(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner"

Transcriptie

1 Uw dochter heeft het Syndroom van Turner. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over haar aandoening. (Seksuele) voorlichting aan meisjes met het Syndroom van Turner

2 Waarom informeren Het is belangrijk dat uw dochter in de toekomst wordt voorgelicht over haar aandoening. Alleen dan kan zij, als zij volwassen is, de juiste beslissingen nemen en verantwoordelijk zijn voor haar gezondheid. Ook is het belangrijk dat zij seksuele voorlichting krijgt. De meeste ouders vinden het prettig om dat zelf te doen, maar vragen zich af hoe zij dit het beste kunnen doen. Uit onderzoek en ervaring weten we dat medische informatie het beste wordt begrepen als het zo verteld wordt dat het aansluit bij de kennis en de belevingswereld van het kind. Dat gaat het beste als u uw kind stapsgewijs voorlicht. Vaak komen kinderen zelf met vragen en informeren gaat makkelijker als u kunt aansluiten op vragen. Voor kinderen is het prettig als hun vragen worden beantwoord. Als vragen onbeantwoord blijven of als kinderen bemerken dat hun ouders zich ongemakkelijk voelen over bepaalde vragen, dan pikken de meeste kinderen al snel op dat het onderwerp beladen is. Dat kan het nog lastiger maken het onderwerp aan te snijden. Omdat u niet kan voorspellen wanneer uw dochter komt met vragen, is het handig u voor te bereiden op de vragen die zullen komen. Voor informatie over het voorlichten van uw dochter over het syndroom van Turner, verwijzen wij graag naar de map Leven met Turner. De map is verkrijgbaar op de afdeling. Hieronder vindt u enige informatie over het geven van seksuele voorlichting. Hoe beleven kinderen hun lichaam en wat weten zij van seks? De meeste kleuters weten dat er jongens en meisjes bestaan. Zij weten vaak al of leren op deze leeftijd dat jongens en meisjes verschillende geslachtsdelen hebben en zijn nieuwsgierig naar hoe het er uitziet. Een spelletje dat op deze leeftijd vaak gespeeld wordt is doktertje. Zo leren kinderen hoe het lichaam er uit ziet. Naarmate zij ouder worden en meer weten krijgen kinderen meer oog voor details en dingen die afwijken. Kinderen tussen 6 en 9 jaar oud zijn niet zo bezig met seksualiteit, maar dat verandert als kinderen 9, 10 jaar oud zijn. Vanaf deze leeftijd worden kinderen nieuwsgieriger. Vaak wordt de nieuwsgierigheid gewekt omdat een ouder zusje, buurmeisje of vriendinnetje in de puberteit komt. Uw dochter bemerkt de lichamelijke veranderingen, en zal zich afvragen of haar lichaam ook zo zal veranderen. Kinderen van deze leeftijd stellen hun vragen meestal aan hun ouders. Dat is een goed moment om uw dochter seksuele voorlichting te geven. U kunt uw dochter vertellen welke lichamelijke veranderingen een meisje ondergaat als zij in de puberteit komt: zij gaat flink groeien, zij krijgt borsten, oksel- en schaamhaar, haar heupen en billen 2

3 worden ronder, vrouwelijker. Het wordt belangrijk voor haar hoe zij er uit ziet, ze zal verliefd worden en zal leren wat seksuele opwinding is. U kunt uw dochter van 9 jaar uitleggen dat vrouwen eierstokken hebben en een baarmoeder en wat er gebeurt bij ongesteld worden en bij de bevruchting. Ook als uw dochter geen of onderontwikkelde eierstokken heeft, is het belangrijk dat uw dochter op de hoogte is hoe de inwendige geslachtsorganen van meisjes in het algemeen er uitzien en welke functie zij hebben. Vroeg of laat wordt zij er mee geconfronteerd omdat meisjes onder elkaar hierover praten en dan is het vervelend als zij bemerkt dat zij de enige is die hierover (te) weinig weet. Veel ouders vinden het lastig om seksuele voorlichting te geven. Het is prettig een voorlichtingsboekje te gebruiken; hierin wordt de taal gebruikt die uw dochter kan begrijpen, er staan plaatjes bij die een ingewikkeld verhaal duidelijk maken. Boeken over seksuele voorlichting vindt u in de bibliotheek of in de boekhandel. Er zijn veel verschillende voorlichtingsboeken in de handel. Er is genoeg keus om een boek uit te zoeken dat u het meest geschikt vindt. Het werkt meestal het beste als u samen met uw dochter het boek leest; u kunt het haar uitleggen en zij kan u vragen stellen. Uw dochter kan het zelf daarna nog eens opnieuw lezen en de nieuwe kennis eigen maken. Pas als uw dochter weet hoe het functioneert bij meisjes en vrouwen die geen afwijking hebben van hun geslachtsorganen, kunt u haar vertellen wat er bij haar anders is. Zij moet immers eerst weten wat gewoon is om het bijzondere te kunnen begrijpen. Daarom is het belangrijk uw dochter uit te leggen dat meisjes in de puberteit komen omdat hun eierstokken (een ander woord is ovaria) hormonen gaan produceren. Het hormoon oestrogeen zorgt er voor dat de borsten zich ontwikkelen, het meisje rondere billen en heupen krijgt en een ronder, vrouwelijk gezicht. Daarnaast zorgt oestrogeen ervoor dat de botten sterk worden en de groeischijven sluiten. Als de groeischijven gesloten zijn is het meisje uitgegroeid. Het hormoon progesteron zorgt er voor dat de baarmoeder zich ontwikkeld. Kortom: oestrogenen en progesteron zorgen er voor dat meisjes veranderen in vrouwen. Nu kunt u uw dochter vertellen dat haar eierstokken zich niet volledig hebben ontwikkeld. Dat is al gebeurd nog voordat zij geboren werd. In de embryonale fase zijn er wel geslachtsklieren aangelegd, maar de ontwikkeling van de geslachtsklieren is al vroeg gestopt waardoor de geslachtsklieren nooit zijn uitgegroeid tot eierstokken. Zo n niet-uitgegroeide of onderontwikkelde geslachtsklier kan later, in de puberteit niet goed functioneren. Het maakt te weinig of helemaal geen oestrogenen aan waardoor het meisje niet uit zichzelf in de puberteit komt. 3

4 Om toch in de puberteit te komen (en bij meisjes die wel in de puberteit zijn gekomen, maar bij wie de puberteit weinig voortgang laat zien) zal de kinderarts hormonen voorschrijven. Dat zijn pillen die oestrogenen bevatten. Zo kan het meisje toch in de puberteit komen en een vrouwelijk lichaam krijgen, net zoals andere meisjes. In deze periode zal zij regelmatig op controle komen bij de kinderarts De kinderarts zal dan precies haar groei en ontwikkeling volgen. Sommige meisjes met het syndroom van Turner komen wel in de puberteit, maar laat de puberteit op een gegeven moment weinig voortgang zien. Dat komt omdat er te weinig oestrogeen wordt aangemaakt. De kinderarts zal op een gegeven moment voorstellen om extra hormonen voor te schrijven. Ook als het meisje uit zichzelf in de puberteit is gekomen zal de kinderarts regelmatig de voortgang van de puberteit willen controleren, zodat stagnatie op tijd wordt opgemerkt en de behandeling daarop kan worden aangepast. Hoe beleven adolescenten (jong-volwassenen) hun lichaam en wat weten zij van seks? Voor veel adolescente meisjes is het verdrietig te horen dat zij anders zijn dan andere meisjes. Juist op deze leeftijd willen zij gewoon zijn en is het moeilijk te aanvaarden dat er iets is waarin je anders bent dan de anderen. Sommige meisjes gaan twijfelen over hun vrouwelijkheid en dergelijke onzekerheid neemt vaak toe als zij hormonen moeten gebruiken. Andere meisjes betwijfelen of zij later wel een partner kunnen vinden en gelukkig kunnen worden. Een vrouw die geen eicellen maakt is in principe onvruchtbaar. Voor veel meisjes is het ook een flinke teleurstelling om te horen dat zij geen kinderen kunnen krijgen. Vaak hadden zij zich al voorgesteld later moeder te worden. Ook kan het de onzekerheid over hun vrouwelijkheid vergroten. Geen kinderen kunnen krijgen is heel verdrietig. U kunt uw dochter helpen door haar te troosten. Sommige meisjes denken dat zij de enige zijn die dit hebben. Dat is beslist niet waar. Weten dat je niet de enige bent kan een grote troost zijn. Sommige meisjes vinden het leuk andere meisjes te leren kennen die hetzelfde hebben. De patiëntenvereniging kan behulpzaam zijn bij het leggen van contact. Mocht uw dochter erg veel moeite hebben met de nieuwe informatie over zichzelf, dan kan het verstandig zijn dit met de kinderarts te bespreken. De kinderarts kan eventueel verwijzen naar een psycholoog. 4

5 Psychologische veranderingen in de puberteit Oestrogenen zorgen niet alleen voor lichamelijke veranderingen, ook de psychologische veranderingen die adolescente meisjes ondergaan worden veroorzaakt door oestrogenen. Wisselingen in het humeur, belangstelling krijgen voor hoe je er uit ziet, verliefd worden, het ervaren van seksuele opwinding: het heeft allemaal met oestrogenen te maken. De pillen die uw dochter straks van de kinderarts zal krijgen, zorgen er ook voor dat deze veranderingen tot stand komen. De puberteitsontwikkeling van uw dochter zal wat dat betreft weinig afwijken van die van andere meisjes. Seksualiteit Adolescenten leren liever van elkaar over seks dan dat zij hun vragen aan hun ouders stellen. Meisjes bij wie de geslachtsontwikkeling anders is verlopen kunnen luisteren naar de vragen en ervaringen van andere meisjes, maar ervaren meer belemmeringen als zij hun eigen vragen willen stellen. Dat komt omdat zij dan vaak moeten vertellen wat er met hen aan de hand is. Zij vertellen dit niet graag, ook omdat leeftijdsgenoten vaak weinig begrip voor hun bijzondere situatie op kunnen brengen. Daarom blijft de eigen familie belangrijk om vragen over verliefd zijn en seksualiteit te bespreken. Een ouder zusje of nichtje kan in deze periode heel belangrijk worden. Maar ook meisjes en vrouwen die dezelfde of aanverwante aandoeningen hebben kunnen hun ervaringen met uw dochter delen. Behandeling door gynaecoloog en internist-endocrinoloog Voor haar 16 e verjaardag moet uw dochter moet helemaal zijn voorgelicht, ook over haar aandoening. Rond die tijd zal uw dochter onder behandeling komen van een gynaecoloog en internist-endocrinoloog. De gynaecoloog en internist-endocrinoloog gaan er van uit dat patiënten volledig geïnformeerd zijn over hun ziekte of aandoening. Bovendien: uw inmiddels bijna volwassen dochter heeft zelf verantwoordelijkheid voor haar gezondheid. Zij moet hierover met haar arts kunnen praten. Afspraak maken Mocht u nog vragen hebben, dan kunt u altijd een afspraak maken. Het geven van voorichting blijft een lastig onderwerp. De behandelend arts is graag bereid met u mee te denken. Vragen Heeft u nog vragen, dan kunt u bellen met de afdeling Kinderendocrinologie, telefoonnummer (010) U kunt ook mailen naar: 5

6 Meer informatie Website Patiëntenvereniging Nederland TCN Turner contact Nederland / Boeken Tips seksuele voorlichtingsboeken: Titel: Ik vind jou lief Auteur(s): Sanderijn van der Doef & Marian Latour ISBN (voor peuters en kleuters) Titel: Ben jij ook op mij? Auteur(s): Sanderijn van der Doef & Marian Latour ISBN / Nur 226 (voor kinderen van 7-11 jaar) Titel: Seksuele voorlichting Auteur(s): Christiane Verdoux, Jean Cohen, Jacqueline Kahn-Nathan & Gilbert Tjordman ISBN (voor kinderen van 7-9 jaar) Titel: Krijg ik dat ook? Auteur(s): Jan von Holleben & Antje Helms ISBN (vanaf 9 jaar) Titel: Kleine mensen, grote gevoelens. De seksuele opvoeding van kinderen. Auteur(s): Sanderijn van der Doef ISBN (voor ouders) 6

7 Vragen en aantekeningen 7

8 Erasmus MC - Patiëntencommunicatie - 05/15 Aan de inhoud van deze folder kunnen geen rechten worden ontleend

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie

(Seksuele) voorlichting aan meisjes met 45X, 46XY gonadale dysgenesie Uw dochter heeft 45X, 46XY gonadale dysgenesie. Hoe licht u uw dochter voor? In deze folder leest u meer over hoe en wanneer u uw dochter kunt voorlichten over deze aandoening. (Seksuele) voorlichting

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen Wat kun je doen als je vader of moeder bent? Je kunt je kinderen helpen bij hun seksuele ontwikkeling. Als ze klein zijn

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling. van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar)) en wat ouders kunnen doen Seksuele opvoeding gaat over meer dan alleen seksualiteit De seksuele ontwikkeling van kinderen en wat ouders kunnen doen

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Platform Smith Magenis syndroom 15 november 2014 - Leusden Yvonne Stoots Vanmiddag Seksualiteit Seksuele ontwikkeling Begeleiding bij seksuele ontwikkeling Seksualiteit

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Info 13 Vrijdag 20 maart 2015

Info 13 Vrijdag 20 maart 2015 Info 13 Vrijdag 20 maart 2015 Tussen- en Na-schoolse activiteiten Vanaf volgende week dinsdag verzorgen Grote Broer en Grote Zus een naschoolse activiteit. Deze zijn bedoeld voor de groepen 3 t/m 6, de

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Werkvormen: Lesdoelen: Kinderen weten welke lichamelijke en emotionele veranderingen zich bij meisjes voordoen in de puberteit. Kinderen weten dat

Nadere informatie

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Inleiding Bij de geboorte van een kind kan het geslacht onduidelijk zijn, waardoor de arts niet direct kan vaststellen of de baby een jongen

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste bijeenkomsten hebben we besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders en vrienden. Maar er gebeurt

Nadere informatie

Seksuele opvoeding van kinderen. 6-9 jaar. Kenniscentrum seksualiteit

Seksuele opvoeding van kinderen. 6-9 jaar. Kenniscentrum seksualiteit Seksuele opvoeding van kinderen 6-9 jaar Kenniscentrum seksualiteit 02 03 Seksuele ontwikkeling Kinderen groeien niet alleen in de lengte, ze groeien ook in hun seksualiteit. Dat doen ze tijdens hun hele

Nadere informatie

kleuter 4 6 jaar Veters strikken. Zijn vaak al zindelijk. (Maar er kunnen ook andere dingen genoemd worden)

kleuter 4 6 jaar Veters strikken. Zijn vaak al zindelijk. (Maar er kunnen ook andere dingen genoemd worden) NAKIJKBLAD Opdracht 1 Iedere levensfase heeft bepaalde kenmerken. Zet bij elke levensfase van wanneer tot wanneer hij ongeveer duurt. Zet er ook bij wat er in die levensfase gebeurt (kies steeds 2 dingen.)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening

Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening Intimiteit, seksuele ontwikkeling en beleving bij kinderen (0-18 jr) met een (chronische) aandoening De seksuele ontwikkeling van een kind begint al vroeg in het prille leven en loopt eigenlijk door de

Nadere informatie

Liefde? Naam: Datum: Seksuele opvoeding. Van wie kan je allemaal houden? Wat doe jij voor iemand die je graag ziet?

Liefde? Naam: Datum: Seksuele opvoeding. Van wie kan je allemaal houden? Wat doe jij voor iemand die je graag ziet? Liefde? Van wie kan je allemaal houden? Wat doe jij voor iemand die je graag ziet? Vind jij verliefd zijn hetzelfde als liefde? Is vriendschap ook liefde? Ben jij al verliefd geweest? Kan je verliefd zijn

Nadere informatie

Levertransplantatie en puberteit

Levertransplantatie en puberteit Levertransplantatie en puberteit (versie mei 2010) Levertransplantatie en puberteit Pubers bevinden zich op het grensvlak van: geen kind meer, maar ook nog niet volwassen. Een stormachtige fase in de ontwikkeling.

Nadere informatie

!"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2

!# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !"# $ % & ' (!)*+),-./0.1//2 !! " #!#$%!!&!& '!!! (! %)(%)(!! * &!# '! +!(,-#!&!# %#."'! $ '#$'$!!& '!& '# '! # %'!! % ##%! '!/!& '#'!%'!! # 01.$ 2* '#!& %!&!!!!! % #! 3' 1 4!! -(,!!#!& '#!!# %#."'! $'#(

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De puberteit is naast de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat

Nadere informatie

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband?

Voorbehoedsmiddelen. Wat voel je? Tampons of maandverband? Wat is het? Om te kunnen begrijpen wat ongesteld zijn precies is moet je eerst weten welke lichaamsdelen hierbij een rol spelen. Meisjes hebben 2 eierstokken, 2 eileiders, een baarmoeder en een vagina

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

Kleine eters. peuters en kleuters met eetproblemen

Kleine eters. peuters en kleuters met eetproblemen Kleine eters Els Hofman 9 peuters en kleuters met eetproblemen ISBN: 9085062462 Een praktisch en informatief boek over eetproblemen bij jonge kinderen. Verhalen over jonge kinderen die zich ziek, moe,

Nadere informatie

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling

Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Behandelteam voor kinderen en jongeren met een stoornis/variatie in de geslachtelijke ontwikkeling Radboudumc expertisecentrum voor stoornissen/variaties in de geslachtelijke en geslachtschromosomale

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De komende weken gaan we het hebben over de verschillende veranderingen die jongens en meisjes in de puberteit doormaken. Het is een periode die ongeveer drie jaar

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit

Seksuele ontwikkeling van kinderen. 0-18 jaar. Kenniscentrum seksualiteit Seksuele ontwikkeling van kinderen 0-18 jaar Kenniscentrum seksualiteit 02 03 Als mijn kind doktertje speelt, moet ik me dan zorgen maken? Is het normaal dat mijn puber op internet op zoek gaat naar seks?

Nadere informatie

Voorwoord. Het is wel van belang om altijd eerlijk te zijn wanneer u het er met haar over heeft.

Voorwoord. Het is wel van belang om altijd eerlijk te zijn wanneer u het er met haar over heeft. Voorwoord Deze gids bevat informatie over wat er tot nu toe bekend is over 47,XXX ook wel beter bekend als Trisomie X. Het is geschreven als hulpmiddel om deze genetische aandoening beter te kunnen begrijpen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

een in huis Waarom luister je niet? In dat rokje ga jij de deur niet uit! Zoenen? Doen ze dat nu al? Vroeger, toen ik zo oud was...

een in huis Waarom luister je niet? In dat rokje ga jij de deur niet uit! Zoenen? Doen ze dat nu al? Vroeger, toen ik zo oud was... elp! een Puber in huis handleiding voor ouders met beginnende pubers Waarom luister je niet? In dat rokje ga jij de deur niet uit! Zoenen? Doen ze dat nu al? Vroeger, toen ik zo oud was... Daar ben jij

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee.

Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen mee. Groei en ontwikkeling Kinderen groeien op tot volwassenen in verschillende fasen. Iedereen groeit tot maximaal tot hij of zij 18 jaar is. Maar ons lichaam maakt heel ons leven kleine of grote veranderingen

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar

Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar 1 Seksuele ontwikkeling Kinderen groeien niet alleen in de lengte. Ze groeien ook in hun seksualiteit. Dat doen ze tijdens

Nadere informatie

Op de website van RutgersWPF; www.rutgerswpf.nl kunt u veel informate vinden met betrekking psycho-seksuele ontwikkeling van kinderen/jongeren.

Op de website van RutgersWPF; www.rutgerswpf.nl kunt u veel informate vinden met betrekking psycho-seksuele ontwikkeling van kinderen/jongeren. Boekenlijst ten behoeve van de ondersteuning van de psycho-seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Deze lijst is niet uitputtend, er zijn wellicht meer boeken/methodes op de markt, maar geeft u

Nadere informatie

Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe

Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe Getuigenissen van ouders Seksuele voorlichting pas je ook aan de leeftijd aan. Een kind van zeven

Nadere informatie

Wat een klier! Hormonen en klieren

Wat een klier! Hormonen en klieren Wat een klier! Je hebt vast wel eens over klieren gehoord. Niet het klieren zelf natuurlijk, dus het vervelend doen, maar die andere klieren: namelijk hormoonklieren. Hormonen en klieren Hormonen zijn

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN

werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN go G ed el ge ez ke en ur en d do or werkboek Bij deze lessen kan je ook Het Grote Voortplantingsspel gebruiken. ISBN 978-90-301-2711-6 9 789030 127116 Puberteit 1 Duid met een boogje de periode aan en

Nadere informatie

Alles over de puberteit. puberteit

Alles over de puberteit. puberteit Alles over de puberteit seks puber Hormonen puberteit Sperma Experimenteren Zaadlozing verliefd seks puber Hormonen puberteit sperma Experimenteren Zaadlozing verliefd Wat gebeurt er met je tussen je 10

Nadere informatie

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek. Centrumlocatie

Consultatie en begeleiding bij seksuele problematiek. Centrumlocatie Centrumlocatie In deze tijd van openheid in de media over seksualiteit lijkt het alsof seks iets vanzelfsprekends is en er geen problemen op dit gebied bestaan. De indruk wordt gewekt dat seks alleen voorkomt

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Puberteit - HV 2. Saskia Tuenter. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Puberteit - HV 2. Saskia Tuenter. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Puberteit - HV 2 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Saskia Tuenter 06 March 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/72986 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking. Brochure voor ouders

Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking. Brochure voor ouders Seksuele opvoeding van kinderen (0 18 jaar) met een beperking Brochure voor ouders 1 Inhoudsopgave Pagina 12 Verstandelijke beperking Er ontstaat bij deze kinderen een verschil tussen wat het lichaam kan

Nadere informatie

praten met je kind over relaties & seksualiteit

praten met je kind over relaties & seksualiteit hoofdstuktitel tips voor ouders met kinderen van 0 tot en met 12 jaar 1 praten met je kind over relaties & seksualiteit + tips voor ouders met kinderen van 0 tot en met 12 jaar 2 inhoudsopgave praten met

Nadere informatie

Goed omgaan met je puber. Je kind begeleiden door de puberteit

Goed omgaan met je puber. Je kind begeleiden door de puberteit Goed omgaan met je puber Je kind begeleiden door de puberteit Goed omgaan met je puber Je kind begeleiden door de puberteit Is je kind lichamelijk aan het veranderen? Gaat hij* vaker de strijd met je aan

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

pag voor het eerst ongesteld Over veranderende gevoelens In deze folder: pag 8 Wat gebeurt er met je lichaam? pag 4

pag voor het eerst ongesteld Over veranderende gevoelens In deze folder: pag 8 Wat gebeurt er met je lichaam? pag 4 De puberteit komt eraan! Als je 10 bent, begint je puberteit. Maar wat is dat nou eigenlijk? Je verandert van een meisje in een vrouw. Je gaat je ook anders voelen en gedragen. Dat gebeurt niet van de

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen

Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Sophia Kinderziekenhuis Beperking van de uiteindelijke lengte met hormonen Voor sommige beroepen is het een voordeel om lang te zijn: vrouwelijke fotomodellen bijvoorbeeld zijn in het algemeen minstens

Nadere informatie

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl n Opvoeden en puberteit De puberteit is de periode waarin kinderen zich tot volwassenen ontwikkelen. Een bewogen en spannende

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Wat is het Syndroom van Klinefelter?

Wat is het Syndroom van Klinefelter? Voorwoord Deze gids bevat informatie over wat er tot nu toe bekend is over 47,XXY ook wel beter bekend als het Syndroom van Klinefelter. Het is geschreven als hulpmiddel om deze genetische aandoening beter

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: In de eerste twee bijeenkomsten over seksualiteit hebben we al besproken dat er veel verandert in de puberteit. Je lichaam verandert en de omgang met je ouders

Nadere informatie

Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1. Kleine mensen, grote gevoelens

Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1. Kleine mensen, grote gevoelens Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 1 Kleine mensen, grote gevoelens Doef-Kleine mensen grote gevoelens(06)-cor.qxd 06-05-2014 10:39 Pagina 2 Doef-Kleine mensen grote

Nadere informatie

Over kalveren en vlinders

Over kalveren en vlinders Woord vooraf Over kalveren en vlinders Woord vooraf a Over kalveren en vlinders 9 Kalverliefde : de eerste verliefdheid, de eerste keren vlinders in de buik, de verliefdheid van de puberteit. Denk jij

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling Interview met Channah Zwiep 25 november 2009, door Marianne Boogaard Channah Zwiep (1962) is pedagoge. Zij promoveerde

Nadere informatie

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Inleiding Als je geboren bent met Spina Bifida (open rug), een blaasexstrophie of een andere aandoening

Nadere informatie

Dit werkboek is van. Werkboek Dit werkboek hoort bij de training

Dit werkboek is van. Werkboek Dit werkboek hoort bij de training Dit werkboek is van Werkboek Dit werkboek hoort bij de training DIT WERKBOEK IS HELEMAAL VAN JOU. Tijdens de training maak je hier opdrachten in. Opdrachten die te maken hebben met jouw gedachten, meningen

Nadere informatie

SPREEK- BEURTBOEKJE. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt?

SPREEK- BEURTBOEKJE. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt? SPREEK- BEURTBOEKJE Wat ik moet weten voor een spreekbeurt? DOCENTEN SPREEKBEURT INHOUD BOEKJE HANDLEIDING GROEP 5 EN 6 INHOUD 1 Wat is De Kindertelefoon? 3 2 Wat doet De Kindertelefoon voor je? 4 3 Waarom

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Niet alleen de buitenkant van je lichaam veranderd in de puberteit. Binnen in je lichaam vinden er ook veranderingen plaats, die je niet kan zien. Mannen merken

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

Draaiboek voor een ouderavond over relaties en seksualiteit

Draaiboek voor een ouderavond over relaties en seksualiteit Draaiboek voor een ouderavond over relaties en seksualiteit Colofon Titel: Draaiboek voor een ouderavond over relaties en seksualiteit Oorspronkelijke uitgave: NIGZ, 2006 Auteurs: Illustraties: Vormgeving:

Nadere informatie

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN OVER KINDERBIJBELS OM TE BEGINNEN Als je een kinder- of jeugdbijbel aan wilt schaffen dan is het heel belangrijk dat je eerst

Nadere informatie

een in de klas Als je hoort wat ze allemaal op televisie te zien krijgen...

een in de klas Als je hoort wat ze allemaal op televisie te zien krijgen... elp! een Puber in de klas handleiding voor leerkrachten van groep 7 en 8 bij de Pubergids voor jongens en meisjes Als er een groepje zit te gniffelen achterin de klas, weet ik al waar het over gaat Laatst

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1

De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat 1 De geslachtsontwikkeling, zoals het meestal gaat Je bent zo mooi anders dan ik, natuurlijk niet meer of minder maar zo mooi anders, ik zou je nooit Deze infobrochure heeft als doel om de ontwikkeling uit

Nadere informatie

Peuters: lief maar ook wel eens lastig

Peuters: lief maar ook wel eens lastig Peuters: lief maar ook wel eens lastig Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Seksuele. weerbaarheid. Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Filmpje: Kinderboeken: Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp?

Seksuele. weerbaarheid. Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Filmpje: Kinderboeken: Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp? IV Seksuele weerbaarheid Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp? Lesoverzicht: Lesdoelen: Kinderen krijgen inzicht in aard, omvang en gevolgen van seksueel misbruik en seksuele grensoverschrijding.

Nadere informatie

B Volwassen worden. B1 Meisjes worden vrouw 3 B2 Ongesteld zijn 8 B3 Jongens worden man 14 B4 Zaadlozing 19 B5 Lichaamsverzorging 23

B Volwassen worden. B1 Meisjes worden vrouw 3 B2 Ongesteld zijn 8 B3 Jongens worden man 14 B4 Zaadlozing 19 B5 Lichaamsverzorging 23 B Volwassen worden B1 Meisjes worden vrouw 3 B2 Ongesteld zijn 8 B3 Jongens worden man 14 B4 Zaadlozing 19 B5 Lichaamsverzorging 23 B1 Meisjes worden vrouw Herkent van afbeeldingen de verschillende stadia

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

Hormoongebruik rond de overgang

Hormoongebruik rond de overgang Hormoongebruik rond de overgang Afdelingen gynaecologie en verloskunde Inhoudsopgave Inleiding 2 Wat is de overgang? 2 Klachten tijdens de overgang 2 Het gebruik van oestrogenen tijdens de overgang 2 De

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

Uitgeverij Jes! Is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie op

Uitgeverij Jes! Is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie op Vluggertjes Bij de productie van dit boek is gebruikgemaakt van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council (FSC) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie niet tot bosvernietiging heeft

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

Alle ouders die ik spreek willen graag dat hun kind veilig en verantwoord opgroeit. Ook op het gebied van seksualiteit.

Alle ouders die ik spreek willen graag dat hun kind veilig en verantwoord opgroeit. Ook op het gebied van seksualiteit. 1 Alle ouders die ik spreek willen graag dat hun kind veilig en verantwoord opgroeit. Ook op het gebied van seksualiteit. Zodat hun kind nee durft te zeggen als het nodig is en zodat hun kind in de toekomst

Nadere informatie

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS

Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Prenatale behandeling met dexamethason bij AGS Bij meisjes met een ernstige vorm van het adrenogenitaal syndroom (AGS) treedt vermannelijking van de uitwendige geslachtsdelen op voor de geboorte. In deze

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

Seksuele vorming. Anticonceptie en zwangerschap

Seksuele vorming. Anticonceptie en zwangerschap Seksuele vorming Anticonceptie en zwangerschap Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Rianne Gritter Inhoudelijke redactie: Tessel Mulder, Philein

Nadere informatie

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Vind je jezelf te dik? Wil je op je gewicht gaan letten, maar weet je niet zo goed hoe je dat kunt doen? Wij kunnen

Nadere informatie

Waarom is het onderhouden van contact met de school van uw kind belangrijk?

Waarom is het onderhouden van contact met de school van uw kind belangrijk? Contact met school Contact onderhouden met de school van uw kind kan op verschillende manieren. Denk aan het bezoeken van een ouderavond of het aanspreken van de leerkracht aan het einde van de schooldag

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Vandaag gaat het voor de tweede keer over de puberteit. Dit is een periode die ongeveer drie jaar duurt bij zowel jongens als meisjes. Het is een periode waarin

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 6, juni 2010. Seksualiteit

Jaargang 1, Nummer 6, juni 2010. Seksualiteit Jaargang 1, Nummer 6, juni 2010 Seksualiteit Jaargang 1, Nummer 6, juni 2010 Seksualiteit Over bloemetjes, bijtjes en bijtijds beginnen Seksuele voorlichting: weinig ouders kijken er naar uit. Eén keer

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese

Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese Relatievorming en Seksualiteit bij jongeren met cerebrale parese drs. Diana Wiegerink psycholoog / onderzoeker bij Erasmus MC / Rijndam revalidatiecentrum, Rotterdam Presentatie voor TransitieNet maart

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht Les 8: Verliefd Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten dat gevoelens van verliefdheid leuk maar ook lastig kunnen zijn; Kinderen zijn zich ervan bewust dat je op verschillende types mensen verliefd kunt

Nadere informatie