Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs"

Transcriptie

1 geschikt voor het Digibord! Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

2 Inleiding Waterbeheer, Nederland is er goed in. Dat moet ook wel, want bijna de helft van ons land ligt onder het niveau van de zeespiegel. Onze dijken, duinen en de wereldberoemde Deltawerken beschermen 17 miljoen mensen tegen het water, zodat zij hier toch veilig kunnen wonen, werken en recreëren. In de toekomst wordt schoon zoet water steeds schaarser. We moeten er daarom nu al zorgvuldig mee om gaan. Ook voldoende water is van levensbelang. Klimaatverandering zorgt steeds vaker voor extreme droogte of regen. Daarom is een goede balans tussen te veel en te weinig water cruciaal. De digitale lesmodule WaterWise maakt het belang van veilig, voldoende en schoon water op een eigentijdse, aantrekkelijke en toegankelijke manier inzichtelijk. Doelgroep WaterWise is bedoeld voor leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en is zowel geschikt voor vmbo als havo/vwo. Bij binnenkomst op de homepagina van maakt u een keuze voor het niveau. Doelstelling van Waterwise.nl De primaire doelstelling is om jongeren te informeren over en te enthousiasmeren voor het waterbeheer in Nederland en in hun eigen omgeving. Doelen De leerlingen: kennen het verband tussen de klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor het waterbeheer in Nederland: de zeespiegelstijging, een groter wateraanbod in de rivieren, hevige regenval en langere periodes van droogte; kennen het belang van schoon water voor hun eigen leven en hun leefomgeving; weten welke middelen (dijken, stuwen, gemalen) de waterbeheerders inzetten om ons land veilig en droog te houden en het water schoon; kunnen voorbeelden noemen van beroepen in het waterbeheer; weten dat waterschappen in Nederland een belangrijke rol spelen bij het beheren van het water. Opbouw van de module Bij het openen van de website kiest u voor vmbo of havo/vwo. Daarna start automatisch een introductiefilmpje. De lesmodule bestaat uit drie thema s. Elk thema bestaat uit filmpjes, interactieve kaarten, quizzen en foto s. Thema 1: Veilig water Thema 2: Schoon water Thema 3: Voldoende water Aansluiting bij curriculum De lesmodule sluit aan bij het vak Aardrijkskunde, maar het onderwerp leent zich ook voor vakoverstijgende projecten. Er zijn inhoudelijke aanknopingspunten met de volgende kerndoelen: Uit het leerdomein Nederlands 05. Omgaan met informatiebronnen De leerling leert in schriftelijke en digitale bronnen informatie te zoeken, deze informatie te ordenen en te beoordelen op waarde voor zichzelf en anderen. Uit het leerdomein Mens & Natuur 30. Het milieu De leerling leert dat mensen, dieren en planten in wisselwerking staan met elkaar en hun omgeving (milieu), en dat technologische en natuurwetenschappelijke toepassingen de duurzame kwaliteit daarvan zowel positief als negatief kunnen beïnvloeden. Uit het leerdomein Mens & Maatschappij 36. Meningvorming De leerling leert over zorg en leert zorgen voor zichzelf, anderen en zijn omgeving, en hoe hij de veiligheid van zichzelf en anderen in verschillende leefsituaties (wonen, leren, werken, uitgaan, verkeer) positief kan beïnvloeden. 38. Geografische basiskennis De leerling leert een eigentijds beeld van de eigen omgeving, Nederland, Europa en de wereld te gebruiken om verschijnselen en ontwikkelingen in hun eigen omgeving te plaatsen. 41. Omgaan met atlas en kaarten De leerling leert de atlas als informatiebron te gebruiken en kaarten te lezen en te analyseren om zich te oriënteren, zich een beeld van een gebied te vormen of antwoorden op vragen te vinden. 42. Inzicht in de eigen omgeving De leerling leert in eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer en milieu. 2 3

3 Lessuggestie (1-3 lesuren) U kunt alle leerlingen aan alle thema s laten werken (3 uur), of de drie thema s verdelen over 3 groepen (1 uur). Algemene introductie Het startfilmpje aan het begin van de leven? Waar zien ze het? Wie zorgt er eigenlijk voor al dat water in Nederland? Na het filmpje verschijnen de drie thema s Veilig, Schoon en Voldoende in beeld. Bespreek met de leerlingen wat deze drie thema s te maken hebben met water. Hoe gebeurt dit? Blijft Nederland in de toekomst ook veilig? U kunt er ook voor kiezen om klassikaal een van de filmpjes te kijken. Bijvoorbeeld een van de fragmenten van Nederland van Boven: Gevaarlijk wonen of Schade. Naar aanleiding van deze filmpjes kunt u het gesprek openen over veilig wonen onder zeeniveau. Stap 3 Waterwerken vmbo: In het jaar duizend lag Nederland nog boven zeeniveau. Maar we maakten steeds meer droog land. Daardoor zakte de bodem en moesten we sluizen, gemalen en dijken bouwen. Nu kunnen we nog steeds niet zonder. De kans op overstromingen wordt steeds groter. Dit komt omdat de zeespiegel stijgt en het steeds vaker en langer regent. havo-vwo: Eigen antwoord. lesmodule kunt u goed gebruiken om het onderwerp water te introduceren in de klas. Het filmpje zet een mindset neer. Om de voorkennis van de leerlingen te activeren kunt u een klassikaal gesprek met de klas voeren: Wat hebben de leerlingen gezien? Welke situaties herkenden ze? Welke niet? Wat sprak ze aan en waarom? Vervolgens: Waar denken de leerlingen aan bij water? Wat betekent water in hun dagelijks Inhoud Nederland ligt voor een groot deel onder zeeniveau. De waterschappen zorgen ervoor dat wij in ons laaggelegen land toch veilig kunnen wonen. Samen met het Rijk onderhouden zij dijken en duinen en nemen maatregelen in het kader van klimaatverandering. Zonder duinen en dijken is leven onder NAP niet mogelijk. Introductie Voer een klassikaal gesprek met de leerlingen over het thema veilig water: Waar denken de leerlingen aan bij deze taak van het waterschap? Waarom moet Nederland beschermd worden tegen het water? Kern Laat de leerlingen individueel of in kleine groepjes de opdrachten op het werkblad maken. Afsluiting Bespreek de werkbladen na. Antwoorden werkblad Stap 2 Nederland van boven vmbo: Lelystad ligt onder zee niveau en kan dus overstromen bij hoog water. havo-vwo 1: Katwijk heeft een smalle duinenrij. Bij hoogwater kunnen deze duinen bezwijken en loopt het water de Randstad in. Nu nog veilig, maar bij een halve meter zee spiegelstijging moet er echt wat aan gebeuren. Stap 4 Hoe veilig woon jij? beide niveaus: Eigen antwoorden leerling. Stap 5 Zoek de verschillen vmbo 1. De zee voert zand aan en wind vormt dit zand tot een duin. 2. Zeeland Japan 3. Oosterscheldekering. 4. De linkerfoto. 5. Rivier met uiterwaarden doden dichtbevolkt dijkdoorbraak door storm aardbeving met tsunami dun bevolkt doden

4 havo-vwo 1. Op sommige plekken zijn geen duinen ontstaan. Hier heeft men dijken aangelegd. 2. Zie antwoord bij vmbo 3. Oosterscheldekering 4. De linkerfoto. 5. Rivier met uiterwaarden. Stap 6 Oud en nieuw De goede volgorde is: vmbo 1. duinen (3000 v. Chr.) 2. terp (3 e eeuw) 3. dijk (11 e eeuw) 4. polderen met windmolens (17 e eeuw) 5. polderen met stoomgemalen (19 e eeuw) 6. Deltawerken (1958) 7. Ruimte voor de rivier (2006) havo-vwo 1. duinen (3000 v. Chr.) 2. terp (3 e eeuw) 3. dijk (11 e eeuw) 4. polderen met windmolens (17 e eeuw) 5. polderen met stoomgemalen (19 e eeuw) 6. Zuiderzeewerken (1920) 7. Deltawerken (1958) 8. Ruimte voor de Rivier (2006) 9. aanpak Zwakke Schakels (2007) 10. Tweede Maasvlakte (2008) 11. Zandmotor (2011) Stap 7 Zwakke schakels beide niveaus: zin 1 is waar, zin 2 is niet waar. (NB: Superstormen zijn stormen die gemiddeld eens in de jaar voorkomen.) Stap 8 Aquaquiz beide niveaus: Antwoorden en score verschijnen op het scherm. Stap 9 Samenvatting vmbo 1: Nederland ligt voor een groot deel onder NAP. Door de klimaat verandering krijgen we bovendien te maken met zeespiegelstijging, en meer en extreme regenval. vmbo 2: Het water uit de zee moeten we tegenhouden met dijken en duinen. Ook waterkeringen zoals de Maeslantkering zorgen dat het water niet het binnenland in stroomt. De rivieren geven we meer ruimte zodat ze niet overstromen bij hoog water. havo-vwo 1: Nederland is veilig, maar door de klimaatverandering gaat het harder waaien, komen er heftiger regenbuien en stijgt de zeespiegel. Dat geeft druk op de Deltawerken, dijken en rivieren. havo-vwo 2: Dijken worden hoger en steviger gemaakt. Er wordt extra zand opgespoten om het strand breder te maken, zodat de zee op afstand blijft. Schoon Inhoud Het waterschap zuivert afvalwater. Het waterschap controleert open water op waterkwaliteit en neemt indien nodig maatregelen. Introductie Voer een klassikaal gesprek over schoon water: Waar denken de leerlingen aan bij deze taak van het waterschap? Welk water maakt een waterschap schoon en hoe gebeurt dit? Hoe zit het met zwem- en drinkwater? U kunt er ook voor kiezen een van de filmpjes klassikaal te bekijken. Bijvoorbeeld de film over waterzuivering Van plas tot plas. Kern Laat de leerlingen individueel of in kleine groepjes de opdrachten op het werkblad maken. Afsluiting Bespreek de werkbladen na. Antwoorden werkblad Stap 2 Van Plas tot Plas vmbo 1: frituurvet, tampons, condooms, vezeldoekjes en inlegkruisjes. vmbo 2: actief slib havo-vwo 1: stap 1: Met het stappenrooster wordt alles groter dan een doperwtje uit het vuile water gehaald. stap 2: In de voorbezinktanks zakken zware deeltjes (slib) naar de bodem, en drijven lichte deeltjes (zeep- en olieresten) naar de oppervlakte. stap 3: Bacteriën (actiefslib) breken het overgebleven organische materiaal in het afvalwater af. stap 4: In de nabezinktanks zinkt het actiefslib naar de bodem, en blijft het gezuiverde water over. havo-vwo 2: Het slib wordt omgezet in biogas. Stap 3 Schoon water bij jou in de buurt vmbo 1: Eigen antwoord. vmbo 2: De regio om deze RWZI is erg druk bevolkt. Het water van heel veel mensen (ruim 1 miljoen) en bedrijven (ruim ) wordt hier gezuiverd. Er zijn verder weinig andere RWZI s in de buurt. vmbo 3: Op Schiermonnikoog wonen weinig 6 7

5 mensen. Daarom is er maar een kleine RWZI nodig om het afvalwater uit dit gebied te zuiveren. vmbo 4: Eigen antwoord. havo-vwo 1: Zie antwoord vmbo 2 Stap 4 Rioolregels & Van WC naar Noordzee beide niveaus: De goede antwoorden verschijnen op het scherm. Stap 5 Hoeveel water verbruik ik? beide niveaus: Eigen antwoorden leerling. Stap 6 Waterschap vs. watervervuiling beide niveaus: Een handhaver zorgt ervoor dat open water niet vervuild wordt en de kwaliteit goed blijft. Als schippers, boeren, bedrijven of anderen het water vervuilen door bijvoorbeeld afval te lozen, spreekt de handhaver hen daarop aan. Ook meldingen van bewoners worden onderzocht. Stap 7 En drinkwater dan? vmbo: Nee, want er kunnen nog opgeloste stoffen in zitten, zoals schoonmaakmiddelen en kunstmest. havo-vwo: Een RWZI zuivert afvalwater zodat het terug kan in de natuur. Een drinkwaterbedrijf zorgt dat water uit de natuur (meestal grondwater) drinkbaar is. Drinkwater is nog schoner dan water dat een RWZI verlaat. Extra opdracht Testlab vmbo 1: De schaatsenrijder zakt door het water. vmbo 2: De dieren die op het water leven verdrinken. Ze kunnen niet meer over het water lopen. vmbo 3: De olie kwam bovendrijven. vmbo 4: Dat is slecht voor het milieu, want daardoor is de olie slecht uit het water te halen. havo-vwo 1: Na direct roeren: glas 5 is het meest helder, 1 het meest troebel. Na vier minuten wachten: glas 2 of 5 is het meest helder, 3 is het meest troebel. havo-vwo 2: Je kunt veilig zwemmen in glas 1, 2, 3 en 4. (Toelichting: alleen het chloor is gevaarlijk. In zwembaden wordt dit toegevoegd. Te veel chloor in het water kan op de luchtwegen slaan en de huid beschadigen. Chloor maakt planten en bacteriën dood, en is voor de natuur heel slecht. Waterschappen zien het gebruik van chloor het liefste verdwijnen.) havo-vwo 3: Troebel water kan soms vies zijn, maar dat hoeft niet. Sommige onschuldige stoffen zoals zand, zorgen voor troebel water. Gevaarlijke stoffen als chloor zijn vaak onzichtbaar. Dus troebel water kan schoner zijn dan helder water. voldoende Inhoud Het waterschap zorgt voor een gewenst waterpeil in het gebied. Het waterschap zorgt voor voldoende aanvoer van zoet water. Het waterschap bedenkt oplossingen voor extreme neerslag en droogte. Introductie Bespreek met de leerlingen wat het waterschap doet om ervoor te zorgen dat er niet te veel en niet te weinig water is. Hoe gaat het waterschap om met wateroverlast? En hoe met extreme droogte? Kern Laat de leerlingen individueel of in kleine groepjes de opdrachten op het werkblad maken. Afsluiting Bespreek de werkbladen na. Antwoorden werkblad Stap 2 Waterbeheer in de Beemster vmbo 1: Nederlanders hebben van water land gemaakt. De Beemster was vroeger een groot meer. Door molens is dit meer drooggepompt. vmbo 2: De belangrijkste reden voor het droogleggen van de Beemster was het gevaar van het water. De overstromingen van het Beemstermeer bedreigden mens en dier. Het droogmaken kostte veel geld, maar bracht ook geld op. Land is immers meer waard dan water. Molens pompten water uit het meer naar een ringvaart. Duizenden mensen hebben twee jaar met schep en kruiwagen de ringvaart gegraven. Later zijn de molens vervangen door elektrische gemalen. havo-vwo 1: Zie antwoord vmbo 1 havo-vwo 2: De belangrijkste reden voor het droogleggen van de Beemster was het gevaar voor overstromingen. Het droogpompen van de Beemster ging met 3 molens, omdat het Beemstermeer 4,5 meter diep was, en één molen 1,5 meter omhoog kon pompen. De reden dat men is overgestapt van windmolens naar elektrische gemalen is omdat elektrische gemalen (en daarvoor stoomgemalen) ook bij windstilte kunnen werken. Stap 3 Wat is NAP? vmbo: woon je lager dan de zee spiegel. havo-vwo 1: In Nieuwerkerk aan den IJssel (gemeente Zuidplas) bevindt zich het laagste punt van Nederland. Het ligt 6.76 m beneden NAP. 8 9

6 Stap 4 Wateroverlast en droogte vmbo 1: Het veranderende klimaat vergroot de kans op extreme regenbuien in de zomer en langdurige neerslag in de winter. vmbo 2: B: Uiterwaardvergraving C: Hoogwatergeul A: Obstakels verwijderen vmbo 3: lucht, onder, gemalen, omhoog. vmbo 4: Door te weinig aanvoer van zoet water komt zout water het land binnen. Dat is slecht voor gewassen. vmbo 5: Een ander gevolg van droogte is het ontstaan van scheuren in veendijken. Hierdoor worden de dijken minder stevig en veilig. havo-vwo 1: Zie antwoord vmbo 1 havo-vwo 2: Plaatje 1 - Door het afgraven van delen van de uiterwaard krijgt de rivier bij hoogwater meer ruimte. Plaatje 2 - Een hoogwatergeul is een aftakking van de gewone rivier, zodat een deel van het water via een andere route loopt. Plaatje 3 - Door het verwijderen of aanpassen van obstakels, kan het water sneller worden afgevoerd. havo-vwo 3: Polders worden met gemalen via sloten, ringvaarten en boezemkanalen leeggepompt op rivieren en zee. havo-vwo 4: De aanvoer van zoet water via de rivieren neemt af. Hierdoor kan het zoute water uit zee verder landinwaarts komen. Het zoete rivierwater verzilt. Dat is slecht voor de landbouw. Een ander gevolg is dat veenkades en veendijken uitdrogen. Er kunnen daardoor scheuren en verzakkingen in de dijken en kades ontstaan. Stap 5 Waar laat je het water? beide niveaus 1: Foto 1 wadi Foto 2 doorlatende bestrating Foto 3 waterplein Foto 4 waterberging in weiland Foto 5 op een dak beide niveaus 2: Eigen antwoord. Stap 6 Voldoende water bij jou in de buurt vmbo 1: inlaat, gemaal, stuw. vmbo 2: Eigen antwoord. havo-vwo 1: Met een gemaal kan het water op een hoger of lager niveau gebracht worden. Met een inlaat kan vers water een polder binnenstromen. Met een stuw kan de hoogte tussen twee waterniveaus worden geregeld. Excursie-tips Om het thema water ook buiten het lokaal tot leven te brengen, kunt u als toevoeging op deze lesmodule een aantrekkelijke excursie ondernemen met uw klas: Hoogheemraadschap Delfland Hoogheemraadschap van Delfland verzorgt verschillende gratis excursies en rond leidingen. Deze zijn zeer geschikt voor schoolklassen: Een bezoek aan diverse RWZI s, waaronder de grootste van Nederland: Harnaschpolder. Keringhuis in Hoek van Holland: Leerlingen ontdekken hier op interactieve wijze alles over veilig, schoon en voldoende water. Een bezoek aan het Keringhuis is alleen gratis als u boekt via Delfland. Wandeling Delftse binnenstad: met deze gps-wandeling zien de leerlingen gemalen en stuwen die het water in de binnenstad van Delft op peil houden. Speurtocht door de Woudse Polder. Gastles van een Delflandmedewerker Kijk voor meer informatie op: of stuur een aan: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier geeft gratis rondleidingen op verschillende RWZI s in Noord-Holland. Deze rondleidingen worden vaak georganiseerd voor schoolklassen en kunnen worden toegespitst op verschillende vakken, bijvoorbeeld techniek of biologie. Ook is het mogelijk om een aantal gemalen te bezoeken. In het bezoekerscentrum Dijk te Kijk in Petten ontdekken de leerlingen hoe onze dijken al eeuwen de strijd met de zee aangaan en hoe we dit in de toekomst zo kunnen houden. Ook dit bezoekerscentrum is gratis te bezoeken. Kijk voor meer informatie op: educatie_en/rondleidingen of bel: Podium Communiceren Beleven Leren 10 11

7 De online lesmodule Waterwise.nl is gemaakt in opdracht van: Concept & realisatie:

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING Het Wetterskip Fryslân is gestart met versterkingen en verhogingen van verschillende dijken in het beheersgebied. De werkzaamheden maken deel uit van

Nadere informatie

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van sloten, beken en rivieren. Het waterschap meet hoeveel meststoffen

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding DOCENTENHANDLEIDING Inleiding Wat leuk dat u met uw klas het Woudagemaal gaat bezoeken! Dit prachtige monument speelt nog altijd een belangrijke rol in de waterbeheersing van Friesland. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding DOCENTENHANDLEIDING UTRECHT AAN ZEE: HOE HOUD JIJ DROGE VOETEN? 2 April 2011 Utrecht aan Zee: hoe houd jij droge voeten? is ontwikkeld door

Nadere informatie

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau Vragenlijst overstromingen Deze vragen zijn niet bedoeld als een test. Je krijgt er geen cijfer voor. 0. Waar woon je?. In welke klas zit je?... 1. Hoe zou je het gebied waarin je woont omschrijven? (kies

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs 1 Inleiding Welkom bij het lesmateriaal over het ir. D.F. Woudagemaal! Wat leuk dat u binnenkort met uw groep het ir. D.F. Woudagemaal gaat bezoeken. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014

Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014 Ontdekkersgroep dag 25 25 maart 2014 Onderwijsactiviteit 11 Water Water. We denken er niet vaak over na, maar het is belangrijk voor het leven op aarde. Het is dan ook één van de vier elementen. In dit

Nadere informatie

Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in

Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in 4 Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in Het land mag niet te droog of te nat zijn Het hoogheemraadschap van Rijnland zorgt voor het juiste waterpeil 5 De taak Het hoogheemraadschap

Nadere informatie

ROTZOOIEN MET WATER. Docentenhandleiding WATER ALS WAPEN

ROTZOOIEN MET WATER. Docentenhandleiding WATER ALS WAPEN E ROTZOOIEN MET Docentenhandleiding N N Lesdoelen - Leerlingen weten dat Nederland verschillende waterhoogtes heeft en dat je gemalen, dijken en sluizen nodig hebt om het water te kunnen managen. - Leerlingen

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals China.

Nadere informatie

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering Inleiding Je poetst je tanden en spoelt je mond. Hup, doorspoelen! Vieze handen? Flink wat zeep en de kraan open: hup, ook maar doorspoelen! Elke dag spoel jij vele liters schoon drinkwater door de wastafel,

Nadere informatie

Wat de waterschappen voor je doen.

Wat de waterschappen voor je doen. Niet bang voor water? Wat de waterschappen voor je doen. Katrina, New Orleans 1 Hoofdstuk 1 - Wat het waterschap voor je doet 1.1 Waterschap is functionele democratie met vier kerntaken Positie van de

Nadere informatie

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal. Maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Het gevaar van een overstroming

Nadere informatie

Leven onder water Pompen of verzuipen Project voor MBO

Leven onder water Pompen of verzuipen Project voor MBO Voor: Studenten van de MBO opleidingen op het gebied van: watermanagement, landbouw, veeteelt, tuinbouw, groene ruimte, loonwerk en verwante opleidingen. Door: Wetterskip Fryslân, Stichting Ir. D.F. Woudagemaal

Nadere informatie

Inhoud. Pagina. Water is leuk en belangrijk. Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater. Een proefje om in de klas te doen

Inhoud. Pagina. Water is leuk en belangrijk. Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater. Een proefje om in de klas te doen Spreekbeurt 1 Inhoud Pagina Water is leuk en belangrijk Waar komt water vandaan? Spreekbeurt 1: Van drol tot drinkwater Een proefje om in de klas te doen Spreekbeurt 2: Water: vaak een vriend, soms een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21 Inhoudsopgave Blz. Educatief rollenspel in Museum De Cruquius 3 Inhoud 3 Materiaal 3 Doelgroep en groepsgrootte 3 Aansluiting op het onderwijs 3 Voorbereiding in de klas 4 Inhoud 4 De strijd tegen de Waterwolf

Nadere informatie

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52482 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN INLEIDING Foto: Timo Tijhof, Creative Commons OP PEIL BRENGEN Voor iedereen is het belangrijk dat er genoeg schoon water

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen,

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

Enquête Wetterskip Fryslan

Enquête Wetterskip Fryslan Enquête Wetterskip Fryslan Status: Afgesloten Begindatum: 14-08-2014 Einddatum: 12-09-2014 Live: 30 dagen Vragen: 15 Gedeeltelijk geantwoord: 35 (8,6%) Afgedankt: 0 (0%) Einde bereikt: 373 (91,4%) Totaal

Nadere informatie

Inleiding. Belangrijke themas zijn voor ons : Duurzaamheid, samenwerking en betaalbaarheid. Het CDA HHSK wil:

Inleiding. Belangrijke themas zijn voor ons : Duurzaamheid, samenwerking en betaalbaarheid. Het CDA HHSK wil: Waterschapsverkiezing 2015. Waar staat het CDA voor? (Concept HHSK 12 september 2014.Bijdragen zijn hierin verwerkt) Inleiding Samen leven met water, want zonder water geen samenleving. Water is essentieel

Nadere informatie

Het materiaal is opgedeeld in 3 Thema s. De thema s zijn ook los in te zetten.

Het materiaal is opgedeeld in 3 Thema s. De thema s zijn ook los in te zetten. Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Leerlingen verwerven inzicht in de oceaanproblematiek en ontdekken wat ze hier zelf aan kunnen doen. Het materiaal bestaat uit drie thema

Nadere informatie

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit We leven in een land vol water. Daar genieten we van. We zwemmen, vissen, besproeien de tuin, varen in bootjes en waarderen

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 48. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 48. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 48 186 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte Kerndoel 48 Kinderen leren over de maatregelen die in Nederland genomen

Nadere informatie

Lespakket. Rioolwaterzuivering. Genoeg schoon water voor iedereen. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lespakket. Rioolwaterzuivering. Genoeg schoon water voor iedereen. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lespakket Rioolwaterzuivering Genoeg schoon water voor iedereen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lespakket Rioolwaterzuivering Informatie voor de leerkracht Het

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 3-4

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 3-4 1 INLEIdING Droppiewater.nl is al jaren dé kinderwebsite van de Nederlandse waterschappen. Het bekende stripfiguurtje Droppie Water nodigt de kinderen uit om kennis te maken met alles wat speelt rondom

Nadere informatie

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom Waterbeheer en veiligheid Leven in een badkuip Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom 2 Colofon Initiatief De Zuid-Hollandse NME-centra en de Zuid-Hollandse waterschappen

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water Natuurvriendelijke oevers Droge voeten, schoon water VOOR WIE IS DEZE FOLDER BESTEMD? Deze folder is bestemd voor eigenaren van oevers die in aanmerking komen om hun oever natuurvriendelijk in te richten.

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde theoretische opdracht kernmodule, 4vmbo Naam: Klas: Pompen of verzuipen Zoals je aan de titel al kunt zien is het onderwerp van deze module het afvoeren van overtollig

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken)

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Ik vertel jullie in mijn spreekbeurt meer over water en drinkwater. Eerst vertel ik wat water is, waarom water het allerbelangrijkste is voor leven, en

Nadere informatie

WATER TOOLKIT HANDLEIDING

WATER TOOLKIT HANDLEIDING WATER TOOLKIT HANDLEIDING Inhoudsopgave Algemeen Inleiding Materiaal Water Toolkit Digitaal lesmateriaal Groep 1/2 Lesinhoud Werkbladen Groep 3/4 Lesinhoud Werkbladen Groep 5/6 Lesinhoud Werkbladen Groep

Nadere informatie

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld

Retourtje Water. Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum. Lay-out Agnes Bergveld Retourtje Water Uitgave: Amsterdams NME Centrum Retourtje Water Een project van Diaconie Evangelisch- Lutherse Gemeente Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum Auteur Mirella Vierveijzer Lay-out Agnes

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals

Nadere informatie

Handleiding. Afvalwaterzuivering. Uitleg Samenvatting Test jezelf

Handleiding. Afvalwaterzuivering. Uitleg Samenvatting Test jezelf Handleiding Voorbereiding Organiseer eventueel een excursie naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie in de directe omgeving. Deze excursie kan worden gepland voorafgaand aan de behandeling van dit Bloq,

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Help, een overstroming!

Help, een overstroming! Help, een overstroming! Lees het krantenartikel over tante Sil. Bewoners vluchten voor hoog water Crisiscentrum Rosmalen, 31 jan. 1995 Het is de tweede dag van de evacuatie. Duizenden inwoners uit Lith

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom 1 Waterbeheer en veiligheid Leven in een badkuip Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom 2 Colofon Initiatief De Zuid-Hollandse NME-centra en de Zuid-Hollandse waterschappen

Nadere informatie

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren in Nederland. Het stuwensemble Nederrijn en Lek speelt hierin een

Nadere informatie

Negentien windmolens van rond 1740

Negentien windmolens van rond 1740 Wandelroute Kinderdijk Lengte: 11 en 20 kilometer Landschap: veenweidegebied, soms zacht en drassig Routebeschrijving: zie pagina 70 Markering: geen Plattegrond: beschikbaar (zie: www.klikprintenwandel.nl)

Nadere informatie

3D-waterkaart van Nederland

3D-waterkaart van Nederland 3D-waterkaart van Nederland De waterkaart van Nederland is een waterdichte bak van 80x80 cm waar Nederland in 3D is weergegeven. Door water in de bak te gieten, zien de kinderen hoe de rivieren lopen en

Nadere informatie

Onderdeel 1, basale vragen

Onderdeel 1, basale vragen Introductietekst De risicokaart is een kaart op internet (www.risicokaart.nl) met informatie over risico s in uw omgeving. Denk bijvoorbeeld aan transporten met gevaarlijke stoffen, bedrijven die met gevaarlijke

Nadere informatie

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater - Rode vlak is Brussel uitvergroten heel wat water in Brussel, zie blauwe lijntjes. - Is er een waterloop in de buurt van je school? Waar ligt je school

Nadere informatie

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486

Problemen met water hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52486 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52486 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

3/13/2014. Klimaatverandering vraagt om innovatie. Crises op meerdere fronten

3/13/2014. Klimaatverandering vraagt om innovatie. Crises op meerdere fronten Klimaatverandering vraagt om innovatie De crisis als voorbode van grote veranderingen in economie en maatschappij Brabantse Waterdag 28 februari 2014 s Hertogenbosch door Pier Vellinga Hoogleraar aan Wageningen

Nadere informatie

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT Werkstuk Techniek Rioolwaterzuiveringsinstallaties Bron foto: www.wve.nl Bron foto: www.wve.nl Werkstuk gemaakt door: Anoniem Samantha (op van eigen de verzoek) Maat Bert Bert van van Naamen Naamen Klas:

Nadere informatie

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk Inleiding KNAG 7 december 2012 Dijkgraaf Herman Dijk WATERSCHAPPEN IN NEDERLAND 25 GEBIED GROOT SALLAND oppervlakte: 120.000 ha, inwoners: 360.000 26% onder zeeniveau Wanneer geen dijken/duinen: 66% regelmatig

Nadere informatie

Schoon water. Hoe zuiveren wij uw afvalwater?

Schoon water. Hoe zuiveren wij uw afvalwater? Schoon water Hoe zuiveren wij uw afvalwater? Welkom bij een van de rioolwaterzuiveringsinstallaties van Waterschap Peel en Maasvallei. Schoon regenwater kan prima worden opgevangen in een regenwaterbuffer.

Nadere informatie

Onze waterkeringen. Werken aan veiligheid bij stormen

Onze waterkeringen. Werken aan veiligheid bij stormen Onze waterkeringen Werken aan veiligheid bij stormen Nederland waterland Een groot deel van ons land ligt onder de zeespiegel en veel grote rivieren vinden er hun weg naar zee. Daarbij stijgt de zeespiegel,

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 5-6

DOCENTENHANDLEIDING GROEP 5-6 1 INLEIdING Droppiewater.nl is al jaren dé kinderwebsite van de Nederlandse waterschappen. Het bekende stripfiguurtje Droppie Water daagt kinderen uit om kennis te maken met alles wat speelt rondom water.

Nadere informatie

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet.

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet. Wat is het geheim van de Woudse polder? t Woudt is een piepklein dorpje, in de Woudse polder. Al eeuwen staan hier op dezelfde plek een kerkje, een pastorie, een kosterswoning, een rijtje arbeidershuisjes

Nadere informatie

Waterschapsbelasting 2015

Waterschapsbelasting 2015 Waterschapsbelasting 2015 uw bijdrage aan droge voeten en schoon water Het hoogheemraadschap van Rijnland zorgt voor droge voeten en schoon water, en dat kost geld. Om alles te kunnen bekostigen, zijn

Nadere informatie

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8

Lespakket Water. Instructieblad groep 5-8. Inhoud pakket: Lessuggesties: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Lespakket Water Instructieblad groep 5-8 Inhoud pakket: Achtergrondinformatie Instructieblad groep 5-8 Materialen van het pakket: * 2 plastic potten * 1 potje melk * 1 potje met thee * 1 potje met broodkorstjes/

Nadere informatie

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied.

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied. Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht In deze les en tijdens de excursie gaat het over het gebied de Hooge Boezem achter Haastrecht en het gebied eromheen. In de omgeving van Haastrecht en

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis theoretische opdracht

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis theoretische opdracht What s up Zuiderzeeland? Maatschappijleer/ geschiedenis theoretische opdracht, 2VMBO Naam: Klas: Theoretische Opdracht De geschiedenis van Flevoland en Waterschap Zuiderzeeland begint duizenden jaren geleden.

Nadere informatie

Wat weet je van water?

Wat weet je van water? Vragenset Wat weet je van water? Genoeg schoon water voor iedereen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Wat weet jij van (schoon) water? Het waterschap zorgt voor

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde theoretische opdracht kernmodule, 2HV Naam: Klas: Pompen of verzuipen Zoals de werktitel al doet vermoeden is het kernthema van deze module het afvoeren van overtollig

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Wandelen voor Water 2013

Wandelen voor Water 2013 Wandelen voor Water 2013 Eerst maar even voorstellen Frank van Batenburg Ondernemer: Bedrijfskundig Bureau Gastles over WATER Powerpoint, filmpjes, interactief met opdrachten Vragen mag je direct stellen

Nadere informatie

Aquafin - leerpakket. werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN

Aquafin - leerpakket. werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN werken aan zuiver water WERKBLAD VOOR DE LEERLING Aquafin - leerpakket NIVEAU 1 - MEERKEUZEVRAGEN 1. Hoeveel water gebruikt de Vlaming gemiddeld per dag? 1. 120 liter 2. 80 liter 3. 200 liter 8. Waar komt

Nadere informatie

Dijken, water en wegen

Dijken, water en wegen Dijken, water en wegen Met ansichtkaarten! Waterschapswaaier Het kan flink waaien in Zeeland. Gelukkig waait het waterschap niet met alle winden mee. U vindt ons in alle windstreken, van Tholen tot Sluis

Nadere informatie

Lesmateriaal Hooge Boezem achter Haastrecht

Lesmateriaal Hooge Boezem achter Haastrecht Lesmateriaal Hooge Boezem achter Haastrecht In deze handleiding vindt u informatie, achtergrond en antwoorden bij het lesmateriaal Beleef de Hooge Boezem achter Haastrecht. Het lesmateriaal bestaat uit

Nadere informatie

Gevolgen van klimaatverandering voor de Nederlandse overheidsfinanciën

Gevolgen van klimaatverandering voor de Nederlandse overheidsfinanciën Gevolgen van klimaatverandering voor de Nederlandse overheidsfinanciën Het klimaat op aarde verandert. De kosten van deze klimaatverandering liggen voor Nederland vooral op het gebied van de waterkeringen.

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Reflectie Aardrijkskunde Een groot deel van Nederland ligt lager dan de zee. Daarom zijn er dijken. De dijken houden het water

Nadere informatie

Wat betekent het wanneer je drie talen spreekt? Hoe organiseer je dat? Zouden ze dit spreken en schrijven?

Wat betekent het wanneer je drie talen spreekt? Hoe organiseer je dat? Zouden ze dit spreken en schrijven? episode 1-1 les. Friezen om utens Lesdoel: Leerlingen verplaatsen zich in het leven van de familie Terpstra De leerkracht vertelt over de familie Terpstra: vader, moeder en een tweeling van 11 (jongen

Nadere informatie

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Dit lespakket gaat over (illegale) ontbossing in de Amazone. Het materiaal bestaat uit een korte

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

Historisch geografische typering van het landschap op Texel

Historisch geografische typering van het landschap op Texel Historisch geografische typering van het landschap op Texel Orienterend onderzoek in het kader van het masterplan Texel. Uitgevoerd door mw. Drs. M.A.C. Zwetsloot, MIMA milieu advies bureau, Dirkshorn.

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

Verantwoord waterbeheer

Verantwoord waterbeheer Verantwoord waterbeheer Laten we geen water gaan rondpompen Droge voeten, schoon water Verantwoord waterbeheer.indd 1 20-2-2014 15:29:38 Het waterpeil in een polder wordt beheerd en geregeld door het hoogheemraadschap

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

DROGE VOETEN EERST...

DROGE VOETEN EERST... DROGE VOETEN EERST... VVD verkiezingsprogramma 2015-2019 Hoogheemraadschap van Delfland VVD VOORWOORD DOOR DE LIJSTTREKKER Het klimaat verandert, de bodem daalt en de bebouwing in ons gebied neemt nog

Nadere informatie

Wijzer over water in Zuid- en Midden-Limburg

Wijzer over water in Zuid- en Midden-Limburg Wijzer over water in Zuid- en Midden-Limburg Wat doet Waterschap Roer en Overmaas? Draag zelf bij aan schoon water! Tips en leuke gratis apps Wat doet Waterschap Roer en Overmaas? In Zuid- en Midden-Limburg

Nadere informatie

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012 Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs 11 juni 2012 Programma Introductie Voorstelronde Water gaat over grenzen: veel partijen Film Hoogwater in Groningen Zeven watercalamiteiten Samenwerking versterken,

Nadere informatie

2015 Wandelen voor Water. Rotary clubs: Almelo, Ambt Almelo, Rijssen, samen met Wilde Ganzen

2015 Wandelen voor Water. Rotary clubs: Almelo, Ambt Almelo, Rijssen, samen met Wilde Ganzen 2015 Wandelen voor Water Rotary clubs: Almelo, Ambt Almelo, Rijssen, Twenterand, Wierden, samen met Wilde Ganzen Wat gaan we vandaag doen? Wat is Wandelen voor Water? Hoe is het eigenlijk bij ons? Voor

Nadere informatie

Duinen en mensen. In zes groepjes wordt de discussie voorbereid. De discussie is klassikaal.

Duinen en mensen. In zes groepjes wordt de discussie voorbereid. De discussie is klassikaal. 2 en mensen Rollenspel Doel: Leerlingen kunnen argumenten noemen voor of tegen het openstellen van de duinen voor vrij wandelen. Ze kunnen zich inleven, in de rol van dierbeschermer, plantbeschermer, dijkwacht,

Nadere informatie

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta WERKBLAD DE BEVER: REIS DOOR DE TIJD Naam Groep 1. WELKOM TERUG! De bever, weer thuis in onze delta A. Wat hebben de zeearend en de bever met elkaar gemeen? B. Waarom werd er vroeger op de bever gejaagd?

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

Curriculumvoorstel watereducatie

Curriculumvoorstel watereducatie Curriculumvoorstel watereducatie Bijlage 1: uitwerking voor het basisonderwijs conceptversie voor consultatie Leeswijzer Dit document vormt een uitwerking van het Curriculumvoorstel watereducatie dat door

Nadere informatie

Model 1, Kust. 1 Intro

Model 1, Kust. 1 Intro Model 1, Kust 1 Intro Het gidsmodel Kust beschrijft de Nederlandse duinenkust, het overgangsgebied tussen land en zee. Duinenkusten komen voor langs de hele Noordzeekust, van de Waddeneilanden tot de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN HET WATER. Ontdek Westfriesland

HET VERHAAL VAN HET WATER. Ontdek Westfriesland Ontdek Westfriesland Westfriesland is een bijzonder stukje Noord-Holland. Het gebied wordt omsloten door de Westfriese Omringdijk, de enige monumentale dijk ter wereld. In de prachtige havensteden kan

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

Energie uit drinkwater en afvalwater

Energie uit drinkwater en afvalwater Energie uit drinkwater en afvalwater Inhoud 1. De cyclus van de stedelijke drinkwatervoorziening en afvalwater 2. Installeren van een turbine in het drinkwaternet 2.1. De druk in drinkwaternetten 2.2.

Nadere informatie

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen.

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen. Les 1 De bodemverontreiniging. afgraven Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De afgraving De plaats waar de grond wordt weggenomen. De bodemverontreiniging De grond

Nadere informatie

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup.

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup. H 2 O, of gewoon: water. We hebben er genoeg van op onze aardbol: men schat zo n 1,4 miljard kubieke kilometer. Helaas is nog geen 3 procent daarvan zoet, en bevindt het zich lang niet altijd op de juiste

Nadere informatie