TILBURG HEEFT IETS TE KIEZEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TILBURG HEEFT IETS TE KIEZEN"

Transcriptie

1 TILBURG HEEFT IETS TE KIEZEN Verslag van een exit poll bij de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 in de gemeente Tilburg April 2010 Dr. M. Boogers L. Slagter Drs. J. van Ostaaijen Tilburgse School voor Politiek en Bestuur

2 1. Inleiding Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 heeft de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur in opdracht voor de gemeente Tilburg een exit poll gehouden. Heeft vooral de landelijke of toch de lokale politiek een rol gespeeld bij het uitbrengen van een stem? Hebben kiezers zich vooral laten leiden door partijprogramma s of door politici? Welke wisselingen in partijkeuze zijn waar te nemen? Waar komt de winst van D66 en TROTS vandaan? Aan wie heeft het CDA kiezers verloren? Met een exit poll kunnen dit soort vragen worden beantwoord. Voor dit onderzoek zijn tien stembureaus geselecteerd; acht in Tilburg, één in Berkel-Enschot en één in Udenhout. Gezamenlijk geven deze tien stembureaus een representatief beeld van het Tilburgse electoraat. In deze tien stembureaus hebben studenten van de UvT alle kiezers benaderd met een korte vragenlijst over hun stemgedrag. In totaal hebben ruim 5600 kiezers meegewerkt aan dit onderzoek. Op basis hiervan kan een goed beeld worden geschetst van de wereld achter de uitslag van de Tilburgse gemeenteraadsverkiezingen. De gemeenteraadsverkiezingen van 2010 speelden zich af in een context waarin zowel nationale als lokale ontwikkelingen een rol speelden. Op landelijk niveau was dat vooral de val van het Kabinet-Balkenende IV, die vrijwel meteen zijn weerslag had op de landelijke peilingen. De vraag is in welke mate deze landelijke trends van invloed zouden zijn in Tilburg. Op lokaal niveau kan verwezen worden naar de Midi-affaire en de bestuurlijke crises die hiervan het gevolg waren. Dat Smolders zich met zijn LST vlak voor de verkiezingen terugtrok, betekende ook een verandering van het gemeentelijke politieke landschap. Tot slot wist de PvdA de aandacht op zich te vestigen met een op wethouder Hamming gerichte persoonlijke campagne. Deze en andere factoren kunnen mee hebben gespeeld bij de stemkeuze. 2

3 2. Opkomst en uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen In de gemeente Tilburg deden op 3 maart twaalf politieke partijen mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Van de twaalf deelnemende partijen zijn er negen landelijke partijen (PvdA, CDA, SP, VVD, Groen Links, D66, Christen Unie, Nederlandse Moslim Partij en Trots op Nederland) en drie lokale partijen (Tilburgse Volkspartij, Partij voor Tilburg en Verenigde Seniorenpartij). Van deze twaalf politieke partijen zijn er tien politieke partijen die daadwerkelijk één of meer zetels hebben bemachtigd in de gemeenteraad. Het opkomstpercentage bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen was 44.9%. In vergelijking met 2006 is dit een daling van 5.2% (50.1%) en ten opzicht van 2002 is er sprake van een minimale daling van 0.9% (45.8%). De lage opkomst in de gemeente Tilburg is niet bijzonder te noemen als we kijken naar het opkomstpercentage bij andere grote Brabantse steden. Ook in Eindhoven, s-hertogenbosch en Breda ligt het opkomstpercentage bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen eveneens onder de 50%. Het gemiddelde opkomstpercentage in Nederland lag op 53.5%, waarmee de Brabantse steden onder het landelijke gemiddelde uitkomen. Landelijk gezien is de PvdA is de grote verliezer van de gemeenteraadsverkiezingen. De partij moet meer dan 600 raadszetels inleveren. Ook het CDA en de SP leveren fors in. D66 haalde een flinke winst, meer dan verdubbeling van het aantal raadszetels in vergelijking met De VVD en GroenLinks haalden een iets bescheidener zetelwinst. De lokale partijen haalden gezamenlijk 358 raadszetels meer dan in Ze zijn daarmee goed voor ruim 21 procent van de stemmen. De kiezers in de gemeente Tilburg gaan grotendeels mee in deze lijn. Het CDA en de SP leveren zetels in, D66, GroenLinks en de VVD winnen stemmen. Trots op Nederland is de grootste nieuwkomer met 3 zetels. Opvallend is dat het verlies van de PvdA maar 2% van het aantal stemmen bedraagt, en hiermee geen verlies in aantallen zetels betekent, en dat lokale partijen ondervertegenwoordigd zijn in de Tilburgse raad. 3

4 Tabel 1: Uitslag gemeenteraadsverkiezingen 2010 Politieke partij aantal stemmen percentage (%) winst/ verlies (%) aantal zetels PvdA ,2-2,00 11 CDA ,9-3,40 6 SP ,9-3,29 4 VVD ,6 +5,10 7 Groen Links ,3 +1,80 4 Tilburgse Volkspartij ,1 +1,80 3 D ,3 +8,20 5 ChristenUnie 818 1,1 1,1 0 Partij voor Tilburg ,1 3,1 1 Ver. Senioren Partij Tilburg ,3 3,3 1 Nederl. Moslim Partij 349 0,5 0,5 0 Trots op Nederland ,7 6,7 3 Totaal % 45 Leeswijzer: de PvdA behaalde bij de verkiezingen stemmen, wat 22.2% is van het totaal aantal uitgebrachte stemmen en vergeleken met 2006 een verlies is van 2%. Het aantal zetels in de gemeenteraad bedraagt De Verenigde Senioren Partij Tilburg is formeel gezien een nieuwe partij, maar is feitelijk een voortzetting van de Tilburgse Ouderen Partij die in december 2009 is opgeheven. 4

5 3. Electorale verschuivingen De verkiezingsuitslag is het resultaat van het stemgedrag van de individuele kiezer. Omdat de uitslagen geen individuele veranderingen laten zien in het stemgedrag, biedt een exit poll uitkomst. Er kunnen drie soorten veranderingen in stemgedrag worden onderscheiden: a) De eerste verandering is van niet-stemmen naar stemmen. Het gaat hierbij om kiezers die de vorige keer niet zijn gaan stemmen of niet de stemgerechtigde leeftijd hadden bereikt. De vraag is hier welke partij het best in staat is geweest om deze nieuwe kiezers aan zich te binden. b) Het tweede type verschuiving in het kiesgedrag is het wisselen van partijkeuze. Hierbij zal voor elke deelnemende partij afzonderlijk worden nagegaan aan welke partij zij kiezers hebben gewonnen of verloren. Vragen die hierbij onder andere aan bod komen zijn: waar komt de winst van de VVD vandaan en aan welke partij heeft de SP kiezers verloren? c) Het laatste type verschuiving in het kiesgedrag zal ingaan op een politieke partij die bij de afgelopen raadsverkiezingen ontbrak, de Lijst Smolders Tilburg (LST). Deze partij behaalde in 2006 vanuit het niets 12% van de stemmen, wat overeen kwam met 5 van de 39 zetels. De belangrijkste vraag is naar welke politieke partij de voormalige LSTkiezers zijn uitgeweken. PvdA De PvdA verliest bij de Tilburgse raadsverkiezingen, maar veel minder dan op grond van landelijke electorale ontwikkelingen werd verwacht. De PvdA verloor 2% van haar kiezers, waarmee de Tilburgse PvdA aanzienlijk beter scoorde dan in andere gemeenten, waar de partij gemiddeld ruim 7% verloor. De PvdA heeft een vrij grote vaste achterban. Van alle kiezers die de vorige keer op de PvdA hebben gestemd, doet 65% dat nu weer. Van de overige 35% PvdA-spijtoptanten, verdwijnt het grootste deel naar D66 (9.0%) en de SP (6%). De PvdA weet dit verlies in redelijke mate te compenseren met nieuwe aanhang. Ruim 42% van het PvdA-electoraat bestaat uit kiezers die de vorige keer op een andere partij hebben gestemd of niet hebben gestemd. Daarbij is de PvdA vooral succesvol bij ex-cda-kiezers (10%), nieuwe kiezers (10%) en SP-kiezers (8%). CDA Het CDA moest bij de verkiezingen een groot verlies incasseren. Meer dan de helft (51%) 5

6 van de kiezers die de vorige keer voor het CDA kozen, stemde deze keer op een andere partij. Het CDA verliest ten opzichte van 2006 vooral stemmen aan de PvdA (13%), de VVD (10%) en de Tilburgse Volkspartij (8%). Het CDA heeft nauwelijks een nieuw electoraat aan zich gebonden. Van alle CDA-kiezers, heeft maar 27% dat de vorige keer niet gedaan. Dat zijn vooral ex-sp-kiezers (7%) en kiezers die de vorige keer niet hebben gestemd (6%). SP Landelijk gezien heeft de SP veel stemmen verloren, en de SP Tilburg sluit zich hierbij aan. De SP is samen met het CDA de grote verliezer bij de gemeenteraadsverkiezingen. Meer dan de helft (58%) van de kiezers die de vorige keer op de SP hebben gestemd, kiest nu voor een andere partij. Bij de SP is er sprake van groot electoraal verkeer. Van de kiezers die de SP de rug toekeren verdwijnen de meesten naar de PvdA (13%), GroenLinks (12%) en D66 (9%). Aan de andere kant kan de SP nieuwe kiezers mogen begroeten. Deze nieuwe aanhang bestaat uit ex-pvda-kiezers (12%), nieuwe kiezers (10%) en ex-groenlinks-kiezers (5%). VVD Conform de landelijke electorale ontwikkelingen boekte de VVD een forse verkiezingsoverwinning van ruim 5%. De liberalen verliezen weliswaar stemmen aan de Tilburgse Volkspartij (6.0%), Trots op Nederland (8%) en D66 (8%) maar compenseren dit verlies met voornamelijk nieuwe aanhang. De aanwas van de liberalen is met name afkomstig van de kiezers die de vorige keer niet hebben gestemd (15%). De nieuwe VVD aanhang is verder vooral afkomstig van het CDA (11%) en van de Lijst Smolders Tilburg (5% ). GroenLinks In vergelijking met 2006 boekt GroenLinks een lichte winst. Dat wil niet zeggen dat de partij geen stemmen heeft verloren aan andere partijen. Ongeveer 39% van kiezers die in 2006 op GroenLinks hadden gestemd, kiest nu voor een andere partij. GroenLinks verliest haar aanhang vooral aan de PvdA (14.5%) en D66 (10.4%). In omgekeerde richting was er echter veel meer electoraal verkeer. 6

7 Ruim 44% van de GroenLinks stemmen is afkomstig van kiezers die de vorige keer op een andere partij hebben gestemd of niet hebben gestemd. Het grootste deel van de nieuwe aanhang kwam van de SP (16%), en de PvdA (10.4). Er is hierbij een duidelijke overloop waar te nemen van GroenLinks stemmers naar de PvdA en andersom. D66 D66 kwam samen met de Trots op Nederland als grote winnaar uit de bus bij de Tilburgse gemeenteraadsverkiezingen. Slechts drie op de tien D66 stemmers stemde ook in 2006 op D66. Er is hierbij sprake van zeer geringe partijtrouw van de D66-kiezer. De partij verloor weliswaar stemmen aan de Tilburgse Volkspartij, Trots op Nederland en de Partij voor Tilburg maar in omgekeerde richting was er echter veel meer electoraal succes. De nieuwkomers zijn vooral afkomstig van de groep die bij de vorige raadsverkiezingen is thuisgebleven of nog geen stemrecht hadden (16.8%) en van ex CDA- (9.6%), PvdA- (14.5%) en SP- (10.4%) stemmers. Tilburgse Volkspartij De Tilburgse Volkspartij (TVP) vergroot haar aandeel kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen in Als gekeken wordt naar de landelijke partijen dan verliest de partij ten opzichte van 2006 stemmen aan de GroenLinks (11%) en Trots (10%). De partij krijgt daarentegen veel nieuwe stemmen van voormalig Algemeen Belang stemmers. Bijna 30% van de kiezers die vier jaar geleden op Algemene Belang stemde, stemt nu op de TVP. De grootste groep kiezers op de TVP, namelijk eenvijfde, zijn voormalige CDA stemmers. Verder bestaat 10% van haar aanhang uit stemmers die de vorige keer op Lijst Smolders Tilburg hebben gestemd. Overige partijen Trots op Nederland behaalde de grootste verkiezingsoverwinning in Tilburg. Landelijk behaalde Trots 60 raadszetels, waarvan 3 in Tilburg. De winst van Trots kan deels worden toegeschreven aan het ontbreken van de Lijst Smolders Tilburg (LST). Een kwart van alle Trots stemmers stemde vier jaar geleden op de LST. Ook trekt Trots kiezers van de VVD (17.4%) en 17.0% van de kiezers die in 2006 niet zijn gaan stemmen. Bij de Verenigde Senioren Partij (VSP) stemt iets meer dan een kwart van haar kiezers op 7

8 dezelfde partij als vier jaar geleden. De partij verliest stemmers aan de TVP (13.6%), en aan Trots op Nederland (9.1%). De partij wint respectievelijk 17.9% en 16.0% stemmen van PvdA en CDA stemmers. De Partij voor Tilburg (PvT) wint voornamelijk stemmen van kiezers die in 2006 niet hebben gestemd, eenvijfde van voormalig VVD stemmers en in mindere mate van de PvdA, CDA en SP. De Christen Unie (CU) en de Nederlandse Moslim Partij (NMP) deden in 2010 voor het eerst meer aan de gemeenteraadsverkiezingen maar behaalden niet genoeg stemmen om een aanspraak te maken op een zetel. Bijna de helft van de aanhang van de Christen Unie is afkomstig van het CDA. 3 op de 10 stemmers op de NMP komen van respectievelijk de PvdA en de SP. Verder bestaat 35% van de NMP aanhang uit mensen die in 2006 niet hebben gestemd. Lijst Smolders Tilburg Uit de exit poll blijkt dat van de mensen die deze keer zijn gaan stemmen 8,6% dat eigenlijk op de LST had willen doen. De partij behaalde in 2006 in een keer 5 zetels, wat neerkomt op meer dan 9000 stemmen. Van de kiezers die in 2006 op de LST stemden is meer dan eenderde overgestapt naar TROTS (34,2%) en een op de zes stemmers naar respectievelijk de VVD en de Tilbugse Volkspartij. Het zijn dus vooral politieke partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum waarnaar de kiezers zijn overgestapt. 8

9 4. Stemmotieven 4.1 Nationalisering en lokalisering Als de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen niet in de eerste plaats door plaatselijke gebeurtenissen, omstandigheden of politici wordt bepaald, maar door ontwikkelingen in de landelijke politiek is er sprake van nationalisering. De val van het kabinet-balkenende IV enkele weken voor de gemeenteraadsverkiezingen zou deze nationalisering kunnen hebben versterkt. Daarom is er in de exit poll gevraagd of de keuze voor een partij meer werd beïnvloed door de gemeentelijke politiek van die partij of meer door de landelijke politiek. Van alle ondervraagden geeft bijna 43% aan dat de keuze voor een partij vooral bepaald door lokale overwegingen. De groep die uitsluitend met landelijke overwegingen zijn stem bepaalt is 28%. Een bijna even grote groep laat zowel landelijke als lokale de overwegingen meetellen in het kiesgedrag. Het zal niet verrassend zijn dat onder aanhangers van de lokale partijen de lokale politiek de grootste rol speelt. De drie lokale partijen hebben de hoogste percentages, waarbij de Tilburgse Volkspartij met 91.3% de kroont spant. Opvallend is dat van de landelijke partijen de PvdA de hoogste score heeft bij het oordeel over de gemeentelijke politiek. 42.6% van de PvdA kiezers stelt dat de gemeentelijke politiek van doorslaggevend belang is. Dit in tegenstelling tot de Christen Unie welke met een percentage van 28.8% helemaal onderaan komt. Bij de Christen Unie treffen we dan ook de meeste kiezers aan die zich bij de raadsverkiezingen enkel heeft laten leiden door landelijke stemmotieven. 4 van de 10 Christen Unie stemmers laat zich leiden door landelijke overwegingen, gevolgd door VVD (38.9%) en D66 (36.8%). 9

10 Tabel 2: Stemmotieven lokaal/nationaal gemeenteraadsverkiezingen per partij Partij Lokaal stemmotief Landelijk stemmotief Lokaal & landelijk stemmotief CDA 40.0% 30.2% 29,8% PvdA 42,6% 25.3% 32,1% SP 40.4% 26.9% 32.6% VVD 34.3% 36.9% 28.7% Groen Links 33.6% 32.0% 34.5% TVP 91.3% 2.6% 6.1% D % 36.8% 31.8% VSP 66.9% 7.1% 26.0% Christen Unie 28.8% 40.7% 30.5% Trots op Nederland 37.2% 35.3% 27.5% Partij voor Tilburg 79.8% 5.1% 15.2% Nederlandse Moslim Partij 33.3% 33.3% 33.3% TOTAAL 43.2% 27.9% 28.8% 4.2 Personalisering en partij-identificatie Een ander type individuele stemmotieven heeft betrekking op de vraag of de kiezer zijn keuze laat afhangen van de uitgangspunten van een partij of van het vertrouwen dat men heeft in een of meerdere vertegenwoordigers van die partij. In Tilburg stemt van alle kiezers 63.9% op een bepaalde partij vanwege de standpunten van de partij, 13.3% stemt op een partij vanwege een persoon en voor 22.8% zijn beide redenen even belangrijk. De meeste stemmers kijken dus naar de inhoud van de partij het baseren van hun stemkeuze, al zijn tussen partijen grote verschillen waar te nemen. De persoonlijke campagne van de PvdA lijsttrekker Jan Hamming blijkt succes te hebben gehad. Meer dan andere Tilburgse partijen dankt de PvdA haar stemmen voor een belangrijk deel aan de lijsttrekker. Bijna 55% van de PvdA kiezers geven aan dat zij hun stem geheel of gedeeltelijk door de personen op de lijst hebben laten leiden. Het is opmerkelijk dat van de drie grootste politieke partijen in Tilburg (PvdA, CDA en VVD) maar een klein deel van de VVD stemmers hun keuze op de partij bepaalt vanwege 10

11 de persoon. 4.8% van alle VVD stemmers baseert zijn stem op de persoon, terwijl dit bij de CDA en PvdA boven de 20% ligt. Bij stemmers op Trots op Nederland, SP, D66 de VVD baseert rond de 90% van de kiezers zijn stem geheel of gedeeltelijk op de inhoudelijke afwegingen van de partij. Van de drie lokale partijen telt iets vaker het vertrouwen in een persoon een rol (14.7 %) dan bij de landelijke politieke partijen (12.0%). Tabel 3: Stemmotieven persoon/partij gemeenteraadsverkiezingen per partij Partij Eens met de partij Vertrouwen in een persoon Beide even belangrijk CDA 53.4% 21.1% 25.5% PvdA 44.7% 24.1% 31.2% SP 78.7% 5.1% 16.1% VVD 78.9% 4.8% 16.3% Groen Links 69.3% 7.0% 26.3% TVP 56.5% 18.7% 24.8% D % 7.6% 17.3% VSP 62.1% 15.3% 22.6% Christen Unie 52.5% 18.6% 28.8% Trots op Nederland 75.1% 6.5% 18.4% Partij voor Tilburg 66.9% 10.1% 23.0% Nederlandse Moslim Partij 40.0% 13.3% 46.7% 11

12 5. Achtergronden van de kiezer 5.1 Leeftijd van de achterban In deze paragraaf wordt de leeftijd van de kiezers gekoppeld aan de deelnemende politieke partijen. De leeftijd van de achterban laat zich uitsplitsen in drie leeftijdscategorieën, 18-34, en 60 jaar en ouder. Om een volledig beeld te krijgen van de leeftijd van de achterban is ook gekeken naar de aanhang van leeftijdscategorieën binnen de partij zelf De PvdA, D66 en VVD kunnen worden gezien als de partijen die de meeste jongeren aan zich binden, respectievelijk 18.5%, 20.2% en 18.1% van alle kiezers in de leeftijd van jaar stemt op deze twee partijen. Van alle stemmers tussen stemt slecht 5.5% op het CDA. De PvdA kan worden gezien als een brede volkspartij aangezien het zijn stemmen evenwichtig over de drie leeftijdscategorieën ziet verdeeld. D66 is de partij die het grootste deel van zijn aanhangers heeft onder de jongste leeftijdscategorie, namelijk 36.6%. D66 profileert zich landelijk ook als een partij voor jongeren en dit komt overeen met de uitslag in dit onderzoek. Het CDA heeft zijn meeste aanhangers boven de 35 jaar, 88.3% van zijn stemmers is ouder dan 35, waarbij 56% zelfs ouder is dan 65 jaar. Er slaat dus een duidelijke vergrijzing toe bij het CDA. Van de Tilburgse Senioren Partij heeft met 62.2% het hoogste percentage 65 plussers onder zijn kiezers. Dit zal wellicht geen verrassing zijn maar opvallend is dat de partij, niet zoals de naam doet vermoeden, alleen stemmers trekt uit de hoogste leeftijdcategorie. Een uitsplitsing van partijkeuze naar man of vrouw levert geen opvallende zaken op. De meest extreme waarden liggen hier bij de VVD en de TVP. 15.6% van alle mannen die stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen stemt op de VVD, tegenover 12.3% van de vrouwen. Het omgekeerde is waar te nemen bij de TVP, 5.9% van alle mannen stemt op TVP, tegenover 8.0% van alle vrouwen. Als we kijken naar het aantal stemmen binnen een partij valt op de dat de VSP vooral stemmen krijgt van vrouwen, 56% tegen 43% van de mannen. Dit grote verschil van 13% doet zich in omgekeerde richting voor bij de VVD. 12

13 Tabel 4 Leeftijd en partijkeuze - Marktaandeel naar leeftijd jaar jaar > 60 jaar CDA 11.8% - 5,5% 32.3% - 7.0% 56.0% % PvdA 19.7% % 52,2% % 28.0% % SP 25.3% % 56.9% % 17,7% - 6.2% VVD 30.3% % 50.2% % 19.5 % % Groen Links 23.7% % 63,5% % 12.8% - 4.7% TVP 10.9% - 3.2% 50,9% - 7.1% 38.1% - 9.8% D % % 49,1% - 12,7% 14.2% - 6.8% VSP 8.1% - 0.8% 29.3% - 1.3% 62.6% - 5.3% Christen Unie 28.8% - 1.3% 57.6% - 1.3% 13.6% - 0.5% Trots op Nederland 24.3% - 5,8% 48.5% - 5.5% 27.2% - 5.7% Partij voor Tilburg 29,9% - 4.2% 49,7% - 3.3% 20.3% - 2.5% NMP 40.0% - 0.5% 46.7% - 0.3% 13.3% - 0.1% Leesvoorbeeld: 11,8% van het CDA-electoraat is tussen 18 tot 34 jaar oud, terwijl het CDA 5,5% van alle Tilburgse kiezers in deze leeftijdscategorie uit de kiezersmarkt haalt. 5.2 Etniciteit Er is ook gevraagd naar de etniciteit van de kiezer door te vragen tot welke groep ze zichzelf rekenen. De PvdA kan met recht een multiculturele partij genoemd worden. De PvdA heeft kiezers onder alle groepen van de bevolking. Bijna driekwart van alle Turkse stemmers stemt op de PvdA. Ook Afrikaners en Marokkanen weten de PvdA te vinden, en dit geldt, alhoewel in minder mate, ook voor Surinamers, Indiërs en Antilianen. Ook GroenLinks kan rekenen op een zeer divers gezelschap stemmers, waarbij na de PvdA de meeste Turken op GroenLinks stemmen. De Nederlandse Moslim Partij trekt vooral Marokkaanse kiezers. Trots op Nederland is de meest Nederlandse partij. Indiërs laten de meeste spreiding van hun stem zien over de verschillende politieke partijen. Een goede verklaring kan worden gegeven door het feit dat Indiërs de best geïntegreerde allochtonen bevolkingsgroep is in de Nederlandse samenleving. Een groot aandeel van de Indiërs stemt op de PvdA en de SP. Opvallend is dat bijna 1 op de 5 Antilianen op de Christen Unie stemt en van de Surinamers stemt bijna 1 op de 5 op GroenLinks. 13

14 6. Informatie over opvattingen partijen Alle mensen die de gang naar de stembus hebben gemaakt hebben zich op de één of andere manier ook laten informeren om te komen tot hun stemkeuze. Gezien de lage stemopkomst bij de raadsverkiezingen in 2002 en 2006 heeft de gemeente Tilburg onder andere een huis-aanhuis verkiezingskrant laten verspreiden en een verkiezingswebsite gelanceerd, genaamd, tilburgheeftietstekiezen.nl. Maar hoe effectief zijn deze middelen geweest in vergelijking met andere manieren van informeren? Van alle ondervraagden heeft 6 op de 10 stemmers de verkiezingskrant van de gemeente gelezen. In deze speciale verkiezingskrant stelden alle de politiek partijen zich voor en was er een programma vergelijking gemaakt. Gezien het feit dat 60% van de stemmers de verkiezingskrant noemen bij het bepalen van hun stem geeft percentage aan dat de verkiezingskrant een groot bereik heeft gevonden onder de kiezers in Tilburg. Naast het informeren van partij standpunten door de verkiezingskrant heeft de helft van de stemmers zich laten informeren door lokale kranten. De oude manieren van informeren blijken dus de populairste vormen te zijn. Minder populair zijn het bekijken van de websites en folders van politieke partijen. Slecht een kwart van de stemmers noemt deze manier van informeren. Debatten en gesprekken met lokale politici scoren de laagste percentages. 9% van de kiezers heeft gesprek gehad met een lokale politicus en nog geen 7% heeft een verkiezingsdebat bezocht. Er moet gezegd worden dat 9% een hoog percentage is gezien de mate van intensiviteit die deze manier van informeren vergt. Opvallend is dat 7.5% van de kiezers aangeeft zich niet geïnformeerd te hebben. De verkiezingswebsite van de gemeente Tilburg heeft weinig invloed gehad op de stemkeuze. Slechts 1 op de 10 stemmers heeft de verkiezingswebsite van de gemeente Tilburg bezocht bij het bepalen van de stemkeuze. Daarentegen heeft tweederde van de kiezers de online stemwijzer ingevuld. Als we dus kijken naar het aantal stemmers het internet heeft gebruikt om hun partijkeuze mede te bepalen, kunnen we stellen dat de stemwijzer hiervoor het meest doeltreffend is. Dit wil niet zeggen dat de verkiezingswebsite niet effectief is, misschien zijn veel kiezers nog onbekend met de nieuwe gemeentelijke website. 14

15 Tabel 5 Manieren van informeren Manier van informeren % Lokale kranten 50.1% Verkiezingskrant gemeente Tilburg 41.7% Bezoek aan verkiezingsdebat 6.8% Gesprek met lokale politici 9.3% Verkiezingsfolders en/of website politieke partij Website tilburgheeftietstekiezen.nl 23.8% 12.3% Stemwijzer 35.8% 15

16 Bijlage 1 Gebruikte afkortingen PvdA Partij voor de Arbeid CDA Christen Democratisch Appèl VVD Vereniging voor Vrijheid en Democratie D66 Democraten 66 SP Socialistische Partij TVP Tilburgse Volkspartij VSP Verenigde Senioren Partij GL GroenLinks CU Christen Unie TON Trots op Nederland PvT Partij voor Tilburg NMP Nederlandse Moslim Partij AB Algemeen Belang LST Lijst Smolders Tilburg 16

Wat zegt de Tilburgse kiezer?

Wat zegt de Tilburgse kiezer? Wat zegt de Tilburgse kiezer? De resultaten van de exitpoll van de Tilburgse gemeenteraadsverkiezing 2014 DEMOS Centrum voor Beter Bestuur en Burgerschap Julien van Ostaaijen, Koen van der Krieken, Sabine

Nadere informatie

#EXITPOLL BRABANT. Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant.

#EXITPOLL BRABANT. Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant. #EXITPOLL BRABANT Verslag van een exit poll bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart 2011 in de provincie Noord-Brabant. Mei 2011 Koen van der Krieken BA Dr. Marcel Boogers Dr. Julien van Ostaaijen

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer

Uitslagen Drechtsteden Verkiezing Tweede Kamer Uitslagen Verkiezing Tweede Kamer Inhoud 1 Opkomst in regio iets hoger dan gemiddeld 2 Wie zijn winnaars en wie de verliezers(s)? De opkomst voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer van 15 maart was hoog.

Nadere informatie

Politieke participatie

Politieke participatie 12 Politieke participatie De Tweede Kamerverkiezingen van 17 hebben voor grote verschuivingen gezorgd in Amsterdam. De uitkomsten van deze verkiezingen komen uitgebreid aan bod in dit hoofdstuk. Verder

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen 19 maart Zet de daling in opkomst zich door? En is er in de regio ook winst voor de lokale partijen en D66 te zien? Het Onderzoekcentrum zet in deze factsheet

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014

Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Verkiezingen Gemeenteraad 19 maart 2014 Deze publicatie is uitgegeven door Onderzoek en Statistiek Groningen, op basis van gegevens van Bureau Verkiezingen. Meer statistische informatie kunt u aanvragen

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Gemeenteraadsverkiezingen Onderzoekcentrum drs. J.M.A.. Schalk maart Colofon Tekst Informatie Onderzoekcentrum GR Onderzoekcentrum Postbus 619 3300 AP 078 620 65 25 www.onderzoekcentrumdrechtsteden.nl

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Verkiezingen Europees Parlement Hoe stemden de inwoners van de bij de verkiezingen voor het Europees Parlement? Wijkt hun stemgedrag af van de landelijke uitslag? En, welke en werden

Nadere informatie

Politieke participatie van allochtonen

Politieke participatie van allochtonen FORUM November 20 Factsheet Politieke participatie van allochtonen Samenvatting Bij landelijke verkiezingen vormen de naar schatting een miljoen kiesgerechtigde allochtonen 9% van het totale electoraat,

Nadere informatie

De PVV in het land en in de peiling

De PVV in het land en in de peiling De PVV in het land en in de peiling Zowel in als in is de PVV in de laatste peilingen van Peil.nl lager uitgekomen dan bij de verkiezingen zelf. Een analyse naar de reden hiervan geeft een beter beeld

Nadere informatie

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Bestuursstaf Advies en ondersteuning Venlo, juli 2017 Onderzoek & Statistiek 2 Samenvatting In maart 2018 vinden er in Venlo gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

Kiezersvoorkeuren in Amsterdam

Kiezersvoorkeuren in Amsterdam Kiezersvoorkeuren in Amsterdam In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van maart peilt OIS in opdracht AT de politieke voorkeur van Amsterdammers. Vooruitlopend daarop is een eerste verkennend onderzoek

Nadere informatie

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 3e Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Opdrachtgever: RTV Oost maart 2011 Derde Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Bent u ervan op de hoogte dat er begin maart

Nadere informatie

Infographic: De uitslag

Infographic: De uitslag Infographic: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over peilingen en over

Nadere informatie

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek?

29 november Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? 29 november 2016 Onderzoek: Kloof tussen burger en politiek? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

De Provinciale Statenverkiezingen van 2011

De Provinciale Statenverkiezingen van 2011 De Provinciale Statenverkiezingen van 2011 Resultaten van peiling 12 met het GeldersPanel 31 januari 2011 Over deze peiling De leden van het GeldersPanel zijn vragen voorgelegd over de aanstaande Provinciale

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Verkiezingsuitslagen gemeente Oldambt 19 maart 2014

Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Verkiezingsuitslagen gemeente Oldambt 19 maart 2014 Gemeenteraadsverkiezingen Verkiezingsuitslagen gemeente Oldambt 19 maart 2 Voorwoord Op woensdag 19 maart vond de stemming plaats voor de verkiezing van de leden van de raad van de gemeente Oldambt. Voor

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan

Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen jan Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011-31 jan. 2011- Resultaten 1e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 31 januari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Enquête bezoekers Stemwijzer

Enquête bezoekers Stemwijzer Enquête bezoekers Stemwijzer Dr. Marcel Boogers TILBURGSE SCHOOL VOOR POLITIEK EN BESTUUR Het onderzoek is uitgevoerd door de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur van de Universiteit van Tilburg,

Nadere informatie

Peiling Tweede Kamerverkiezingen 2017 stemgedrag en stemmotieven van Nederlanders met een migratie-achtergrond

Peiling Tweede Kamerverkiezingen 2017 stemgedrag en stemmotieven van Nederlanders met een migratie-achtergrond Peiling Tweede Kamerverkiezingen 2017 stemgedrag en stemmotieven van Nederlanders met een migratie-achtergrond Rotterdam, Februari 2017 Versie: 2017-01 Het auteursrecht op dit rapport ligt bij de opdrachtgever.

Nadere informatie

Onderzoek Steun PvdA na gemeenteraadsverkiezingen

Onderzoek Steun PvdA na gemeenteraadsverkiezingen Onderzoek Steun PvdA na gemeenteraadsverkiezingen Rapportage 27 maart 2014 Over dit onderzoek Aan het onderzoek deden 5824 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee die bij de Tweede Kamerverkiezingen in

Nadere informatie

StemWijzer in de provincie

StemWijzer in de provincie StemWijzer in de provincie Verslag van een enquête onder gebruikers van de provinciale StemWijzers bij de Provinciale Statenverkiezingen van 7 maart 2007. April 2007 Dr. M. Boogers TILBURGSE SCHOOL VOOR

Nadere informatie

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen

Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Interpretatie van de uitslag van de tussentijdse Gemeenteraadsverkiezingen Ook bij tussentijdse verkiezingen bestaat de behoefte de uitslag te interpreteren naar een landelijke trend. Hoewel dat door een

Nadere informatie

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010

De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 De echte landelijke uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen van 2010 Het was fascinerend om te zien hoe op 3 maart s avonds door politici en media gereageerd werd op een uitslag die door de NOS en ANP

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen

Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Het geheugenverlies van de kiezer en het effect daarvan op de peilingen Bij ieder steekproefonderzoek is de mate van representativiteit een probleem. Gelden de uitspraken die gedaan worden op basis van

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN

DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN Rapport DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN Meningen van en over minderheden en hun stemgedrag 8 maart 2017 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam Datum 9 maart 2017 Auteurs

Nadere informatie

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN 16 maart 2015 VVD, PvdA en SP stijgen PVV en D66 leveren in Aftreden bewindslieden bevestigt kiezers vooral in partijvoorkeur VVD en PvdA tonen licht herstel;

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Bekendheid campagnes verkiezingen

Hoofdstuk 9. Bekendheid campagnes verkiezingen Hoofdstuk 9. Bekendheid campagnes verkiezingen Samenvatting Voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 zijn diverse campagnes gehouden om mensen te stimuleren om te gaan stemmen, zowel

Nadere informatie

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag.

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. In beeld: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE Vervolganalyse Peiling september 2017 1. Belangrijkste uitkomsten 1.1 Electoraal speelveld Forum voor Democratie is een geduchte concurrent van 50 Plus en PVV en ook van VVD,

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

Politieke participatie

Politieke participatie 11 Politieke participatie Interesse in de (gemeente)politiek, stemintentie, opkomst en partijkeuze komen in dit hoofdstuk aan de orde. De centrale vraag is: welke Amsterdammers zijn politiek betrokken,

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek Verkiezingen Tweede Kamer, maart voorlopige uitslag Projectnummer: Slot, Jeroen Hylkema, Cor Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal Postbus, AR Amsterdam j.slot@amsterdam.nl Telefoon www.ois.amsterdam.nl c.hylkema@amsterdam.nl

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Opkomst en stemgedrag van Amsterdammers met een migratie-achtergrond tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014

Opkomst en stemgedrag van Amsterdammers met een migratie-achtergrond tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 Opkomst en stemgedrag van Amsterdammers met een migratie-achtergrond tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 Maria Kranendonk, Laure Michon, Hannah Schwarz & Floris Vermeulen 2014 IMES Report

Nadere informatie

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8 Herziene versie 2012 M WRKBLAD N PUZZL groepen 6-8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De weede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Politieke participatie

Politieke participatie 12 Politieke participatie In dit hoofdstuk komen de interesse en participatie van Amsterdammers in de politiek aan bod. 2014 was in dat opzicht een boeiend jaar, met drie verkiezingen en belangrijke verschuivingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 22. Bekendheid campagnes verkiezingen

Hoofdstuk 22. Bekendheid campagnes verkiezingen Hoofdstuk 22. Bekendheid campagnes verkiezingen Samenvatting Op 7 maart 2006 zijn in Leiden gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Van alle mensen die zijn gaan stemmen, geeft bijna zes op de tien aan hun

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag

Tabel 1 Percentage stemmers Europese Verkiezingen 2014 volgens vier peilingen en echte uitslag Op zaterdagochtend 24 mei heeft Bureau Louter het bijgevoegde document Uitslag Europese Verkiezingen 2014 volgens Geen Peil opgesteld (zie volgende pagina) en op 25 mei, rond 13.30 uur, verzonden naar

Nadere informatie

De Stemming van 26 juni 2016

De Stemming van 26 juni 2016 De Stemming van 26 juni 2016 Ook deze week zijn er geen verschuivingen in politieke voorkeur. Maar de uitslag van het Britse Referendum en de onderzoeken over een mogelijk Nederlands Referendum over een

Nadere informatie

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen

19 maart Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen 19 maart 2015 Onderzoek: Day after Provinciale Statenverkiezingen Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

68% van de ondervraagden vindt dat de Arabische landen Israel moeten erkennen als staat voor het Joodse volk.

68% van de ondervraagden vindt dat de Arabische landen Israel moeten erkennen als staat voor het Joodse volk. BIJNA 70% VAN NEDERLANDERS WIL ARABISCHE ERKENNING VAN ISRAEL ALS STAAT VOOR HET JOODSE VOLK Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israel en het afscheid

Nadere informatie

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen Gegroeid optimisme over toekomst Europa vertaalt zich niet in afname euroscepsis 15 mei Een week voor de verkiezingen voor

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012

Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012 Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012 Opdrachtgever Uitvoering veldwerk Etnicon Het Opiniehuis Rotterdam, September 2012 Het auteursrecht

Nadere informatie

De Politieke Barometer Onderwijs. (meting oktober 2010)

De Politieke Barometer Onderwijs. (meting oktober 2010) De Politieke Barometer Onderwijs (meting oktober 2010) De Politieke Barometer Onderwijs (meting oktober 2010) Utrecht, oktober 2010 DUO ONDERWIJSONDERZOEK drs. Vincent van Grinsven Postbus 6813 500 AR

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2016. Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2016. Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Evaluatie Duurzaam Amsterdam 2010

Evaluatie Duurzaam Amsterdam 2010 Evaluatie Duurzaam Amsterdam 2010 In 2010 heeft O+S net als in voorgaande jaren de bezoekersdag (19 september 2010) en de bedrijvendag (17 september 2010) in het kader van Amsterdam Duurzaam geëvalueerd.

Nadere informatie

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport Vrouwen in de Provinciale Staten Onderzoeksrapport April 2015 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2015 in de Provinciale Staten gekozen? Op 18 maart waren er in Nederland verkiezingen voor de Provinciale

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo I

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo I Opgave 4 Politieke besluitvorming: de waarde van opiniepeilingen tekst 4 Strategisch kiezen 5 10 15 20 25 30 35 40 Hiermee is echter allerminst gezegd dat peilingen géén invloed zouden hebben op wat mensen

Nadere informatie

16 mei Onderzoek: Formatie is vastgelopen: wat nu?

16 mei Onderzoek: Formatie is vastgelopen: wat nu? 16 mei 2017 Onderzoek: Formatie is vastgelopen: wat nu? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

In dit document worden de resultaten voor Nederland bij elke vraag afzonderlijk weergegeven en vergeleken met het Europees gemiddelde.

In dit document worden de resultaten voor Nederland bij elke vraag afzonderlijk weergegeven en vergeleken met het Europees gemiddelde. Directoraat-generaal communicatie Directoraat C - Betrekkingen met de burgers EENHEID OPVOLGING PUBLIEKE OPINIE 30/09/2009 EB71.3 EUROPESE VERKIEZINGEN 2009 Postelectoraal onderzoek Landprofiel: Europees

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/62037

Nadere informatie

23 november Onderzoek: Proces Wilders

23 november Onderzoek: Proces Wilders 23 november 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A.

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A. Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2017 Nummer op stembiljet Logo van de partij Naam van de partij 1 Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD 2 Partij van de Arbeid P.v.d.A.

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

VERKIEZINGEN IN KOEDIJK

VERKIEZINGEN IN KOEDIJK 1 VERKIEZINGEN IN KOEDIJK WELKE LANDELIJKE POLITIEKE PARTIJEN WAREN POPULAIR DOOR DE JAREN HEEN? VERKIEZINGEN VOOR DE TWEEDE KAMER Leden van de Tweede Kamer der Staten Generaal worden direct door de kiesgerechtigden

Nadere informatie

20 feb Onderzoek: 10 Jaar PVV

20 feb Onderzoek: 10 Jaar PVV 20 feb 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017

De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 De verkiezing van Trump en wat dit betekent voor TK2017 Al lange tijd wijs ik op de twee parallelle werelden, die zowel in Nederland als in andere landen, te zien is onder het electoraat. Er is een groep,

Nadere informatie

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Otto Scholten & Nel Ruigrok Stichting Het Persinstituut De Nederlandse Nieuwsmonitor Amsterdam, april 06 1 Inleiding Puntsgewijs

Nadere informatie

Opkomstgedrag en opkomstmotieven van Nieuwe Nederlanders bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012

Opkomstgedrag en opkomstmotieven van Nieuwe Nederlanders bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 F +31 (0)20 589 83 00 W www.motivaction.nl Opkomstgedrag en opkomstmotieven

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van wethouders

Persoonlijke gegevens van wethouders Persoonlijke gegevens van wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2016. Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2016. Aandeel

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: Een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2016. Een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

WEERSTAND TEGEN TRUMP TOEGENOMEN

WEERSTAND TEGEN TRUMP TOEGENOMEN WEERSTAND TEGEN TRUMP TOEGENOMEN 4 maart 2017 In deze peiling besteedden we speciale aandacht aan vier gebeurtenissen: twee debatten (RTL- en Radio 1-debat), de manier waarop Henk Krol de verlaging van

Nadere informatie

Bijlage 4: Tot hier en nu verder Simon Otjes

Bijlage 4: Tot hier en nu verder Simon Otjes Bijlage 4: Tot hier en nu verder Simon Otjes 14 December 2012 1. Executive Summary Deze rapportage is geschreven door Simon Otjes in opdracht van het partijbestuur ten bate van het werk van de commissie-van

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

VVD EN PVV WEER GELIJK AAN KOP

VVD EN PVV WEER GELIJK AAN KOP POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH VVD EN PVV WEER GELIJK AAN KOP 19 januari 2017 VVD en PVV gelijk aan kop; verschuiving sinds zondagmiddag In vergelijking met een maand geleden levert de PVV 7 zetels in

Nadere informatie

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Publicatiedatum: 7-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek,

Nadere informatie

Stand.Almere en NCRV Netwerk

Stand.Almere en NCRV Netwerk bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 F +31 (0)20 589 83 00 W www.motivaction.nl Stand.Almere en NCRV Netwerk

Nadere informatie

NAMETING TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN 2017

NAMETING TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN 2017 Rapport NAMETING TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN 20 Een analyse van de I&O slotpeiling en beweegredenen van kiezers bij het stemgedrag op 15 maart 20 April 20 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Piet

Nadere informatie

De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012

De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 De Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 In plaats van een nieuwe peiling enkele dagen na de verkiezingen komen we vandaag met een analyse van de verkiezingsuitslag van 12 september. Op de dag

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum

Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum PVV, D66 aan kop VVD levert flink in Verkiezingen Provinciale Staten (nog) geen referendum Aan het einde van het kalenderjaar wordt duidelijk dat, in navolging van de PvdA, de VVD electoraal gezien ook

Nadere informatie

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking NCDO heeft in de Barometer 2011 1 een aantal vragen opgenomen over sociaal en politiek vertrouwen. Het vermoeden bestaat dat er een relatie

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen

Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Verkiezingsuitslag 15 maart 2017 1 Inhoudsopgave Stembureaus... 3 Opkomstpercentage... 4 Totaal aantal stemmen per partij... 5 Aantal stemmen per partij vergeleken met 2010...

Nadere informatie

Wat zou hier de reden van kunnen zijn?

Wat zou hier de reden van kunnen zijn? 1 Welke verschillen bepalen de verschillen in uitkomsten? Maurice de Hond 2 Centrale vraag Regelmatig zijn er forse verschillen tussen de gepubliceerde peilingen van Peil.nl en de Politieke Barometer van

Nadere informatie

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl Tussenbalans Maurice de Hond Peil.nl Inleiding We zitten nu in een windstille periode van deze verkiezingen. Het startschot van de campagne is eigenlijk gegeven op 1 april, toen de 20 ambtelijke commissies

Nadere informatie

Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005

Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005 Nieuw Haags Peil van 17 oktober 2005 Ook deze week kennen we amper verschuivingen. Het is opmerkelijk hoe lang inmiddels de het patroon zo constant blijft. Is dit een stilte voor de storm? Of is er sprake

Nadere informatie

HET PEIL VAN DE PEILINGEN En weer gaat Nederland naar de stembus en weer lopen de peilingen

HET PEIL VAN DE PEILINGEN En weer gaat Nederland naar de stembus en weer lopen de peilingen Gennep, kort na de gemeenteraadsverkiezingen in 2002. Foto Pieter Bosch. HET PEIL VAN DE PEILINGEN En weer gaat Nederland naar de stembus en weer lopen de peilingen uiteen en weer verschijnen directeuren

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2014

Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Wie stemt, wat en waarom? BMC Onderzoek BMC 5 maart 2014 Prof. dr. Marcel Boogers Lieke Salome, Msc Correspondentienummer: INHOUD HOOFDSTUK 1 SAMENVATTING 1 HOOFDSTUK 2 INLEIDING

Nadere informatie

omslag FORUM #10/

omslag FORUM #10/ omslag 12 De slag om de verkiezingsborden hebben de eurosceptici gewonnen. Maar hebben ze ook de harten van ondernemers? Tekst: Karin Bojorge en Paul Scheer Foto en Illustraties: Link Design 13 omslag

Nadere informatie

POLITIEKE PARTICIPATIE DE POLITIEKE VERSNELLING

POLITIEKE PARTICIPATIE DE POLITIEKE VERSNELLING HOOFDSTUK 7 POLITIEKE PARTICIPATIE DE POLITIEKE VERSNELLING Kiesgedrag, het onderwerp van dit hoofdstuk bestaat amper een eeuw. Pas in 1917 kregen alle Nederlandse mannen actief kiesrecht; vrouwen moesten

Nadere informatie

Leidse uitslagen Tweede Kamerverkiezing 2017

Leidse uitslagen Tweede Kamerverkiezing 2017 Inclusief analyse per partj: stempercentage per ureau Leidse uitslagen Tweede Kamerverkiezing 2017 BELEIDSONDERZOEK Gemeente Leiden info@leidenincijfers.nl www.leidenincijfers.nl serie statistiek 2017

Nadere informatie

JONGEREN & DEMOCRATIE

JONGEREN & DEMOCRATIE Rapport JONGEREN & DEMOCRATIE Onderzoek i.o.v. Vrij Nederland Januari 2017 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede Rapportnummer 2017/012 Datum Januari

Nadere informatie