2009/2010 Gasten en overnachtingen 2009 en hotels medio 2010 Project 9233 In opdracht van Economische Zaken Amsterdam drs. T. Fedorova R. Meijer Oudezijdsvoorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 2510433 Fax 020 527 9595 t.fedorova@os.amsterdam.nl www.os.amsterdam.nl Amsterdam, oktober 2010
2
Inhoud Samenvatting 5 Inleiding 9 1 Hoteldatabase 2010 11 1.1 Hotelcapaciteit in Amsterdam toegenomen 11 1.2 Hotelmutaties Amsterdam periode juli 2009 juli 2010 12 1.3 Balans 2007-2010: meer viersterrenhotels aan de rand van Amsterdam 13 1.4 Stadsdelen Amsterdam onder de loep 15 1.5 Hotelcapaciteit in de Metropoolregio Amsterdam 20 1.6 Campings 22 2 Uitkomsten enquête gastenaccommodaties 23 2.1 Responsverantwoording 23 2.2 Laagste kamerbezettingsgraad sinds 2005 24 2.3 Verdere daling kamerprijzen 25 2.4 Afname hotelgasten: perceptie hoteliers 26 2.5 Boekingen in Amsterdam via reserveringssysteem, in regio via internet en telefoon 28 3 Toerisme in 2009 en 2010 29 3.1 Voorzichtig herstel toerisme in Amsterdam 29 3.2 Minder Britse, maar meer Nederlandse, Duitse en Franse toeristen in 2009 30 3.3 Samenstelling toeristen veranderd 31 3.4 Daling hotelbezetting 31 3.5 Lagere prijzen en meer overnachtingen in luxe hotels 32 3.6 Minder zeecruises in 2009 34 3.7 Stagnatie banengroei in toeristische sector 35 3.8 Minder zakelijke overnachtingen ondanks toename congressen 36 3.9 Populairste musea en attracties minder druk 37 3.10 Afname toerisme in de Metropoolregio 37 4 Bijlage 1 39 5 Bijlage 2 43 3
4
Samenvatting Hotelcapaciteit en campings Meer hotelcapaciteit in Amsterdam Op 1 juli 2010 telt Amsterdam 370 hotels met in totaal bijna 22.000 kamers en 48.000 bedden. Vergeleken met juli 2009 is de capaciteit van de Amsterdamse hotels met 4% toegenomen, onder andere door de komst van twee nieuwe grootschalige hotels in het stadsdeel Oost. Schaalvergroting Amsterdamse hotels zet door Het meest toegenomen is de capaciteit van viersterrenaccommodaties- en sterloze accommodaties. Ook zet de schaalvergroting van hotels sterk door die is te danken aan de komst van nieuwe grote en middelgrote hotels. Telde een gemiddeld hotel in 2007 55 kamers en 119 bedden, dat zijn nu 59 kamers en 129 bedden. Groei capaciteit buiten het stadscentrum De capaciteitstoename is vooral buiten het centrum te zien. Traditioneel zijn de meeste Amsterdamse hotels in het stadscentrum geconcentreerd, maar in de laatste jaren neemt het aantal kamers en bedden in de stadsdelen Oost, Zuid en Nieuw-West fors toe. In het afgelopen jaar zijn er in totaal drie nieuwe hotels buiten Centrum bijgekomen, waarvan twee grote hotels in het stadsdeel Oost. Ruim 550 hotels in de Metropoolregio Amsterdam In 2010 zijn voor het eerst regionale hotels in dit onderzoek opgenomen. Op 1 juli 2010 telt de Metropoolregio Amsterdam 551 hotels, waarvan 181 (33%) buiten Amsterdam. Relatief veel hotels zijn geconcentreerd in Haarlemmermeer rond de luchthaven Schiphol, in Haarlem en in Zandvoort. Hotelcapaciteit Metropoolregio Amsterdam, op 1 juli 2010 hotels kamers bedden Amsterdam 370 21.748 47.692 regio 181 9.586 19.643 Metropool totaal 551 31.334 67.335 Campings Amsterdam telt formeel gezien vier campings. De vijfde camping ligt in het Amsterdamse Bos in Amstelveen, maar wordt vaak ook tot de Amsterdamse campings gerekend. De capaciteit van de campings loopt uiteen van 1.200 tot 2.000 gasten per nacht. 5
Hotelenquête: bezetting, kamerprijzen Laagste kamerbezetting sinds 2005 In 2009 was gemiddeld 69% van de hotelkamers in Amsterdam bezet. Dit is te vergelijken met de bezetting in de periode 2004-2005 en is drie procentpunten lager dan in 2008. De daling geldt voor alle hotelsegmenten, maar is het sterkst in het luxere segment (4-5 sterren), waar de capaciteit ook het meest is toegenomen. Hotels in de regio zijn gemiddeld minder bezet (57%) dan Amsterdamse hotels. Kamerprijzen voor de tweede keer verlaagd Om de lage bezetting tegen te gaan, verlaagden hoteliers de kamerprijzen in 2009 voor het tweede achtereenvolgende jaar. Luxere hotels (4-5 sterren) hebben de prijzen relatief het meest verlaagd. Het prijsniveau in de regio ligt circa 7% onder het niveau van de hoofdstad. Opmerkelijk is dat in 2009 aanzienlijk meer Amsterdamse hotels hun prijzen hebben verlaagd (73%) dan hotels in de regio (34%). Hoteliers wijten afname gasten aan economie en concurrentie Uit de hotelenquête onder 189 Amsterdamse en 68 regionale hoteliers blijkt dat de meeste van hen in 2009 te maken hebben gehad met een daling van het aantal gasten: in Amsterdam iets meer (70%) dan in de regio (63%). De meeste respondenten schrijven deze daling toe aan de economie: crisis, recessie, dure euro. Daarnaast is de toegenomen hotelcapaciteit relatief vaak genoemd waardoor hoteliers meer concurrentie ervaren. Meer samenwerking tussen alle partijen In Amsterdam komen relatief veel reserveringen via een reserveringssysteem (36%). In de regio is dit boekingskanaal minder vaak in gebruik en er is relatief vaak via internet (31%) en telefonisch gereserveerd (28%). Verder wensen hoteliers uit de regio meer samenwerking met Amsterdam en tussen verschillende partijen binnen de toeristische branche. Toerisme: gasten, overnachtingen, recreatief en zakelijk bezoek Toename overnachtingen in Amsterdam In 2009 groeide het toerisme in Amsterdam weer na de krimp in 2008. Het niveau van het topjaar 2007 is nog niet gehaald maar Amsterdam loopt met een groei van 3% in 2009 voor op de landelijke trend (-3%). Het totaal aantal hotelovernachtingen in 2009 bedroeg 8,6 miljoen en het aantal gasten 4,6 miljoen. In de eerste drie maanden van 2010 is het aantal hotelovernachtingen in Amsterdam verder toegenomen (+14%). Meer Nederlandse, Duitse en Franse toeristen in de hoofdstad De toeristische groei is toe te schrijven aan Nederlanders, Duitsers en Fransen, maar ook aan Belgen en Chinezen. Het aantal overnachtingen van Britten is in 2009 voor het derde achtereenvolgende jaar fors gedaald. Het toerisme uit de Verenigde Staten en Spanje is in 2009 ook iets afgenomen, maar in het begin van 2010 weer toegenomen. 6
Veranderingen in samenstelling toeristen Door de forse afname van de Britse en Amerikaanse hotelgasten en de toename van Nederlanders is de samenstelling van gasten in Amsterdamse hotels structureel veranderd. In 2009 zijn Nederlanders de grootste groep hotelgasten: één op de vijf. Vijf jaar gelden was één op de vijf gasten een Brit. Ook is het aandeel Amerikanen afgenomen, terwijl dat van Europese hotelgasten is toegenomen. Minder zakelijk bezoek ondanks groei internationale congressen De toename van het aantal hotelovernachtingen in 2009 was te danken aan recreatief toerisme. Het aandeel zakelijke overnachtingen is in de periode 2008-2009 gedaald van 40% naar 35%. Dit is ondanks de toename van het aantal grootschalige internationale congressen in Amsterdam. Populairste attracties in Amsterdam minder bezocht De populairste Amsterdamse musea en attracties die jaarlijks meer dan één miljoen bezoekers trekken werden in 2009 opvallend minder bezocht: rondvaarten (-9%), Amsterdam ArenA (-8%), het Van Goghmuseum (-2%) en Artis (-2%). In totaal nam het aantal museumbezoekers in 2009 met 3,5% toe vergeleken met 2008, terwijl het aantal bezoekers aan attracties met 6,1% afnam. De toename van het museumbezoek komt voor een deel door de opening van het nieuwe gebouw van Hermitage. Metropoolregio 2009: buiten Amsterdam neemt toerisme af Naast 8,6 miljoen hotelovernachtingen in Amsterdam vinden nog 2,9 miljoen overnachtingen in de andere gemeenten van de Metropool plaats, waarvan 1,7 miljoen in de gemeenten rondom Amsterdam (Amstel-Meerlanden en Waterland samen). In 2009 ging het minder goed met het toerisme in de regio dan met die in Amsterdam. Het aantal overnachtingen is in alle deelgebieden van de Metropool gedaald, behalve in Amsterdam (+3%) en Flevoland (+9%). Werkgelegenheid in toeristische sector Stagnatie banengroei in Amsterdam Met in totaal 49.400 banen op 1 januari 2010 stagneert de werkgelegenheidsgroei in de toeristische sector in Amsterdam. Het aantal grote banen is met 1% gedaald tot 36.700. De daling is vooral te zien in de branches reisorganisaties, logiesbedrijven en personenvervoer. Het aantal kleine banen is licht toegenomen (+2%), maar minder dan vorig jaar (+5%). 7
8
Inleiding O+S levert in opdracht van Economische Zaken Amsterdam jaarlijks statistische informatie over hotels en toerisme in Amsterdam. Er wordt ingegaan op het aantal accommodaties, kamers en bedden, de spreiding van accommodaties over de stad en kamerprijzen. Verder levert O+ S statistische informatie over het aantal hotelgasten en overnachtingen. Nieuw dit jaar is dat ook accommodaties in de andere gemeenten van de Metropoolregio Amsterdam hebben meegedaan aan dit onderzoek. In dit rapport zijn gegevens opgenomen uit verschillende bronnen. Gegevens over gastenaccommodaties komen uit de hoteldatabase van O+S en de hotelenquête van O+S. Cijfers over het aantal gasten en overnachtingen zijn oorspronkelijk van het CBS en worden door O+S bewerkt. Hieronder worden statistieken uit verschillende bronnen nader toegelicht. De hoteldatabase is een databestand van Amsterdamse accommodaties dat wordt bijgehouden aan de hand van de gegevens van het Bedrijfschap Horeca, de respons op de hotelenquête O+S (zie alinea hieronder en hoofdstuk 2), internet en diverse externe bronnen. In 2010 zijn niet alleen Amsterdamse, maar ook andere hotels in de Metropoolregio Amsterdam in de hoteldatabase opgenomen en geënquêteerd. De gegevens zijn per 1 juli 2010 bevroren. Deze rapportage gaat dus in op de meest recente cijfers van gastenaccommodaties in Amsterdam en de regio: de stand van zaken wat betreft het aantal hotels, kamers en bedden medio 2010. Om de hoteldatabase te actualiseren, houdt O+S een jaarlijkse enquête onder de gastenaccommodaties. Het veldwerk vindt plaats in het tweede kwartaal van het jaar. De enquête bevat naast de vragen over de actuele capaciteit van hotels, ook vragen over hun kamerbezetting, kamerprijzen en reserveringskanalen (zie bijlage 2). De respons in Amsterdam bedraagt 51% in de gemeenten buiten Amsterdam tezamen 38%. De uitkomsten van de hotelenquête hebben deels betrekking op 2010 (aantal kamers en bedden) en deels op de situatie in 2009 (kamerprijzen en kamerbezetting). De hier gepresenteerde statistieken over het aantal gasten en overnachtingen zijn gedetailleerder dan de cijfers die het CBS zelf publiceert. Daardoor kunnen meer trends opgespoord worden in de ontwikkeling van het toerisme in Amsterdam. Dit rapport is als volgt opgebouwd:in het eerste hoofdstuk worden de volgende gegevens behandeld: het aantal hotels, kamers en bedden in Amsterdam en de Metropoolregio. Dit zijn de standcijfers uit de hoteldatabase. In het tweede hoofdstuk komen de resultaten van de enquête aan de orde, waaronder de hotelprijzen en kamerbezetting in 2009. Het derde hoofdstuk bevat gegevens over het aantal gasten en overnachtingen die overigens ook al zijn gepubliceerd in oktober 2010 in de vorm van een fact sheet. 9
10
1 Hoteldatabase 2010 In dit hoofdstuk staan de belangrijkste statistische gegevens van de hotels centraal: hoeveel hotels, kamers en bedden zijn er in Amsterdam, hoeveel sterren hebben ze en waar zijn ze gevestigd in de stad. Deze statistieken betreffen de stand van zaken medio 2010, maar worden ook vergeleken met de cijfers van vorige jaren. De bron van deze gegevens is de hoteldatabase van O+S. In 2010 zijn voor het eerst ook accommodatie in de andere gemeenten van de Metropoolregio Amsterdam benaderd voor dit onderzoek (zie paragraaf 1.5). De hoteldatabase bevat verschillende klassen en typen accommodaties in Amsterdam en de Metropoolregio. Naast hotels worden ook bij hotels behorende appartementen en bed & breakfastvoorzieningen met meer dan vier bedden meegeteld. Bedrijven die eigen appartementen verhuren maar geen hotel runnen, vallen buiten het bestek van dit onderzoek. 1 Ook worden verschillende soorten tehuizen in deze rapportage niet opgenomen. 2 Gegevens over campings worden apart gerapporteerd in paragraaf 1.6. 1.1 Hotelcapaciteit in Amsterdam toegenomen In totaal telt Amsterdam medio 2010 370 hotels, één meer dan vorig jaar (zie tabel 1.1). De totale capaciteit van hotels is in één jaar tijd met 4% toegenomen (+816 kamers en +1.778 bedden). Tabel 1.1 Hotels, kamers en bedden naar sterklasse volgens Benelux Hotel Classificatie, Amsterdam 1 juli 2009 en 1 juli 2010 2009 2010 toename/afname hotels kamers bedden hotels kamers bedden hotels kamers bedden geen ster 69 1.596 5.657 81 2.008 6.710 12 412 1.053 1 ster 68 1.197 2.656 59 1.017 2.214-9 -181-442 2 sterren 81 1.928 4.387 77 1.733 3.916-4 -195-471 3 sterren 95 6.402 13.164 93 6.708 13.809-2 306 645 4 sterren 44 7.000 14.254 49 7.708 15.704 5 708 1.450 5 sterren 12 2.809 5.796 11 2.574 5.339-1 -235-457 totaal 369 20.932 45.914 370 21.748 47.692 1 815 1.778 De totale toename is voornamelijk toe te schrijven aan twee nieuwe grootschalige (meer dan 100 kamers) hotels in het stadsdeel Oost: Eden Parc Hotel en Casa 400 Amsterdam Hotel. 1 Ze zijn wel in de hoteldatabase opgenomen. 2 Idem. 11
Door de sterwijziging van één hotel van vijf naar vier sterren telt Amsterdam in 2010 niet langer 12, maar 11 vijfsterrenhotels. Door deze en ook door andere sterwijzigingen is de capaciteit van het viersterrensegment fors toegenomen. 1.2 Hotelmutaties Amsterdam periode juli 2009 juli 2010 Tussen juli 2009 en juli 2010 zijn er in Amsterdam zes accommodaties bijgekomen (zie tabel 1.2) en vijf accommodatie uit het bestand verwijderd 3 (zie tabel 1.3). Tabel 1.2 Nieuw opgenomen accommodaties in de periode 1 juli 2009-1 juli 2010 stadsdeel sterklasse kamers bedden Centrum 3 26 48 Centrum 2 14 28 Centrum 0 3 5 Zuid 0 3 6 Oost 4 120 240 Oost 3 520 1.023 Totaal (6) 686 1.350 Tabel 1.3 Afgevoerde accommodaties in de periode 1 juli 2009-1 juli 2010 stadsdeel sterklasse kamers bedden Centrum 3 28 59 Centrum 0 16 40 Centrum 0 9 17 Centrum 0 3 6 West 0 5 10 Totaal (5) 61 132 Van de al bestaande hotels hebben er 34 een andere sterklasse gekregen in de periode 2009-2010. 4 Dertien daarvan hebben één of meer sterren meer gekregen dan in 2009 was geregistreerd. Bij de overige 21 gaat het om sterrenafname. Daarnaast hebben 51 bestaande hotels hun beddencapaciteit uitgebreid, terwijl bij 37 hotels de beddencapaciteit is verminderd (zie tabel 1.5). 5 3 Er is een aantal redenen waarom accommodaties worden verwijderd uit de hoteldatabase. Sommige hotels worden opgeheven en daarom uit het hotelbestand verwijderd. Andere accommodaties, bijvoorbeeld schepen, kunnen naar een andere locatie buiten Amsterdam gebracht worden, maar dit wil nog niet zeggen dat ze opgeheven zijn. Sommige accommodaties worden uit het hotelbestand verwijderd omdat ze niet meer aan de definitie van een hotel voldoen. 4 De reden van deze sterwijzigingen kan variëren. Dit kan een administratieve correctie zijn, het gevolg van overname of van herbeoordeling. 5 De mogelijke redenen voor de capaciteitwijzingen zijn: renovatie, uitbreiding, administratieve correcties. 12
Tabel 1.5 Wijzigingen in hotelcapaciteit in de periode 1 juli 2009-1 juli 2010 toename capaciteit afname capaciteit hotels toename bedden hotels afname bedden 0-1 ster 15 197 12-45 2 sterren 8 60 8-124 3 sterren 19 404 9-41 4 sterren 8 197 7-85 5 sterren 1 2 1-5 totaal 51 860 37-300 Tot slot zijn sinds medio 2009 35 hotels van naam gewijzigd. Dit heeft noch invloed op het aantal hotels in de stad, noch op de sterklasse. 1.3 Balans 2007-2010: meer viersterrenhotels aan de rand van Amsterdam De balans van alle hotelmutaties in Amsterdam is in figuur 1.6 1.9 te zien. De capaciteit van viersterren- en sterloze accommodaties is sinds 2007 het meest toegenomen. In de periode 2007-2010 zijn er per saldo 2.347 kamers en 5.949 bedden bijgekomen in Amsterdam, waarvan circa 45% in het viersterren segment en rond een derde in het sterloze segment. Figuur 1.6 Hotelbedden naar sterklasse, Amsterdam geen ster 16.000 12.000 5 sterren 8.000 1 ster 4.000 0 2007 2009 2010 4 sterren 2 sterren 3 sterren 13
De groei van deze segmenten is zowel aan sterwijzigingen te danken als aan uitbreiding van bestaande hotels en aan de start van nieuwe hotels. Voorbeelden van nieuwe grote viersterrenhotels die er sinds 2007 in Amsterdam zijn bijgekomen, zijn: Fashion Hotel Amsterdam, NH Musica en Eden Parc Hotel. Eén voorbeeld van een relatief grote nieuwe accommodatie in het sterloze segment is de Stayokay Zeeburg. 6 Meer nieuwe grote en middelgrote hotels In de laatste jaren zet de schaalvergroting van hotels sterk door onder andere door de komst van nieuwe grote (meer dan 100 bedden) en middelgrote (25-100 bedden) hotels (zie figuur 1.7a en tabel 1.7b). Figuur 1.7a Hotels naar grootte, Amsterdam minder dan 10 bedden 150 125 100 75 meer dan 100 bedden 50 25 0 10-25 bedden 2007 2009 2010 51-100 bedden 26-50 bedden Figuur 1.7b Hotels naar grootte, Amsterdam 2007 2010 toename (abs.) toename (%) minder dan 10 kamers 60 58-2 -3 10-50 kamers 202 217 15 7 meer dan 50 kamers 89 95 6 7 minder dan 25 bedden 84 77-7 -8 25-100 bedden 164 179 15 9 meer dan 100 bedden 103 114 11 11 totaal hotels 351 370 19 5 6 Van enkele nieuwe hotels is de sterklasse nog niet bekend; tot de bepaling van het aantal sterren worden zij beschouwd als sterloos. 14
In de periode 2007-2010 zijn er zes nieuwe grote en zes middelgrote hotels bijgekomen. Het aantal hotels met minder dan 25 bedden neemt juist af. De gemiddelde capaciteit van een Amsterdams hotel is in de periode 2007-2010 toegenomen van 55 kamers en 119 bedden naar 59 kamers en 129 bedden. Groei capaciteit in Zuid, Oost en Nieuw-West Verder valt op dat de capaciteit het meest toeneemt buiten het centrum. Traditioneel zijn de meeste Amsterdamse hotels in het stadscentrum geconcentreerd, maar in de periode 2007-2010 is het aantal kamers en bedden in de stadsdelen Zuid, Oost en Nieuw-West fors toegenomen (zie figuur 1.9). Sinds 2007 zijn er onder andere enkele nieuwe grote hotels op de Zuidas bijgekomen, Casa 400 in Oost en Fashion Hotel en Blue Square Hotel in Nieuw-West. Figuur 1.9 Hotelbedden naar stadsdeel, Amsterdam Centrum 24.000 20.000 16.000 Noord 12.000 Zuid 8.000 4.000 0 2007 2009 2010 Nieuw-West Oost West (incl. Westpoort) 1.4 Stadsdelen Amsterdam onder de loep Hotels in Amsterdam zijn spreid over alle stadsdelen, maar tweederde van de hotels (oftewel ongeveer de helft van alle kamers en bedden) is gevestigd in het stadsdeel Centrum (zie tabellen 1.9-1.11). Andere stadsdelen met relatief veel hotels zijn Zuid (20%) en West (8%). Tabellen met stadsdeelindeling naar 15 stadsdelen zijn in bijlage 1 opgenomen (tabel 4.1-4.3). 15
Tabel 1.9 Hotels naar stadsdeel en sterklasse, 1 juli 2010 (procenten) 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal % Centrum 110 53 46 22 7 238 64 Westpoort 1 1 0 West 4 4 14 5 1 28 8 Nieuw-West 2 3 4 9 2 Zuid 18 20 22 12 3 75 20 Oost 4 3 4 11 3 Noord 2 2 2 6 2 Zuidoost 2 2 1 Amsterdam totaal 140 77 93 49 11 370 100 Hoe groot is de hotelcapaciteit van de stadsdelen? Om deze vraag te beantwoorden kunnen er twee criteria als uitgangspunt gebruikt worden: het aantal kamers en het aantal bedden (zie tabel 1.10 en 1.11). 7 Tabel 1.10 Kamers naar stadsdeel en sterklasse volgens NHC, 1 juli 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal % Centrum 1.925 1.150 2.963 3.053 1.488 10.579 49 Westpoort.. x.. x 1 West 220 64 611 577 x 1.864 9 Nieuw-West 87. 472 843. 1.402 6 Zuid 558 519 987 1.916 694 4.674 21 Oost 224. 986 1.012. 2.222 10 Noord 11. 243 307. 561 3 Zuidoost.. 266.. 266 1 Amsterdam totaal 3.025 1.733 6.708 7.708 2.574 21.747 100 Tabel 1.11 Bedden naar stadsdeel en sterklasse volgens NHC, 1 juli 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal % Centrum 5.849 2.513 6.095 6.025 2.955 23.437 49 Westpoort.. x.. x 1 West 775 121 1.245 1.213 x 4.352 9 Nieuw-West 244. 1.021 1.743. 3.008 6 Zuid 1.265 1.282 1.979 4.054 1.386 9.966 21 Oost 771. 2.051 2.053. 4.875 10 Noord 20. 494 616. 1.130 2 Zuidoost.. 544.. 544 1 Amsterdam totaal 8.924 3.916 13.809 15.704 5.339 47.692 100 7 Het aantal kamers toont aan hoeveel gasten er minimaal in een hotel kunnen overnachten. Daarbij moet rekening gehouden worden met het feit dat een hotel met alleen eenpersoonskamers minder capaciteit heeft dan een hotel met twee- en driepersoonskamers. Sommige budgetaccommodaties verhuren geen kamers, maar bedden. Meerdere personen kunnen in een kamer overnachten. Het aantal bedden laat dus de maximale capaciteit van een hotel zien. 16
Groei hotelcapaciteit in stadsdelen buiten centrum De ontwikkelingen van de hotelcapaciteit in het afgelopen jaar zijn uit tabel 1.12 af te lezen. De grootste toename is in het stadsdeel Oost te zien, waar in 2010 twee grote nieuwe hotels zijn gevestigd (zie ook paragraaf 1.2). Kaart 1.12 Ontwikkeling hotelcapaciteit in stadsdelen in absolute aantallen, Amsterdam 2009-2010 toename kamers toename bedden Centrum 33 77 Westpoort 0 2 West -9 47 Nieuw-West 12 41 Zuid 90 232 Oost 654 1.318 Noord 35 70 Zuidoost 0-9 totaal 815 1.778 In tabel 1.13 is de toename van het aantal bedden over twee periodes te zien: 2004-2007 en 2007-2010. Het valt op dat in de stadsdelen buiten het centrum (Zuid, Oost en Nieuw- West) de hotelcapaciteit steeds sneller toeneemt. Vooral in de afgelopen drie jaar zet de groei door. Kaart 1.13 Toename aantal hotelbedden in stadsdelen in absolute zin, Amsterdam 2004-2007 2007-2010 Centrum 1.408 456 Westpoort 18 2 West 741 486 Nieuw-West 474 1.061 Zuid 199 1.799 Oost 1.060 1.726 Noord 59 428 Zuidoost 21-9 totaal 3.980 5.949 Inzoomen op hotellocaties Het vestigingspatroon van Amsterdamse hotels is op de kaarten 1.14a-1.14c te zien. Budgethotels zijn met name vertegenwoordigd in het stadsdeel Centrum, op afstand gevolgd door Zuid (Museumkwartier, De Pijp). In het vestigingspatroon van de driesterrenen luxere hotels is er meer spreiding te zien (Zuid, West, Nieuw-West, Oost). Relatief veel grote luxe hotels zijn gevestigd ten zuiden van het centrum (Zuideramstel, zuidelijk deel van Oost-Watergraafsmeer en Slotervaart). 17
Gemeente Amsterdam Kaart 1.14a Spreiding van hotels naar sterklasse per postcode in Amsterdam, op 1 juli 2010 Hotels juli 2010 4-5 sterren en meer dan 50 bedden 4-5 sterren en 50 of minder bedden 3 sterren en meer dan 50 bedden 3 sterren en 50 of minder bedden 0-2 sterren en meer dan 50 bedden 0-2 sterren en 50 of minder bedden Projectgebied Zuidas Op kaart 1.14b is te zien dat er enkele concentraties van hotels zijn rond het gebied van het Centraal Station, het Rembrandt plein, het Vondelpark en het Museumplein. Wat aan deze concentraties opvalt is dat kleine budgetaccommodaties en wat grotere luxe accommodaties in sterke mate zijn gemengd. Dit staat in contrast met de Apollobuurt waar relatief veel grote luxe hotels zijn gevestigd. 18
Kaart 1.14b Spreiding van hotels naar sterklasse per postcode, op 1 juli 2010 (ingezoomd op concentraties hotels in centrale stadsdelen) Hotels juli 2010 4-5 sterren en meer dan 50 bedden 4-5 sterren en 50 of minder bedden 3 sterren en meer dan 50 bedden 3 sterren en 50 of minder bedden 0-2 sterren en meer dan 50 bedden 0-2 sterren en 50 of minder bedden Op kaart 1.14c zijn hotellocaties aan de rand van de stad te zien, ingezoomd op het projectgebied Zuidas en het stadsdeel Oost. Vergeleken met een jaar eerder zijn er in totaal drie nieuwe hotels buiten Centrum in de hoteldatabase opgenomen, waarvan twee grote hotels in het stadsdeel Oost. 19
Gemeente Amsterdam Kaart 1.14c Hotels naar sterklasse per postcode, op 1 juli 2010 (ingezoomd op hotels buiten de ring) Hotels juli 2010 4-5 sterren en meer dan 50 bedden 4-5 sterren en 50 of minder bedden 3 sterren en meer dan 50 bedden 3 sterren en 50 of minder bedden 0-2 sterren en meer dan 50 bedden 0-2 sterren en 50 of minder bedden Westpoort Noord West Nieuw-West Zuid Oost Projectgebied Zuidas 1.5 Hotelcapaciteit in de Metropoolregio Amsterdam Omdat Amsterdam vanaf 2009 samen met de regio als één toeristisch product naar buiten treedt8 worden in dit onderzoek naast Amsterdamse ook regionale gastenaccommodaties opgenomen. Op 1 juli 2010 telt de Metropoolregio Amsterdam 551 hotels, waarvan 370 (67%) in Amsterdam en de overige 181 in de regio (zie tabel 1.15 en tabel 4.4-4.6 in bijlage 1). Kaart 1.15 Hotelcapaciteit Metropoolregio Amsterdam, op 1 juli 2010 hotels kamers 5 315 639 Amstel-Meerlanden 31 5.053 10.003 Gooi en Vechtstreek 19 769 1.566 agglomeratie Haarlem 57 1.564 3.325 IJmond 22 747 1.683 Waterland 37 782 1.634 Zaanstreek 10 356 793 regio totaal 181 9.586 19.643 Amsterdam 370 21.748 47.692 totaal Metropool 551 31.334 67.335 Almere bedden 8 20 Dit werd in 2008 vastgelegd in het Toeristisch Actieplan Metropoolregio Amsterdam (TAMA).
Nieuw-West Westpoort Zuid West Noord Oost Gemeente Amsterdam De helft van alle hotelbedden en -kamers in de regio is geconcentreerd in Amstel- Meerlanden, gevolgd door agglomeratie Haarlem waar iets minder dan 20% van de regionale hotelkamers en -bedden is te vinden. De spreiding van hotels in de Metropoolregio Amsterdam naar sterklasse en capaciteit is op kaart 1.16 afgebeeld. Grote hotelconcentraties vallen op in Haarlemmermeer rond de luchthaven Schiphol (plaatsen Hoofddorp, Badhoevedorp, Lijnden en Schiphol), in het stadscentrum van Haarlem en de badplaats Zandvoort. Kaart 1.16 Spreiding van hotels naar sterklasse en beddencapaciteit per postcode, op 1 juli 2010 Hotels juli 2010 4-5 sterren en meer dan 50 bedden 4-5 sterren en 50 of minder bedden 3 sterren en meer dan 50 bedden 3 sterren en 50 of minder bedden 0-2 sterren en meer dan 50 bedden 0-2 sterren en 50 of minder bedden VELSEN 1 BEVERWIJK UITGEEST ZAANSTAD WORMERLAND 2 BEEMSTER PURMEREND 3 ZEEVANG WATERLAND EDAM- VOLENDAM BLOEMENDAAL HAARLEM AMSTERDAM ZANDVOORT 6 ALMERE Schiphol MUIDEN HAARLEMMERMEER 5 AMSTELVEEN OUDER- AMSTEL WEESP NAARDEN HUIZEN WIJDEMEREN 4 HILVERSUM Subregio s binnen de Metropool (excl. Amsterdam en Almere) 1 IJmond 2 Zaanstreek 3 Waterland+ 4 Het Gooi en Vechtstreek 5 Amstel-Meerlanden 6 agglomeratie Haarlem In de overige subregio s zijn de volgende concentraties te zien. In IJmond hebben Velsen (IJmuiden) en Beverwijk (Wijk aan Zee) de grootste kamer- en beddencapaciteit. In Zaanstreek zijn bijna alle kamers en bedden in Zaanstad (Zaandam) te vinden. De capaciteit van Zaandam is te vergelijken met die van Almere (meer dan 300 hotelkamers). In Waterland+ hebben gemeenten gelegen aan de Gouwzee: Waterland (plaatsen Monnickendam en Katwoude) en Edam-Volendam (Volendam) de meeste bedden en kamers. Hilversum heeft veruit de grootste capaciteit in Gooi en Vechtstreek. 21
1.6 Campings Amsterdam telt formeel gezien vier campings: twee in Amsterdam-Noord, één in Zeeburg en één in Zuidoost. De camping in het Amsterdamse Bos wordt vaak ook tot de Amsterdamse campings gerekend. Deze camping ligt echter officieel in Amstelveen (zie kaart 1.17). Kaart 1.17 Campings in Amsterdam, medio 2010 Camping Vliegenbos Camping de Badhoeve camping Zeeburg De Gaasper camping Camping het Amsterdamse bos 22
2 Uitkomsten enquête gastenaccommodaties In dit hoofdstuk worden de resultaten van de enquête onder gastenaccommodaties besproken. Er wordt ingegaan op de respons op de enquête, de gemiddelde kamerbezetting, de gehanteerde boekingsmethode en de kamerprijzen. Waar mogelijk worden de uitkomsten van de enquête met de uitkomsten van voorgaande edities vergeleken. De respons kan per tabel verschillen. Dit komt doordat niet alle respondenten alle vragen hebben beantwoord. Naast de antwoorden van de Amsterdamse respondenten worden hier voor het eerst ook de antwoorden van de regionale hotels gepresenteerd. 2.1 Responsverantwoording Tabel 2.1 beschrijft de respons op de enquête gastenaccommodaties in 2010. Van de 370 Amsterdamse hotels die voor de enquête zijn benaderd hebben er 189 gereageerd, een respons van 51%. In de regio waren er 181 hotels benaderd, waarvan 68 de vragenlijst hebben ingevuld (38%). 9 Het veldwerk is uitgevoerd in het tweede kwartaal van 2010. De resultaten van deze enquête hebben betrekking op de situatie in 2009. Tabel 2.1 Respons enquête gastenaccommodaties naar sterklasse, 2010 Amsterdam regio ster NHC aantal hotels (abs.) respons (abs.) respons (%) aantal hotels (abs.) respons (abs.) respons (%) 0-1 ster 140 67 48 63 21 33 2 sterren 77 34 44 29 13 45 3 sterren 93 52 56 46 15 33 4 sterren 49 31 61 42 18 43 5 sterren 11 5 45 1 1 100 totaal 370 189 51 181 68 38 In 2009 ligt de respons van sommige stercategorieën relatief laag (vooral bij 5-sterren hotels in Amsterdam en de regio). De resultaten per stercategorie moeten daarom met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. 9 In 2010 heeft O+S voor het eerst hotels buiten Amsterdam benaderd om mee te werken aan de enquête gastenaccommodaties. Deze regionale hoteldatabase is voornamelijk gebaseerd op de gegevens van Bedrijfschap Horeca en enquête gastenaccommodaties van O+S. Ter vergelijking: het CBS heeft in 2009 202 hotels geregistreerd in de regio, inclusief pensions en zeilscholen. 23
2.2 Laagste kamerbezettingsgraad sinds 2005 Figuur 2.3 en tabel 2.4 gaan in op de kamerbezetting in hotels. 10 In 2009 is de kamerbezetting in Amsterdam gedaald naar 69%. Dit is te vergelijken met de bezetting in de periode 2004-2005. Toen begon het toerisme in een rap tempo te groeien na een dal in 2003, terwijl de hotelcapaciteit relatief weinig toenam. Dit drukte op de kamerbezetting in Amsterdam die in 2006 tot een van de hoogste in Europa was gestegen (78%). Na 2007 werd de toeristische groei afgeremd door onder andere wereldwijde recessie, terwijl de hotelcapaciteit in Amsterdam vanaf dat moment snel toenam. Hierdoor is de bezetting in alle hotelsegmenten weer lager geworden, maar vooral in het luxere segment, waar ook de capaciteit het meest is toegenomen (zie tabel 2.3). Figuur 2.2 Kamerbezetting, aantal hotelkamers en overnachtingen van hotelgasten in Amsterdam 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 % overnachtingen/ kamers 22.000 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 kamerbezetting (%) overnachtingen (x1.000) hotelkamers /CBS Sinds 2007 is het aandeel hotels met een kamerbezetting boven de 80% meer dan gehalveerd (zie tabel 2.4). De meeste Amsterdamse hotels zijn op jaarbasis tussen de 50% en 80% bezet. Het aandeel onderbezette hotels (voor minder dan 50%) is toegenomen, maar is relatief klein vergeleken met de regio. Regionale hotels zijn gemiddeld minder bezet dan de Amsterdamse hotels. 10 Respondenten (woordvoerders van hotels) geven zelf aan hoeveel procent van de kamers gemiddeld bezet was in 2009 in hun hotels. Voor Amsterdam is vergelijking mogelijk met de voorgaande jaren. Voor de regio zijn alleen gegevens voor 2009 beschikbaar. 24
Tabel 2.3 Gemiddelde kamerbezetting naar sterrenklasse hotels, Amsterdam (procenten) Amsterdam regio Metropool ster NHC 2007 2008 2009 2009 2009 0-1 ster 70 68 64 50 61 2 sterren 77 72 72 58 68 3 sterren 80 74 74 59 71 4 sterren 82 77 69 59 66 5 sterren 72 65 58 x 60 gemiddeld 76 72 69 57 66 N 2007=196; N 2008=201; N Amsterdam 2009=189; N regio 2009=68 x zeer laag respons Tabel 2.4 Hotels kamerbezetting, 2009 (procenten) Amsterdam regio Metropool 2007 2008 2009 2009 2009 tot 50% 4 7 11 26 15 50%-80% 46 66 69 72 70 meer dan 80% 51 27 20 2 15 totaal (%) 100 100 100 100 100 totaal N (abs) 196 201 189 68 257 Hoteliers die hebben meegewerkt aan de enquête bevestigen de groeiende hotelcapaciteit ( toename aantal hotels in Amsterdam ) en als gevolg daarvan de toegenomen concurrentie in Amsterdam ( te veel concurrentie ). Hoteliers in de regio ervaren meer concurrente vanuit Amsterdam en merken dat hun gasten een korter verblijf boeken dan vroeger: Meer concurrentie vanuit Amsterdam, minder aanvragen, Mensen boeken een kortere periode, Meeste boekingen van vier nachten naar drie nachten. 2.3 Verdere daling kamerprijzen Om de lage bezetting tegen te gaan worden kamerprijzen in 2009 voor het tweede jaar verlaagd (zie tabel 2.5a en 2.5b). Opmerkelijk is dat in 2009 aanzienlijk meer Amsterdamse hotels hun prijzen hebben verlaagd (73%) dan hotels in de regio (34%). Tabel 2.5 Hotels die kamerprijzen in 2009 hebben verlaagd in het totaal aantal hotels, (procenten) Amsterdam regio Metropool 0-1 ster 58 14 48 2 sterren 76 23 62 3 sterren 83 33 72 4 sterren 84 61 76 5 sterren 80 x 83 totaal 73 34 63 N Amsterdam 2009=179; N regio 2009=66 X zeer laag respons 25
Tabel 2.5 Gemiddelde kamerprijzen per nacht naar sterklasse, (in euro s) 11 Amsterdam regio 2008 2009 2009 1-persoonskamer 2-persoonskamer 1-persoonskamer 2-persoonskamer 1-persoonskamer 2-persoonskamer 0-1 ster 47 75 46 72 52 69 2 sterren 65 91 62 78 47 74 3 sterren 87 110 85 98 73 94 4 sterren 132 154 115 130 96 101 5 sterren* 187 253 165 202 x x gemiddeld 76 108 74 92 68 86 N 2008= 197; N Amsterdam 2009=179; N regio 2009=66 *) Respons 5-sterrenhotels: N 2008=9; N 2009=4 X zeer laag respons Luxere hotels (4-5 sterren) laten de prijzen relatief het meest zakken. Maar ook de drieen de tweesterren hotels hebben in 2009 hun prijzen verlaagd om de concurrentie met de luxere hotels aan te kunnen. Dit is ook te lezen in de spontaan gegeven antwoorden van de respondenten: 4-5 sterren met lagere prijzen werden onze concurrent, kamerprijzen staan erg onder druk door dumpprijzen 4- en 5-sterren hotels, De 4- en 5- sterren hotels dumpen de kamerprijzen, dan moeten wij ook lager gaan en Klanten willen meer voor minder. Het prijsniveau in de regio ligt gemiddeld circa 7% onder het niveau van de hoofdstad. Lagere prijzen in de Amsterdamse hotels zetten ook de regionale hotelprijzen onder druk: Andere hotels verlagen hun prijzen en hebben meer beschikbaarheid; geen overflow vanuit Amsterdam. 2.4 Afname hotelgasten: perceptie hoteliers Respondenten (woordvoerders van hotels) is gevraagd of het aantal gasten in hun hotel is afgenomen in de periode 2008-2009 en - indien ja naar de reden daarvan. De antwoorden op deze vragen zijn in tabel 2.7 en figuur 2.8 gepresenteerd. 11 Respondenten is gevraagd naar de reguliere gemiddelde kamerprijzen inclusief ontbijt, service en btw. Omdat respons op deze vraag bij sommige stercategorieën nogal laag is moeten deze resultaten voorzichtig worden geïnterpreteerd. 26
Tabel 2.7 Hotels, waar aantal gasten is afgenomen ten opzichte van vorig jaar, (procenten) Amsterdam regio Metropool ster NHC 2007-2008 2008-2009 2008-2009 2008-2009 0-1 ster 60 67 55 64 2 sterren 73 67 46 61 3 sterren 63 72 47 66 4 sterren 73 74 94 82 5 sterren 90 75 x 80 totaal 67 70 63 68 N 2008=210, N Amsterdam 2009=184 en N regio 2009=67 Figuur 2.8 Redenen, waarom aantal hotelgasten is afgenomen in periode 2008-2009 In 2009 hebben de meeste hoteliers een afname van het aantal gasten ervaren: in Amsterdam iets meer (70%) dan in de regio (63%). De meeste respondenten schrijven deze afname toe aan de economie: crisis, recessie, (slechter) economisch klimaat, dure euro. Verder vallen ook andere redenen op: Concurrentie. Mede door de toegenomen hotelcapaciteit, het wegblijven van sommige groepen gasten (zakelijke gasten, Britten) en de lagere prijzen is de concurrentie tussen verschillende segmenten en tussen Amsterdam en de regio harder geworden. In 2009 probeerden hotels van alle segmenten gasten aan te trekken door hun prijzen te verlagen, waarbij het aantal gasten in de accommodaties met de minste sterren het meest is afgenomen. Hoteliers in de regio, die vroeger in het hoogseizoen konden profiteren van de volgeboekte hotels in Amsterdam hebben in 2009 ook hun prijzen moeten verlagen. 27
Amsterdam minder aantrekkelijk. Volgens sommige respondenten zijn er ook nieteconomische redenen waarom toeristen in 2009 wegbleven uit hun hotel: hinder van bouwwerkzaamheden, de tijdelijke sluiting van drie musea, sluiten van een deel van ramen in de Rosse buurt in Amsterdam, problemen met parkeren. Wat opvalt is dat deze redenen vaak samen worden genoemd. 2.5 Boekingen in Amsterdam via reserveringssysteem, in regio via internet en telefoon In tabel 2.6 is te zien via welke kanalen bij hotels in Amsterdam en de regio is gereserveerd. In Amsterdam komen steeds meer reserveringen via een reserveringssysteem (36% in 2009). In de regio is dit boekingskanaal minder vaak in gebruik (22%) en er is relatief vaak telefonisch gereserveerd (28%). Internetboekingen zijn bijna even populair in Amsterdam (29%), als in de regio (31%). Tabel 2.6a Reserveringen naar boekingskanaal en sterklasse van hotels, 2009 (procenten) reserveringssysteem totaal abs. 0-1 ster 34 1 4 10 31 18 2 67 2 sterren 54 2 2 9 26 5 0 34 3 sterren 35 1 19 11 25 6 2 52 4 sterren 28 2 15 18 32 3 1 31 5 sterren 9 0 9 30 51 1 1 5 totaal Amsterdam 2009 36 2 10 12 29 9 2 189 totaal Amsterdam 2008 35 2 9 15 28 9 2 211 totaal Amsterdam 2007 30 3 9 15 31 11 1 205 totaal regio 2009 22 2 6 28 31 7 4 68 Enkele hoteliers uit de regio wensen meer samenwerking met Amsterdam en tussen verschillende partijen binnen de toeristische branche. Er wordt spontaan genoemd: Er moet meer worden samengewerkt met de VVV en boekingskantoren. Nieuwe OV chipkaart is niet duidelijk voor de gasten omdat de busmaatschappijen ieder weer een eigen systeem hebben. En een andere veelzeggende opmerking: Wilt u ervoor zorgen dat ik ook in Amsterdam te vinden ben voor toeristen? 28
3 Toerisme in 2009 en 2010 In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ontwikkelingen van het toerisme in Amsterdam. Er wordt gekeken naar het aantal gasten en overnachtingen in de Amsterdamse hotels, naar het land van herkomst van de hotelgasten en hun verblijfsduur. Verder wordt de werkgelegenheid in de toeristische branches onder de loep genomen. Tot slot wordt gekeken naar de ontwikkelingen in het toerisme in de andere gemeenten rond Amsterdam. 3.1 Voorzichtig herstel toerisme in Amsterdam Van alle hotelovernachtingen in Nederland vindt 27% in de hoofdstad plaats. Amsterdam trok in 2009 4,6 miljoen hotelgasten, goed voor 8,6 miljoen overnachtingen (zie figuur 3.1). Dit is een toename van bijna 101.000 hotelgasten (+2%) en 252.000 overnachtingen (+3%) vergeleken met 2008. De eerste tekenen van de dalende trend waren in Amsterdam ongeveer een half jaar eerder te zien (augustus 2007) dan landelijk (maart 2008), maar het herstel begon in de hoofdstad ook ruim een half jaar eerder. In de eerste drie maanden van 2010 is het aantal hotelovernachtingen zowel landelijk (+6%), als in Amsterdam (+14%) toegenomen. 12 Figuur 3.1 Hotelgasten en overnachtingen in Amsterdam, 2005-2009 9 x 1 mln. 8 7 6 5 gasten overnachtingen 4 3 2 1 0 2005 2006 2007 2008 2009 bron: CBS 12 Voorlopige cijfers CBS. 29
In 2009 werd het internationale inkomende toerisme belemmerd door de economische crisis, de dure euro en de gevolgen van de vliegtaks. Ook speelde de onzekere situatie rond de pandemie van de Mexicaanse griep een rol, maar in mindere mate dan eerder verwacht. 13 Voor 2010 zijn de verwachtingen tamelijk positief: zowel in Nederland als in heel Europa en wereldwijd wordt een lichte stijging van het toerisme verwacht. Amsterdam kon in augustus 2010 een forse toename van het aantal toeristen verwachten in verband met het maritiem evenement SAIL. 3.2 Minder Britse, maar meer Nederlandse, Duitse en Franse toeristen in 2009 De toeristische groei in Amsterdam in de periode 2008-2009 is vooral toe te schrijven aan het toenemende aantal hotelovernachtingen van Nederlanders (+189.000), Duitsers (+76.000) en Fransen (+57.000). De andere groeiende maar relatief kleinere markten zijn de Belgische en Chinese met een toename van respectievelijk 36.000 en 26.000 overnachtingen. Het aantal overnachtingen van Britten is in 2009 voor het derde achtereenvolgende jaar fors gedaald (-95.000). Het toerisme uit de Verenigde Staten en Spanje is ook iets afgenomen, maar relatief minder vergeleken met de forse daling in 2008 (zie figuur 3.2). Figuur 3.2 Groei hotelovernachtingen per land van herkomst (gesorteerd op groeipercentages in 2009) 40 35 30 25 20 15 10 5 0-5 -10-15 % Duitsland Frankrijk Nederland overig Europa Azië Afrika en Oceanië overig Amerika Verenigde Staten Italië Spanje Groot-Brittannië BRIC-landen** totaal totaal 2009 t.o.v. 2008 I kw 2010* t.o.v. I kw 2009 *) voorlopige cijfers. **) BRIC-landen: Brazilië, Rusland, India en China. bron: CBS De nog voorlopige cijfers van het CBS voor het eerste kwartaal van 2010 duiden op een positieve trend op alle grote toeristische markten in Amsterdam. Vooral het toerisme uit Spanje, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië neemt weer toe. 13 Bron: Het Nederlands Bureau voor Toerisme (NBTC) en The World Tourism Organisation (UNWTO). 30
3.3 Samenstelling toeristen veranderd In de afgelopen vijf jaar heeft de toeristische markt in Amsterdam een periode van groei, crisis en herstel meegemaakt, waardoor deze structureel is veranderd. Het aantal Britse en Amerikaanse hotelgasten is sinds 2005 met circa een kwart afgenomen, terwijl het aantal Nederlanders met de helft is gegroeid (zie figuur 3.3) Waren Britten in 2005 met 21% van het totaal aantal hotelgasten de grootste groep in Amsterdam, nu zijn dit de Nederlanders (21%). Figuur 3.3 Hotelgasten in Amsterdam naar herkomstland, 2005 en 2009 2005 2009 3% 2% 3% 2% 14% 6% 4% 3% 18% 16% 21% 4% 5% 5% 21% 16% Nederland Groot-Brittannië Verenigde Staten Duitsland Frankrijk Spanje Italië BRIC-landen* overig Europa overig Azië overig Amerika Afrika en Oceanië 5% 5% 6% 14% 5% 5% 7% 10% **) BRIC-landen: Brazilië, Rusland, India en China. bron: CBS Het aandeel Amerikanen is in dezelfde periode afgenomen van 14% naar 10%, terwijl dat van Europese hotelgasten (exclusief Britten en Nederlanders) is toegenomen van 36% naar 40%. Dit is onder andere te wijten aan een reeks economische factoren, als de hypotheekcrisis in Amerika, de dure euro, de wereldwijde recessie in de periode 2007-2009 en het dalende consumentenvertrouwen. In slechte economische tijden blijven mensen vaak dicht bij huis en wordt er bezuinigd op luxe, verre vakanties. Het toerisme uit Japan tot voor kort het grootste Aziatische marktsegment in Amsterdam is voor het derde achtereenvolgende jaar afgenomen. Het toerisme uit China neemt juist gestaag toe en oversteeg in 2009 voor het eerst het toerisme uit Japan. 3.4 Daling hotelbezetting Medio 2007 telde Amsterdam 351 hotels, medio 2008 357 hotels en medio 2009 369 hotels met in totaal circa 21.000 kamers en 46.000 bedden. Dit is een capaciteitstoename van circa 1.500 kamers (+8%) en 4.200 bedden (+10%) vergeleken met het toeristische topjaar 2007. De capaciteit van het luxe hotelsegment (4-5 sterren) is het meest toegenomen. De gemeente Amsterdam heeft als doelstelling de hotelcapaciteit met 9.000 kamers uit te breiden tussen 2007 en 2015 en houdt ondanks de recessie vast aan het 31
ingezette beleid. De belangrijkste overweging daarbij is dat voor de toekomst een verdere groei van het toerisme wordt verwacht. 14 Door dalende aantallen toeristen en de grotere hotelcapaciteit is de bezetting van de Amsterdamse hotels in 2008 en 2009 afgenomen. In 2007 was gemiddeld 63% van de Amsterdamse hotelbedden bezet, in 2008 59% en in 2009 57%. 15 Vooral in de wintermaanden 2008-2009 was de bedbezetting zeer laag: onder de 50%. Maar vanaf het derde kwartaal van 2009, toen het toerisme duidelijk aantrok, begon de bedbezetting weer toe te nemen. Ook hielp dat de verblijfsduur van hotelgasten iets toenam: in 2007 verbleven hotelgasten 1,82 nachten in Amsterdam, in 2008 1,84 nachten en in 2009 1,85 nachten (zie tabel 3.4). Tabel 3.4 Hotelgasten, overnachtingen, verblijfsduur en de gemiddelde bedbezetting in Amsterdamse hotels, 2009-2010 gasten overnachtingen verblijfsduur gemiddelde bedbezetting (%) 1 kw 2009 936.694 1.705.974 1,82 47 2 kw 2009 1.242.158 2.299.238 1,85 61 3 kw 2009 1.312.292 2.530.814 1,93 66 4 kw 2009 1.136.626 2.025.187 1,78 54 totaal 2009 4.627.770 8.561.213 1,85 57 1 kw 2010* 1.088.100 1.951.300 1,79 49 *) voorlopige cijfers. bron: CBS 3.5 Lagere prijzen en meer overnachtingen in luxe hotels Om de dalende bezetting tegen te gaan hebben Amsterdamse hotels hun kamerprijzen in 2009 verder verlaagd, na eerdere verlaging in 2008, overigens net als hoteliers in de meeste Europese steden. 16 De hoogste prijzen zijn geregistreerd in 2007, toen het toerisme op zijn top was. Tijdens de daaropvolgende twee jaar is het gemiddelde prijsniveau gezakt tot onder het niveau van 2005. 17 In Amsterdam zegt bijna driekwart van de hoteliers de prijzen in 2009 te hebben verlaagd. 18 De prijsconcurrentie speelt tussen alle hotelsegmenten. Luxe accommodaties (4-5 sterren) - het grootste marktsegment in Amsterdam met ruim 40% van alle bedden en overnachtingen - hebben in 2009 hun prijzen het meest verlaagd en een recordaantal overnachtingen geboekt. In 2008 kregen ze de grootste klap toen het 14 Bron: Nota Hotelbeleid 2007-2010, Economische Zaken Amsterdam. 15 De kamerbezetting is ook gedaald van 76% in 2007 naar 72% in 2008 en naar 69% in 2009. Bron: O+S 16 Volgens de Hotel Price Index (HPI), die door het internationale hotel marketingbureau Hotels.com jaarlijks wordt berekend, zijn de Europese hotelprijzen gedurende 2009 met 13% gedaald ten opzichte van 2008. In Amsterdam zijn de prijzen met gemiddeld 8% gedaald (per nacht per persoon). Volgens de O+S hotelenquête onder 189 hotels is de prijs voor een gemiddelde eenpersoonskamer in de periode 2008-2009 met 3% afgenomen en de prijs voor een tweepersoonskamer met 14%. 17 Dit blijkt uit het onderzoek van het internationale hotel marketingbureau Hotels.com en uit de O+S hotelenquête. 18 O+S enquête onder 189 hotels in Amsterdam. 32
aantal overnachtingen in dit segment met 9% daalde ten opzichte van 2007. Dit was voor een groot deel te wijten aan het wegblijven van Britten en Amerikanen, die relatief vaak de voorkeur aan deze hotels geven. In 2009 bereikte het aantal overnachtingen in het luxe segment een record van 3,5 miljoen (+17%). Dit is mogelijk aan de lagere kamerprijzen toe te schrijven: de prijs voor een tweepersoonskamer in een luxe accommodatie daalde in de periode 2008-2009 met gemiddeld 21%. 19 En hoewel de gasten in 2009 iets langer bleven (1,65 nachten) dan in 2008 (1,60 nachten) is de bedbezetting onveranderd gebleven (54%). Dit omdat de totale capaciteit van de vier- en vijfsterrenhotels ook is toegenomen. Het luxe segment trok in 2009 vooral meer gasten uit de Verenigde Staten, Nederland, Groot-Brittannië en andere Europese landen, maar ook uit China. Figuur 3.5 Ontwikkeling overnachtingen, hotelbedden, bedbezettingsgraad en kamerprijzen naar sterklasse hotels in periode 2008-2009, Amsterdam 20 % 15 10 5 0-5 -10-15 -20-25 hotels 0-2 sterren hotels 3 sterren hotels 4-5 sterren totaal overnachtingen aantal bedden bedbezetting kamerprijs (2-persoonskamer) bron: CBS/O+S De driesterrenhotels, die 29% van de beddencapaciteit in Amsterdam bieden, kampen ondanks de verlaagde prijzen met een dalend aantal gasten en een lagere bedbezetting. In 2009 is het aantal gasten hier voor het tweede achtereenvolgende jaar gedaald (-3%), vooral door de afname van Britten en Nederlanders. De gasten bleven wel opvallend langer (1,97 nachten) dan in 2008 (1,90), waardoor het aantal overnachtingen in dit segment is gestabiliseerd op 2,8 miljoen (32% van alle overnachtingen in Amsterdam). Maar omdat de hotelcapaciteit van de driesterrenhotels is toegenomen is de bedbezettingsgraad iets gedaald (van 65% in 2008 naar 61% in 2009). De prijs voor een tweepersoonskamer in een driesterrenhotel daalde in de periode 2008-2009 met gemiddeld 10%, relatief minder vergeleken met de luxe accommodaties. 20 19 Bron: O+S enquête onder 189 Amsterdamse hotels, voorjaar 2010. 20 Bron: enquête O+S onder 189 Amsterdamse hotels, voorjaar 2010. 33
Budgetaccommodaties (0-2 sterren) - een iets kleiner marktsegment dan de driesterrenhotels (27% van alle bedden) hebben in 2009 de grootste tegenslag gekregen als gevolg van de toeristische daling en de prijsconcurrentie met de andere hotelsegmenten. Het aantal overnachtingen in budgetaccommodaties is in de periode 2008-2009 met 10% afgenomen. Budgetaccommodaties zijn populair onder Nederlanders en Britten maar ook andere Europese toeristen, als Fransen, Duitsers, Italianen en Spanjaarden. De afname in 2009 is voor een deel aan de algemene afname van het aantal Britten, Spanjaarden en Italianen in Amsterdam toe te schrijven en is te zien vooral in hotels met minder dan twee sterren. De gemiddelde bedbezetting lag in 2009 op 58% iets onder het niveau van 2008 (60%). De prijs voor een tweepersoonskamer is verlaagd met gemiddeld 10%. 21 3.6 Minder zeecruises in 2009 22 Naast de hotellerie kampte ook de cruisesector in 2009 met de negatieve gevolgen van de economische crisis. Dit valt vooral op omdat één jaar eerder de cruisesector een spectaculaire opmars maakte: het aantal cruiseschippassagiers dat Amsterdam in 2008 aandeed, bereikte een record van 227.600, ruim de helft meer dan in 2007. In 2009 nam dit aantal af tot 181.300 passagiers (-20%). Het aantal schepen is in de periode 2008-2009 afgenomen van 117 naar 93 (-21%). De drukste maanden in 2009 waren mei, juni en augustus, toen er per maand meer dan 40.000 passagiers aankwamen. De meeste passagiers zijn Duitsers (18%), Britten (16%), Amerikanen (14%) of Italianen (12%). Van de 93 cruiseschepen in 2009 waren er 54 zogenaamde transit calls, die Amsterdam als tussenhaven gebruikten. Een gemiddelde transit call levert Amsterdam en de regio naar schatting 365.000 op, waaronder het havengeld, bevoorrading van het schip en de uitgaven van de passagiers aan horeca, taxi s en souvenirs vallen. De overige 39 schepen waren de zogenaamde turn arounds, waarbij de vaart begon en eindigde in Amsterdam. Naar schatting levert een gemiddelde turn around 610.000 op. 23 21 Bron: enquête O+S onder 189 Amsterdamse hotels, voorjaar 2010. 22 Deze paragraaf is gebaseerd op de gegevens van Passenger Terminal Amsterdam (PTA). 23 Bron: Economische betekenis cruise- en ferryvaart in het Noordzeekanaalgebied 2008. ZKA Consultants & Planners 34
Figuur 3.6 Zeecruiseschepen en passagiers in Amsterdam, 2005-2009 250 200 150 100 50 0 2005 2006 2007 2008 2009 zeecruieseschepen passagiers (x1.000) bron: PTA 3.7 Stagnatie banengroei in toeristische sector 24 Met in totaal 49.400 banen op 1 januari 2010 stagneert de werkgelegenheidsgroei in de toeristische sector in Amsterdam (-0,2% ten opzichte van stand op 1 januari 2009). Het aantal grote banen (12 uur en meer per week) is met 1% gedaald tot 36.700. Het aantal kleine banen (minder dan 12 uur per week) is wel licht toegenomen (+2%), maar minder dan vorig jaar (+5%). Werkgelegenheid reageert meestal met enige vertraging op de economische veranderingen, maar bij de toeristische sector is vaak een heftigere reactie te zien dan bij andere sectoren. 25 Door de afname van het aantal toeristen in 2008, laag consumentenvertrouwen en minder bestedingen in de horeca is ook de horecaomzet in 2009 gedaald en worden ondernemers voorzichtiger met het aannemen van nieuw personeel. 26 Het aantal grote banen is vooral gedaald bij de reisorganisaties (-9%), logiesbedrijven (- 5%) en personenvervoer (-5%). Hier valt de banenafname bij logiesbedrijven (hotels, pensions, campings) op, gezien de toegenomen hotelcapaciteit. Wel is het aantal kleine banen in deze sector licht toegenomen (+2%). 24 Tot de toeristische sector worden de volgende branches gerekend: horeca, cultuur en recreatie (o.a. musea, amusement), personenvervoer (o.a. taxi), reisbureaus, detailhandel in souvenirs e.d. Het toerisme heeft een onmiskenbaar stimulerend effect op het aantal banen in deze branches, hoewel ze niet altijd direct door het toerisme tot stand zijn gekomen. 25 Het totale aantal banen in de stad is in dezelfde periode met 3% toegenomen. Bron: O+S. 26 In 2009 daalde de totale horecaomzet in Nederland met 4,75% ten opzichte van 2008. In het vierde kwartaal van 2009 was de daling echter iets minder -3,5%. Grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag) werden zwaarder getroffen door de omzetdaling (-5,1% in het vierde kwartaal 2009). Bron: Koninklijke Horeca Nederland/ Horecabarometer, Synovate in opdracht van Bedrijfschap Horeca en Catering. 35
Figuur 3.7 Grote en kleine banen in toeristische bedrijfstakken, Amsterdam 1 januari 2000-2010 26.000 24.000 22.000 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 logies horeca* personenvervoer cultuur en recreatie overig** * exclusief logies ** reisorganisaties, toeristische goederen 3.8 Minder zakelijke overnachtingen ondanks toename congressen De lichte toename van het aantal hotelovernachtingen in 2009 was uitsluitend te danken aan recreatief toerisme, want het aantal overnachtingen met een zakelijke reden is in de periode 2008-2009 met 8% gedaald tot 3,0 miljoen (-261.000). Ook is het aandeel zakelijke overnachtingen in het totaal gedaald van 40% naar 35% (landelijk van 48% naar 45%). Dit kan verklaard worden door de vertraagde reactie van de zakelijke markt op de wereldwijde conjunctuurveranderingen. De daling heeft in Amsterdam alleen hotels in het budget- en het middensegment getroffen. Het luxe segment (4-5 sterren) waar overigens 60% van alle zakelijke overnachtingen plaatsvindt heeft een stijging van 6% geboekt (bij 5 sterren hotels zelfs +22%). De drukste maanden voor zakelijk bezoek in 2009 waren juni en september. Over het algemeen is 14% van de zakelijke hotelovernachtingen verbonden aan internationale zakelijke bijeenkomsten. 27 Het aantal van dergelijke bijenkomsten in Amsterdam is in de periode 2008-2009 ook afgenomen (- 21%) tot 515. Tegelijkertijd is het aantal grootschalige (300 deelnemers of meer) internationale congressen in 27 Dit zijn bijenkomsten, die minimal twee dagen duren en minimaal 40 deelnemers tellen, waarvan een derde uit het buitenland. Bron: ATCB. 36
Amsterdam toegenomen van 103 in 2008 naar 126 in 2009. 28 Ook is het aantal kleinere congressen (minimaal 50 deelnemers) van 89 naar 98 toegenomen. 29 3.9 Populairste musea en attracties minder druk De populairste Amsterdamse musea en attracties zagen in 2009 een forse afname van het aantal bezoekers. Vooral valt op dat attracties en musea die jaarlijks meer dan één miljoen bezoekers trekken, in 2009 minder werden bezocht: rondvaarten (-9%), Amsterdam ArenA (-8%), het Van Goghmuseum (-2%) en Artis (-2%). In totaal nam het aantal museumbezoekers in 2009 met 3,5% toe vergeleken met 2008, terwijl het aantal bezoekers aan attracties met 6,1% afnam. De toename van het museumbezoek komt voor een deel door de opening van het nieuwe gebouw van de Hermitage, maar ook door musea als het Fotografiemuseum Amsterdam (+52%), De Oude Kerk (+31%) en het Amsterdams Historisch Museum (+11%). Van de attracties hadden vooral de rondvaarten het minder druk in 2009 (zie tabel 3.8). 30 Tabel 3.8 Bezoekers (x1.000) aan de meest bezochte musea en attractiepunten in Amsterdam, 2009 2009 verandering t.o.v. 2008 (%) Rondvaarten 2.811-9 Amsterdam ArenA 1.632-8 Van Goghmuseum 1.451-2 Artis en Aquarium 1.208-2 Anne Frankhuis 986-1 Rijksmuseum 876-10 Holland Casino Amsterdam 860-9 Hermitage* 630 Diamantslijperijen van DFA 554-11 Madame Tussauds Amsterdam 554 5 *) Opening Grote Hermitage 20 juni 2009. bron: musea/atcb 3.10 Afname toerisme in de Metropoolregio Vanaf 2009 treedt Amsterdam samen met de regio internationaal als één toeristisch product naar buiten om onder andere het bezoek van buitenlandse toeristen te stimuleren. 31 Naast 8,6 miljoen hotelovernachtingen in Amsterdam vinden nog 2,9 miljoen overnachtingen in de andere gemeenten van de Metropool plaats, waarvan 1,7 miljoen in de gemeenten rondom Amsterdam (Amstel-Meerlanden en Waterland samen). Het effect van de samenwerking is pas over een aantal jaren te beoordelen, maar in 2009 ging het 28 Bron: Union of International Associations (UIA). UIA registreert congressen met minimaal 300 deelnemers, waarvan minimaal 40% uit andere landen komt. Het aantal vertegenwoordigde landen moet minimaal vier zijn en het congres moet minstens drie dagen duren. 29 Bron: International Congress and Convention Association (ICCA). ICCA registreert congressen die zjin georganiseerd op een reguliere basis (dus éénmalige bijeenkomsten worden niet meegeteld), tellen minimaal 50 deeldemers uit minimaal drie landen. 30 Bron: ATCB. 31 Dit werd in 2008 vastgelegd in het Toeristisch Actieplan Metropoolregio Amsterdam (TAMA). 37
minder goed met het toerisme in de regio, overigens net als in heel Nederland (-3%). Het aantal overnachtingen is in alle deelgebieden van de Metropool gedaald, behalve in Amsterdam (+3%) en Flevoland (+9%). In de gebieden rondom Amsterdam nam het toerisme met 8% af (zie kaart 3.9). Kaart 3.9 Hotelgasten per COROP-gebied in Metropoolregio Amsterdam, 2009 Groei hotelovernachtingen in de periode 2008-2009 groei daling Aantal hotelovernachtingen in 2009 minder dan 250.000 250.000 tot 1.000.000 1.000.000 tot 5.000.000 meer dan 5.000.000 IJmond -8% Zaanstreek -19% Waterland -8% Agglomeratie Haarlem -2% AMSTERDAM +3% Flevoland +9% Amstel-Meerlanden -8% Het Gooi en Vechtstreek -16% bron: CBS/ bewerking O+S Opmerkelijk is dat vooral Nederlanders dit gebied in 2009 links lieten liggen (-13%). In de andere gebieden nam vooral het buitenlandse toerisme af. Ook verbleven gasten in de regionale hotels minder lang dan in 2008. 38
4 Bijlage 1 Tabel 4.1 Hotels naar stadsdeel (indeling 2008) en sterklasse, 1 juli 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Centrum 110 53 46 22 7 238 Westpoort 1 1 Westerpark 1 1 2 Oud-West 4 4 13 3 1 25 Zeeburg 3 1 4 Bos en lommer 1 1 De Baarsjes Amsterdam-Noord 2 2 2 6 Geuzenveld-Slotermeer 1 1 2 Osdorp 1 1 2 Slotervaart 2 3 5 Zuidoost 2 2 Oost-Watergraafsmeer 1 3 3 7 Oud Zuid 16 18 21 9 3 67 Zuideramstel 2 2 1 3 8 totaal 140 77 93 49 11 370 Tabel 4.2 Hotelkamers naar stadsdeel (indeling 2008) en sterklasse, 1 juli 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Centrum 1.925 1.150 2.963 3.053 1.488 10.579 Westpoort.. 180.. 180 Westerpark.. x x. 186 Oud-West 220 64 481 333 392 1.490 Zeeburg 215.. x. 623 Bos en Lommer... x. x De Baarsjes Amsterdam-Noord 11. 243 307. 561 Geuzenveld-Slotermeer x.. x. 245 Osdorp x. x.. 183 Slotervaart.. 306 668. 974 Zuidoost.. 266.. 266 Oost-Watergraafsmeer x. 986 604. 1.599 Oud-Zuid 308 472 956 829 694 3.259 Zuideramstel 250 47 x 1.087. 1.415 totaal 3.025 1.733 6.708 7.708 2.574 21.748 39
Tabel 4.3 Hotelbedden naar stadsdeel (indeling 2008) en sterklasse, 1 juli 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Centrum 5.849 2.513 6.095 6.025 2.955 23.437 Westpoort.. 380.. 380 Westerpark.. x x. 386 Oud-West 775 121 975 663 998 3.532 Zeeburg 752.. x. 1.568 Bos en lommer... x. x De Baarsjes Amsterdam-Noord 20. 494 616. 1.130 Geuzenveld-Slotermeer x.. x. 555 Osdorp x. x.. 434 Slotervaart.. 659 1.360. 2.019 Zuidoost.. 544.. 544 Oost-Watergraafsmeer x. 2.051 1.237. 3.307 Oud Zuid 765 1.187 1.917 1.636 1.386 6.891 Zuideramstel 500 95 x 2.418. 3.075 totaal 8.924 3.916 13.809 15.704 5.339 47.692 Tabel 4.4 Hotels naar sterrenklasse per subregio, Metropoolregio Amsterdam 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Almere 2 2 1 5 Amstel-Meerlanden 5 1 8 16 1 31 Gooi en Vechtstreek 3 3 6 7 19 agglomeratie Haarlem 25 12 11 9 57 IJmond 8 3 6 5 22 Waterland 18 7 9 3 37 Zaanstreek 4 1 4 1 10 regio totaal 63 29 46 42 1 181 Amsterdam 140 77 93 49 11 370 totaal Metropool 203 106 139 91 12 551 Tabel 4.5 Hotelkamers naar sterrenklasse per subregio, Metropoolregio Amsterdam 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Almere 17 181 117 315 Amstel-Meerlanden 295 230 906 3.343 x 5.053 Gooi en Vechtstreek 45 50 186 488 769 agglomeratie Haarlem 214 190 176 984 1.564 IJmond 130 43 200 374 747 Waterland 152 156 240 234 782 Zaanstreek 82 6 109 159 356 regio totaal 918 692 1.998 5.699 279 9.586 Amsterdam 3.025 1.733 6.708 7.708 2.574 21.748 totaal Metropool 3.943 2.425 8.706 13.407 2.853 31.334 40
Tabel 4.6 Hotelbedden naar sterrenklasse per subregio, Metropoolregio Amsterdam 2010 0-1 ster 2 sterren 3 sterren 4 sterren 5 sterren totaal Almere 33 366 240 639 Amstel-Meerlanden 753 460 1.673 6.550 x 10.003 Gooi en Vechtstreek 79 101 367 1.019 1.566 agglomeratie Haarlem 505 385 365 2.070 3.325 IJmond 390 77 385 831 1.683 Waterland 335 320 501 478 1.634 Zaanstreek 246 11 218 318 793 regio totaal 2.308 1.387 3.875 11.506 567 19.643 Amsterdam 8.924 3.916 13.809 15.704 5.339 47.692 totaal Metropool 11.232 5.303 17.684 27.210 5.906 67.335 41
42
5 Bijlage 2 Jaarlijkse enquête Gastenaccommodaties 2010 Voor Hotels, Campings, Appartementen, Botels, Hostels en Tehuizen. De vragen hieronder hebben betrekking op de huidige situatie van uw accommodatie (voorjaar 2010). 1. Zou u onderstaande gegevens willen controleren en indien nodig aanpassen? 1. Politie codenummer «PREG» Wijzingen en aanvullingen 2. Naam bedrijf «HOTNAAM» 3. Adres «STRAAT» «HUISID» 4. Postcode en plaats «POSTCODE» «PLAATS» 5. Algemeen telefoonnummer «TELEFOON» 6. Algemeen faxnummer «FAX» 7. Algemeen e-mailadres «EMAIL» 8. Website (zonder www.) «WEBSITE» 9. Contactpersoon 10. Aantal sterren volgens Beneluxclassificatie 11. Aantal sterren volgens Ned.Hotel Classificatie «BCSTER» «NHC» 2. Zou u onderstaande tabel op basis van de huidige situatie volledig willen invullen? aantal ruimten (kamers, appartementen, slaapzalen, -ruimten in woonboten *) aantal slaapplaatsen (exclusief bijzetbedden) 1-persoons x 1= 2-persoons ** x 2= 3-persoons x 3= 4 of meer-persoons Totalen Kampeerplekken * voor zover appartementen/woonboten eigendom zijn en per dag of week worden verhuurd ** zowel met 1 tweepersoonsbed als met 2 losse bedden 43
Uw accommodatie in 2009 De vragen hieronder hebben betrekking op de situatie in 2009. 3. Wat was de gemiddelde prijs voor 1- en/of 2-persoonskamer (inclusief ontbijt, service en b.t.w.) over 2009 in uw accommodatie? a. 1-persoonskamer b. 2-persoonskamer 4. Wat was in 2009 uw gemiddelde kamerbezetting? % (gemiddeld percentage verhuurde kamers / units) 5. Kunt u aangeven hoe in 2009 het bezoek aan uw bedrijf was samengesteld? zakelijk bezoek % recreatief bezoek % 6. Is deze vestiging in 2009 van eigenaar veranderd? ja nee 7. Hoeveel dagen was uw accommodatie in 2009 gesloten? dagen 8. Via welke kanalen werden in 2009 de boekingen voor uw accommodatie gedaan? (zonodig schatten, svp gehele percentages en geen kanalen samenvoegen) percentage reserveringssystemen % VVV % touroperators % rechtstreeks via telefoon, fax % rechtstreeks via internet % walk-in % anders, namelijk % totaal 100% 9 Is het aantal hotelgasten in uw accommodatie in 2009 afgenomen in vergelijking met 2008? ja nee, ga door naar vraag 11 weet niet, ga door naar vraag 11 44
10 Wat is er volgens u de reden dat het aantal hotelgasten in uw bedrijf in 2009 is afgenomen? 11 Zijn de kamerprijzen in uw accommodatie verlaagd ten opzichte van de kamerprijzen van 2008? 12 Eventuele opmerkingen: X 45