerbaarheidstraining groep 8 Do 31 Aug Eerste zwemles groep 6 Di 5 Sept Weerbaarheidstraining groep 5 Wo 6

Nadere informatie

Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen

Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen Inleiding De commissie identiteit, in opdracht van het bestuur en de directies van de Stichting St. Josephscholen, heeft de identiteit van de

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP. Op CDS t Kompas

ACTIEF BURGERSCHAP. Op CDS t Kompas ACTIEF BURGERSCHAP Op CDS t Kompas ACTIEF BURGERSCHAP Voorwoord Kinderen voorbereiden op hun rol van burger in de samenleving is al eeuwenlang een taak van het onderwijs. In de Wet op Primair Onderwijs

Nadere informatie

Koningin Wilhelminaschool Baarn DE KWS OP KOERS. Samenvatting Schoolplan 2016-2020

Koningin Wilhelminaschool Baarn DE KWS OP KOERS. Samenvatting Schoolplan 2016-2020 Koningin Wilhelminaschool Baarn DE KWS OP KOERS 1 Samenvatting Schoolplan 2016-2020 Voorwoord Dit boekje vormt een samenvatting van ons Schoolplan 2016-2020. Hierin beschrijven wij wie we zijn, wat wij

Nadere informatie

Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken

Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken De Gouden Weken zijn de eerste weken van ons schooljaar. Ze zijn bij uitstek geschikt om een fundament neer te zetten voor een goede groepsvorming

Nadere informatie

Vraag 4: Draagt u uw overtuiging actief over aan uw kinderen?

Vraag 4: Draagt u uw overtuiging actief over aan uw kinderen? Enquête identiteit. Vraag 1: Ik vul deze vragenlijst in: Alleen 30 (85) Samen, ouder/verzorger/kind 55 Vraag 2: Hoeveel kinderen heeft u op Het klinket: totaal 112 kinderen Vraag 3: Wat is uw religie of

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

Gedragsprotocol. Gedragsprotocol

Gedragsprotocol. Gedragsprotocol Gedragsprotocol 1 Inleiding De gangbare naam voor dit gedragsprotocol is pestprotocol. Echter; in dit protocol omschrijven we niet alleen hoe te handelen in geval van pesten. We geven er de voorkeur aan

Nadere informatie

Bijlage: pestprotocol

Bijlage: pestprotocol Bijlage: pestprotocol Pestprotocol Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

Als pesten optreedt, moeten leerkrachten (in samenwerking met de ouders) dat kunnen signaleren en duidelijk stelling nemen.

Als pesten optreedt, moeten leerkrachten (in samenwerking met de ouders) dat kunnen signaleren en duidelijk stelling nemen. Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen, als er zich ongewenste

Nadere informatie

Agenda. Spoorboekje. Binnenkomer. Vreedzame School op kindniveau. Vreedzame School op ouderniveau. Vreedzame school op wijkniveau

Agenda. Spoorboekje. Binnenkomer. Vreedzame School op kindniveau. Vreedzame School op ouderniveau. Vreedzame school op wijkniveau Kanaleneiland 1 Agenda Spoorboekje. Binnenkomer. Vreedzame School op kindniveau. Vreedzame School op ouderniveau. Vreedzame school op wijkniveau 2 Lotje Stremmelaar Cynthia van Lieshout Ed van der Hooft

Nadere informatie

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek!

JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND. Ieder kind is uniek! JENAPLAN BASISONDERWIJS NEDERLAND Ieder kind is uniek! WAT IS JENAPLANONDERWIJS? Nederland telt circa 7000 scholen voor basisonderwijs. In Nederland heeft iedere school de vrijheid om zijn eigen onderwijsconcept

Nadere informatie

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de als democratische oefenplaats Het beleid van SKH is gebaseerd op de visie van Mischa de Winter, met name wat betreft de opvang

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid Beleid en protocollen OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd

Nadere informatie

Meerwerf basisschool. De Dijk. www.meerwerf.nl. Sportief en ondernemend

Meerwerf basisschool. De Dijk. www.meerwerf.nl. Sportief en ondernemend Meerwerf basisschool De Dijk www.meerwerf.nl Sportief en ondernemend GGezond en een goede mentaliteit Op De Dijk vormen gedegen taal- en rekenonderwijs de basis in iedere klas. We maken elke dag tijd vrij

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE INHOUD Missie & visie 4 Het onderwijs voorbij 5 Kwaliteit vanuit identiteit 7 Werken vanuit passie 8 Elke leerling telt 10 Ondernemend en

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Inhoud 1. Inleiding 2. Onze visie 3. Doelstellingen 4. Pedagogische uitgangspunten voor het kind 5. Pedagogische uitgangspunten voor de groepsleiding

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan Uit&Thuis

Pedagogisch beleidsplan Uit&Thuis Pedagogisch beleidsplan Uit&Thuis Gastouderopvang is een kwestie van vertrouwen. Ouders moeten de zekerheid hebben dat hun kind ook in hun afwezigheid een verantwoorde opvoeding in een veilige omgeving

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch

Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Een Positieve Klas resultaten Duhamel College Den Bosch Mentoren van Duhamel College Den Bosch (vmbo) hebben het programma Een Positieve Klas in het schooljaar 2011-2012 uitgevoerd met eerste en tweede

Nadere informatie

Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool

Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool Werken met vormingsthema s Zo zit dat dus met 10+ Relationele en seksuele vorming voor de bovenbouw van de basisschool

Nadere informatie

Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios

Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios Pedagogisch kader Kinderdagverblijf Filios Onderdeel van: Pagina 1 van 5 Inleiding In het pedagogisch kader staan onze uitgangspunten en basisdoelen die ten grondslag liggen aan ons pedagogisch handelen.

Nadere informatie

Meerwerf basisschool. De Vogelwei. B(l)oeiend. onderwijs

Meerwerf basisschool. De Vogelwei.  B(l)oeiend. onderwijs Meerwerf basisschool De Vogelwei www.meerwerf.nl B(l)oeiend onderwijs Welkom bij De Vogelwei! Middenin een prachtige, groene oase vind je onze basisschool De Vogelwei. Daar werken deskundige en enthousiaste

Nadere informatie

Wat is de identiteit voor de schoolraad van de PBS?

Wat is de identiteit voor de schoolraad van de PBS? Wat is de identiteit voor de schoolraad van de PBS? 1. Levensbeschouwelijke (religieuze) identiteit : Over het algemeen geldt dat een ieder van het team zich achter de levensbeschouwelijke identiteit die

Nadere informatie

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen

Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen Doelenlijst Relationele Vorming in de Basisschool in combinatie met de IK-zinnen RV 1 Kinderen hebben vertrouwen in zichzelf. RV1.1 RV1.2 RV1.3 RV1.4 Ontdekken dat iedereen uniek is. Ik heb door dat iedereen

Nadere informatie

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Sociale vaardigheden Menselijke eigenschappen die er voor zorgen om goed met je medemens te kunnen omgaan. Deze vaardigheden

Nadere informatie

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Introductie Voor kinderen is van het cruciaal belang dat zij een kans krijgen om op te groeien in een omgeving en samenleving van geborgenheid, veiligheid en

Nadere informatie

Het Pedagogisch Beleidsplan

Het Pedagogisch Beleidsplan 2015 BSO de Bosplaats M Moura MSvan Wijnen Het Pedagogisch Beleidsplan 1 Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleidsplan van BSO de Bosplaats. Dit pedagogisch beleidsplan is een leidraad van waaruit

Nadere informatie