Leven onder water Pompen of verzuipen Project voor MBO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leven onder water Pompen of verzuipen Project voor MBO"

Transcriptie

1 Voor: Studenten van de MBO opleidingen op het gebied van: watermanagement, landbouw, veeteelt, tuinbouw, groene ruimte, loonwerk en verwante opleidingen. Door: Wetterskip Fryslân, Stichting Ir. D.F. Woudagemaal en Centrum voor Innovatief Vakmanschap Water. Doel: In deze module ontdek je waarom dijken belangrijk zijn, hoe het waterschap probeert de dijken zo veilig mogelijk te maken en denk je na over mogelijke toekomstige maatregelen op het gebied van waterveiligheid. Inleiding Dit project gaat over het waterbeheer in Nederland. Waterbeheer is belangrijk omdat we voor een groot deel onder het waterniveau van de zee leven en overstromingen willen voorkomen. Maar er is meer, de agrarische sector is erg afhankelijk van de hoogte van het waterpeil. Ook zijn er verschillende meningen over wat nou het beste waterpeil is. Een boer wil bijvoorbeeld graag een lager peil, terwijl een natuurbeheerder een hoger peil wil. Kortom genoeg stof voor discussie. Bij dit project worden enkele lessen gegeven en ga je praktisch aan de slag. Uiteindelijk hou je een presentatie waarbij een medewerker van het waterschap aanwezig is. De studenten die de beste resultaten en presentatie tonen, krijgen een leuke attentie. Heb je de opdracht volbracht dan ontvang je een certificaat van het waterschap. Meer en actuele informatie, uitwerkingen, materiaallijsten en nuttige links en andere bronnen kun je vinden op de website 1

2 Excursie Woudagemaal Het Ir. D. F. Woudagemaal is een stoomgemaal in Lemmer dat gebouwd is in Het staat op de lijst van werelderfgoed van UNESCO. Google daar maar eens naar. Het is een stoomgemaal dat je kunt bezoeken. Het gemaal helpt een paar keer per jaar het water uit de boezem te pompen, bijvoorbeeld als door Noordwesterstorm de waterstand in de Waddenzee hoog staat. Je kunt in het gemaal prachtig alle techniek bekijken. Bij het Woudagemaal is een bezoekerscentrum met veel informatie en een leuke 3D-film over waterbeheer. In het kader van dit project kan je school een excursie organiseren naar het gemaal. Er wordt dan gezorgd voor deskundige begeleiding die je ook informatie kan geven over dit project. OPDRACHT 1 Vooronderzoek: laag land Allemaal hebben we op school geleerd dat het hoogste punt van Nederland in Zuid-Limburg ligt (Vaalserberg). Maar bijna niemand weet waar het laagste punt van Nederland ligt. Dit ligt in de Zuidplaspolder tussen Rotterdam en Gouda. Zonder maatregelen kunnen er geen mensen wonen in gebieden die lager liggen dan de zee. Het droog houden van laag gelegen gebieden is een taak van het waterschap. Die doet dat met gemalen en stuwen. De afgesproken waterstandhoogtes in polders is vastgelegd in peilbesluiten. Hierin staat beschreven welk waterpeil er wordt nagestreefd. Dit streefpeil komt tot stand in overleg met overheden en landbouworganisaties en natuurbeheerders. De bescherming tegen overstromingen is ook een taak van het waterschap. De dijken worden op hoogte gehouden en gecontroleerd op zwakke plekken. 2

3 A. Zoek op internet waar het laagst gelegen punt precies ligt in Nederland en hoe laag dit is. Hoe geef je aan hoe laag het ligt? B. Tegen welke rivier moet dit laaggelegen gebied worden beschermd? C. Deze rivier staat in open verbinding met zee, daarom moet volgens onderzoekers nieuwe woningbouw worden verboden. Controleer op kaartmateriaal (atlas of Google maps) of deze uitspraak klopt. Wat voor persoon heeft dit gezegd denk je? Waarom heeft hij of zij dit gezegd? D. Ga naar de site: Ga naar de balk waarin staat: lesmateriaal. In dit pulldown menu ga je naar: hoog en droog? Ga naar bladzijde 6 in het menuschermpje links op de pagina, bekijk de animatie van Nederland vanaf -6 m NAP. E. Waar staat NAP voor? F. Waarom werken we met NAP? G. Bij welke waterstand zal Schiphol onder water lopen? H. Hoe heet de polder waarin Schiphol is gelegen. Hoe denk je dat deze naam is ontstaan? I. De overheid hanteert een veiligheidsnorm van 1 overstroming in de jaar voor het gebied Noord- en Zuid- Holland. Dus één keer in de jaar mag de dijk doorbreken. Dit zal dus nooit gebeuren, tenzij Een 100% garantie kan de overheid nooit geven. Voor de overige delen van Nederland is deze norm één op de En voor de Waddeneilanden één op de Waarom zou juist voor Noord- en Zuid- Holland deze norm veel strenger zijn? J. Ga in hetzelfde menuschermpje naar bladzijde 9 en bekijk de animatie bij een dijkdoorbraak van de Lek. In hoeveel tijd loopt het gebied onder water? K. Hoeveel water staat er in de diepst gelegen polders? 3

4 OPDRACHT 2 Boezems en polders Met opdracht 1 heb je gezien wat de noodzaak is van een goed waterbeheer en een goed onderhoud van onze rivierdijken. In Fryslân zijn geen rivieren die grote hoeveelheden water aanvoeren. Wel hebben we bijvoorbeeld te maken met regenwater en kwelwater. Een paar kleine rivieren, zoals de Boorne, voeren het water uit de Friese wouden af naar het Prinses Margrietkanaal. Deze kan zijn water kwijt via het van Harinxmakanaal in de Waddenzee. Om de laag gelegen polders droog te houden is er een stelsel van verschillende gemalen die het polderwater bemalen op de boezem. De Friese boezem kan zijn water kwijt onder vrij verval via Dokkumer Nieuwe Zijlen en de Tjerk Hiddes sluizen in Harlingen. Wat verstaan we eigenlijk onder polder en boezem? Maak met een plaatje duidelijk hoe dat zit. Zorg ervoor dat je kunt uitleggen hoe het boezemstelsel werkt. Laat in je plaatje ook zien waarom het belangrijk is om de waterstand van het boezemwater zo constant mogelijk te houden. 4

5 Opdracht 3 Meetpunt Harlingen Bestudeer de onderstaande grafiek. Het zijn de waterhoogten bij Harlingen. A. De rode lijn geeft de hoogte van het zeewater met de invloed van eb en vloed. De blauwe lijn is de hoogte van de Friese boezem. Als de rode lijn lager is dan de blauwe kan er gespuid worden. Dan is het zeewater dus lager dan de boezemwaterstand. Hoe ontstaan die kleine dipjes naar beneden in de blauwe lijn? Bij een te hoge waterstand in de Waddenzee zijn we aangewezen op de gemalen bij Stavoren: het elektrische Hooglandgemaal. Het boezemwater uit Fryslân wordt ook afgevoerd naar het hoger gelegen IJsselmeer. Bij langdurige regenval en sterke Noordwesterwind wordt het Ir. D. F. Woudagemaal ingezet. Meestal is dat 1 of 2 keer per jaar nodig. 5

6 Opdracht 4 Onderzoeksopdracht: De ideale dijk In deze opdracht onderzoek je welke vormen dijken moeten hebben om goed te werken. Je toont aan dat niet alleen de hoogte, maar ook zijn volume, dus breedte van de dijk, belangrijk is. VOORAF: Voor deze opdracht heb je zand nodig. Zorg ervoor dat je deze opdracht doet in een ruimte waar het niet erg is als je knoeit. Bijvoorbeeld buiten. Voor het uitvoeren van de experimenten heb je een rechthoekige bak nodig (zie afbeelding). Of maak zelf een soort van vijver door een vierkant te graven waar je landbouwplastic in legt. Uitvoering: A. Maak van zand een dijklichaam met een hoogte van 20 cm en een hoek van 60. B. Breng zoveel water in de bak dat de dijk wegschuift. Lees de hoogte van je waterpeil af en bereken de waterdruk onderin de bak. C. Bereken ook de massa van het weggedrukte zand. D. Doe dit ook voor een dijklichaam onder een hoek van 45. Vergelijk deze beide waarden met elkaar en verklaar de verschillen. En als je nog verder wilt gaan: Zoek uit bij welke hoek je met zo weinig mogelijk zand 20 cm water kunt tegenhouden. 6

7 E. Een echte dijk zit wel wat ingewikkelder in elkaar. Je ziet hieronder een doorsnede van een zeedijk. Bekijk de afbeelding goed en beantwoord de volgende vragen: Wat is de functie van de onderwaterkade? Wat is kwelstroom? Welke gevolgen kan een hoge kwelstroom hebben voor de kwaliteit van het water aan de landzijde van de dijk? Tip: Type op Wikipedia de zoekterm dijk in. 7

8 Opdracht 5: de uitdagingen Er zijn een aantal opdrachten geformuleerd voor studenten van verschillende opleidingen. Kies in overleg met je docent een of meerdere opdrachten Supergemaal: Goed idee of niet? Wetterskip Fryslân overweegt de aanleg van een supergemaal bij Lauwersoog. Kosten 180 miljoen. Het Wetterskip wil met dit gemaal inspelen op de toekomstige ontwikkelingen. Door klimaatveranderingen verwacht men namelijk hogere zeewaterstanden en meer neerslag. Binnen de bestuursorganen (waaronder ook het waterschap zelf) zijn er ook mensen die een supergemaal geen goed idee vinden. Ze vinden het bijvoorbeeld te duur of vragen zich af of een supergemaal echt nodig is. Onderzoek de voors en de tegens van een supergemaal. Wat is het alternatief? En wat zou jouw keuze zijn? Maak een beknopt verslag. Gebruik in je verslag in ieder geval de volgende trefwoorden: verzilting, bodemdaling, retentiepolder, zeespiegelstijging, neerslag, kosten. 8

9 5.2. Boeren op droogtegevoelige grond In het zuidoosten van de provincie Fryslân hebben de landbouwers last van de daar aanwezige keileemlaag. Deze laag ligt zo hoog dat hij de waterhuishouding stoort. In natte tijden is het land te nat en in de droge tijden juist te droog. Hierdoor kunnen ze minder oogsten. Samen met de landbouwers heeft het Wetterskip Fryslân nagedacht over oplossingen. Zo mogen de boeren zelf het slootwaterpeil regelen. Onderzoek waarom keileemlagen in deze vorm het grondwater beïnvloeden. Kijk ook of je voorbeelden kunt vinden van oplossingen voor dit probleem. Maak een verslag met aanbevelingen en, volgens jou, haalbare oplossingen. 9

10 5.3 IJsselmeer Deze opdracht voer je uit in groepen van 2 tot 4 studenten. A. Bij een stijgende zeespiegel kan er in Noord- en West- Nederland minder water worden geloosd op de Waddenzee. Er zal dus meer water in de boezem moeten worden opgevangen. Er zijn voorstellen om het waterpeil van het IJsselmeer met 1 meter te verhogen om de boezem te ontlasten. Zet de voors en de tegens van de verhoging van het waterpeil in het IJsselmeer op een rij. Probeer met verschillende mensen over dit onderwerp te praten. Bijvoorbeeld medewerkers van Wetterskip Fryslân, medewerkers van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier of een ander waterschap, natuurbeheerders, recreatieondernemers. Kijk voor informatie ook op de websites van deze organisaties. Denk ook aan mensen die langs de IJsselmeerkust wonen of werken. Maak een reader over dit onderwerp in pdf-formaat. Waar zouden jullie (of jij) voor kiezen? Onderbouw je keuze. B. Speel met de totale groep een rollenspel over deze kwestie. In dit rollenspel ben je als groep vertegenwoordiger van een van de belanghebbende partijen. Je krijgt een kaartje waarop staat welke partij je verte - genwoordigt, of je voor of tegen bent en wat belangrijke argumenten kunnen zijn. De volgende partijen spelen een rol in de besluitvorming: Waterschap / Hoogheemraadschap Plaatselijk belangen Natuurbeheer Gemeentebestuur Provincie Fryslân Pers Scheepvaart Recreatie Jullie krijgen eerst een half uur de tijd om argumenten bij jullie rol te bedenken. Bedenk ook welke tegenargumenten je tegenstanders kunnen hebben. Hoe kunnen jullie daar op reageren? Voer daarna de discussie. Een jury bepaalt wie de beste argumenten heeft gegeven en de tegenargumenten goed heeft weerlegd. 10

11 5.4 Debietberekeningen Het is eind november en het regent al een lange tijd, de boezem zit vol water. Tot overmaat van ramp steekt er een Noordwesterstorm op: het zeewater komt hard op de kust af. Ook valt er gemiddeld 30 mm extra regen in een etmaal. Om overlast te voorkomen wordt het Woudagemaal opgestart. A. Reken uit hoeveel liter water er valt met deze bui in Fryslân. B. Ga er vanuit dat 25% van het regenwater na dat etmaal in de boezem komt. Hoeveel mm stijgt het waterpeil in de boezem? C. Hoeveel opstarttijd heeft het Woudagemaal nodig om zijn werk te kunnen doen? D. Hoelang moet het gemaal draaien om deze hoeveelheid water weg te pompen? Tip: Als je deze opdracht uitvoert is een bezoek aan het Woudagemaal zeer de moeite waard. Projectafronding Het project wordt afgesloten met een presentatie van de resultaten. Studenten die het project hebben uitgevoerd met voldoende inzet en resultaten waaruit blijkt dat er goed is nagedacht en dat er voldoende is geleerd, ontvangen een certificaat van het waterschap. 11

Met stoom en water. Project voor MBO Techniek

Met stoom en water. Project voor MBO Techniek Met stoom en water Voor: Studenten van de MBO opleidingen op het gebied van Middenkader Engineering en Procestechniek / Operationele techniek en verwante opleidingen. Door: Wetterskip Fryslân, Stichting

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs 1 Inleiding Welkom bij het lesmateriaal over het ir. D.F. Woudagemaal! Wat leuk dat u binnenkort met uw groep het ir. D.F. Woudagemaal gaat bezoeken. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding

DOCENTENHANDLEIDING. Inleiding DOCENTENHANDLEIDING Inleiding Wat leuk dat u met uw klas het Woudagemaal gaat bezoeken! Dit prachtige monument speelt nog altijd een belangrijke rol in de waterbeheersing van Friesland. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk

Sectoren. Inhoud. 1. Het sectorwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Sectorwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je sectorwerkstuk? Dan is het misschien interessant voor je. Sectoren Volg je de sector Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan kijken we vooral naar de

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING Het Wetterskip Fryslân is gestart met versterkingen en verhogingen van verschillende dijken in het beheersgebied. De werkzaamheden maken deel uit van

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde theoretische opdracht kernmodule, 4vmbo Naam: Klas: Pompen of verzuipen Zoals je aan de titel al kunt zien is het onderwerp van deze module het afvoeren van overtollig

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht

What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde, theoretische opdracht What s up Zuiderzeeland? Natuurkunde theoretische opdracht kernmodule, 2HV Naam: Klas: Pompen of verzuipen Zoals de werktitel al doet vermoeden is het kernthema van deze module het afvoeren van overtollig

Nadere informatie

informatiekaart terp hogebeintum

informatiekaart terp hogebeintum informatiekaart terp hogebeintum In het landschap langs de Friese kust zijn veel terpen. Terpen zijn heuvels door mensen gemaakt. Deze heuvels moesten de bewoners beschermen tegen het opkomende zeewater.

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 3: onderbouw havo / vwo KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 3: onderbouw havo/vwo Vul de antwoorden van de

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Debietmeting maken. Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken.

Debietmeting maken. Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken. Debietmeting maken Doel: Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken. Benodigdheden: Groot meetlint / rolmeter Stok / lat om sloot op te meten

Nadere informatie

ROTZOOIEN MET WATER. Docentenhandleiding WATER ALS WAPEN

ROTZOOIEN MET WATER. Docentenhandleiding WATER ALS WAPEN E ROTZOOIEN MET Docentenhandleiding N N Lesdoelen - Leerlingen weten dat Nederland verschillende waterhoogtes heeft en dat je gemalen, dijken en sluizen nodig hebt om het water te kunnen managen. - Leerlingen

Nadere informatie

Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de. keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten. 14/15 april 2005 BOWL

Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de. keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten. 14/15 april 2005 BOWL Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten 14/15 april 2005 BOWL Waarom een watervisie? Toekomstig waterbeheer Lauwersmeer.

Nadere informatie

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal. Maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Het gevaar van een overstroming

Nadere informatie

Peilregime Hoge Boezem van de Overwaard na aanpassing afsluitmiddel

Peilregime Hoge Boezem van de Overwaard na aanpassing afsluitmiddel Peilregime Hoge Boezem van de Overwaard na aanpassing afsluitmiddel Inleiding In juli 2014 en februari 2015 is binnen WSRL samen met de betrokken experts een nieuw peilbeheer opgesteld voor de Hoge Boezem

Nadere informatie

Enquête Wetterskip Fryslan

Enquête Wetterskip Fryslan Enquête Wetterskip Fryslan Status: Afgesloten Begindatum: 14-08-2014 Einddatum: 12-09-2014 Live: 30 dagen Vragen: 15 Gedeeltelijk geantwoord: 35 (8,6%) Afgedankt: 0 (0%) Einde bereikt: 373 (91,4%) Totaal

Nadere informatie

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Leontine Helmer 15 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67408 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van

Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van Mest Boeren gebruiken mest op weilanden en akkers. Ook via de koe zelf komt er mest in een weiland. Via de regen spoelt dit ook in het water van sloten, beken en rivieren. Het waterschap meet hoeveel meststoffen

Nadere informatie

Help, een overstroming!

Help, een overstroming! Help, een overstroming! Lees het krantenartikel over tante Sil. Bewoners vluchten voor hoog water Crisiscentrum Rosmalen, 31 jan. 1995 Het is de tweede dag van de evacuatie. Duizenden inwoners uit Lith

Nadere informatie

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN INLEIDING Foto: Timo Tijhof, Creative Commons OP PEIL BRENGEN Voor iedereen is het belangrijk dat er genoeg schoon water

Nadere informatie

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Integraal Waterplan Haarlem Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Inhoud presentatie 1. Enkele begrippen 2. Waterplan Haarlem Aanleiding en doel Gerealiseerde maatregelen Actualisatie Geplande maatregelen

Nadere informatie

Droge voeten in de polder

Droge voeten in de polder Droge voeten in de polder Nota veiligheid waterkeringen rond en in polder Bijlmermeer Amsterdam-Rijnkanaal (boezemwater hoger dan land) Maart 2011 Droge voeten in de polder Inleiding In de afgelopen jaren

Nadere informatie

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau

o Heuvelachtig o Platteland o Boven zeeniveau o Plat o Stad o Onder zeeniveau Vragenlijst overstromingen Deze vragen zijn niet bedoeld als een test. Je krijgt er geen cijfer voor. 0. Waar woon je?. In welke klas zit je?... 1. Hoe zou je het gebied waarin je woont omschrijven? (kies

Nadere informatie

Verantwoord waterbeheer

Verantwoord waterbeheer Verantwoord waterbeheer Laten we geen water gaan rondpompen Droge voeten, schoon water Verantwoord waterbeheer.indd 1 20-2-2014 15:29:38 Het waterpeil in een polder wordt beheerd en geregeld door het hoogheemraadschap

Nadere informatie

Onderdeel 1, basale vragen

Onderdeel 1, basale vragen Introductietekst De risicokaart is een kaart op internet (www.risicokaart.nl) met informatie over risico s in uw omgeving. Denk bijvoorbeeld aan transporten met gevaarlijke stoffen, bedrijven die met gevaarlijke

Nadere informatie

Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden. Kans op hittestress. Kans op overstroming. Kans op wateroverlast. Kans op blauwalg

Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden. Kans op hittestress. Kans op overstroming. Kans op wateroverlast. Kans op blauwalg Klimaat kwetsbaarhedenkaart Haaglanden Kans op hittestress Kans op overstroming Hittestress komt voor bij een periode van uitzonderlijk warm weer en wordt versterkt door het hitte-in-de-stad of urban heat

Nadere informatie

2014 WATERMANAGEMENT IN NEDERLAND

2014 WATERMANAGEMENT IN NEDERLAND 2014 WATERMANAGEMENT IN NEDERLAND Ondersteuning profielwerkstuk 1 Onderwerp: Hoe bescherm je Nederland tegen het water? Trefwoorden: watermanagement, waterbeheer, overstromingen, waterveiligheid, waterkeringen

Nadere informatie

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup.

H 2. We wensen je veel succes en een leuke en leerzame Eureka!Cup. H 2 O, of gewoon: water. We hebben er genoeg van op onze aardbol: men schat zo n 1,4 miljard kubieke kilometer. Helaas is nog geen 3 procent daarvan zoet, en bevindt het zich lang niet altijd op de juiste

Nadere informatie

Prof. Dr. Henk Saeijs

Prof. Dr. Henk Saeijs Nationaal archief 281102 def.doc [1] Blijft het bij pompen of verzuipen? Zullen we het ooit nog eens leren? Prof. Dr. Henk Saeijs I. POMPEN OF VERZUIPEN [2] Een oud Nederlands gezegde luidt Overleven is

Nadere informatie

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52482 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen,

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals China.

Nadere informatie

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom 1 Waterbeheer en veiligheid Leven in een badkuip Lespakket waterkwantiteit Groep 7 en 8 primair onderwijs Programma Stroom 2 Colofon Initiatief De Zuid-Hollandse NME-centra en de Zuid-Hollandse waterschappen

Nadere informatie

3D-waterkaart van Nederland

3D-waterkaart van Nederland 3D-waterkaart van Nederland De waterkaart van Nederland is een waterdichte bak van 80x80 cm waar Nederland in 3D is weergegeven. Door water in de bak te gieten, zien de kinderen hoe de rivieren lopen en

Nadere informatie

Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum. Natte natuur voor droge voeten

Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum. Natte natuur voor droge voeten Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum Natte natuur voor droge voeten Marcel Vermeulen projectleider / projectcoördinator Staatsbosbeheer regio Zuid Projectenbureau initiëren, begeleiden, uitvoeren extern

Nadere informatie

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren in Nederland. Het stuwensemble Nederrijn en Lek speelt hierin een

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs geschikt voor het Digibord! Een lesmodule over veilig, voldoende & schoon water voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs www.waterwise.nl Inleiding Waterbeheer, Nederland is er goed in. Dat moet

Nadere informatie

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding DOCENTENHANDLEIDING UTRECHT AAN ZEE: HOE HOUD JIJ DROGE VOETEN? 2 April 2011 Utrecht aan Zee: hoe houd jij droge voeten? is ontwikkeld door

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet.

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet. Wat is het geheim van de Woudse polder? t Woudt is een piepklein dorpje, in de Woudse polder. Al eeuwen staan hier op dezelfde plek een kerkje, een pastorie, een kosterswoning, een rijtje arbeidershuisjes

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 1: hoogste klassen basisschool KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 1: hoogste klassen basisschool Vul de

Nadere informatie

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave 74OF86 RWD rapporten.indd 1 23-10-2007 14:23:15 74OF86 RWD rapporten.indd 2 23-10-2007 14:23:21 Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 Het watersysteem...

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

Route door Museum De Cruquius

Route door Museum De Cruquius Route door Museum De Cruquius 1 Aankomst in het museum De jassen worden opgehangen aan de kapstok. Tassen kunnen hier ook blijven staan. Leerlingen nemen eventueel hun beroepskaart mee, zodat ze in het

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

Trapdijk. Dé multifunctionele stadsdijk. www.rotterdam.nl. nieuwe Trapdijk. oude dijk

Trapdijk. Dé multifunctionele stadsdijk. www.rotterdam.nl. nieuwe Trapdijk. oude dijk www.rotterdam.nl Trapdijk Dé multifunctionele stadsdijk Gemeentewerken Rotterdam ontwikkelt de Trapdijk. Dit is een trapsgewijze dijk, waarvan de treden gebruikt kunnen worden voor wegen, groen, bebouwing,

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1 WOW-NL in de klas Les 2 Aan de slag met WOW-NL Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 2 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

Het probleem is: 160 miljard. September2009 (niet ingewerkt in het Technisch rapport 2003) September2009

Het probleem is: 160 miljard. September2009 (niet ingewerkt in het Technisch rapport 2003) September2009 Het probleem is: De zeespiegel stijgt! De rivieren stijgen mee! De bodem daalt! Grondwaterdruk stijgt! Nederland verzilt! Door Deltacommissie geschatte kosten, deze eeuw 120-160 160 miljard 1 September2009

Nadere informatie

Inleiding. Belangrijke themas zijn voor ons : Duurzaamheid, samenwerking en betaalbaarheid. Het CDA HHSK wil:

Inleiding. Belangrijke themas zijn voor ons : Duurzaamheid, samenwerking en betaalbaarheid. Het CDA HHSK wil: Waterschapsverkiezing 2015. Waar staat het CDA voor? (Concept HHSK 12 september 2014.Bijdragen zijn hierin verwerkt) Inleiding Samen leven met water, want zonder water geen samenleving. Water is essentieel

Nadere informatie

Extreme neerslag 1:100 jaar NAP 1,1 m Apparatuur op NAP -0,6 m Doorbraak dijk boezem 1:300 jaar NAP + 0,0 m Apparatuur op NAP + 0,5 m.

Extreme neerslag 1:100 jaar NAP 1,1 m Apparatuur op NAP -0,6 m Doorbraak dijk boezem 1:300 jaar NAP + 0,0 m Apparatuur op NAP + 0,5 m. MEMO Aan : S. Huvenaars (TenneT B.V.) Van : P. van de Rest Controle: L. de Wit Datum : 4 november 2011 ref : 1649/U11229/PvdR/B betreft : Controle gegevens opstellingshoogte 380kV station Breukelen 1 Inleiding

Nadere informatie

Opdracht Gouda 2015: De stad van de toekomst

Opdracht Gouda 2015: De stad van de toekomst Opdracht Gouda 2015: De stad van de toekomst Als lid van een ontwerpbureau (6 leerlingen) krijg je de opdracht om op papier Gouda opnieuw in te richten voor ongeveer 85.000 inwoners. De nieuwe stad is

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals

Nadere informatie

Ontwerp opdracht Duurzame Stad Gouda 2016

Ontwerp opdracht Duurzame Stad Gouda 2016 Ontwerp opdracht Duurzame Stad Gouda 2016 Als teamlid van een ontwerpbureau (6 leerlingen per team) krijg je de opdracht om op papier Gouda opnieuw in te richten voor ongeveer 85.000 inwoners. De nieuwe

Nadere informatie

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom

Waterbeheer en veiligheid. Leven in een badkuip. Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom Waterbeheer en veiligheid Leven in een badkuip Lespakket waterkwantiteit Klas 1 en 2 voortgezet onderwijs Programma Stroom 2 Colofon Initiatief De Zuid-Hollandse NME-centra en de Zuid-Hollandse waterschappen

Nadere informatie

Mijn naam is Zoë de Gruijter en sinds februari 2012 jeugdbestuurder van Waterschap Rivierenland in het Nationaal Jeugdwaterschap.

Mijn naam is Zoë de Gruijter en sinds februari 2012 jeugdbestuurder van Waterschap Rivierenland in het Nationaal Jeugdwaterschap. Mijn naam is Zoë de Gruijter en sinds februari 2012 jeugdbestuurder van Waterschap Rivierenland in het Nationaal Jeugdwaterschap. 1 Het nationale jeugdwaterschap is een groep jongeren tussen de 14 en 17

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING Wetterskip Fryslân is gestart met versterkingen en verhogingen van verschillende dijken in haar beheergebied. De werkzaamheden maken deel uit van het

Nadere informatie

03 JULI 2014. provinsje fryslân provincie frys1ân. Provinciale Staten. Leeuwarden, 27juni 2014 Verzonden,

03 JULI 2014. provinsje fryslân provincie frys1ân. Provinciale Staten. Leeuwarden, 27juni 2014 Verzonden, provinsje fryslân provincie frys1ân postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 5125 Provinciale Staten wwwfryslan.nl provincie@fryslan.nl www.twitter.com/provfryslan

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

Hoe maak ik een werkstuk?

Hoe maak ik een werkstuk? Hoe maak ik een werkstuk? Stap 1: Onderwerp en vraag Voordat je kunt beginnen met het maken van een werkstuk, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Als je een onderwerp hebt gekozen ga je bedenken wat

Nadere informatie

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Klas: 12vwo Datum: november 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Waslijn O&O Deze platen kun je aan de muur hangen bij een onderzoeksopdracht of ontwerpopdracht. Tijdens het onderzoeken of ontwerpen staat het leerproces

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

2.2.1 Noordelijke kust

2.2.1 Noordelijke kust In opdracht van Rijkswaterstaat RIZA is onderzoek gedaan naar de ergst denkbare overstroming voor verschillende regio s. Dit onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau HKV in juli en augustus 2007. Hierbij

Nadere informatie

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage Wereldwijde toename wateroverlast Natuurrampen nemen toe in aantal en in omvang. Het gaat hierbij vooral om weergerelateerde rampen, zoals stormen

Nadere informatie

Eiland voor een seizoen

Eiland voor een seizoen Eiland voor een seizoen Symbool voor een nieuwe kust Claire van Oeveren Kustbescherming weer aan de orde van de dag Naar een nieuw perspectief voor de Nederlandse kust De Kust heeft primair de functie

Nadere informatie

Hoe moet je een prachtige presentatie maken?

Hoe moet je een prachtige presentatie maken? Hoe moet je een prachtige presentatie maken? www.meestermichael.nl Geef de presentatie een titel. Klik dit vak aan om jouw presentatie een ondertitel te geven. Hier kun je je presentatie een titel geven

Nadere informatie

Wat zijn volgens u de gevolgen voor Wetterskip Fryslân? U kunt meerdere antwoorden aanvinken.

Wat zijn volgens u de gevolgen voor Wetterskip Fryslân? U kunt meerdere antwoorden aanvinken. Tekstuele antwoorden Enquête: Vraag: Wat zijn volgens u de gevolgen voor Wetterskip Fryslân? U kunt meerdere antwoorden aanvinken. De reacties bij het antwoord anders, namelijk staan hieronder ongecensureerd.

Nadere informatie

Wijs met water! Verkiezingsprogramma

Wijs met water! Verkiezingsprogramma Wijs met water! Verkiezingsprogramma Waterschap Hollandse Delta Lijst 10 www.wijsmetwaterhollandsedelta.nl In uw handen ligt het verkiezingsprogramma van onze partij. Graag willen wij u kennis laten maken

Nadere informatie

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta WERKBLAD DE BEVER: REIS DOOR DE TIJD Naam Groep 1. WELKOM TERUG! De bever, weer thuis in onze delta A. Wat hebben de zeearend en de bever met elkaar gemeen? B. Waarom werd er vroeger op de bever gejaagd?

Nadere informatie

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland SCHOUWEN-DUIVELAND KLIMAATBESTENDIG Het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en de neerslag neemt toe. Studies brachten de huidige en toekomstige uitdagingen in kaart,

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Reflectie Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Reflectie Aardrijkskunde Een groot deel van Nederland ligt lager dan de zee. Daarom zijn er dijken. De dijken houden het water

Nadere informatie

DE BEEMSTER: Nederland en het water (een venster in de Canon van Nederland)

DE BEEMSTER: Nederland en het water (een venster in de Canon van Nederland) DE BEEMSTER: Nederland en het water (een venster in de Canon van Nederland) Van Amsterdam naar de Beemster Ook het platteland is grotendeels door mensen gemaakt. Een goed voorbeeld is de Beemster, een

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 48. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 48. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 48 186 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte Kerndoel 48 Kinderen leren over de maatregelen die in Nederland genomen

Nadere informatie

Historisch geografische typering van het landschap op Texel

Historisch geografische typering van het landschap op Texel Historisch geografische typering van het landschap op Texel Orienterend onderzoek in het kader van het masterplan Texel. Uitgevoerd door mw. Drs. M.A.C. Zwetsloot, MIMA milieu advies bureau, Dirkshorn.

Nadere informatie

hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek Aardrijkskunde voor het basisonderwijs

hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek Aardrijkskunde voor het basisonderwijs hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek hoofdstuk 1 - werkschrift - handleiding - toetsboek 6 6 Aardrijkskunde voor het basisonderwijs Aardrijkskunde voor het basisonderwijs Proefles ZZ6_1_Ws.indd

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen?

Samenvatting. 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen? 1 Kan jouw school overstromen? Weet je nu of jouw school kan overstromen? Om deze vraag te beantwoorden, moet je weten op welke manier Nederland kan overstromen. Verder moet je weten in welk deel van Nederland

Nadere informatie

Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten.

Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten. Groep 1 & 2 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Bouw een dijk van speelzand voor een zo groot mogelijk meer. Welk meer kan het meeste water bevatten. Inleiding In 2015 is

Nadere informatie

Onze waterkeringen. Werken aan veiligheid bij stormen

Onze waterkeringen. Werken aan veiligheid bij stormen Onze waterkeringen Werken aan veiligheid bij stormen Nederland waterland Een groot deel van ons land ligt onder de zeespiegel en veel grote rivieren vinden er hun weg naar zee. Daarbij stijgt de zeespiegel,

Nadere informatie

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtemonitor 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Droogte iets afgenomen na neerslag Door de recente neerslag in Nederland

Nadere informatie

De lokale maat in waterbeheer

De lokale maat in waterbeheer De lokale maat in waterbeheer met lokale kennis en betrokkenheid Een praktisch waterschap voor iedereen! Tegen maatschappelijk zo laag mogelijke kosten Met een rechtvaardige waterschapsbelasting Duurzaam

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

Lesbrief. Droge Voeten

Lesbrief. Droge Voeten Lesbrief Droge Voeten Secr.: Postbus 136-2900 AC Capelle aan den IJssel - K.v.K.Rotterdam 40343139 - Postbank 4395118 website: www.hvc-capelle.nl e-mail: hvc-capelle@hetnet.nl 1. DROGE VOETEN... Droge

Nadere informatie