(Echt)scheiding en internationaal privaatrecht mr. dr. A.R. van Maas de Bie 5e gewijzigde druk S d u U itg ev ers D e n H aag, 2014
Inhoudsopgave Voorwoord / 11 Afkortingenlijst / 17 i ï.i 1.2 1. 2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.3.1 1.2.3.2 1.2.3.3 1.2.3.4 1.2.3.5 1. 2. 3.6 1. 2. 3.7 1. 2. 3.8 1.2.3.9 1.2.3.10 1.2.4 De rechtsmacht van de Nederlandse rechter in internationale scheidingszaken / 21 Algemene opm erkingen / 21 Echtscheiding, scheiding van tafel en bed o f nietigverklaring van het huwelijk: rechterlijke bevoegdheid onder Brussel Ilbis / 23 Inleidende opm erkingen / 23 Brussel IIbis en art. 4 Rv / 24 De hoofdregels van Brussel Ilbis: art. 3 lid 1 onder a en onder b nader beschouwd / 25 Algemeen / 25 Het begrip gewone verblijfplaats / 26 Het peilen van de gewone verblijfplaats in de tijd / 27 De echtgenoten hebben allebei gewone verblijfplaats in dezelfde lidstaat / 28 De echtgenoten hadden allebei hun laatste gewone verblijfplaats in dezelfde lidstaat en één van de echtgenoten bevindt zich daar nog / 28 De verwerende echtgenoot heeft gewone verblijfplaats in de lidstaat waar de verzoekende echtgenoot wenst te procederen / 28 Een van de echtgenoten heeft gewone verblijfplaats in de lidstaat waar de scheidingsprocedure w ordt gestart en er is sprake van een gemeenschappelijk verzoek / 28 De verzoekende echtgenoot heeft gewone verblijfplaats in de lidstaat waar w ordt geprocedeerd én verblijft daar sedert ten m inste een jaar onm iddellijk voorafgaand aan het verzoek / 29 De verzoekende echtgenoot heeft gewone verblijfplaats in de lidstaat waar w ordt geprocedeerd én verblijft daar sedert ten m inste zes m aanden onm iddellijk voorafgaand aan het verzoek, terwijl de verzoekende echtgenoot bovendien onderdaan van deze lidstaat is o f in het geval van het Verenigd K oninkrijk o f Ierland daar zijn dom icile heeft / 29 De echtgenoten zijn beide onderdaan van de lidstaat waarin de scheidingsprocedure w ordt gevoerd / 31 Tegenvorderingen / 31 5
INH O U D SO I'G AV i: 1.2.5 V an scheiding van tafel en bed tot echtscheiding: bevoegdheid tot om zetting / 31 1.2.6 Exclusieve aard van de in art. 3 tot en m et 5 opgenom en bevoegdheidsregels / 32 1.2.7 Spoedeisende gevallen / 32 1.2.8 Relatieve bevoegdheid / 32 1.2.9 Toetsing van de bevoegdheid / 33 1.2.10 V erstekzaken / 34 1.2.11 L itispendentie en connexiteit / 34 1.3 Internationale scheidingszaken in het perspectief van art. 4 Rv / 35 1.3.1 Algemeen / 35 1.3.2 Ruim er m aterieel toepassingsgebied dan Brussel Ilbis / 36 1.3.3 Art. 4 lid 1 en lid 4 Rv: koppeling aan de bevoegdheidsgronden van Brussel Ilbis / 36 1.3.4 Art. 4 lid 2 en lid 3 Rv: voorlopige en bew arende m aatregelen én nevenvoorzieningen in het kader van scheidingszaken / 38 1.3.5 Exceptie van onbevoegdheid (art. 11 Rv), litispendentie (art. 12 Rv) en connexiteit / 38 1.3.6 Interregionaal geharrew ar : het K oninkrijk der N ederlanden / 39 1.4 A lim entatie in de A lim entatie-v o, de EEX-Vo, het EVEX en Rv / 39 1.4.1 Algemeen, afbakening van de verdragen en verordeningen tot elkaar / 39 1.4.2 De A lim entatie-v o / 41 1.4.2.1 Art. 4 A lim entatie-v o: forum keuze / 41 1.4.2.2 Art. 5 Alim entatie: verschijning schept internationale bevoegdheid / 42 1.4.2.3 Art. 3 Alim entatie-vo: de hoofdregel van de EEX-Vo / 43 1.4.2.4 Art. 6 A lim entatie-v o: subsidiaire bevoegdheid voor gerecht gem eenschappelijke nationaliteit / 44 1.4.2.5 Art. 7 Alim entatie-v o: forum necessitatis / 44 1.4.2.6 Art. 8 A lim entatie-v o: beperking rechtsm acht bij wijzigingsverzoek alim entatie / 45 1.4.2.7 Art. 14 Alim entatie-vo: alim entatie als voorlopige voorziening / 45 1.4.2.8 Am btshalve toetsing rechtsm acht / 46 1.4.2.9 Litispendentie, aanhangigheid en ontvankelijkheid / 46 1.4.3 E E X -V o /48 1.4.3.1 A lg e m e e n /48 1.4.3.2 Forum keuze krachtens art. 23 EEX-Vo / 48 1.4.3.3 Art. 24 EEX-Vo: verschijning schept internationale bevoegdheid / 49 1.4.3.4 Art. 2: de hoofdregel van de EEX-Vo, forum rei / 49 1.4.3.5 Art. 5 sub 2 EEX-Vo: alternatief forum voor de hoofdregel van art. 2 E E X -V o /51 1.4.3.6 Alim entatie als voorlopige voorziening: art. 31 EEX-Vo / 53 6
I N H O U n S O I H i A V I - 1.5 A lim entatie en internationale bevoegdheid in het com m une IPR / 53 1.5.1 Algemeen / 53 1.5.2 Internationale alim entatiezaken in het kader van een scheidingsprocedure / 54 1.5.3 Internationale alim entatiezaken buiten het kader van een scheidingsprocedure / 56 1.6 Huw elijksgoederenrecht en internationale bevoegdheid / 57 1.6.1 EEX-Vo, EVEX en het huwelijksgoederenrecht / 57 1.6.2 Nederlands-Belgisch Executieverdrag 1925 / 59 1.6.3 Internationale bevoegdheid van de N ederlandse rechter voor huwelijksverm ogensrechtelijke geschillen in het com m une IPR / 60 1.6.3.1 Algemeen / 60 1.6.3.2 H uw elijksverm ogensrechtelijke issues onder de rechtsm achtregeling van art. 1 t/m art. 14 Rv / 60 1.7 Gezag en om gang bij echtscheiding en internationale bevoegdheid / 64 1.7.1 Algemeen / 64 1.7.2 Brussel Ilbis / 65 1.7.3 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1996 / 72 1.7.4 Het Haags K inderbescherm ingsverdrag 1961 / 73 1.7.5 De rechtsm achtregeling in art. 1 t/m art. 14 Rv / 75 2 Het in Nederland voor internationale echtscheidingen geldende conflictenrecht / 79 2.1 Algemene opm erkingen / 79 2.2 Scheiding en conflictenrecht / 79 2.2.1 Art. 10:56 B W / 79 2.2.2 Europese ontwikkelingen / 83 2.2.2.1 Echtscheidings-Vo / 83 2.3 Alim entatie en conflictenrecht / 86 2.3.1 Algemene opm erkingen / 86 2.3.2 De Alim entatie-v o en het Haags A lim entatie Protocol 2007 / 87 2.3.3 Het Haags Kinderalim entatieverdrag 1956 / 92 2.3.4 Het Haags A lim entatieverdrag 1973 / 94 2.4 Huw elijksverm ogensrecht en conflictenrecht / 100 2.4.1 Inleiding / 100 2.4.2 Rechtsbronnen / 101 2.4.3 Het Haags Huwelijksgevolgenverdrag 1905 / 102 2.4.4 Het Haags Huw elijksverm ogensverdrag 1978 / 103 2.4.5 C om m une conflictenrecht ( Chelouche/Van Leer) / 113 2.4.6 Art. 42 t/m 53 Boek 10 BW / 120 2.4.7 Europese ontwikkelingen / 120 2.4.8 Pensioenverrekening en pensioenverevening / 121 7
INHOUD so p t; AVI; 2.5 Gezagsvoorziening en conflictenrecht / 123 2.5.1 Algemeen / 123 2.5.2 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1996 (HKV 1996) / 123 2.5.3 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1961 (HKV 1961) / 124 3 Erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse beslissingen in scheidingszaken / 127 3.1 Algemene opm erkingen /1 2 7 3.2 Erkenning van buitenlandse scheidingen in N ederland / 127 3.2.1 Relevante regelgeving / 127 3.2.2 De erkenningsregeling van Brussel Ilbis in vogelvlucht / 129 3.2.3 De erkenningsregeling van het CIEC-V erdrag in vogelvlucht / 133 3.2.4 De erkenningsregeling van het Haags V erdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed in vogelvlucht / 136 3.2.5 Erkenning volgens het Nederlands-Belgisch Bevoegheids- en Executieverdrag / 140 3.2.6 Erkenning volgens het N ederlands-italiaans Executieverdrag / 141 3.2.7 Erkenning volgens Boek 10 BW / 141 3.2.8 Erkenning volgens de W et conflictenrecht echtscheiding / 146 3.3 Erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse alim entatiebeslissingen in N ederland / 150 3.3.1 Relevante regelgeving / 150 3.3.2 Erkenning en tenuitvoerlegging van alim entatiebeslissingen in N ederland onder de Alim entatie-vo / 152 3.3.3 Erkenning en tenuitvoerlegging van alim entatiebeslissingen in N ederland onder de EEX-Vo en het EVEX / 159 3.3.4 Erkenning en tenuitvoerlegging van alim entatiebeslissingen in N ederland onder de EET-Vo / 162 3.3.5 Erkenning en tenuitvoerlegging van alim entatiebeslissingen in N ederland onder de EBB-Vo / 164 3.3.6 Erkenning en tenuitvoerlegging van alim entatiebeslissingen in N ederland onder het HEX 1973 / 166 3.3.7 Erkenning en tenuitvoerlegging van kinderalim entatiebeslissingen in N ederland onder HEX 1958 / 173 3.3.8 Verhaal in het buitenland van uitkeringen tot o nderhoud (het V erdrag van New York) / 176 3.4 Erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op huwelijksverm ogensrechtelijk terrein in N ederland / 177 3.4.1 Relevante regelgeving / 177 3.5 Erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse gezagsvoorzieningen in Nederland / 177 3.5.1 Relevante regelgeving / 177 8
ln H O U l ïs O l CiAVK 3.5.2 Brussel IIbis / 178 3.5.3 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1996 / 180 3.5.4 Erkenning en tenuitvoerlegging in geval van kinderontvoering / 181 3.5.5 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1996 (vervolg) / 183 3.5.6 Het Haags Kinderbescherm ingsverdrag 1961 / 184 Literatuur / 185 Trefwoordenregister / 193 Jurisprudentieregister / 195 Artikelsgewijs register / 199 9