Samenvatting (Summary in Dutch)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting (Summary in Dutch)"

Transcriptie

1 Samenvatting (Summary in Dutch) Verhandelingen over modellen van actoren in ruilnetwerken en sociale dilemma s 1. Inleiding Een belangrijke taak van de economie en de sociologie is om fenomenen op het macroniveau te verklaren of te voorspellen. Fenomenen op het macroniveau zoals bestudeerd in de sociologie en de economie zijn bijvoorbeeld revoluties en prijzen van goederen. Deze en andere macroniveau fenomenen kan men proberen te verklaren en te voorspellen door middel van een analyse van onderliggende processen die betrekking hebben op de actoren (individuen of organisaties) op het microniveau. Deze analyse wordt veelvuldig uitgevoerd in de sociale wetenschappen zoals economie, politicologie en sociologie, met behulp van de rationele keuzetheorie. De rationele keuze theorie is ook het uitgangspunt van het merendeel van het onderzoek dat gerapporteerd is in dit proefschrift. De basisaanname van de theorie is dat een actor dat gedrag vertoont dat zijn utiliteit maximaliseert (zijn belangen het best behartigt). Onderzoekers die de rationele keuzetheorie aanhangen beargumenteren vaak dat het belangrijk is om de microniveau component in de verklaring van het macroniveau fenomeen zo eenvoudig mogelijk te houden. Dit komt er op neer dat deze onderzoekers (i) vermijden het model van de actor op het microniveau uit te breiden als een analyse gebaseerd op dit model leidt tot onnauwkeurige voorspellingen van uitkomsten op macroniveau, en (ii) tevreden zijn als hun analyse leidt tot nauwkeurige voorspellingen van uitkomsten op macroniveau, zonder te weten of het model een goede beschrijving geeft van de onderliggende microprocessen. Echter, in Hoofdstuk 1 wordt beargumenteerd dat het model van de actor op het microniveau meer aandacht verdient. Op basis van de twee hierboven weergegeven observaties zijn twee richtlijnen geformuleerd die aangeven wanneer het model van de actor dient te worden uitgebreid: (I) (II) Als de voorspelling van een uitkomst op macroniveau onvoldoende nauwkeurig is en wanneer de uitbreiding van het model van de actor substantiële effecten heeft op voorspellingen van die uitkomst. Voor het begrijpen van uitkomsten op macroniveau, want een model van de actor waarmee onderliggende microniveau processen goed worden beschreven is hiervoor een noodzakelijke voorwaarde. In dit proefschrift worden deze richtlijnen toegepast om twee fenomenen op macroniveau, die veel aandacht hebben gekregen in de sociale wetenschappen in het algemeen en in de sociologie in het bijzonder, beter te voorspellen en te begrijpen. De eerste richtlijn wordt toegepast om uitkomsten van sociale dilemma s (Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 5) beter te voorspellen. De tweede richtlijn wordt toegepast om uitkomsten in ruilnetwerken (Hoofdstuk 6 en Hoofdstuk 7) beter te begrijpen.

2 212 Een sociaal dilemma is een situatie waar gemeenschappelijke belangen en individuele belangen van actoren in de situatie met elkaar conflicteren. Het meest bekende voorbeeld van een sociaal dilemma is het zogenaamde prisoner s dilemma (dilemma van gevangenen) of PD. Een illustratie van een PD is de situatie waar twee actoren een keuze hebben tussen de volgende twee opties. De eerste optie, ook wel coöperatie genoemd, is een investering die f10,- kost voor degene die de investering maakt en f20,- oplevert voor de ander. De tweede optie is dat geen investering wordt gemaakt. Gaan we er van uit dat de keuzes eenmalig zijn dan is het in het individuele belang van beide actoren geen investering te maken. Immers, door te investeren, in het algemeen coöpereren genoemd, wordt een verlies geleden van f10,-. Echter, het is in het gemeenschappelijke belang van beiden om allebei te coöpereren. Dan wint men namelijk allebei f10,- (20 10), wat meer is dan wanneer men allebei niet investeert en quitte speelt. In Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 5 wordt onderzocht in welke condities actoren coöpereren in onbepaald herhaalde PDs die steeds met een voor beide actoren bekende constante kans wordt herhaald. Veel eerdere onderzoeken naar sociale dilemma s nemen aan dat de waardering of utiliteit van uitkomsten equivalent is aan de eigen uitkomsten in het sociaal dilemma, zoals bijvoorbeeld geld. Echter, empirisch onderzoek naar individuele besluitvorming heeft laten zien dat deze equivalentie niet opgaat en dat individuen verschillen met betrekking tot de concaviteit van hun utiliteiten. Concave utiliteit correspondeert met een afname in extra utiliteit als gevolg van een constante toename in de uitkomst, naarmate de uitkomst hoger wordt (in wiskundige termen correspondeert concaviteit met een negatieve tweede afgeleide van utiliteit). Bij convexe utiliteit neemt de extra utiliteit toe naarmate de uitkomst hoger wordt (positieve tweede afgeleide van utiliteit). Uit de speltheorie, een belangrijke stroming binnen de rationele keuzetheorie, kan worden afgeleid dat condities voor coöperatie in een PD gunstiger worden naarmate de utiliteit in het domein van de uitkomsten van het PD meer concaaf wordt. Daarom, daarmee richtlijn (I) opvolgend, hebben we in Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 5 de precieze relaties afgeleid en getoetst tussen de utiliteit van actoren en hun coöperatie in verschillende onbepaald herhaalde PDs. Om deze relatie te kunnen toetsen is het noodzakelijk de concaviteit van de utiliteit van actoren te meten. Eén van de methoden om utiliteit te meten, de zogenaamde tradeoff methode, hebben we getoetst en gerelateerd aan andere methoden in Hoofdstuk 2. Een ruilnetwerk is een verzameling van ruilrelaties tussen verschillende paren van actoren. Een ruilrelatie wordt voorgesteld als een mogelijkheid van twee actoren om na samenwerken allebei een winst te behalen. Een voorbeeld van een ruilnetwerk met een eenvoudige structuur is de situatie waarin een handelaar in tweedehands auto s kan kiezen zijn auto te verkopen aan twee potentiële kopers. Uiteindelijk zal de handelaar de auto met winst verkopen aan de hoogste bieder die in de regel echter ook winst maakt door uiteindelijk minder te betalen dan de prijs die hij over heeft voor de auto. Uitkomsten, wie ruilt met wie tegen welke ruilvoet, kunnen goed worden voorspeld door een groot aantal theorieën. Echter, deze theorieën zijn gebaseerd op fundamenteel verschillende aannames met betrekking tot microniveau processen, zoals het onderhandelingsproces tussen actoren. Slechts een handvol onderzoeken is verricht naar een klein aantal aspecten van onderhandelen tussen actoren in ruilnetwerken. Er is daarom een onvolledig begrip van het effect van de structuur van het ruilnetwerk op het onderhandelen

3 Samenvatting 213 tussen actoren en hoe dit onderhandelen de uiteindelijke ruiluitkomsten bepaalt. Daarom, daarmee richtlijn (II) opvolgend, hebben we een empirisch onderzoek uitgevoerd in Hoofdstuk 6 om te onderzoeken welke variabelen het onderhandelen tussen actoren bepalen en om de effecten van deze variabelen te schatten en te toetsen. Het model van de actor zoals gebruikt in onderzoek naar ruilen in het algemeen en naar ruilnetwerken in het bijzonder, hebben we op een meer fundamentele manier geanalyseerd in Hoofdstuk 7. In onderzoek naar ruilen wordt een ruilrelatie meestal gerepresenteerd als een mogelijkheid om een gezamenlijke winst te verdelen. In termen van ons voorbeeld, als de waarde van de auto voor de handelaar gelijk is aan f5000,- en voor de hoogste bieder f9000,-, dan wordt de ruilrelatie gereduceerd tot een verdeling van een gezamenlijke buit van f4000,-. In deze representatie, gereduceerde representatie genoemd, is een ruilrelatie een exogeen bepaalde eigenschap van een paar actoren. In Hoofdstuk 7 wordt de niet-gereduceerde representatie uit micro-economisch onderzoek naar ruilhandel opnieuw geïntroduceerd. In de niet-gereduceerde representatie zijn ruilrelaties het endogene en dynamische resultaat van twee eigenschappen van actoren, namelijk hun bezit en hun waardering of utiliteit van hun bezit. In termen van ons voorbeeld, de handelaar heeft een auto met een utiliteit gelijk aan die van f5000,-. De hoogste bieder heeft geen auto maar wel geld en zijn utiliteit van de auto is voor hem gelijk aan die van f9000,-. In Hoofdstuk 7 worden de twee representaties met elkaar vergeleken en de verschillen op een rijtje gezet. Na deze algemene uiteenzetting over de verschillende onderwerpen die in dit proefschrift aan de orde komen, volgt nu een uiteenzetting van de belangrijkste bevindingen in dit proefschrift. De bevindingen worden afzonderlijk beschreven voor elk van de onderwerpen: utiliteitsmeting door middel van de tradeoff methode (Hoofdstuk 2), de relatie tussen utiliteit van actoren en hun gedrag in PDs (Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 5), onderhandelen in ruilnetwerken (Hoofdstuk 6) en twee representaties van ruilen: een overzicht en een vergelijking (Hoofdstuk 7). 2. Utiliteitsmeting door middel van de tradeoff methode Het standaardmodel van rationele keuzetheorie van individuele besluitvorming, Expected Utility (EU) of verwachte utiliteit, veronderstelt dat actoren dat alternatief kiezen met de hoogste verwachte utiliteit. De utiliteit van een alternatief is een gewogen gemiddelde van de utiliteiten van de uitkomsten van het alternatief met gewichten gelijk aan de kansen op deze uitkomsten. Echter, empirisch onderzoek laat zien dat actoren kansen vertekenen. Dus EU is geen goede beschrijvende theorie van individuele besluitvorming. Een gevolg van kansvertekeningen is dat concave utiliteit (convexe utiliteit) en risico-aversie (risicozoeken) niet langer hetzelfde zijn zoals in EU. Risico-aversie (risicozoeken) wil zeggen dat het gewogen gemiddelde of de verwachte waarde van een alternatief geprefereerd (niet geprefereerd) wordt boven het alternatief zelf. Een ander gevolg is dat de traditionele methoden van utiliteitsmeting die allemaal EU veronderstellen geen zuivere utiliteitsmetingen opleveren. Wakker en Deneffe (1996) ontwikkelden daarom de tradeoff (TO) methode, een methode die het mogelijk maakt om de utiliteiten te meten ondanks eventuele kansvertekeningen. Zij pasten de TO methode toe om utiliteit te meten van winsten, maar niet van verliezen. Het onderzoek beschreven in Hoofdstuk 2 paste drie methoden toe om utiliteit te meten van zowel winsten als verliezen: twee verschillende versies van de TO methode en de

4 214 bekende certainty-equivalence (CE) methode die gevoelig is voor kansvertekening. We vonden bewijs voor S-vormige utiliteit met alle drie de methoden. Dat wil zeggen, de ruime meerderheid van personen had concave utiliteit van winsten en een kleine meerderheid had convexe utiliteit van verliezen. Echter, utiliteiten zoals gemeten door de twee versies van de TO methode waren significant verschillend van elkaar. Men noemt dit een schending van procedure-invariantie. Er werd beargumenteerd dat zowel deze schending als S-vormige utiliteit bewijs zijn dat utiliteitsmeting vooral ontvankelijk is voor de verminderde gevoeligheid van individuen voor toenemende absolute verschillen met het referentiepunt. 3. De relatie tussen utiliteit van actoren en hun gedrag in PDs 3.1 Theorie Alle hypothesen in Hoofdstuk 3 tot en met Hoofdstuk 5 worden afgeleid van een theorie die kan worden samengevat in één zin: voorwaarden om te coöpereren in een onbepaald herhaald PD zijn gunstiger naarmate de utiliteit van de twee actoren meer concaaf is in het domein van de uitkomsten van het PD. De theorie werd op twee verschillende manieren geïnterpreteerd: binnen personen en tussen personen. Ten eerste, als utiliteit meer concaaf is in het domein van de uitkomsten van een andere PD dat wordt verkregen door een constante op te tellen bij alle uitkomsten, dan zou de neiging tot coöperatie in het andere PD groter moeten zijn (binnen personen). Ten tweede, als de utiliteit van een persoon meer concaaf is dan dat van een andere persoon, dan zou de neiging tot coöperatie van de andere persoon minder moeten zijn (tussen personen). Drie hypothesen werden geformuleerd over de relatie tussen coöperatie van actoren in de eerste ronde van een PD en hun utiliteit. De hypothesen verschilden met betrekking tot het aantal aannames dat gemaakt werd over utiliteit, waarbij het aantal aannames afneemt met het nummer van de hypothese. De eerste hypothese (H1) ging uit van EU en S-vormige utiliteit met afkeer van verliezen. H1 stelde dat de proportie coöperatie het grootste is in een gemengde PD met zowel positieve als negatieve uitkomsten, kleiner in een positieve PD met alleen positieve uitkomsten en het kleinst in een negatieve PD met alleen negatieve uitkomsten. Voor het toetsen van H1 was geen utiliteitsmeting noodzakelijk. De tweede hypothese (H2) ging ook uit van EU en stelde dat er voor elk PD een positieve relatie bestaat tussen de proportie coöperatie en risico-aversie in het domein van de uitkomsten van het PD. Om de nulhypothese van H2 te toetsen werd risico-aversie gemeten met een traditionele methode van utiliteitsmeting die onzuivere metingen van utiliteit oplevert als EU onjuist is. In de derde hypothese (H3) werd rekening gehouden met eventuele kansvervormingen. H3 stelde dat er voor elk PD een positieve relatie bestaat tussen de proportie coöperatie en de concaviteit van utiliteit in het domein van de uitkomsten van het PD. De TO methode werd toegepast om de nulhypothese van H3 te toetsen. Alle drie de hypothesen werden getoetst in twee experimenten. In Experiment 1, uitgevoerd door Raub en Snijders (1997), werden H1 en H2 getoetst voor negatieve en positieve PDs. Alle drie de hypothesen werden getoetst voor negatieve, gemengde en positieve PDs in Experiment 2, uitgevoerd door Van Assen en Snijders. 3.2 Resultaten In beide experimenten was volgens de traditionele methode van utiliteitsmeting een meerderheid van de personen risicozoekend voor verliezen, maar ook was een meerderheid

5 Samenvatting 215 van de personen risicozoekend voor winsten. Deze bevindingen lijken niet in overeenstemming met S-vormige utiliteit. Echter, de zuivere TO methode leidde tot bevindingen die meer in lijn zijn met S-vormige utiliteit. Helaas waren de test-hertest betrouwbaarheden van de utiliteitsmetingen niet hoog en de correlaties tussen de metingen van de verschillende methoden waren zelfs laag. De lage correlaties laten opnieuw zien dat utiliteit afhangt van de toegepaste utiliteitsmeting. In het algemeen werd slechts zwak bewijs gevonden met betrekking tot de hypothesen over de relatie tussen coöperatie van actoren in de eerste ronde van een PD en de vorm van hun utiliteit. H1 werd slechts gedeeltelijk bevestigd; de proportie coöperatie was hoger voor het positieve dan voor het negatieve PD, maar was niet het hoogst voor het gemengde PD. Ook H2 werd gedeeltelijk bevestigd. In Experiment 1 werd een positief effect gevonden van risico-aversie op coöperatie, in Experiment 2 werd een effect van risico-aversie gevonden tussen personen maar niet binnen personen. Tenslotte werd er in het algemeen geen ondersteuning gevonden voor H3, al werd er wel zwak bewijs gevonden voor een positief effect van afkeer tegen verliezen. Hoewel we in eerste instantie verrast waren door het geringe bewijs met betrekking tot de drie hypothesen, waren we toch in staat twee plausibele redenen aan te geven voor dit geringe bewijs. Ten eerste verzwakten de geringe betrouwbaarheden en lage correlaties tussen de utiliteitsmetingen de mogelijke relatie tussen utiliteit en de neiging tot coöperatie aanzienlijk. Ten tweede vonden andere onderzoeken die rechtstreeks de condities voor coöperatie gunstiger maken ook slechts een zwakke relatie tussen de neiging tot coöperatie en utiliteit. In contrast met de relatief slechte voorspellingen met het standaardmodel van rationele keuzetheorie staan de zeer nauwkeurige voorspellingen van de proporties coöperatie in alle rondes van het PD met een statistisch model, gepresenteerd in appendix 3.1. Er werd beargumenteerd dat dit statistisch model zeer geschikt is om te onderzoeken hoe bepaalde eigenschappen van sociale dilemma s gedrag van actoren beïnvloeden, niet alleen in PDs maar ook in andere sociale dilemma s. 4. Onderhandelen in ruilnetwerken 4.1 Theorie In Hoofdstuk 6 werd voor de eerste keer in het betreffende onderzoeksgebied een poging ondernomen het gehele onderhandelingsproces in ruilnetwerken te verklaren door twee fasen in het proces te onderscheiden; de fase van de eerste aanbieding en de daaropvolgende concessiefase. De concessiefase is noodzakelijk wanneer twee actoren niet meteen tot een overeenstemming komen over de ruilvoet. In de concessiefase kunnen de twee actoren tegemoetkomingen (concessies) aan elkaar doen om alsnog een overeenstemming over de ruilvoet te bereiken. Op basis van voorgaand onderzoek werden hypothesen afgeleid met betrekking tot de effecten op eerste aanbiedingen en concessies van de volgende vier onafhankelijke variabelen: de relatieve structurele macht van een actor in de ruilrelatie als gevolg van de posities van de actoren in het netwerk, ongespecificieerde actorkarakteristieken, onderhandelingstijd, en exclusie en inclusie in de voorgaande mogelijkheid om te ruilen. We veronderstelden dat de hoogte van de eerste aanbieding aan de andere actor in de relatie gemiddeld genomen afnam na inclusie, toenam na exclusie en lager is naarmate de relatieve structurele macht van de aanbieder hoger is. En we veronderstelden

6 216 dat concessies in een relatie gemiddeld genomen afnemen na inclusie, toenemen na exclusie, lager zijn naarmate de relatieve structurele macht van de aanbieder hoger is en de tijd dat men reeds onderhandelde toeneemt. Tenslotte, omdat actoren verschillen met betrekking tot ongespecificeerde maar relevante actorkarakteristieken, veronderstelden we dat actoren gemiddeld verschillen in hun eerste aanbiedingen en concessies. 4.2 Resultaten Aangaande eerste aanbiedingen werden er effecten gevonden van exclusie en van de relatieve structurele macht van de actor in de relatie, maar niet van inclusie en actorverschillen. De eerste aanbiedingen van een actor konden verrassend goed worden voorspeld door een bepaalde maat (ESL) van de relatieve macht van de actor. De resultaten suggereerden dat actoren hun eerste aanbiedingen baseren op het aantal ruilrelaties dat ze hebben en dat ze leren van ervaringen bij voorgaande ruilen. Concessies hingen ook af van de relatieve structurele macht van de actor, maar actorverschillen in concessies waren in het algemeen sterker dan verschillen in concessies als gevolg van machtsverschillen tussen actoren. Effecten van inclusie en exclusie op concessies werden niet gevonden. Verrassend was dat er een parabolisch effect van tijd op concessies gevonden werd in netwerken waar actoren weinig verschillen in relatieve structurele macht. De afname van concessies in het begin van de onderhandelingstijd werd verklaard door het feit dat enkele actoren in het begin grote concessies maken en snel ruilen, waarschijnlijk omdat ze bang waren niet betrokken te worden in een ruil. We zijn van mening dat ons begrip is toegenomen over de over de effecten van het onderhandelingsproces in ruilnetwerken op uitkomsten. Maar ook denken we dat het onderhandelingsproces moet worden onderzocht in andere ruilnetwerken om ondubbelzinnige conclusies te kunnen trekken over de rol van leren en de perceptie van actoren van hun structurele macht in het netwerk. 5. Twee representaties van ruilen: een overzicht en een vergelijking In de Hoofdstuk 7 werden twee micromodellen van ruilen met elkaar vergeleken, de gereduceerde en de niet-gereduceerde representatie. Vier resultaten werden afgeleid. Ten eerste is er, in tegenstelling tot wat de meeste onderzoekers van ruilen in de sociologie denken, een sterke of zelfs één-op-één relatie tussen oplossingen vanuit de speltheorie en vanuit ruilnetwerktheorieën inzake de onbepaaldheid van ruiluitkomsten. Om precies te zijn, er is een één-op-één relatie tussen power-dependence (machtsafhankelijkheids-) theorie en exchange-resistance (ruil-resistentie-) theorie en respectievelijk de kernel (zie ook Bonacich en Friedkin, 1998) en de RKS oplossing uit de speltheorie (zie ook Heckathorn, 1980). De andere resultaten, in tegenstelling tot het eerste resultaat, hangen direct samen met verschillen tussen de twee representaties. Het tweede en meest belangrijke resultaat is dat beide representaties niet, zoals men denkt, equivalent zijn. De twee representaties in ons voorbeeld van de autohandelaar zijn theoretisch gezien wel equivalent, maar in Hoofdstuk 7 is aangetoond dat de meest gebruikte gereduceerde representatie in enkele welomschreven situaties geen geldige representatie is van ruilen. Ten derde zijn voor beide representaties voorspellingen van ruiluitkomsten afgeleid uit drie ruiltheorieën, namelijk de core, powerdependence en exchange-resistance theorie. De afleidingen lieten zien dat de voorspellingen het meest van elkaar verschillen als de twee representaties niet equivalent zijn. Tenslotte beargumenteerde ik dat de niet-gereduceerde representatie ook opnieuw moet worden

7 Samenvatting 217 gebruikt in ander ruilonderzoek. Niet alleen omdat het een geldige representatie geeft van een ruil, maar ook omdat het een meer algemene representatie is in de zin dat het kan worden toegepast in een groot scala van belangrijke kwesties in onderzoek naar ruilen. Als voorbeelden kunnen worden genoemd de evolutie van ruilnetwerken, betrokkenheid in veelgebruikte ruilrelaties, gegeneraliseerde ruilen tussen meer dan twee actoren, en ruilen met externaliteiten of effecten op de utiliteit van actoren die niet betrokken zijn bij de ruil. Ook gaf ik aan dat de niet-gereduceerde representatie kan worden gebruikt voor andere sociale interacties dan ruilen, zoals dwang en conflict. In de toekomst ben ik van plan met de nietgereduceerde representatie onderzoek te verrichten naar de simultane effecten op ruiluitkomsten in netwerken van actoreigenschappen, netwerkstructuur, externaliteiten en netwerkevolutie.

Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus

Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus Dat economie in essentie geen experimentele wetenschap is maakt de econometrie tot een onmisbaar

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) 163 Samenvatting (Summary in Dutch) Er zijn slechts beperkte financiële middelen beschikbaar voor publieke voorzieningen en publiek gefinancierde diensten. Als gevolg daarvan zijn deze voorzieningen en

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Impulsieve keuzes voor aantrekkelijke opties zijn doorgaans geen verstandige keuzes op de lange termijn (Hofmann, Friese, & Wiers, 2008; Metcalfe & Mischel, 1999). Wanneer mensen zich

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn er miljoenen mensen met diabetes mellitus, hetgeen resulteert in aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Bekende oogheelkundige complicaties

Nadere informatie

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals Gedragsproblemen komen veel voor onder kinderen en adolescenten. Als deze problemen ernstig zijn en zich herhaaldelijk voordoen, kunnen ze een negatieve invloed hebben op het dagelijks functioneren van

Nadere informatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Het delen van gevoelens (emoties of stemmingen) met anderen is bijna onvermijdelijk in ons dagelijks leven.

Nadere informatie

Gender: de ideale mix

Gender: de ideale mix Inleiding 'Zou de financiële crisis even hard hebben toegeslaan als de Lehman Brothers de Lehman Sisters waren geweest?' The Economist wijdde er vorige maand een artikel aan: de toename van vrouwen in

Nadere informatie

73 SAMENVATTING In dit proefschrift wordt een empirische toetsing van de machtafstandstheorie (Mulder, 1972, 1977) beschreven. In grote lijnen stelt deze theorie dat mensen macht prettig vinden, en dat

Nadere informatie

Dutch Summary. Dutch Summary

Dutch Summary. Dutch Summary Dutch Summary Dutch Summary In dit proefschrift worden de effecten van financiële liberalisatie op economische groei, inkomensongelijkheid en financiële instabiliteit onderzocht. Specifiek worden hierbij

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Intertemporele Keuzes en Competitief Evenwicht De meeste beslissingen die men neemt hebben direct of indirect te maken met intertemporele afwegingen. Door als

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) In de afgelopen twintig jaar zijn patronen in rendementen van aandelen gevonden die niet vanuit de neo-klassieke economische theorie kunnen worden verklaard. Modellen als

Nadere informatie

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels Samenvatting Kort overzicht Dit proefschrift gaat over de economische theorie van kartels. Er is sprake van een kartel wanneer een aantal bedrijven, expliciet of stilzwijgend, afspreekt om de prijs te

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32149 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Renema, Jelmer Jan Title: The physics of nanowire superconducting single-photon

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Dit proefschrift bestudeert het gebruik van handelskrediet in de rijstmarkten van Tanzania. 18 We richten ons daarbij op drie aspecten. Ten eerste richten we ons op het

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E.

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Aktar Summary 1 Summary in Dutch (Samenvatting) Summary

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Elke dag nemen mensen talrijke beslissingen. Belangrijk voor het maken van keuzen is dat men weet wat de gevolgen van de verschillende mogelijkheden zijn. Het verzamelen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het vakgebied internationale bedrijfskunde houdt zich bezig met de vraagstukken en de analyse van problemen op organisatieniveau die voortkomen uit grensoverschrijdende activiteiten.

Nadere informatie

A c. Dutch Summary 257

A c. Dutch Summary 257 Samenvatting 256 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van twee longitudinale en een cross-sectioneel onderzoek. Het eerste longitudinale onderzoek betrof de ontwikkeling van probleemgedrag

Nadere informatie

Samenvatting [Summary in Dutch]

Samenvatting [Summary in Dutch] [Summary in Dutch] Werken als vrijwilliger voor een organisatie, bloed doneren of geld geven aan daklozen zijn enkele voorbeelden van prosociaal gedrag. Prosociaal gedrag betreft alle handelingen die gericht

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Mensen die als afwijkend worden gezien zijn vaak het slachtoffer van vooroordelen, sociale uitsluiting, en discriminatie.

Nadere informatie

Chapter. Samenvatting

Chapter. Samenvatting Chapter 9 9 Samenvatting Samenvatting Patiënten met chronische pijn die veel catastroferende gedachten (d.w.z. rampdenken) hebben over pijn ervaren een verminderd fysiek en psychologisch welbevinden. Het

Nadere informatie

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk De invloed van indicatiestelling door overleg (the Negotiated Approach) op patiëntbehandelingcompatibiliteit en uitkomst bij de behandeling van depressieve stoornissen 185 In deze thesis staat de vraag

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo Programma van toetsing en afsluiting Vak: Economie 2 f vwo Inleiding Bij de samenstelling van het nieuwe 2FVWO programma is rekening gehouden met de mogelijkheid om eind 2015-2016, voor de leerlingen die

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting In dit proefschrift is agressief en regelovertredend gedrag van (pre)adolescenten onderzocht. Vanuit een doelbenadering (Sociale Productie Functie

Nadere informatie

SUMMARY IN DUTCH. Summary in Dutch

SUMMARY IN DUTCH. Summary in Dutch SUMMARY IN DUTCH Summary in Dutch Summary in Dutch Introductie Dit proefschrift richt zich met name op het voorspellen van de behandeluitkomst bij kinderen met angststoornissen. Een selectie aan variabelen

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands Meer dan tachtig procent van de Nederlandse huishoudens geeft geld aan goede doelen. Ongeveer één derde van de

Samenvatting in het Nederlands Meer dan tachtig procent van de Nederlandse huishoudens geeft geld aan goede doelen. Ongeveer één derde van de Samenvatting in het Nederlands Meer dan tachtig procent van de Nederlandse huishoudens geeft geld aan goede doelen. Ongeveer één derde van de Nederlanders is regelmatig actief als onbetaald vrijwilliger

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het gebruik

Nadere informatie

Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse

Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse Modal shift en de rule of half in de kosten-batenanalyse Sytze Rienstra en Jan van Donkelaar, 15 januari 2010 Er is de laatste tijd bij de beoordeling van projecten voor de binnenvaart veel discussie over

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Congruentie is het verschijnsel in natuurlijke taal dat de vorm van het ene woord afhangt van de kenmerken van een ander woord. Zo hangt in het Nederlands de vorm van het

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) In juni 2004 komt een 71-jarige klant van een Amerikaanse bank zijn bankfiliaal binnen. Hij richt een geladen revolver op een aanwezige

Nadere informatie

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership Samenvatting proefschrift Leonie Heres MSc. www.leonieheres.com l.heres@fm.ru.nl Introductie

Nadere informatie

Samenvatting / Dutch summary

Samenvatting / Dutch summary Samenvatting / Dutch summary De verantwoordelijkheid die mensen al dan niet nemen voor hun eigen leven is een centraal thema op dit moment, zowel binnen de politieke als de publieke discussie: we gaan

Nadere informatie

INLEIDING EEN OVERZICHT VAN CORRECTIEMETHODEN

INLEIDING EEN OVERZICHT VAN CORRECTIEMETHODEN INLEIDING Als je geïnteresseerd bent in de vraag welke van twee behandelingen of geneesmiddelen het beste werkt, zijn er grofweg twee manieren om dat te onderzoeken: experimenteel en observationeel. Bij

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 138 Uitstel van ouderschap De positie van de vrouw in de westerse maatschappij is de laatste tientallen jaren fundamenteel veranderd. Vrouwen zijn hoger opgeleid dan vroeger en werken vaker buitenshuis.

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Inflatie is de stijging van het algemeen prijspeil. De jaren 70 en 80 van de vorige eeuw waren periodes van relatief hoge inflatiecijfers in West-Europa, terwijl lage inflatie en deflatie

Nadere informatie

From Employee to Retiree: Life Histories and Retirement in the Netherlands M. Damman

From Employee to Retiree: Life Histories and Retirement in the Netherlands M. Damman From Employee to Retiree: Life Histories and Retirement in the Netherlands M. Damman FROM EMPLOYEE TO RETIREE: LIFE HISTORIES AND RETIREMENT IN THE NETHERLANDS ACADEMISCH PROEFSCHRIFT aan de Universiteit

Nadere informatie

Samenvatting g ttin a v n e m a S

Samenvatting g ttin a v n e m a S Samenvatting Samenvatting Sam envatting Samenvatting Veroudering is een onvermijdelijk biologisch proces dat na de geboorte begint en onomkeerbaar doorgaat tot aan de dood. In tegensteling tot wat algemeen

Nadere informatie

Een aardbeving is een voorbeeld van een eenmalig-permanente en continue schok en de tijdelijke uitval van elektriciteit is bijvoorbeeld een eenmalige

Een aardbeving is een voorbeeld van een eenmalig-permanente en continue schok en de tijdelijke uitval van elektriciteit is bijvoorbeeld een eenmalige Samenvatting Een economische schok is een drastische verandering in het evenwicht of de continuïteit van een systeem. De wereld wordt gekenmerkt door een veelheid van schokken. En elke schok lijkt de economie

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Dutch summary. (Nederlandse samenvatting)

Dutch summary. (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) 151 152 1. Inleiding Rijden onder invloed van alcohol en/of drugs is een belangrijke oorzaak van verkeersongelukken. Al is alcohol de belangrijkste veroorzaker

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen Biostatistiek voor BMT (2S390) op 17-11-2003 U mag alleen gebruik maken van een onbeschreven Statistisch Compendium (dikt. nr. 2218) en van een zakrekenmachine.

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het. risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk

In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het. risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk management). In de afgelopen

Nadere informatie

Samenvatting Dit proefschrift beschrijft een aantal onderzoeken op het gebied van gehechtheid en psychosociaal functioneren in de volwassenheid. In hoofdstuk 1 wordt een overzicht gegeven van de gehechtheidstheorie.

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language)

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language) Nederlandstaligesamenvatting 145 Nederlandstaligesamenvatting (summaryindutchlanguage) Reizen is in de afgelopen eeuwen sneller, veiliger, comfortabeler, betrouwbaarder, efficiënter in het gebruik van

Nadere informatie

5. Statistische analyses

5. Statistische analyses 34,6% 33,6% 31,5% 28,5% 25,3% 25,2% 24,5% 23,9% 23,5% 22,3% 21,0% 20,0% 19,6% 19,0% 18,5% 17,7% 17,3% 15,0% 15,0% 14,4% 14,3% 13,6% 13,2% 13,1% 12,3% 11,9% 41,9% 5. Statistische analyses 5.1 Inleiding

Nadere informatie

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Deze theoretische benaderingen zijn gecategoriseerd naar drie geïdentificeerde stromingen. De eerst gedefinieerde stroming is de value approach.

Deze theoretische benaderingen zijn gecategoriseerd naar drie geïdentificeerde stromingen. De eerst gedefinieerde stroming is de value approach. Samenvatting Corporate governance wordt met name vanuit de agency theorie benaderd. Het centraal staande probleem in deze theorie is de scheiding tussen eigendom van de onderneming aan de ene kant en het

Nadere informatie

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten Samenvatting Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten 1 Introductie De beroepsbevolking in westerse landen vergrijst. Door het stijgen

Nadere informatie

D U TC H S U M M A RY Samenvatting In zowel westerse als diverse niet-westerse samenlevingen wordt veel waarde gehecht aan schoolprestaties. Ouders en docenten stimuleren kinderen al op jonge leeftijd

Nadere informatie

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis 149 150 Ongeveer negentien procent van de Nederlandse bevolking krijgt in zijn leven een angststoornis. Mensen die lijden aan een angststoornis ervaren intense angsten die van invloed zijn op het dagelijks

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Tot 1978 was China ondanks zijn grootte een geïsoleerd land. Daar kwam verandering in toen partijleider Mao Zedong werd opgevolgd door Deng Xiaoping en China haar economie

Nadere informatie

Zorg in het Kielzog van de Economie

Zorg in het Kielzog van de Economie Zorg in het Kielzog van de Economie Zorgkostengroei hangt voor 80% samen met de economie STUDIE GUPTA STRATEGISTS September 2013 Pagina 1 van 13 SAMENVATTING EN INHOUDSOPGAVE AANLEIDING - De afgelopen

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

Reflexiviteit in uw conflictmanagement

Reflexiviteit in uw conflictmanagement Reflexiviteit in uw conflictmanagement Luc Demeyere 27 maart 2014 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Wat is een conflict? Een conflict is een meningsverschil

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Nascholing Economie: Speltheorie. Jeroen Hinloopen (UvA) J.Hinloopen@uva.nl

Nascholing Economie: Speltheorie. Jeroen Hinloopen (UvA) J.Hinloopen@uva.nl Nascholing Economie: Speltheorie Jeroen Hinloopen (UvA) Programma Inleiding: De drie vernieuwingen in het economie examenprogramma Deel 1: 10.00 10.45 Wat is speltheorie en wanneer is het gebruik zinvol?

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 1 juni 13.3 16.3 uur 2 4 Voor dit examen zijn maximaal 87 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Ruimte, Ether, Lichtsnelheid en de Speciale Relativiteitstheorie. Een korte inleiding:

Ruimte, Ether, Lichtsnelheid en de Speciale Relativiteitstheorie. Een korte inleiding: 1 Ruimte, Ether, Lichtsnelheid en de Speciale Relativiteitstheorie. 23-09-2015 -------------------------------------------- ( j.eitjes@upcmail.nl) Een korte inleiding: Is Ruimte zoiets als Leegte, een

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een statistische toets beslis je of een hypothese waar is.

Nadere informatie

SAMENVATTING. Voor wat hoort wat versus Heb uw naaste lief. Twee proximate mechanismen voor wederkerig altruisme. Inleiding

SAMENVATTING. Voor wat hoort wat versus Heb uw naaste lief. Twee proximate mechanismen voor wederkerig altruisme. Inleiding Voor wat hoort wat versus Heb uw naaste lief. Twee proximate mechanismen voor wederkerig altruisme Inleiding Stelt u zich voor dat een goede vriend buiten zijn schuld in financiële problemen zit, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

Ambulant gemeten variatie in autonome zenuwstelselactiviteit

Ambulant gemeten variatie in autonome zenuwstelselactiviteit Ambulant gemeten variatie in autonome zenuwstelselactiviteit Het centrale thema van dit proefschrift is het meten van variatie in autonome zenuwstelselactiviteit. Zowel variatie binnen personen als tussen

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren.

Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren. Hoe voer ik een onderzoek uit? Een stappenplan om te helpen een onderzoek uit te voeren. Bij het doen van onderzoek onderscheid je vier fasen: 1 De fase van voorbereiding 2 De fase van uitvoering 3 De

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

Spelen in het groen. Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena van den Berg

Spelen in het groen. Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena van den Berg Spelen in het groen Effecten van een bezoek aan een natuurspeeltuin op het speelgedrag, de lichamelijke activiteit, de concentratie en de stemming van kinderen Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena

Nadere informatie

Samenvatting. Doelstelling

Samenvatting. Doelstelling Samenvatting In 2003 hebben de ministeries van Justitie, Financiën, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Algemene Zaken de afspraak gemaakt dat het ministerie van Justitie het voortouw zal nemen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) * 132 Baby s die te vroeg geboren worden (bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken) hebben een verhoogd risico op zowel ernstige ontwikkelingproblemen (zoals mentale

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands (Summary in Dutch)

Samenvatting in het Nederlands (Summary in Dutch) Samenvatting in het Nederlands (Summary in Dutch) In onze vergrijzende samenleving vormen de stijgende kosten van de gezondheidszorg een steeds groter probleem. Publieke zorgverzekeringsstelsels komen

Nadere informatie

ONDERHANDELEN 1 SITUATIE 2 TEST. prof. dr. W.F.G. Mastenbroek

ONDERHANDELEN 1 SITUATIE 2 TEST. prof. dr. W.F.G. Mastenbroek ONDERHANDELEN prof. dr. W.F.G. Mastenbroek 1 SITUATIE Iedereen onderhandelt. Op het werk en thuis - verschillende meningen, botsende belangen - het is de normaalste zaak van de wereld. Overal waar mensen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Het doel van dit proefschrift is de neurobiologische karakteristieken van depressieve stoornis en van depressie bij de ziekte van Alzheimer te identificeren. Depressie komt voor

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Etnische minderheden vormen een groeiend segment van de bevolking in veel westerse landen. Zorgbehoeften en verwachtingen van deze groepen vormen vaak een uitdaging voor

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 2 Tevredenheid en beleid 15 2.1 Het doel van tevredenheid 16 2.2 Tevredenheid in de beleidscyclus 19 2.3

Nadere informatie