Het adrenogenitaal syndroom (AGS)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het adrenogenitaal syndroom (AGS)"

Transcriptie

1 Sophia Kinderziekenhuis Het adrenogenitaal syndroom (AGS)

2 Inhoudsopgave Wat is het adrenogenitaal syndroom AGS? 3 Hormonen 3 Hoe werkt de bijnier normaal? 3 Hydrocortison 4 Aldosteron 4 Testosteron 4 De hypofyse 4 Cholesterol en enzymen 5 De problemen van AGS 5 Tekort aan hydrocortison 5 Tekort aan aldosteron 6 Overmaat aan testosteron 6 Hoe wordt de diagnose AGS gesteld? 6 Behandeling van AGS 7 De start van de behandeling 7 Onderhoudsbehandeling 7 Bijzondere omstandigheden voor de behandeling 8 Behandeling van een meisje met AGS 8 Herstel van de geslachtsorganen 8 Urineweginfecties 8 Puberteitsontwikkeling en vruchtbaarheid 9 Begeleiding 9 Behandeling van een jongen met AGS 9 Puberteitsontwikkeling en vruchtbaarheid 9 Erfelijkheid 9 Erfelijkheidsadvies 10 Behandeling van de aanstaande moeder 10 Vlokkentest 11 Het maken van een eigen keuze 11 Patiëntenvereniging 11 SOS 12 Onbekend kan heel eng zijn 12 Nog vragen? 12 2

3 Wat is het adrenogenitaal syndroom (AGS)? Het adrenogenitaal syndroom is een aandoening van de bijnieren. Een kind met AGS wordt geboren met te grote bijnieren, die te weinig hormonen aanmaken. In deze folder vindt u informatie over de aard van de aandoening, de gevolgen voor uw kind en de wijze van behandeling. Hormonen Hormonen zijn stoffen die worden gevormd door endocriene klieren. De bloedbaan vervoert de hormonen door het lichaam, waar ze allerlei lichaamsprocessen besturen. Vrouwelijke geslachtshormonen bijvoorbeeld, worden in de eierstokken gemaakt en zorgen voor borstgroei en menstruatie. Mannelijke geslachtshormonen worden hoofdzakelijk in de zaadballen gemaakt. Deze hormonen zorgen voor de mannelijke lichaamsbouw. Ook de bijnieren maken mannelijke hormonen aan, zowel bij mannen als bij vrouwen. Hoe werkt de bijnier normaal? De bijnieren zijn kleine driehoekige organen die zich aan de bovenkant van de nieren bevinden (figuur 1). De bijnieren zorgen voor de zout- en waterhuishouding en voor het goed functioneren van het lichaam in bijzondere situaties, zoals in geval van infecties, lichamelijke inspanning en stress. Hiervoor maakt het buitenste gedeelte van de bijnieren (de schors) drie belangrijke hormonen aan: hydrocortison, aldosteron en testosteron. Bij mensen met AGS worden de bovengenoemde hormonen van de bijnierschors in een verkeerde verhouding geproduceerd. Figuur 1. De bijnieren en de hormoonproductie 3

4 Hydrocortison Hydrocortison is een stresshormoon. Het handhaaft de energietoevoer van het lichaam en helpt bij extra zware belasting, zoals ziekten, verwondingen, stress en grote inspanningen. Wie in een bijzondere situatie te weinig hydrocortison maakt, kan in een shock raken, doordat de bloeddruk te laag wordt. Aldosteron Aldosteron regelt het zoutgehalte van het lichaam. Het is een zoutregulerend hormoon. Het hormoon helpt de nieren de juiste hoeveelheid zout (natrium) in het lichaam te houden en het kalium via de urine uit te plassen. Als dit hormoon niet wordt aangemaakt, wordt er te veel zout uitgeplast. Zonder zout kan het lichaam geen vocht vasthouden en droogt het uit. Testosteron Testosteron is een mannelijk geslachtshormoon dat zowel bij mannen als bij vrouwen door de bijnier wordt aangemaakt. Samen met de vrouwelijke hormonen uit de eierstokken of de mannelijke hormonen uit de zaadballen zorgt testosteron voor de lichaamsgroei en schaam- en okselbeharing. De hypofyse De bijnieren worden gecontroleerd door de hypofyse. Dit is een kleine klier aan de onderzijde van de hersenen, ongeveer vijf centimeter achter de neus ter hoogte van de ogen. De hypofyse is de `meesterklier, die de schildklier, de bijnieren en de geslachtsklieren bestuurt. Daarnaast zorgt de hypofyse voor de groei van beenderen en weefsels. Om de bijnieren te besturen, maakt de hypofyse ACTH (het adrenocorticotroop hormoon) aan. Dit hormoon stimuleert de bijnier om hydrocortison te maken. Als er voldoende hydrocortison wordt geproduceerd, stuurt de hypofyse minder ACTH naar de bijnieren. Op die manier is er een evenwicht tussen de bijnieren en de hypofyse (figuur 2). In geval van grote inspanning wordt er extra ACTH gestuurd om ook extra hydrocortison te maken om het lichaam te helpen. Als er echter te lang extra ACTH gestuurd wordt, worden de bijnieren te groot. Figuur 2. De samenwerking tussen de hypofyse en de bijnier. 4

5 Cholesterol en enzymen De drie hormonen in de bijnieren worden gemaakt van het basismateriaal cholesterol. Cholesterol wordt door enzymen verdeeld over de drie hormonen. Enzymen zijn hulpstoffen in de lichaamscellen die de omzetting van de ene stof in de andere mogelijk maken. Eén van de enzymen die cholesterol omzetten in hydrocortison en aldosteron, heet het 21- hydroxylase enzym. Bij mensen met AGS ontbreekt dit enzym of is er een tekort aan (figuur 3). Daardoor is de bijnier niet in staat om (voldoende) hydrocortison en aldosteron te maken. Omdat het 21-hydroxylase enzym niet nodig is om vanuit cholesterol testosteron te maken, wordt teveel testosteron geproduceerd (figuur 3). Figuur 3. De afwijkende hormoonproductie van de bijnieren en de gestoorde samenwerking tussen de hypofyse en de bijnieren bij AGS met zoutverlies. De problemen van AGS AGS leidt in de bijnieren tot de volgende problemen: een tekort aan hydrocortison (stresshormoon) een tekort aan aldosteron (zoutregulerend hormoon) een overmaat aan testosteron (mannelijk hormoon). Tekort aan hydrocortison Als er te weinig hydrocortison in het lichaam is, stuurt de hypofyse ACTH naar de bijnieren. Als de bijnieren geen of te weinig hydrocortison kunnen aanmaken, blijft de hypofyse voortdurend ACTH sturen. Als er erg veel ACTH naar de bijnieren gaat, worden ze te groot. In stressvolle situaties kan door een tekort aan hydrocortison shock optreden doordat de bloeddruk te laag wordt. 5

6 Tekort aan aldosteron Er bestaan twee verschillende vormen van AGS: met en zonder zoutverlies. AGS met zoutverlies Ongeveer twee derde deel van de patiënten heeft AGS met zoutverlies. Er is dan, naast het tekort aan hydrocortison, ook een tekort aan aldosteron. Dit leidt tot zoutverlies, wat spugen en uitdroging tot gevolg heeft. Baby s met AGS kunnen kort na de geboorte uitgedroogd raken. Omdat de baby bovendien weinig hydrocortison produceert, is het niet bestand tegen stressvolle omstandigheden zoals uitdroging, koorts of infecties. Er ontstaat een levensgevaarlijke situatie: de Addisonse crisis. AGS zonder zoutverlies AGS zonder zoutverlies levert geen uitdrogingsgevaar op, maar er is wel een tekort aan hydrocortison en een overproductie van mannelijke hormonen. Overmaat aan testosteron De overproductie van mannelijke hormonen treedt al op vóór de geboorte. Bij jongens is daar vlak na de geboorte niet veel van te merken. AGS zonder zoutverlies wordt bij jongens soms pas ontdekt als blijkt dat ze al vroeg in de puberteit komen. Bij meisjes kunnen de uitwendige geslachtsorganen er bij de geboorte mannelijker uitzien dan normaal. Daardoor komt het voor dat meisjes met AGS bij de geboorte voor een jongetje worden aangezien. Hoever de vermannelijking is doorgezet, is verschillend. De clitoris is vaak te ver uitgegroeid en kan er dan uitzien als een kleine penis. Soms zijn de schaamlippen zover vergroeid dat het lijkt alsof het kind een balzakje (zonder zaadballen) heeft. De inwendige geslachtsorganen, de baarmoeder en de eierstokken, zijn altijd normaal ontwikkeld. De vagina-ingang is meestal vernauwd, terwijl het dieper liggende deel van de vagina normaal is. Voor zowel jongens als meisjes geldt dat de mannelijke hormonen de lengtegroei versnellen. Hoe wordt de diagnose AGS gesteld? Door de mannelijk aandoende vorm van de geslachtsdelen is bij meisjes bij de geboorte vaak al te zien dat er sprake is van AGS. Bij jongens is niets aan de geslachtsorganen te zien. De gevolgen van zoutverlies, zoals spugen en uitdrogingsverschijnselen, treden twee of drie weken na de geboorte op. Bij kinderen met AGS zonder zoutverlies ontbreken die aanwijzingen. Het is dus mogelijk dat een diagnose bij AGS zonder zoutverlies pas laat wordt gesteld. Dat komt ook voor bij meisjes bij wie de geslachtsorganen niet erg zijn vermannelijkt. Zonder behandeling kan een kind met AGS ernstig ziek worden. Daarom is sinds juli 2000 het hielprik-onderzoek van pasgeborenen uitgebreid met een onderzoek op AGS. Daarbij wordt gekeken naar een voorproduct van hydrocortison. Als de uitslag van het onderzoek afwijkend is, wordt er verder onderzoek gedaan naar AGS. 6

7 Behandeling van AGS AGS is een ziekte die goed behandelbaar is. Uw kind krijgt medicijnen die de ontbrekende hormonen aanvullen: een stresshormoon (hydrocortison) en zo nodig een zoutregulerend hormoon (fludrocortison). Kinderen met AGS zonder zoutverlies hoeven meestal alleen met hydrocortison te worden behandeld. De plastisch chirurg kan meisjes met AGS operatief behandelen: de clitoris wordt verkleind, de schaamlippen worden gescheiden en de vaginale opening wordt vergroot. De start van de behandeling De behandeling van AGS betekent dat uw kind zijn of haar hele leven medicijnen moet nemen, die de hormonen van de bijnieren aanvullen. Als de diagnose net is gesteld, is het soms nodig om de uitdroging van het lichaam te herstellen. Uw kind krijgt via een infuus of via de mond de ontbrekende hormonen en extra vocht toegediend. Als het lichaam weer is hersteld, begint de onderhoudsbehandeling (de substitutietherapie). Onderhoudsbehandeling De onderhoudsbehandeling bestaat uit het slikken van hormonen op vaste tijdstippen en in een nauwkeurig bepaalde dosering. De medicijnen hebben de vorm van capsules of tabletten. Er moet net zoveel hydrocortison worden geslikt als de hoeveelheid die de bijnieren zelf zouden maken. Als er voldoende hydrocortison is, past de hypofyse de hoeveelheid ACTH aan (figuur 2 + 3). De extra omzetting in mannelijke hormonen houdt dan op. Kinderen met AGS met zoutverlies krijgen naast hydrocortison een behandeling met een zoutregulerend hormoon (fludrocortison). U kunt extra zout aan de voeding toevoegen, vooral in het eerste levensjaar. Ook regelmatige (poliklinische) controles bij de kinderarts maken deel uit van de behandeling. Jongere kinderen komen vaker op controle dan oudere kinderen. De arts meet onder meer de lengtegroei, het gewicht en de bloeddruk van uw kind. Lengtegroei Een te snelle lengtegroei kan betekenen dat er een overproductie van mannelijke hormonen is: er is nog te weinig hydrocortison in het lichaam. Gewicht Als een kind te zwaar is voor zijn lengte, kan dit het gevolg zijn van teveel hydrocortison. Bloeddruk Te veel zoutregulerend hormoon kan een hoge bloeddruk veroorzaken. 7

8 Aanvullend onderzoek De arts neemt bloed af om het evenwicht van de hormonen te bepalen. Af en toe worden er röntgenfoto s van de pols gemaakt. Dit om de rijping van de botten onder invloed van testosteron en hydrocortison te controleren. Bijzondere omstandigheden voor de behandeling Als het lichaam extra wordt belast, is er meer hydrocortison (stresshormoon) nodig. Normaal gesproken maken de bijnieren die extra hormonen aan als dat nodig is. De behandeling van kinderen met AGS houdt rekening met de normale leefomstandigheden van kinderen, dat wil zeggen inclusief sport, spel en emotionele opwinding. In bijzondere omstandigheden is dan ook een verhoogde dosis hydrocortison nodig (3 tot 5 maal hoger): - bij operaties en grotere tandheelkundige ingrepen - bij ziekte met koorts, waarbij de lichaamstemperatuur 38,5 ºC of hoger is (bij een temperatuur van 38,5 ºC of minder is een verdubbeling meestal genoeg) - bij serieuze ongelukken, zoals botbreuken (niet bij lichte verwondingen). Als de situatie verbetert, kan uw kind weer de normale dosis nemen. Als de stressbehandeling langer dan een week heeft geduurd, moet de stressdosering hydrocortison geleidelijk worden afgebouwd tot de normale onderhoudsdosering. Het zoutregulerend hormoon kan ook in bijzondere situaties in de normale dosis worden ingenomen. Als uw kind braakt, spuugt het ook de hormoontabletten uit. In dat geval kunt u een stressdosering geven in de vorm van een zetpil of dient de huisarts een injectie toe. Als uw kind langdurig braakt, is het belangrijk om de kinderarts te raadplegen. Ook in het geval van ernstige ziekte of stress is het goed de kinderarts te waarschuwen. Behandeling van een meisje met AGS Herstel van de geslachtsorganen Het is belangrijk voor de ontwikkeling van meisjes, dat de uiterlijke geslachtsorganen er zo normaal mogelijk uitzien. Daarom worden meisjes met AGS zo snel mogelijk geopereerd. De eerste operatie kan al bij hele kleine kinderen worden uitgevoerd en corrigeert de uiterlijke geslachtsorganen. Tussen het twaalfde en zestiende levensjaar is vaak een tweede operatie nodig om de ingang van de vagina te verruimen. Dit is van belang voor de menstruatie en de geslachtsgemeenschap. 8 Urineweginfecties Door een vernauwing van de vagina-ingang kan de urineleider een iets andere plaats hebben dan normaal. Meisjes met AGS hebben daardoor meer kans op urineweginfecties. Als er klachten zijn, is het goed om de urine regelmatig te laten onderzoeken. De infecties moeten worden behandeld.

9 Puberteitsontwikkeling en vruchtbaarheid Wanneer sprake is van een goede behandeling, levert de puberteitsontwikkeling van een meisje met AGS geen problemen op. De borsten ontwikkelen zich normaal en ook de menstruatie verloopt normaal, hoewel er vaker onregelmatigheden in de cyclus voorkomen. Er is geen bezwaar tegen het gebruik van de anticonceptiepil als voorbehoedsmiddel. Vrouwen met AGS kunnen, onder goede begeleiding, normaal zwanger worden en kinderen krijgen. Begeleiding AGS is een verwarrende ziekte voor ouders en kinderen. Voor sommige ouders is het na de geboorte niet meteen duidelijk of zij een zoon of een dochter hebben gekregen. In de eerste plaats is een goede diagnose en een uitgebreide voorlichting over AGS van belang. Soms neemt dat niet alle twijfel weg en blijven ouders bezorgd over de seksuele ontwikkeling van hun dochter. U kunt deze zorgen uitspreken tegenover een arts of psycholoog. U voorkomt dan dat het een belasting wordt voor u en uw kind. Het is niet makkelijk om de aard van een ziekte als AGS ook aan uw kind uit te leggen. Uiteraard kunt u uw dochter naarmate ze ouder wordt steeds iets meer vertellen over AGS. Mocht u zich hierin onzeker voelen, dan kunt u altijd hulp vragen aan een kinderarts of kinderpsycholoog. Behandeling van een jongen met AGS Puberteitsontwikkeling en vruchtbaarheid De puberteitsontwikkeling van jongens met AGS verloopt meestal normaal. Jongens met een milde vorm van AGS kunnen vervroegd in de puberteit komen. Medicijnen kunnen deze ontwikkeling afremmen. Met de juiste behandeling van AGS, is uw zoon normaal vruchtbaar. Erfelijkheid Een kind krijgt de erfelijke eigenschappen van de vader en van de moeder. Genen, die bestaan uit DNA, geven de erfelijke eigenschappen door. Ieder mens heeft een dubbel aantal genen, die van de vader en die van de moeder. Ieder mens heeft ook een aantal fouten in zijn genen, maar meestal worden die door normale genen gecorrigeerd. Op die manier kunnen gezonde mensen drager zijn van een afwijking. Bij AGS is er een afwijking in het gen dat het 21-hydroxylase enzym aanmaakt. Dragers van AGS hebben naast een normale erfelijke eigenschap (A) voor de aanmaak van dit enzym eveneens een afwijkende erfelijke eigenschap (a). Ongeveer één op de 50 mensen in Nederland is drager van deze afwijkende erfelijke eigenschap. 9

10 Als twee ouders drager zijn van dezelfde afwijkende erfelijke eigenschap (Aa), is er bij elke zwangerschap (zie figuur 4) : - 75% kans op een gezond kind (AA) - 50% kans op een gezond kind dat drager is van de afwijkende erfelijke eigenschap (Aa) - 25% kans op een kind met AGS (aa) Gezonde broers en zussen van kinderen met AGS hebben een kans van ongeveer 66% om drager te zijn (Aa). De kans op een partner die drager is van AGS is 0,02%. Zij hebben daarmee een kans van ongeveer 0,003% op een kind met AGS. De broers en zussen van de ouders van kinderen met AGS hebben een kans van 50 % om zelf drager te zijn van de afwijkende erfelijke eigenschap. De kans op een partner die drager is van AGS is 0,02%. Zij hebben een kans van 0,0025 % op een kind met AGS. Dit risico is groter als de partners familie van elkaar zijn. Iemand met AGS (aa) heeft 1% kans om samen met een partner die geen AGS heeft, maar wel drager kan zijn, een kind met AGS te krijgen. Erfelijkheidsadvies Als er AGS in uw familie voorkomt, kunt u door middel van een DNA-onderzoek laten onderzoeken of u drager bent van de afwijking. Deze informatie is van belang wanneer u en uw partner kinderen willen krijgen, voor prenataal onderzoek en behandeling tijdens de zwangerschap. Behandeling van de aanstaande moeder Als u en uw partner drager zijn van AGS kunt u tijdens de zwangerschap een behandeling ondergaan om de vermannelijking van de geslachtsorganen van een meisje te voorkomen. Vanaf het begin van de zwangerschap (zodra de menstruatie is uitgebleven) krijgt u een hormoon toegediend. Dit is een lage dosis dexamethason (een glucocorticoid hormoon). Dit hormoon is niet gevaarlijk voor de ontwikkeling van uw kind. De behandeling heeft geen invloed op de andere verschijnselen van AGS. In de 10 e week van de zwangerschap kan een vlokkentest worden gedaan. Hiermee wordt het geslacht en het DNA-patroon onderzocht. Als uw kind geen AGS heeft, of wanneer het een jongen is, is verdere behandeling met dexamethason niet nodig. Dus alleen wanneer het een meisje met AGS is, wordt de behandeling voortgezet tot de geboorte. 10

11 Figuur 4. Het erfelijkheidspatroon wanneer beide ouders drager zijn van de afwijkende erfelijke eigenschap (Aa). Vlokkentest De arts neemt met een zuigslangetje door de baarmoedermond enkele weefselvlokjes weg van de placenta die zich rondom het vruchtje ontwikkelt. Er is slechts een kleine kans dat dit onderzoek de zwangerschap verstoort. Uit de weefselvlokjes kan de arts het geslacht van uw kind bepalen. Om te bepalen of uw kind AGS heeft, worden de erfelijke eigenschappen van de ouders en eventuele broertjes of zusjes met AGS vergeleken met de eigenschappen van uw kind. Voor een betrouwbare vergelijking is meestal al een onderzoek gedaan vóór de zwangerschap. Na ongeveer twee weken krijgt u de uitslag van de vlokkentest. Het is dan nog mogelijk om, als u en uw partner dat wensen, de zwangerschap af te breken. Als een vlokkentest niet mogelijk is, kan eventueel een DNA onderzoek naar AGS worden gedaan na een vruchtwaterpunctie in de zestiende week van de zwangerschap. Het maken van een eigen keuze U maakt als (toekomstige) ouder zelf de keuze voor een onderzoek en de consequenties van de uitslag. Uw opvattingen, de gezinsgrootte, uw kinderwens en vorm van de ziekte zijn allemaal factoren die meespelen in de beslissingen die u neemt. Informatie over de mogelijkheden kunt u krijgen van de behandelende specialist en zijn team of van een Klinisch Genetisch Centrum in uw regio. Bij het Klinisch Genetisch Centrum kunt u eveneens terecht voor een vooronderzoek. Patiëntenvereniging De Nederlandse Vereniging voor Addison en Cushing patiënten (NVACP) behartigt ook de belangen van (ouders van) patiënten met AGS. Deze vereniging organiseert onder andere lotgenotencontact en stimuleert (wetenschappelijk) onderzoek. NVACP: postbus 174, 3860 AD Nijkerk, telefoon: , website: 11

12 SOS Als uw kind elders in Nederland of in het buitenland een ongeluk overkomt, moeten de betrokken artsen onmiddellijk weten dat uw kind AGS heeft. Het is dus noodzakelijk dat uw kind een SOS- of Medic Alert-plaatje draagt. Als u op reis gaat, is het verstandig een brief van de behandelend arts mee te nemen, waarin de diagnose staat vermeld en hoe in noodgevallen moet worden gehandeld. Onbekend kan heel eng zijn! Wanneer een kind een onderzoek of behandeling in het ziekenhuis moet ondergaan, wint angst het vaak van de normale nieuwsgierigheid. Het is van belang dat u uw kind zo goed mogelijk vertelt wat er gaat gebeuren. Hiermee zorgt u ervoor dat eventuele angst voor het onbekende geen kans krijgt of in elk geval vermindert. Zo geeft u uw kind de mogelijkheid zich voor te bereiden op dat wat komen gaat. Nog vragen? Voor eventuele vragen over de informatie in deze brochure verwijzen wij u naar de behandelend arts. In het geval van een stresssituatie kunt u altijd telefonisch contact opnemen met de dienstdoende artsen van Erasmus MC-Sophia. Zij zijn 24 uur per dag aanwezig. Het telefoonnummer is Erasmus MC - Sophia Dr. Molewaterplein GJ Rotterdam Tel (010) Erasmus MC - Patiëntencommunicatie - 11/12

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Bij meisjes met een ernstige vorm van het adrenogenitaal syndroom (AGS) treedt vermannelijking van de uitwendige geslachtsdelen op voor de geboorte. In deze

Nadere informatie

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Inleiding Bij de geboorte van een kind kan het geslacht onduidelijk zijn, waardoor de arts niet direct kan vaststellen of de baby een jongen

Nadere informatie

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen Bijnierschorshormonen (glucocorticoïden), zoals hydrocortison, cortison-acetaat, prednisolon of dexamethason U gebruikt één van de volgende medicijnen: hydrocortison,

Nadere informatie

Polikliniek Endocrinologie, locatie AZU. Ziekte van Addison

Polikliniek Endocrinologie, locatie AZU. Ziekte van Addison Polikliniek Endocrinologie, locatie AZU Ziekte van Addison Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wat is de ziekte van Addison 3 3 Verschijnselen 6 4 Behandeling 6 5 Cortisol afhankelijkheid 7 6 Leven met de ziekte van

Nadere informatie

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Sophia Kinderziekenhuis Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Voor sommige beroepen is het een voordeel om lang te zijn: vrouwelijke fotomodellen bijvoorbeeld zijn in het algemeen minstens

Nadere informatie

Substitutietherapie. glucocorticosteroïden

Substitutietherapie. glucocorticosteroïden Substitutietherapie met glucocorticosteroïden In overleg met uw behandelend arts wordt u behandeld met glucocorticosteroïden (bijvoorbeeld: hydrocortison, cortisonacetaat, prednison of dexamethason).

Nadere informatie

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen

Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen Langdurig gebruik van bijnierschorshormonen U wordt behandeld met bijnierschorshormonen (glucocorticosteroïden), zoals hydrocortison, prednison of dexamethason. In deze folder leest u waarop u moet letten

Nadere informatie

Bijnierinsufficiëntie

Bijnierinsufficiëntie Bijnierinsufficiëntie Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 1189 Uw hoofdbehandelaar is: Internist / endocrinoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek

Nadere informatie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie Uw dochter heeft 45X, 46XY gonadale dysgenesie. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over deze aandoening. (Seksuele) voorlichting

Nadere informatie

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Radboudumc expertisecentrum voor stoornissen/variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale

Nadere informatie

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde Metyrapontest Afdeling Interne geneeskunde In deze patiënteninformatie wordt uitgelegd wat de metyrapontest inhoudt. Er is een woordenlijst als bijlage bijgevoegd om sommige woorden te verduidelijken.

Nadere informatie

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens Informatiefolder en kinderwens Inhoudsopgave Algemeen 3 Kinderwens 3 Foliumzuur s- en ovulatietesten 5 Geneesmiddelen 6 Bostvoeding Medicatiebegeleiding Algemeen De vrouw maakt tijdens haar leven een aantal

Nadere informatie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner Uw dochter heeft het Syndroom van Turner. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over haar aandoening. (Seksuele) voorlichting aan meisjes

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

Endocriene Ziekten. Universitair Medisch Centrum

Endocriene Ziekten. Universitair Medisch Centrum Universitair Medisch Centrum Endocriene Ziekten Wat is AGS? Het adrenogenitaal syndroom (AGS) is een groep van erfelijke bijnierziektes. In Engelstalige literatuur wordt de term congenital adrenal hyperplasia

Nadere informatie

Functietesten afdeling Inwendige Geneeskunde, Endocrinologie

Functietesten afdeling Inwendige Geneeskunde, Endocrinologie Uw behandelend arts of verpleegkundig specialist heeft als aanvullend onderzoek een functietest voor u aangevraagd. Welke test voor u is aangevraagd is afhankelijk van uw aandoening. In deze folder leest

Nadere informatie

Adviezen bij langdurig gebruik van Hydrocortison

Adviezen bij langdurig gebruik van Hydrocortison Adviezen bij langdurig gebruik van Hydrocortison Afdeling Interne Geneeskunde gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Waarom is behandeling met Hydrocortison nodig? 3 Extra Hydrocortison in lichamelijke stress-situaties

Nadere informatie

Kinderwens spreekuur Volendam

Kinderwens spreekuur Volendam Kinderwens spreekuur Volendam Voor wie is deze folder? Deze folder is voor mensen afkomstig uit Volendam met kinderwens. Wat is het kinderwens spreekuur? Het spreekuur is een samenwerking tussen de afdelingen

Nadere informatie

Dorstproef. Afdeling Interne geneeskunde

Dorstproef. Afdeling Interne geneeskunde Dorstproef Afdeling Interne geneeskunde In deze patiënteninformatie wordt uitgelegd wat de dorstproef inhoudt en hoe deze verloopt. Er is een woordenlijst als bijlage bijgevoegd om sommige woorden te verduidelijken.

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Informatie voor patiënten F0177-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Bronchopulmonale dysplasie. Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie

Sophia Kinderziekenhuis. Bronchopulmonale dysplasie. Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie Sophia Kinderziekenhuis Bronchopulmonale dysplasie Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie Bij uw kind is bronchopulmonale dysplasie vastgesteld. In deze folder leest u meer

Nadere informatie

Wat een klier! Hormonen en klieren

Wat een klier! Hormonen en klieren Wat een klier! Je hebt vast wel eens over klieren gehoord. Niet het klieren zelf natuurlijk, dus het vervelend doen, maar die andere klieren: namelijk hormoonklieren. Hormonen en klieren Hormonen zijn

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap 1 Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap De groep B streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina aanwezig is. Dat kan meestal geen

Nadere informatie

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom Prenatale screening op Downsyndroom en lichamelijke afwijkingen INHOUD 1. Wat leest u in deze brochure? 2. Onderzoek naardownsyndroomen lichamelijke afwijkingen 2.1 Onderzoek naar Downsyndroom 2.2 Onderzoek

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. De schildklier 1 Schildklierziekten 2 Onderzoek 2 Behandeling 3 Gevolgen en eventuele complicaties voor jezelf

Nadere informatie

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Patiënteninformatie locatie Blaricum Diabetes mellitus bij kinderwens Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Inhoudsopgave Bladzijde Welke soorten diabetes zijn er? 4 Is diabetes erfelijk?

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Wanneer spreken wij van grote lengte? Wat is de oorzaak van de grote lengte?

Wanneer spreken wij van grote lengte? Wat is de oorzaak van de grote lengte? Grote lengte Uw kind wordt verwezen met een grote lengte. In deze folder willen wij u en uw kind informatie geven over mogelijke oorzaken, onderzoeken en behandelingsmogelijkheden. Voor een goede beoordeling

Nadere informatie

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte Kraamafdeling Vroegtijdige weeën gebroken vliezen en vroeggeboorte In deze folder leest u over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) Informatie voor patiënten PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) z PCOS is de afkorting van polycysteus ovariumsyndroom. Letterlijk betekent dit dat er meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de Patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie

schildklierafwijkingen en zwangerschap

schildklierafwijkingen en zwangerschap schildklierafwijkingen en zwangerschap 2 Inhoud 1 Algemeen 1.1 Wat is de schildklier en hoe werkt hij 1.2 De ontwikkeling van de schildklier bij de baby 2 Schildklierziekten 2.1 Hypothyreoïdie 2.2 Hyperthyreoïdie

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap Inleiding U heeft een schildklieraandoening en u bent of wilt zwanger worden. In deze folder leest u hier meer over. De schildklier kan te snel werken (hyperthyreoïdie)

Nadere informatie

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Mannen en BRCA1/2 Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Rudi van Dantzig Danser en choreograaf Risico borstkanker Bevolkingsrisico

Nadere informatie

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom)

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is PCOS? 1 De normale cyclus 1 Wat gebeurt er bij PCOS? 2 Verhoogde risico's 3 Genetica 3 Behandelmethodes

Nadere informatie

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen UMC St Radboud Schisis: Erfelijkheidsadvisering voor jong-volwassenen Patiënteninformatie Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder gaat over schisis en erfelijkheid en is vooral bedoeld voor jong-volwassenen

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Schildklierafwijkingen en zwangerschap Afdeling Verloskunde/Gynaecologie In het kort Normaal gesproken werkt de schildklier naar behoren. Bij een abnormale werking kan de schildklier te snel werken (hyperthyreoïdie)

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen Vroegtijdige weeën Inleiding Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een periode van 37 tot 42 weken

Nadere informatie

Zwanger van een tweeling

Zwanger van een tweeling Zwanger van een tweeling Informatie voor patiënten F0532-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Bijnieroperatie (adrenalectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Bijnieroperatie (adrenalectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Bijnieroperatie (adrenalectomie) Inleiding Deze brochure geeft u informatie over een operatie aan de bijnier(en) (adrenalectomie). Informatie over aandoeningen waarvoor

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Combinatietest Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Aangeboren aandoeningen komen relatief weinig voor: 96 van de 100 zwangerschappen eindigen in de geboorte van een volkomen gezond kind.

Nadere informatie

Diabetes Insipidus ANTWOORDKAART

Diabetes Insipidus ANTWOORDKAART Diabetes Insipidus Deze uitgave is mogelijk gemaakt door: Novartis Pharma B.V., producent van Sandostatine (octreotide) Postbus 241, 6800 LZ Arnhem, tel. (026) 37 82 100 Illustraties: Jack Prince DE NEDERLANDSE

Nadere informatie

Borstkanker en hormoontherapie

Borstkanker en hormoontherapie Chirurgie Borstkanker en hormoontherapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is hormoontherapie?... 3 Vrouwelijke geslachtshormonen... 3 Wanneer komt u in aanmerking voor een hormoonbehandeling?... 4

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS)

Patiënteninformatie. Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Patiënteninformatie Polycysteus ovarium syndroom (PCOS) Inhoudsopgave 1 Wat is PCOS 2 Definitie 3 Bij wie komt PCOS voor? 4 Onderzoek 5 Wanneer behandelen? 6 Afvallen

Nadere informatie

Gynaecologie/Verloskunde

Gynaecologie/Verloskunde Gynaecologie/Verloskunde Prenatale diagnostiek in de zwangerschap Inleiding De meeste kinderen zijn bij de geboorte gezond. Bij 3% van alle pasgeborenen wordt er een aangeboren afwijking vastgesteld. Een

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën, een dreigende vroeggeboorte en vroegtijdig gebroken vliezen.

Nadere informatie

Syndroom van Cushing Symptomen

Syndroom van Cushing Symptomen Syndroom van Cushing Dit syndroom heeft zijn naam te danken aan Dr. Harvey Cushing, een neurochirurg die dit syndroom in 1932 voor het eerst bij de mens heeft beschreven. Het wordt veroorzaakt door een

Nadere informatie

Argininetolerantietest bij kinderen

Argininetolerantietest bij kinderen KINDERGENEESKUNDE Argininetolerantietest bij kinderen Dagopname KINDEREN Argininetolerantietest bij kinderen De kinderarts heeft na overleg met u besloten om bij uw kind een onderzoek te doen naar de aanmaak

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Vroegtijdige weeën 1 Vroegtijdig gebroken vliezen 1 Oorzaken voor een vroegtijdige bevalling 2 Behandeling

Nadere informatie

Hormoongebruik rond de overgang

Hormoongebruik rond de overgang Hormoongebruik rond de overgang Afdelingen gynaecologie en verloskunde Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is de overgang? 2 Klachten tijdens de overgang 2 Het gebruik van oestrogenen tijdens de overgang 2 De

Nadere informatie

Dermatologie. Lichen sclerosus

Dermatologie. Lichen sclerosus Dermatologie Lichen sclerosus 1 Wat is lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening, waarbij de huid langzaam zijn elasticiteit verliest waardoor deze vast en strak aanvoelt en

Nadere informatie

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar Zwangerschap en IBD ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Inleiding U wilt zwanger worden en heeft de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Op dat moment

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus GYNAECOLOGIE Lichen sclerosus Lichen sclerosus Lichen sclerosus (LS) is een goedaardige huidaandoening. De aangedane huid wordt langzaam minder elastisch. Daardoor voelt de huid strak aan en wordt wittig

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inleiding In deze folder leest u meer over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Schildklierafwijkingen en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

Verwijdering hypofysetumor. Van opname tot en met ontslag

Verwijdering hypofysetumor. Van opname tot en met ontslag Verwijdering hypofysetumor Van opname tot en met ontslag Bij u is de diagnose hypofysetumor gesteld. In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een operatie aan deze hypofysetumor. Deze folder

Nadere informatie

Behandeling met dexamethason bij een hersentumor

Behandeling met dexamethason bij een hersentumor Behandeling met dexamethason bij een hersentumor Informatie voor patiënten F0722-3111 december 2010 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap

Nadere informatie

Inleiden van de bevalling

Inleiden van de bevalling Gynaecologie Inleiden van de bevalling Inleiding U heeft van uw gynaecoloog te horen gekregen dat u wordt ingeleid. Het inleiden van de baring betekent dat we de bevalling kunstmatig op gang brengen. In

Nadere informatie

VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE

VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE 335 Inleiding Deze folder geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar

Nadere informatie

Wie is er bang voor de overgang?

Wie is er bang voor de overgang? Wie is er bang voor de overgang? Overgangsklachten De overgang is een levensfase die voor de meeste vrouwen niet ongemerkt voorbij gaat. Er treden lichamelijke en geestelijke veranderingen op. De effecten

Nadere informatie

Chronische Nierinsufficiëntie

Chronische Nierinsufficiëntie Chronische Nierinsufficiëntie Informatie voor ouders en verzorger 658224_PFI_pat_indicatie_CNI.indd 1 25-06-12 10:02 Voor wie is dit boekje bedoeld? Dit is een boekje voor ouders en verzorgers van kinderen

Nadere informatie

Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling

Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een zoutbelastingstest. Deze test vindt plaats op de verpleegafdeling Interne geneeskunde en Reumatische

Nadere informatie

Overgewicht en kinderwens. Gynaecologie

Overgewicht en kinderwens. Gynaecologie Overgewicht en kinderwens Gynaecologie Inleiding De laatste tien jaar is het aantal mensen met overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht of zwaarlijvigheid) wereldwijd sterk gestegen. In Nederland zijn

Nadere informatie

Hyperemesis gravidarum Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap

Hyperemesis gravidarum Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Hyperemesis gravidarum Overmatige misselijkheid en/of braken tijdens de zwangerschap Patiënteninformatie Hyperemesis gravidarum 1 Inleiding 2 Wat is hyperemesis gravidarum 3 Oorzaken 3-1 Bang zijn, moeite

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Klinefelter syndroom

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Klinefelter syndroom Klinefelter syndroom Wat is het Klinefelter syndroom? Het Klinefelter syndroom is een aandoening bij jongens die veroorzaakt wordt door het voorkomen van een of meerdere extra X-chromosomen. Hoe wordt

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Ataxia teleangiectasia. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Ataxia teleangiectasia. www.kinderneurologie.eu Ataxia teleangiectasia Wat is ataxia teleangiectasia? Ataxia teleangiectasia is een erfelijke ziekte die gekenmerkt wordt door evenwichtsstoornissen, vaatafwijkingen op het oogbolwit en problemen met de

Nadere informatie

De ontwikkeling van de schildklier bij de baby 3 Schildklierziekten 3 4. Schildklier en zwangerschap 6 8. Tot slot 9

De ontwikkeling van de schildklier bij de baby 3 Schildklierziekten 3 4. Schildklier en zwangerschap 6 8. Tot slot 9 De schildklier is een klein orgaan dat voor de luchtpijp ligt, boven het kuiltje in de hals (figuur 1). Normaal is de schildklier niet te zien of te voelen. De schildklier wordt gestimuleerd door het hormoon

Nadere informatie

Een onderzoek van je bijnieren De ACTH-test

Een onderzoek van je bijnieren De ACTH-test Een onderzoek van je bijnieren De ACTH-test Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Een onderzoek van je bijnieren: ACTH-test

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Gynaecologie / Verloskunde Schildklierafwijkingen en zwangerschap i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inhoudsopgave In het kort Wat is de schildklier en hoe werkt hij? De ontwikkeling van de schildklier

Nadere informatie

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa MDL Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen 4 Werking 4 Gebruik 5 Bijwerkingen 5 Stoppen met Predni(so)lon 7 Interactie met andere geneesmiddelen 8 Vaccinaties

Nadere informatie

Morning-afterpil. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Morning-afterpil. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Morning-afterpil Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud De morning-afterpil 3 De menstruatiecyclus 8 Anticonceptie 12 Begrippenlijst 18 Morning-afterpil

Nadere informatie

VOORTPLANTING BIJ DE MENS

VOORTPLANTING BIJ DE MENS VOORTPLANTING BIJ DE MENS 1 Vruchtbaarheid Alle levende wezens planten zich voort om niet uit te sterven. Mensen ook. Dat is één van de redenen waarom we voortplantingsorganen en seksuele gevoelens hebben.

Nadere informatie

Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene

Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene 1. Inleiding 1 Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar een klein aantal baby s wordt ernstig ziek door een

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een periode van 37 tot 42 weken wordt als een normale duur van de zwangerschap beschouwd. Vroegtijdige weeën

Nadere informatie

Infoblad. Chromosoomafwijkingen. Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad.

Infoblad. Chromosoomafwijkingen. Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad. Chromosoomafwijkingen Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad. Chromosomen In het lichaam zitten heel veel cellen. De cellen zijn de bouwstenen

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Exoomsequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod:

Nadere informatie

Voortplanting bij dieren

Voortplanting bij dieren Voortplanting bij dieren Opdracht 1 Geef aan of de beweringen juist of onjuist zijn: 1. De primaire geslachtskenmerken heb je vanaf je puberteit 2. Geslachtshormonen zorgen voor veranderingen in de puberteit

Nadere informatie

Het fysiek, sociaal en maatschappelijk functioneren van kinderen met AGS (en hun ouders) S. Sanches T. Wiegers

Het fysiek, sociaal en maatschappelijk functioneren van kinderen met AGS (en hun ouders) S. Sanches T. Wiegers Het fysiek, sociaal en maatschappelijk functioneren van kinderen met AGS (en hun ouders) S. Sanches T. Wiegers ISBN 978-9-461-2202-40 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax 030 2

Nadere informatie

Dreigende vroeggeboorte

Dreigende vroeggeboorte Dreigende vroeggeboorte U bent zwanger en heeft te maken met een dreigende vroeggeboorte. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken. Een periode van 37 tot 42 weken wordt gezien als een normale duur van

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Poli Gynaecologie Route 48

Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Poli Gynaecologie Route 48 00 Schildklierafwijkingen en zwangerschap Poli Gynaecologie Route 48 1 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze

Nadere informatie