Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht"

Transcriptie

1 Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

2

3 Inleiding Bij de geboorte van een kind kan het geslacht onduidelijk zijn, waardoor de arts niet direct kan vaststellen of de baby een jongen of een meisje is. Voor ouders en kinderen kan deze situatie veel zorgen en vragen oproepen. In deze folder leest u meer over de ontwikkeling van het geslacht, de verschillende mogelijkheden van variaties in de (in- en uitwendige) geslachtelijke ontwikkeling en de oorzaken daarvan. Stoornissen/variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale ontwikkeling (DSD) Het Radboudumc DSD centrum (DSD staat voor Disorder/Differences in Sex Development) is een kenniscentrum voor stoornissen en variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale en geslachtsklier (gonadale) ontwikkeling. Een team van specialisten behandelt en begeleidt patiënten met DSD en hun gezin. 1

4 Normale ontwikkeling van het geslacht De ontwikkeling van het geslacht begint al heel vroeg in de zwangerschap, ongeveer zes tot zeven weken na de bevruchting. In deze fase zijn de inwendige en uitwendige geslachtsdelen voor een jongen en een meisje hetzelfde. De inwendige geslachtsdelen in deze fase bestaan uit: 1. De geslachtsklier waaruit zich de testikel of de eierstok ontwikkelt. 2. Een buis, met de naam gang van Müller, waar de baarmoeder en het bovenste gedeelte van de schede zich uit ontwikkelen. 3. Een buis met de naam gang van Wolff, waaruit zich de zaadleider ontwikkelt. De uitwendige geslachtsdelen in deze fase bestaan uit: 1. Een geslachtsknop waaruit zich de clitoris of penis ontwikkelt (zie figuur hiernaast : de gele structuur). 2. Geslachtswallen waaruit zich de schaamlippen of scrotum/ balzak ontwikkelt (zie figuur hiernaast: de blauwe structuur). Bij alle embryo s zijn in de eerste weken alle voorwaarden voor zowel de ontwikkeling tot het vrouwelijk als het mannelijk geslacht aanwezig De verdere ontwikkeling is afhankelijk van chromosomen, genen en hormonen: Chromosomen en genen De chromosomen zijn dragers van het erfelijk materiaal. Er zijn 23 chromosomenparen die samen ongeveer genen, oftewel erfelijke eigenschappen bevatten. Van ieder chromosoom heeft een mens twee kopieën, één kopie van de vader en één kopie van de moeder. Eén van deze chromosomenparen wordt het geslachtchromosoom genoemd. Of een geslachtsklier zich ontwikkelt tot eierstokken of testikels wordt bepaald door een aantal genen. Veel van deze genen liggen op de geslachtschromosomen: het X en Y chromosoom. Als er een Y chromosoom aanwezig is, ontwikkelen zich meestal testikels. Als het Y chromosoom afwezig is, ontwikkelen zich meestal 2

5 eierstokken. Daarom staat ook in de meeste boeken dat een jongen een X en een Y chromosoom heeft en een meisje twee X chromosomen. Hier zijn echter uitzonderingen op. De chromosomen bepalen niet automatisch het geslacht van een kind. Hormonen Voor de verdere uitgroei van de inwendige en uitwendige geslachtsdelen zijn hormonen verantwoordelijk. Hormonen zijn stofjes die het lichaam zelf aanmaakt en die allerlei functies van het lichaam regelen. De belangrijkste hormonen voor de geslachtelijke ontwikkeling zijn: 1. AMH ( Anti muellerian hormoon): dit hormoon zorgt ervoor dat de buis voor de aanleg van de baarmoeder (dat is de gang van Mueller) verdwijnt. AMH wordt heel vroeg in de embryonale ontwikkeling door de testikel gemaakt. 2. Testosteron ( mannelijk hormoon): dit hormoon zorgt ervoor dat de buis voor de aanleg van de zaadleider (gang van Wolff) zich verder gaat ontwikkelen, dat de geslachtsknop gaat uitgroeien tot een penis en dat de geslachtswallen gaan vergroeien en een scrotum vormen. Beide hormonen worden in een normaal functionerende testikel al vroeg in de ontwikkeling aangemaakt. Daardoor verdwijnt dus de baarmoederaanleg en beginnen zich de uitwendige geslachtsdelen te ontwikkelen tot een mannelijk geslacht. Wanneer er geen AMH en geen testosteron wordt gemaakt, ontwikkelt de geslachtsklier zich tot een eierstok en zal de buis van Mueller een baarmoeder worden. Omdat er geen mannelijk hormoon is, groeien de uitwendige geslachtsdelen niet en vormen zij een vrouwelijk geslacht (zie figuur 1). 3

6 Figuur 1: normale ontwikkeling van het geslacht Mannelijke ontwikkeling: onder invloed van testosteron begint de gele structuur uit te groeien tot een penis. De blauwe structuur begint als een ritssluiting te sluiten Vrouwelijke ontwikkeling: geslachtelijke ontwikkeling ZONDER testosteron. De uitgroei tot een penis vindt niet plaats en de blauwe structuur sluit niet. De aan- of afwezigheid van hormonen en hun functie bepaalt hoe de geslachtelijke ontwikkeling verloopt. 4

7 Variaties in de geslachtelijke ontwikkeling Een variatie in de geslachtelijke ontwikkeling kan ontstaan bij de volgende situaties: 1. Het niet goed tot ontwikkeling komen van de geslachtsklier Dit is meestal het gevolg van een verandering (mutatie) in de genen, die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de geslachtsklier. Als de geslachtsklier helemaal niet functioneert, ontwikkelt het kind zich in- en uitwendig tot een normaal meisje omdat er dan geen testosteron gemaakt wordt. Omdat er ook geen AMH gemaakt wordt, komt er ook altijd een baarmoeder tot ontwikkeling. Dit is onafhankelijk van het chromosomenpatroon. Maar omdat de geslachtsklier niet functioneert, komt het meisje niet uit zichzelf in de puberteit. Geslachtsklieren zijn dus niet aanwezig en deze meisjes hebben geen eierstokken. Omdat er geen sprake is van een onduidelijk geslacht na de geboorte, worden deze meisjes pas in de puberteit gediagnosticeerd. Soms is er wel enige milde vermannelijking. Als de geslachtsklier al vanaf het begin van de zwangerschap niet functioneert, leidt dat tot de ontwikkeling van een vrouwelijk geslacht 2. Te weinig productie van mannelijke hormonen Wanneer de geslachtsklier zich ontwikkelt tot een testikel, maar deze niet in staat is om testosteron te maken, vindt er geen uitgroei van de uitwendige geslachtsdelen plaats en ontwikkelt het uitwendig geslachtsorgaan zich tot een meisje. Er is dan geen baarmoeder aanwezig, omdat er immers wel AMH wordt gemaakt. Het komt ook voor dat de testikels wel testosteron maken, maar geen AMH. In dat geval ontwikkelt het kind zich tot een jongen, maar blijft ook de baarmoeder aanwezig. Als ondanks de normale ontwikkeling van een testikel de testosteronproductie gestoord is, kan de normale mannelijke ontwikkeling niet plaatsvinden. 5

8 3. Te veel productie van mannelijke hormonen uit de bijnier Dit is meestal een probleem als de geslachtsklier zich ontwikkelt tot een eierstok, maar uit een andere klier (meestal de bijnier) teveel testosteron wordt gemaakt. Dit testosteron zorgt ervoor dat de uitwendige geslachtsdelen gaan uitgroeien in de mannelijke richting. Omdat er eierstokken aanwezig zijn en er geen AMH geproduceerd wordt, zijn de inwendige geslachtsorganen zoals de baarmoeder en de eierstokken volledig normaal ontwikkeld. Dit is het geval bij het adrenogenitaal syndroom (AGS), waarbij de bijnier teveel mannelijk hormoon maakt. Als de bijnier van een meisje teveel testosteron maakt, dan vermannelijken de uitwendige geslachtsdelen. De inwendige geslachtsdelen ontwikkelen zich normaal. 4. Geen goede werking van de hormonen Het kan voorkomen dat de geslachtsklier zich ontwikkelt tot een testikel met een normale productie van zowel AMH als testosteron, maar dat de hormonen hun werk niet goed kunnen doen. Willen hormonen functies in het lichaam kunnen regelen, dan moeten organen en weefsels specifieke ontvangers (zogenaamde receptoren) voor het hormoon hebben. Pas als het hormoon aan de receptor kleeft, worden bepaalde processen in gang of stop gezet. Hormonen werken dus met een soort sleutel-slot principe. Wanneer het slot kapot is, werkt de sleutel niet. In deze situatie worden dus wel veel mannelijke hormonen gemaakt, maar omdat de receptoren niet werken, gaat de uitwendige geslachtelijke ontwikkeling in de vrouwelijke richting, terwijl er geen baarmoeder aanwezig is. Deze aandoening heet het androgeen ongevoeligheidssyndroom (AOS). Er kan ook een probleem zijn in de omzetting van inactief testosteron naar actief testosteron. In dat geval gaat de uitwendige ontwikkeling in de richting van een meisje. In beide gevallen maakt de testikel gewoon AMH en komt dus geen baarmoeder tot ontwikkeling. 6

9 Hormonen zijn sleutels, die in een speciaal slot moeten passen. Is het slot kapot, dan werkt de sleutel niet. Van alle hierboven beschreven vormen bestaan variaties en tussenvormen. Bij deze tussenvormen is er vaak sprake van een onduidelijk geslacht. 7

10 Wat gebeurt er na de geboorte? Soms is er tijdens de zwangerschap al onduidelijkheid over het geslacht van het ongeboren kind. Dat kan bijvoorbeeld blijken bij een 20-weken echo. Na de geboorte kijkt de kinderarts eerst heel goed naar het geslacht van uw kind. Soms zijn dan helemaal geen afwijkingen te zien. De prenatale echo is namelijk niet 100 procent betrouwbaar. Als er twijfel blijft bestaan, neemt de kinderarts contact op met het Radboud DSD centrum. Om te beoordelen wat er precies aan de hand is, kijkt de arts van het Radboud DSD centrum hoe de uitwendige en inwendige geslachtsdelen zijn aangelegd. De arts doet daarvoor lichamelijk onderzoek en laat een echo van de buik maken. Ook wordt bloed afgenomen om de verschillende hormonen en de chromosomen te bepalen. Alle uitslagen, dus de chromosomen, de hormonen en de inwendige structuren, bepalen samen welk geslacht uw kind krijgt. Meestal duurt het een aantal dagen voordat de uitslagen bekend en besproken zijn in het multidisciplinaire team. Pas na (het grootste deel van) de uitslagen heeft de arts een goed beeld en informeert u over de uitslagen. In deze periode krijgt u begeleiding van een kinderpsycholoog, die ervaring heeft met deze situatie. Figuur 2: illustratie van een baby met een onduidelijk geslacht. Voor de artsen en de ouders is het niet duidelijk of het gaat om een meisje met teveel mannelijke hormonen of een jongen met te weinig mannelijke hormonen. 8

11

12 Adres Radboudumc Expertisecentrum voor stoornissen/ variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale ontwikkeling (DSD) Radboudumc Amalia kinderziekenhuis Polikliniek voor Kinderen en Jeugdigen Geert Grooteplein-Zuid 10, route GA Nijmegen Postadres Radboudumc Expertisecentrum voor stoornissen/ variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale ontwikkeling (DSD) Radboudumc Amalia kinderziekenhuis 788 Polikliniek voor Kinderen en Jeugdigen Postbus HB Nijmegen Contact (024) Radboud universitair medisch centrum Radboud universitair medisch centrum

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Radboudumc expertisecentrum voor stoornissen/variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale

Nadere informatie

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Bij meisjes met een ernstige vorm van het adrenogenitaal syndroom (AGS) treedt vermannelijking van de uitwendige geslachtsdelen op voor de geboorte. In deze

Nadere informatie

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1 De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat Je bent zo mooi anders dan ik, natuurlijk niet meer of minder maar zo mooi anders, ik zou je nooit Deze infobrochure heeft als doel om de ontwikkeling uit

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Exoomsequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod:

Nadere informatie

Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS)

Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS) Behandeling van kinderen met adrenogenitaal syndroom (AGS) Bij uw kind is de diagnose adrenogenitaal syndroom (AGS) gesteld en hij of zij gaat starten met medicijnen. De dosering varieert van kind tot

Nadere informatie

Echoscopie tijdens de zwangerschap

Echoscopie tijdens de zwangerschap Echoscopie tijdens de zwangerschap In deze folder leest u meer over echoscopie tijdens de zwangerschap. Uw verloskundige of gynaecoloog bespreekt met u waarom u echoscopie aangeboden krijgt en wat de

Nadere informatie

Het adrenogenitaal syndroom (AGS)

Het adrenogenitaal syndroom (AGS) Sophia Kinderziekenhuis Het adrenogenitaal syndroom (AGS) Inhoudsopgave Wat is het adrenogenitaal syndroom AGS? 3 Hormonen 3 Hoe werkt de bijnier normaal? 3 Hydrocortison 4 Aldosteron 4 Testosteron 4 De

Nadere informatie

Verklarende Woordenlijst

Verklarende Woordenlijst 12 Verklarende Woordenlijst Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door Londen IDEAS Genetic Knowledge Park aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door Mies Wits-Douw en

Nadere informatie

Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie

Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie Deze brochure is bedoeld als aanvulling op de gesprekken op bij de genetisch consulent en kan hier dus niet voor in de plaats komen. Algemene informatie wordt

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst 12 Verklarende woordenlijst Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door Londen IDEAS Genetic Knowledge Park aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Januari 2008 Gesteund door EuroGentest, NoE

Nadere informatie

Hormoon onderzoek Voorbeeld verslag hormoonanalyse

Hormoon onderzoek Voorbeeld verslag hormoonanalyse Hormoon onderzoek Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Welke hormonen zijn getest?...3 2. Cortisol...4 2.1. Wat is cortisol?...4 2.2. Oorzaken...4 2.3 Symptomen...4 2.4 Uitslag Cortisol...5 3. Testosteron...6

Nadere informatie

Zwanger na de uitgerekende datum

Zwanger na de uitgerekende datum Zwanger na de uitgerekende datum U bent nog niet bevallen. Misschien valt het u mee om nog zwanger te zijn na uw uitgerekende datum, of misschien valt het u zwaar. De meeste vrouwen bevallen in de periode

Nadere informatie

Adrenogenitaal syndroom

Adrenogenitaal syndroom PATIËNTEN INFORMATIE Adrenogenitaal syndroom Informatie voor ouders/verzorgers 2 PATIËNTENINFORMATIE Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het Adrenogenitaal syndroom

Nadere informatie

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? 21 mei 2011 Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? Drs. Inge Smeets PGD arts en arts-onderzoeker Maastricht Universitair Medisch Centrum Themamiddag Jong en BRCA Borstkankervereniging

Nadere informatie

Adrenogenitaal syndroom

Adrenogenitaal syndroom PATIËNTEN INFORMATIE Adrenogenitaal syndroom Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het Adrenogenitaal syndroom (AGS).

Nadere informatie

Kinderwens spreekuur Volendam

Kinderwens spreekuur Volendam Kinderwens spreekuur Volendam Voor wie is deze folder? Deze folder is voor mensen afkomstig uit Volendam met kinderwens. Wat is het kinderwens spreekuur? Het spreekuur is een samenwerking tussen de afdelingen

Nadere informatie

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen UMC St Radboud Schisis: Erfelijkheidsadvisering voor jong-volwassenen Patiënteninformatie Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder gaat over schisis en erfelijkheid en is vooral bedoeld voor jong-volwassenen

Nadere informatie

Infoblad. Chromosoomafwijkingen. Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad.

Infoblad. Chromosoomafwijkingen. Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad. Chromosoomafwijkingen Chromosoomafwijkingen, wat zijn dat eigenlijk? En waardoor ontstaan ze? Hierover lees je in dit infoblad. Chromosomen In het lichaam zitten heel veel cellen. De cellen zijn de bouwstenen

Nadere informatie

Blaasextrofie/ Epispadie bij kinderen

Blaasextrofie/ Epispadie bij kinderen Blaasextrofie/ Epispadie bij kinderen Uw zoon of dochter is geboren met een open blaas (blaasextrofie) en wordt daarom opgenomen op een van de verpleegafdelingen van het Radboudumc Amalia kinderziekenhuis.

Nadere informatie

Primaire geslachtskenmerken

Primaire geslachtskenmerken Puberteit Primaire geslachtskenmerken -Secundaire geslachtskenmerken -Puberteit -Hormonen -Hypofyse -Groeispurt Wat is het?: Geslachtskenmerken die je vanaf je geboorte hebt. Voorbeelden: Vagina en Penis

Nadere informatie

werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN

werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN go G ed el ge ez ke en ur en d do or werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN 978-90-301-2711-6 9 789030 127116 Puberteit 1 Duid met een boogje de periode aan en

Nadere informatie

Kinderen met een bijnierziekte Informatie voor leerkrachten

Kinderen met een bijnierziekte Informatie voor leerkrachten Kinderen met een bijnierziekte Informatie voor leerkrachten Inleiding U ontvangt deze folder omdat u een kind met een bijnierziekte in uw klas of groep heeft. In deze folder vindt u meer informatie over

Nadere informatie

Obductie Radboud universitair medisch centrum

Obductie Radboud universitair medisch centrum Obductie Kort na het overlijden van een familielid of verwante kan het gebeuren dat de arts vraagt of u instemt met het verrichten van obductie. Obductie, ook wel sectie of postmortaal-onderzoek genoemd,

Nadere informatie

Tussen de trofoblast en de kiemschijf wordt de navelstreng gevormd.

Tussen de trofoblast en de kiemschijf wordt de navelstreng gevormd. Biologie SE4 Hoofdstuk 6 Paragraaf 1 Tijdens de ovulatie komt een eicel vrij uit een van de beide ovaria. Deze eicel komt terecht in een eileider. Een van de zaadcellen die de tocht van de vagina naar

Nadere informatie

Afwegingen bij de keuze voor ICSI. Polikliniek Gynaecologie Route 48

Afwegingen bij de keuze voor ICSI. Polikliniek Gynaecologie Route 48 Afwegingen bij de keuze voor ICSI Polikliniek Gynaecologie Route 48 0 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder

Nadere informatie

Kind met een mononier

Kind met een mononier Kind met een mononier Inleiding Normaal heeft een mens twee nieren. De functie van de nieren bestaat onder andere uit het verwijderen van afvalstoffen uit het bloed en regeling van de bloeddruk (zie ook

Nadere informatie

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee.

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee. Groei en ontwikkeling Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit tot maximaal tot hij of zij 18 jaar is. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen

Nadere informatie

Poliklinieken Neurologie en Cardiologie: combinatieafspraak voor myotone dystrofie

Poliklinieken Neurologie en Cardiologie: combinatieafspraak voor myotone dystrofie Poliklinieken Neurologie en Cardiologie: combinatieafspraak voor myotone dystrofie U heeft myotone dystrofie type 1. In overleg met uw behandelend arts heeft u afspraken gekregen op de poliklinieken Neurologie

Nadere informatie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner Uw dochter heeft het Syndroom van Turner. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over haar aandoening. (Seksuele) voorlichting aan meisjes

Nadere informatie

Suikerbelastingtest (OGTT) bij zwangerschapssuikerziekte

Suikerbelastingtest (OGTT) bij zwangerschapssuikerziekte Suikerbelastingtest (OGTT) bij zwangerschapssuikerziekte Binnenkort krijgt u een suikerbelastingtest, ofwel een orale glucose tolerantie test (OGTT), omdat gedacht wordt aan een afwijking in uw suikerstofwisseling.

Nadere informatie

Stressbehandeling bij kinderen met bijnierziekten

Stressbehandeling bij kinderen met bijnierziekten Stressbehandeling bij kinderen met bijnierziekten De bijnieren van uw kind maken te weinig hydrocortison. Om toch voldoende van deze stof in het lichaam te hebben, krijgt uw kind dagelijks hydrocortison.

Nadere informatie

zwanger worden en zijn

zwanger worden en zijn zwanger worden en zijn Inhoud 1 Het begin: de bevruchting 3 1.1 De eierstokken (ovaria) 3 1.2 De eisprong en de eicel 4 1.3 Het slijm van de baarmoederhals 4 1.4 De eileider 4 1.5 De bevruchting 5 1.6

Nadere informatie

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Combinatietest Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Aangeboren aandoeningen komen relatief weinig voor: 96 van de 100 zwangerschappen eindigen in de geboorte van een volkomen gezond kind.

Nadere informatie

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek?

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek? Erfelijke nierziekten: algemene aspecten van erfelijkheid, overerving en erfelijkheidsadvies Nine Knoers Klinisch Geneticus Commissie Erfelijke Nierziekten NVN 4 november 2006 HUMAN GENETICS NIJMEGEN Inhoud

Nadere informatie

Vastenproef Radboud universitair medisch centrum Radboud universitair medisch centrum

Vastenproef Radboud universitair medisch centrum Radboud universitair medisch centrum Vastenproef In overleg met uw kinderarts metabole ziekten is besloten dat uw kind wordt opgenomen voor een vastenproef. In deze folder wordt uitgelegd wat een vastenproef inhoudt. Wat is een vastenproef?

Nadere informatie

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel bosentan te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

zwanger worden en zijn

zwanger worden en zijn zwanger worden en zijn 2 Inhoud Inleiding 4 1 Het begin: de bevruchting 4 1.1 De eierstokken (ovaria) 4 1.2 De eisprong en de eicel 4 1.3 Het slijm van de baarmoederhals 5 1.4 De eileider 5 1.5 De bevruchting

Nadere informatie

intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI)

intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) patiënteninformatie intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) ICSI is een afkorting van intracytoplasmatische sperma-injectie. ICSI is een vorm van reageerbuisbevruchting. Bij een ICSI-behandeling brengt

Nadere informatie

Informatie voor patiënten en hun familie

Informatie voor patiënten en hun familie 16 Chromosoomafwijkingen Juli 2008 Vertaald door Mies Wits-Douw en Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum, Woerden, Nederland. Gesteund door EuroGentest, NoE ( Network of Excellence ) contract nr.512148,

Nadere informatie

X-gebonden Overerving

X-gebonden Overerving 12 http://www.nki.nl/ Afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen http://www.umcgenetica.nl/ X-gebonden Overerving Afdeling Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

Bloedverlies in de eerste helft van de zwangerschap en miskraam

Bloedverlies in de eerste helft van de zwangerschap en miskraam Bloedverlies in de eerste helft van de zwangerschap en miskraam U heeft bloedverlies in de eerste maanden van uw zwangerschap. Dit is vaak onschuldig en kan verschillende oorzaken hebben. In de helft

Nadere informatie

Preïmplantatie Genetische Diagnostiek

Preïmplantatie Genetische Diagnostiek Preïmplantatie Genetische Diagnostiek (bijlage bij de brochure IVF) in samenwerking met 1 Inhoud Voor wie is PGD? 3 Hoe verloopt een PGD-behandeling? 3 Wat zijn de kansen? 5 Wat kan er onderzocht worden?

Nadere informatie

Obstetrie en Gynaecologie PGD

Obstetrie en Gynaecologie PGD Obstetrie en Gynaecologie PGD Pre-implantatie Genetische Diagnostiek Inhoud Inleiding 1 Voor wie is de PGD 1 Hoe verloopt een PGD behandeling 2 Wat zijn de kansen 4 Welke aandoeningen kunnen onderzocht

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Erfelijkheid NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Huid-op-huidcontact Radboud universitair medisch centrum

Huid-op-huidcontact Radboud universitair medisch centrum Huid-op-huidcontact Deze folder geeft informatie over de gebruikelijke gang van zaken rond het huidop-huidcontact. Wat houdt huid-op-huidcontact in? Het stimuleren van de fysieke en emotionele binding

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

Klinische Genetica Chromosomenonderzoek

Klinische Genetica Chromosomenonderzoek Klinische Genetica Chromosomenonderzoek Informatie voor ouders Klinische Genetica De arts van uw kind heeft voorgesteld om chromosomenonderzoek te verrichten. Hiervoor wordt bloed afgenomen en opgestuurd

Nadere informatie

Informatie over Exoom sequencing

Informatie over Exoom sequencing Informatie over Exoom sequencing Exoom sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod: Om de

Nadere informatie

Zwanger worden en zijn

Zwanger worden en zijn Zwanger worden en zijn Patiënteninformatie Zwanger worden en zijn Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Het begin: de bevruchting 2.1 De eierstokken (ovaria) 2.2 De eisprong en de eicel 2.3 Het slijm van de baarmoederhals

Nadere informatie

Polikliniek kinderfysiotherapie

Polikliniek kinderfysiotherapie Polikliniek kinderfysiotherapie De behandelend arts van uw kind heeft met u gesproken over een motorisch onderzoek op de polikliniek kinderfysiotherapie in het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap In deze folder leest u meer over de bacterie groep B streptokok. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar

Nadere informatie

Ambrisentan (Volibris ) bij reumatische aandoeningen

Ambrisentan (Volibris ) bij reumatische aandoeningen Ambrisentan (Volibris ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel ambrisentan te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit)

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit) Zwanger worden en zijn Elke zwangerschap begint met het binnendringen van een zaadcel in een eicel: de bevruchting. Bij de bevruchting spelen

Nadere informatie

Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling

Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling Zoutbelastingstest met opname verpleegafdeling In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een zoutbelastingstest. Deze test vindt plaats op de verpleegafdeling Interne geneeskunde en Reumatische

Nadere informatie

Academiejaar 2012-2013 AANDOENINGEN VAN DE GESLACHTELIJKE ONTWIKKELING : ONTWERPEN VAN EDUCATIEF MATERIAAL. Elke VAN OOST.

Academiejaar 2012-2013 AANDOENINGEN VAN DE GESLACHTELIJKE ONTWIKKELING : ONTWERPEN VAN EDUCATIEF MATERIAAL. Elke VAN OOST. Academiejaar 2012-2013 AANDOENINGEN VAN DE GESLACHTELIJKE ONTWIKKELING : ONTWERPEN VAN EDUCATIEF MATERIAAL Elke VAN OOST Jonathan WEETJENS Promotor : Prof. Dr. M. Cools Copromotor : Dr. G. De Cuypere Scriptie

Nadere informatie

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde Prenatale screening Gynaecologie en verloskunde Wat is prenatale screening? De meeste kinderen worden gezond geboren. Een klein percentage (3 4 %) heeft echter bij de geboorte een aangeboren aandoening.

Nadere informatie

Gynaecologische echoscopie

Gynaecologische echoscopie Gynaecologie Gynaecologische echoscopie www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl GYN051 / Gynaecologische echoscopie / 25-07-2013 2 Gynaecologische

Nadere informatie

Echoscopie tijdens de zwangerschap ONDERZOEK

Echoscopie tijdens de zwangerschap ONDERZOEK Echoscopie tijdens de zwangerschap ONDERZOEK Echoscopie tijdens de zwangerschap Tijdens je zwangerschap kunnen we met een echo het kindje in je buik bekijken. Een echoscopie is een beeldvormende techniek

Nadere informatie

Kinderurologie. Afdeling Urologie. Deze patiënten informatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon:

Kinderurologie. Afdeling Urologie. Deze patiënten informatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: Kinderurologie Afdeling Urologie Deze patiënten informatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 12-2015-7605 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 1-1 2. Belangrijke telefoonnummers 2-1 3.

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Exoomsequencing is een techniek voor erfelijkheidsonderzoek, die kan worden gebruikt om de oorzaak van erfelijke slechthorendheid

Nadere informatie

Echografie Radboud universitair medisch centrum

Echografie Radboud universitair medisch centrum Echografie U heeft met uw behandeld arts besproken dat u binnenkort een echo-onderzoek krijgt. In deze folder wordt het echo-onderzoek beschreven zoals het meestal verloopt. Het onderzoek vindt plaats

Nadere informatie

Gynaecologie/Verloskunde

Gynaecologie/Verloskunde Gynaecologie/Verloskunde Prenatale diagnostiek in de zwangerschap Inleiding De meeste kinderen zijn bij de geboorte gezond. Bij 3% van alle pasgeborenen wordt er een aangeboren afwijking vastgesteld. Een

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en kanker

Vruchtbaarheid en kanker Vruchtbaarheid en kanker Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) Deze folder is bedoeld voor vrouwen die zich zorgen maken over de gevolgen van een behandeling

Nadere informatie

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Bij uw bezoek aan de polikliniek Klinische Genetica heeft de klinisch geneticus of een genetisch consulent

Nadere informatie

Chromosoomonderzoek bij herhaalde miskramen

Chromosoomonderzoek bij herhaalde miskramen Chromosoomonderzoek bij herhaalde miskramen Een miskraam betekent vrijwel altijd een teleurstelling voor een vrouw en haar partner. Al snel zal de vraag naar de oorzaak gesteld worden; na een tweede miskraam

Nadere informatie

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info

Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Over het MEISJESLICHAAM op www.sense.info Op Sense.info vind je allemaal informatie over seks, relaties en hulp bij problemen. Ga naar www.sense.info. In het menu zie je alle onderwerpen. -Klik op MEISJESLICHAAM

Nadere informatie

VOORTPLANTING BIJ DE MENS

VOORTPLANTING BIJ DE MENS VOORTPLANTING BIJ DE MENS 1 Vruchtbaarheid Alle levende wezens planten zich voort om niet uit te sterven. Mensen ook. Dat is één van de redenen waarom we voortplantingsorganen en seksuele gevoelens hebben.

Nadere informatie

Jouw zwangerschap: je baby voelen bewegen

Jouw zwangerschap: je baby voelen bewegen Jouw zwangerschap: je baby voelen bewegen Het voelen van je baby geeft je een vertrouwd gevoel en is belangrijk. Vanaf 16-20 weken zwangerschap kun je je baby meestal voelen bewegen. De bewegingen zijn

Nadere informatie

Chromosoomtranslocaties

Chromosoomtranslocaties 12 Afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen http://www.umcgenetica.nl/ Chromosoomtranslocaties Afdeling Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum http://www.lumc.nl/4080/

Nadere informatie

Poliklinische operatie Plastische Chirurgie

Poliklinische operatie Plastische Chirurgie Poliklinische operatie Plastische Chirurgie In overleg met uw behandelend arts is een afspraak gemaakt voor een chirurgische ingreep onder plaatselijke anesthesie (verdoving). Deze ingreep vindt plaats

Nadere informatie

Zwanger worden en zijn

Zwanger worden en zijn Zwanger worden en zijn Elke zwangerschap begint met het binnendringen van een zaadcel in een eicel: de bevruchting. Bij de bevruchting spelen de eierstok, de eisprong, de eileider en het slijm van de baarmoederhals

Nadere informatie

ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie

ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie Inhoudsopgave Algemeen Voor wie is ICSI? Hoe verloopt een ICSI-behandeling? Welk onderzoek is nodig voor een ICSI-behandeling? De kans op zwangerschap na een

Nadere informatie

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing 2 Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing Algemene informatie Exoom Sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over

Nadere informatie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie Uw dochter heeft 45X, 46XY gonadale dysgenesie. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over deze aandoening. (Seksuele) voorlichting

Nadere informatie

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica U bent (of uw kind is) doorverwezen naar de polikliniek Klinische Genetica. Tijdens de eerste afspraak legt een klinisch geneticus

Nadere informatie

Voortplanting bij dieren

Voortplanting bij dieren Voortplanting bij dieren Opdracht 1 Geef aan of de beweringen juist of onjuist zijn: 1. De primaire geslachtskenmerken heb je vanaf je puberteit 2. Geslachtshormonen zorgen voor veranderingen in de puberteit

Nadere informatie

Niet in de balzak aanwezige zaadbal (orchidopexie)

Niet in de balzak aanwezige zaadbal (orchidopexie) Niet in de balzak aanwezige zaadbal (orchidopexie) De huisarts of schoolarts heeft uw zoontje verwezen naar de specialist omdat één of beide zaadballen niet aanwezig zijn in de balzak. Deze aandoening

Nadere informatie

Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen

Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel prednison te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Bloedverlies tijdens de eerste maanden van de zwangerschap

Patiënteninformatie. Bloedverlies tijdens de eerste maanden van de zwangerschap Bloedverlies tijdens de eerste maanden van de zwangerschap Patiënteninformatie Bloedverlies tijdens de eerste maanden van de zwangerschap Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Oorzaken van vaginaal bloedverlies

Nadere informatie

POP poli Radboud universitair medisch centrum

POP poli Radboud universitair medisch centrum POP poli Zwanger zijn en moeder worden zijn meestal mooie ervaringen. Helaas geldt dit niet voor alle vrouwen. In de zwangerschap en na de bevalling zijn vrouwen kwetsbaarder en krijgen daardoor makkelijker

Nadere informatie

Follow-up polikliniek Neonatologie

Follow-up polikliniek Neonatologie Follow-up polikliniek Neonatologie Uw kind werd behandeld op de afdeling neonatologie, meestal in de neonatale intensive care unit (NICU). Dat was voor u ongetwijfeld een spannende tijd waarin u veel

Nadere informatie

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Inleiding Als je geboren bent met Spina Bifida (open rug), een blaasexstrophie of een andere aandoening

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen In overleg met de behandelend arts is besloten dat uw kind het medicijn Prednison gaat gebruiken. De

Nadere informatie

Dreigende vroeggeboorte

Dreigende vroeggeboorte Dreigende vroeggeboorte U bent zwanger en heeft te maken met een dreigende vroeggeboorte. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken. Een periode van 37 tot 42 weken wordt gezien als een normale duur van

Nadere informatie

Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie

Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie Inleiding In overleg met uw huisarts of behandelend arts bent u verwezen naar de polikliniek van het Kenniscentrum Pulmonale Hypertensie Radboudumc.. Deze verwijzing

Nadere informatie

ZWANGER WORDEN EN ZIJN

ZWANGER WORDEN EN ZIJN Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie VERLOSKUNDE ZWANGER WORDEN EN ZIJN Versie 1.4 Datum Goedkeuring Verantwoording 12 11 2006 NVOG Inhoudsopgave In het kort...1 Het begin: de bevruchting...2

Nadere informatie

Jongetje of meisje? hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Jongetje of meisje? hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 24 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62534 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Als je baby geboren wordt met geslachtsdelen die er anders uit zien...

Als je baby geboren wordt met geslachtsdelen die er anders uit zien... Als je baby geboren wordt met geslachtsdelen die er anders uit zien... Als je baby geboren wordt met geslachtsdelen die er anders uitzien en terwijl de artsen op zoek zijn naar de oorzaken, kan het aanvoelen

Nadere informatie

Een miskraam Radboud universitair medisch centrum

Een miskraam Radboud universitair medisch centrum Een miskraam In deze folder vindt u informatie over de behandeling van een miskraam in het Radboudumc. Deze informatie is bedoeld als aanvulling op de folder over dit onderwerp: Bloedverlies in de eerste

Nadere informatie

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom Prenatale screening op Downsyndroom en lichamelijke afwijkingen INHOUD 1. Wat leest u in deze brochure? 2. Onderzoek naardownsyndroomen lichamelijke afwijkingen 2.1 Onderzoek naar Downsyndroom 2.2 Onderzoek

Nadere informatie

Buitenbaarmoederlijke. zwangerschap

Buitenbaarmoederlijke. zwangerschap Buitenbaarmoederlijke zwangerschap U heeft een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, ook wel een extra uteriene graviditeit(eug) genoemd. Dit is een zwangerschap buiten de baarmoederholte. Een dergelijke

Nadere informatie

Polycysteuze leverziekte

Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte is een erfelijke aandoening waarbij in de lever meerdere cysten aanwezig zijn. Deze folder is bedoeld om u meer informatie te geven over dit ziektebeeld.

Nadere informatie

Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo

Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo Elke zwangere in Almere mag gebruik maken van 2 echo-onderzoeken: een termijnecho in het begin van de zwangerschap

Nadere informatie

Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families

Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families Erfelijke slechthorenheid Gids voor patiënten en families In deze folder vindt u informatie over erfelijke slechthorendheid. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan bod: Inleiding Wat is erfelijke slechthorendheid?

Nadere informatie

Recessieve Overerving

Recessieve Overerving 12 Recessieve Overerving Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door

Nadere informatie

Vasculaire Geneeskunde Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV)

Vasculaire Geneeskunde Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV) Vasculaire Geneeskunde Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV) Het Centrum voor Vroege Hart- en Vaatziekten (CVHV) is een multidisciplinair spreekuur voor patiënten die al op jonge leeftijd (onder

Nadere informatie

De Vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie

De Vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie 12 De Vlokkentest Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door Mies

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 3 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 3 Wachten op de uitslag 3 Kosten 4 Het doel van

Nadere informatie