Programmabegroting 2015 Recreatieschap Midden-Delfland

Programmabegroting 2015 Recreatieschap Midden-Delfland Opgesteld door : G.Z-H Datum : Mei 2014 Documentnummer : PZH 2014-467777628

Inhoudsopgave 1. BESTUURLIJKE SAMENVATTING... 4 2. LEESWIJZER... 4 3. GRONDSLAGEN EN KADERS BEGROTING... 5 3.1 OPBOUW BEGROTING... 5 3.2 INDEXERING... 5 3.3 BEGROTINGSRICHTLIJNEN... 5 4. PROGRAMMAPLAN... 7 4.1 PROGRAMMA 1 BESTUURLIJKE AANGELEGENHEDEN... 7 4.1.1 Wat willen we bereiken?... 7 4.1.2 Wat gaan we daarvoor doen?... 7 4.1.2.1 Product bestuursproducten... 7 4.1.2.2 Product juridische ondersteuning en advisering... 7 4.1.2.3 Product financiën... 7 4.1.3 Wat gaat het kosten?... 8 4.2 PROGRAMMA 2 BEHEER, ONDERHOUD EN EXPLOITATIE GEBIEDEN... 9 4.2.1 Wat willen we bereiken?... 9 4.2.2 Wat gaan we daarvoor doen?... 9 4.2.2.1 Product gebiedsbeheer... 9 4.2.2.2 Product grondzaken en exploitaties... 9 4.2.2.3 Product regelgeving & handhaving... 10 4.2.2.4 Product communicatie... 10 4.2.3 Wat gaat het kosten?... 11 4.3 PROGRAMMA 3 ONTWIKKELING... 12 4.3.1 Wat willen we bereiken?... 12 4.3.2 Wat gaan we daarvoor doen?... 12 4.3.2.1 Product planvorming en gebiedsontwikkeling... 12 4.3.3 Wat gaat het kosten?... 13 4.4 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN... 14 5. PARAGRAFEN... 16 5.1 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN... 16 5.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICO S... 16 5.3 FINANCIERING... 18 5.4 BEDRIJFSVOERING... 19 5.5 GRONDBELEID... 20 6. EXPLOITATIEBEGROTING EN GEPROGNOSTICEERDE BALANS... 22 6.1 WAARDERINGSGRONDSLAGEN... 22 6.2 EXPLOITATIEBEGROTING 2015... 23 6.3 TOELICHTING OP DE EXPLOITATIEBEGROTING... 24 6.4 GEPROGNOSTICEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2015... 29 6.5 TOELICHTING OP DE GEPROGNOSTICEERDE BALANS... 29 6.5.1 Vaste activa... 29 6.5.2 Vlottende activa... 30 2

6.5.3 Vaste passiva... 30 7. MEERJARENRAMING... 34 BIJLAGE 1 RISICO S... 35 BIJLAGE 2 STAAT VAN RESERVES EN VOORZIENINGEN... 36 BIJLAGE 3 CONVERSIESTAAT 2015... 37 3

1. Bestuurlijke samenvatting In 2013 is het beleid van het schap herijkt. Deze herijking is doorgevoerd in de begroting 2014 van het schap en werkt door in de begroting van 2015. De jaren 2014 en 2015 staan in het teken van de uitvoering van het herijkte beleid. Dat wil zeggen dat de maatrege;en die in 2013 zijn vastgesteld in 2014 en 2015 in uitvoering worden gebracht. Dit gaat in overleg met de deelnemers van het schap. De begroting is opgesteld binnen de vastgestelde financiële kaders van het bestuur. Wat willen we bereiken? - Vanuit de bestuurlijke aangelegenheden worden het Dagelijks Bestuur en de Midden-Delflandraad ondersteund door middel van de beleidsstukken die financieel en juridisch zijn getoetst. Tevens wordt, ondersteuning geleverd aan het juridische en minnelijke traject ten behoeve van het uittreden van het Rijk uit het recreatieschap. - De natuur- en recreatiegebieden vallend binnen de gemeenschappelijke regeling zijn onderhouden conform het principe schoon, heel en veilig voor een optimaal gebruik door de bezoekers, waarbij de relatie met alle in het gebied aanwezige en potentiële contractanten zodanig is dat van weerszijden de gemaakte afspraken worden nageleefd. - Het bestuur wordt geadviseerd over mogelijke nieuwe ontwikkelingen passend binnen de doelstelling van de gemeenschappelijke regeling ten aanzien van de kosten, haalbaarheid en bijdrage aan het realiseren van de doelstellingen. Daarnaast wordt het bestuur geadviseerd over de mogelijkheden ten aanzien van vastgoedbeheer in nieuwe gebieden. 2. Leeswijzer Voor u ligt de programmabegroting 2015 en de meerjarenbegroting 2016 2019 van het recreatieschap Midden Delfland. De grondslagen en kaders voor deze begroting worden uiteengezet in hoofdstuk 3. Vervolgens zullen in hoofdstuk 4 per programma de 3 W-vragen aan de orde komen, namelijk Wat willen we bereiken?, Wat gaan we daarvoor doen? en Wat gaat dat kosten?. Hoofdstuk 5 zal daarna ingaan op de volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplichte en voor het schap relevante paragrafen, te weten: - Onderhoud kapitaalgoederen - Weerstandsvermogen en risico s - Financiering - Bedrijfsvoering - Grondbeleid De geprognosticeerde balans met toelichting en de exploitatiebegroting komen aan bod in hoofdstuk 6, gevolgd door de meerjarenraming in hoofdstuk 7. Ter informatie zijn de volgende bijlagen opgenomen: - Bijlage 1 Risico s - Bijlage 2 Staat van reserves en voorzieningen 4

3. Grondslagen en kaders begroting 3.1 Opbouw begroting Op voorliggende programmabegroting 2015 en de meerjarenraming 2016 2019 zijn de bepalingen uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) toegepast. De staat van lasten en baten is als volgt opgebouwd: 1. Gewone bedrijfsvoering 2. Kredieten 3. Resultaatbestemming Gewone bedrijfsvoering De gewone bedrijfsvoering bevat de exploitatielasten en baten van de reguliere activiteiten. Dit zijn de jaarlijks min of meer in gelijke vorm en omvang terugkerende activiteiten. Onder diverse lasten en baten zijn de exploitatieposten opgenomen die niet onder de gewone bedrijfsvoering vallen. Kredieten De kredieten hebben betrekking op uitgaven gerelateerd aan activiteiten die zorgen voor veranderingen in de natuur- en recreatiegebieden, zoals investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte. Deze uitgaven worden gedekt vanuit bijdragen derden (subsidies, bijdragen) en/of onttrekkingen aan de algemene of bestemmingsreserves. Resultaatbestemming Dit onderdeel omvat alle mutaties, stortingen en onttrekkingen, in de reserves. 3.2 Indexering De werkgroep verbetering financiële sturing gemeenschappelijke regelingen, die is ingesteld door de Kring van Gemeentesecretarissen Rotterdam-Rijnmond, gaat bij de bepaling van het indexeringspercentage voor gemeenschappelijke regelingen uit van de prijsmutatie van het Bruto Binnenlands Product (pbbp) opgenomen in de septembercirculaire: 1,75%. Als gevolg van correcties voor verschillen tussen begrote en werkelijke inflatie in voorgaande jaren komt het totale gecorrigeerde indexeringspercentage voor loon- en prijsmutaties voor 2015 uit op: 0,5%. 3.3 Deelnemersbijdrage De deelnemersbijdrage is conform de gemeenschappelijke regeling het resultaat van de som der lasten verminderd met de opbrengsten. De deelnemersbijdrage van de PZH wordt verhoogd met 5.759 i.v.m. overname van het beheer Zwetheul. De lasten zijn, in principe alleen daar waar mogelijk, geïndexeerd met het genoemde indexpercentage van 0,5%. Als voorbeeld worden kapitaalslasten niet geïndexeerd. De baten (opbrengsten) zijn uit oogpunt van het voorzichtigheidsprincipe niet geïndexeerd. Mede gelet op de economische ontwikkelingen is voorzichtigheid geboden. 3.4 Begrotingsrichtlijnen De deelnemersbijdrage is het resultaat van het totaal aan lasten minus de overige baten. Beleidswijzigingen kunnen positieve of negatieve gevolgen hebben voor de deelnemersbijdrage, afhankelijk van het soort wijziging. 5

Wanneer een batig saldo resulteert bij de jaarrekening zal het beleid ten aanzien van de resultaatbestemming en de deelnemersbijdrage worden gevolgd: - Dotatie aan de reserve groot onderhoud; - Reservering van middelen voor door het bestuur gewenste maar nog niet financieel afgedekte nieuwe investeringen; - Overige door het bestuur gewenste reserveringen; - Extra afschrijvingen van geactiveerde investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte; - Verlaging van de deelnemersbijdrage, mits er geen lopende ingroeiregeling meer is en voorgaande punten niet van toepassing zijn. Uitzondering hierop kunnen werkzaamheden uit meerjarige onderhoudsbestekken zijn die worden doorgeschoven in de tijd. Het is mogelijk dat een deel van het voordelige resultaat moet worden gereserveerd om deze in de resterende looptijd van het bestek nog uit te voeren onderhoudswerkzaamheden te dekken. Investeren, waarderen en afschrijven In 2010 heeft het bestuur de Kadernota Investeringen, Waarderingen en Afschrijvingen vastgesteld. Deze Kadernota bevat het beleid ten aanzien van het activeren en afschrijven van investeringen. Voorliggende begroting voldoet aan de beleidslijnen uitgezet in de kadernota en het BBV. Samengevat worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: - Investeringen met economisch nut boven 25.000 worden geactiveerd. Er wordt jaarlijks lineair afgeschreven op het actief gedurende de levensduur van het actief. - Investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte worden bij voorkeur niet geactiveerd maar komen direct ten laste van het resultaat. In voorkomende gevallen is de Midden-Delflandraad wel bevoegd te besluiten dergelijke investeringen te activeren. 6

4. Programmaplan De programmabegroting is opgebouwd uit de volgende onderdelen: - Programma 1 Bestuurlijke aangelegenheden - Programma 2 Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden - Programma 3 Ontwikkeling - Algemene dekkingsmiddelen In de navolgende paragrafen wordt ieder afzonderlijk onderdeel toegelicht. Hierbij zal per programma een toelichting gegeven worden op de 3 W-vragen; Wat willen we bereiken?, Wat gaan we daarvoor doen? en Wat gaat het kosten?. 4.1 Programma 1 Bestuurlijke aangelegenheden 4.1.1 Wat willen we bereiken? Vanuit de bestuurlijke aangelegenheden worden het Dagelijks en de Midden-Delflandraad ondersteund door middel van de beleidsstukken die financieel en juridisch zijn getoetst. 4.1.2 Wat gaan we daarvoor doen? De ondersteuning van het Dagelijks en de Midden-Delflandraad vindt plaats door het leveren van de volgende producten: 1. Bestuursproducten 2. Juridische ondersteuning en advisering 3. Financiën 4.1.2.1 Product bestuursproducten De bestuurlijke ondersteuning valt onder andere uiteen in: - voorbereiding, verslaglegging en afhandeling van de vergaderingen van het Dagelijks en de Midden- Delflandraad; - organiseren van representatieve en andere bijzondere gelegenheden voor het bestuur; - vertegenwoordigen van het bestuur dan wel ondersteunen en adviseren van bestuurders naar buiten toe (bijvoorbeeld ambtelijk overleg, bewonersavonden, perscontacten). - Ondersteuning ten behoeve van het juridische en minnelijke traject uittreding van het Rijk uit het recreatieschap. 4.1.2.2 Product juridische ondersteuning en advisering Dit product heeft betrekking op de algemene juridische advisering, het toepassen en evalueren van wet- en regelgeving relevant voor de gemeenschappelijke regeling en waar nodig het voorbereiden van specifieke regelgeving ten aanzien van het werkingsgebied van de gemeenschappelijke regeling. Bij deze werkzaamheden wordt het volgende uitgangspunt gehanteerd: regels voor wat er moet en mogelijkheden voor wat er kan. 4.1.2.3 Product financiën In het kader van de financiële ondersteuning zullen de volgende activiteiten worden uitgevoerd: 7

- verzorgen van de financiële administratie van de gemeenschappelijke regeling: tijdige en systematische vastlegging van baten, lasten en in- en uitgaande geldstromen; - structureel uitvoeren van de verbijzonderde interne controle gericht op getrouwheid en rechtmatigheid op financieel gebied, waarbij de nadruk ligt op inkoop en aanbestedingen, het betalingsverkeer en de volledigheid van huur- en erfpachtopbrengsten; - toetsen van alle bestuursvoorstellen ten aanzien van incidentele en/of structurele financiële consequenties; - opstellen van de planning & control producten: jaarstukken 2014, begroting 2016 en de voortgangsrapportage 2015; - begeleiden van de werkzaamheden van de accountant (interim controle, subsidiecontroles indien relevant, jaarrekeningcontrole). 4.1.3 Wat gaat het kosten? Programma 1. Bestuur Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Bestuursproducten 147.600 148.900 100.600 Juridische ondersteuning en advisering 126.900 27.100 98.200 Financiën 78.400 79.100 78.800 Totaal lasten 352.900 255.100 277.600 Baten Bestuursproducten 0 0 0 Juridische ondersteuning en advisering 0 0 0 Financiën 225.000 0 0 Totaal baten 225.000 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering -127.900-255.100-277.600 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten 0 0 0 Kredieten Lasten kredieten 0 0 25.000 Baten kredieten (bijdragen derden) 0 0 0 Saldo kredieten 0 0-25.000 Saldo voor resultaatbestemming -127.900-255.100-302.600 Resultaatbestemming Storting reserves 0 0 0 Onttrekking reserves 250.000 0 25.000 Saldo resultaatbestemming 250.000 0 25.000 Saldo na resultaatbestemming 122.100-255.100-277.600 8

4.2 Programma 2 Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden 4.2.1 Wat willen we bereiken? De natuur- en recreatiegebieden vallend binnen de gemeenschappelijke regeling zijn onderhouden conform het principe schoon, heel en veilig voor een optimaal gebruik door de bezoekers, waarbij de relatie met alle in het gebied aanwezige en potentiële contractanten zodanig is dat van weerszijden de gemaakte afspraken worden nageleefd. 4.2.2 Wat gaan we daarvoor doen? Het beheer, onderhoud en de exploitatie van de gebieden wordt gerealiseerd door middel van de volgende producten: 1. Gebiedsbeheer 2. Grondzaken en exploitaties 3. Regelgeving & handhaving 4. Communicatie 4.2.2.1 Product gebiedsbeheer Het product gebiedsbeheer bestaat uit de volgende (samenhangende) taken: - Werkvoorbereiding en directievoering ten aanzien van de werkzaamheden uitgevoerd door derden; - Visuele en technische inspecties; - Bijhouden beheerdata; - Gastheerschap; - Afhandeling van klachten en meldingen; - Storingsdiensten (24/7) inzake het melden en afhandelen van calamiteiten. - Begeleiden van externe projecten, zoals Nieuwe Westelijke Oeververbinding en Leiding over Noord Om de kwaliteit van de recreatieve voorzieningen te handhaven en waar nodig te verbeteren, wordt gebruik gemaakt van de vakdeskundigheid, gebiedskennis en het externe netwerk met bezoekers, exploitanten en medebeheerders zoals gemeenten of waterschappen. Zoals in het herijkingstraject is aangegeven zullen de bezuinigingen uit de begroting 2014, deels behaald worden in 2014 en deels in 2015. Het gaat hierbij om extensiveringen, ombuigingen van doeltypen en verwijderen van specifieke objecten. 4.2.2.2 Product grondzaken en exploitaties De taken die binnen grondzaken en exploitaties worden uitgevoerd zijn: - Uitgifte - Portefeuille- en relatiebeheer Uitgifte heeft betrekking op de uitgifte van grond en opstallen door verkoop of door het vestigen van zakelijke rechten zoals erfpacht of opstal. Uitgifte is met name ten behoeve van recreatieve en maatschappelijke functies en voor infrastructurele werken. Hierbij is het kennen en benutten van marktkansen en de professionele inzet van de grondbeleidsinstrumenten van groot belang. Tot deze taak behoren ook de uitgifte van jacht- en visrechten. Onder portefeuille- en relatiebeheer valt het contractbeheer van bestaande exploitaties (met name erfpacht en verhuur). Belangrijke onderdelen van deze taak zijn het relatiemanagement, de inning van erfpacht en huur, 9

indexering, herziening en beëindiging van contracten alsmede de doorbelasting van heffingen en belastingen. Daarnaast wordt binnen deze taak de bestaande grond en vastgoedportefeuille bewaakt, waaronder de aansturing van verzekeringen en eigenaaronderhoud voor opstallen. 4.2.2.3 Product regelgeving & handhaving Regelgeving & handhaving bestaat uit de volgende onderdelen: - Vergunningen en toestemmingen - Toezicht en handhaving De natuur- en recreatiegebieden zijn vrij toegankelijk. Dit betekent niet dat alles altijd mag en kan. Uit het oogpunt van doelstellingen van de gemeenschappelijke regeling en de openbare orde en veiligheid is daarom voor een aantal activiteiten een vergunning, ontheffing of toestemming nodig. De beoordeling en afhandeling van de aanvragen vindt binnen dit product plaats. Binnen het product Toezicht en Handhaving wordt invulling gegeven aan de onderdelen gastheerschap, handhaving en de regierol bij samenwerking. Indien één van deze onderdelen ontbreekt, is er geen sprake meer van het kwalitatief volwaardig product Toezicht en Handhaving. Tijdens de reguliere surveillances wordt inhoud gegeven aan gastheerschap en handhaving, al naar gelang de vraag, de problemen of ervaringen met het gebied. De focus op één van de twee onderdelen bepaalt op welke wijze de route door het gebied wordt gemaakt. De focus op gastheerschap betekent voornamelijk de drukke publiekslocaties opnemen in de route. Als de focus op handhaving ligt, worden bijvoorbeeld locaties waar veelvuldig afval gedumpt wordt of waar (hang)jongeren voor overlast zorgen in de route opgenomen. Naast de reguliere surveillance wordt er met surveillance opdrachten of in projectvorm gewerkt. Dit is bedoeld om, al dan niet in samenwerking met derden, extra aandacht aan een specifiek probleem te geven. Voor de projecten wordt ook invulling gegeven aan de regierol. Samenwerking komt meestal pas tot stand wanneer namens het recreatieschap (probleemeigenaar) inzet wordt geleverd op het maken van afspraken en op het na laten komen hiervan. Een deel van deze inzet gebeurt buiten het gebied in overlegstructuren, maar levert uiteindelijk wel extra handhavingcapaciteit van de partners in het gebied op. 4.2.2.4 Product communicatie De (potentiële) bezoekers en waar relevant het externe netwerk (zie gebiedsbeheer) worden geïnformeerd over de mogelijkheden, werkzaamheden en veranderingen in de natuur- en recreatiegebieden. De wijze waarop de informatie verstrekt wordt, is afhankelijk van de doelgroep maar zal wel zoveel mogelijk gebaseerd zijn op digitale & sociale media. Vanaf 2015 is in het kader van de bezuinigingsmaatregelen door de MDR besloten dat het promotieplatform Midden-Delfland zal ophouden met bestaan. Dit betekent onder andere dat de bijbehorende subsidieregeling komt te vervallen Kredieten In 2013 zijn een aantal kredieten on-hold gezet. De uitvoering van deze kredieten in 2015 is sterk afhankelijk van de vorderingen in voorbereiding en uitvoering in 2014. Als gevolg van deze afhankelijkheid zijn de te verwachten uitgaven op de kredieten, dekking uitgaven op de kredieten uit bijdragen derden en/of onttrekkingen aan reserves en de toelichting op de inhoudelijke activiteiten niet in deze begroting opgenomen. De kredieten waarvan de voorbereiding en uitvoering reeds in 2014 is gestart zijn wel in de begroting opgenomen. 10

4.2.3 Wat gaat het kosten? Programma 2. Beheer, onderhoud en Najaarsrapportage 2013 exploitatie gebieden Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Gebiedsbeheer 3.054.625 3.134.562 2.855.728 Economisch beheer 89.100 89.800 82.800 Communicatie 122.100 129.100 45.300 Regelgeving & Handhaving 272.200 274.600 261.300 Totaal lasten 3.538.025 3.628.062 3.245.128 Baten Gebiedsbeheer 10.100 110.000 10.200 Economisch beheer 368.300 371.600 370.000 Communicatie 0 11.500 0 Regelgeving & Handhaving 0 0 Totaal baten 378.400 493.100 380.200 Saldo gewone bedrijfsvoering -3.159.625-3.134.962-2.864.928 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 Diverse baten 101.516 0 0 Saldo diverse lasten en baten 101.516 0 0 Kredieten Lasten kredieten 271.224 0 21.120 Baten kredieten (bijdragen derden) 239.283 0 0 Saldo kredieten -31.941 0-21.120 Saldo voor resultaatbestemming -3.090.050-3.134.962-2.886.048 Resultaatbestemming Storting reserves 427.012 421.012 420.804 Onttrekking reserves 720.314 746.091 338.757 Saldo resultaatbestemming 293.302 325.079-82.047 Saldo na resultaatbestemming -2.796.748-2.809.883-2.968.095 11

Programma 3 Ontwikkeling 4.2.4 Wat willen we bereiken? Het bestuur wordt geadviseerd over mogelijke nieuwe ontwikkelingen passend binnen de doelstelling van de gemeenschappelijke regeling ten aanzien van de kosten, haalbaarheid en bijdrage aan het realiseren van de doelstellingen. Daarnaast wordt het bestuur geadviseerd over de mogelijkheden ten aanzien van vastgoedbeheer in nieuwe gebieden. 4.2.5 Wat gaan we daarvoor doen? 4.3.2.1 Product planvorming en gebiedsontwikkeling Het bestuur wordt inhoudelijk geadviseerd over in te nemen standpunten ten aanzien van initiatieven die de doelstelling van het schap raken. Er wordt inspraak geleverd op structuur-, streek- en bestemmingsplannen en initiatieven van derden. Gebiedsontwikkeling betreft de ontwikkeling van nieuwe gebieden, het herontwikkelen van bestaande gebieden en het toevoegen van nieuwe functies aan gebieden. De basis hiervoor kan zowel liggen in een schapsplan als in externe ontwikkelingen, zoals de aanleg van infrastructurele werken en in gewenste initiatieven vanuit de markt. Het bestuur wordt inhoudelijk geadviseerd over kosten, haalbaarheid en gewenste ontwikkelingrichting van plannen. Binnen dit programma valt ook de verwerving en het tijdelijk beheer in het kader van vastgoed. Voor nieuwe gebieden wordt via verwerving, erfpacht of huur een positie verkregen. Sprake kan zijn van strategische, anticiperende of reguliere verwerving. Voorafgaand aan de verwerving wordt een haalbaarheidsanalyse gemaakt. Zolang eigendommen (gronden en opstallen) niet uitgegeven zijn, worden deze tijdelijk beheerd via ingebruikgeving of een anti-kraak organisatie. Zoals in het herijkingstraject is aangegeven is in 2014 een adviseur nieuwe ontwikkelingen aan de slag gegaan. Het schap wil graag nieuwe verdienmogelijkheden aanboren. Wanneer deze gerealiseerd zijn, zal de begroting hierop aangepast worden. Kredieten In 2013 zijn een aantal kredieten on-hold gezet.. De uitvoering van deze kredieten in 2015 is sterk afhankelijk van de vorderingen in voorbereiding en uitvoering in 2014. Als gevolg van deze afhankelijkheid zijn de te verwachten uitgaven op de kredieten, dekking uitgaven op de kredieten uit bijdragen derden en/of onttrekkingen aan reserves en de toelichting op de inhoudelijke activiteiten niet in deze begroting opgenomen. De kredieten waarvan de voorbereiding en uitvoering reeds in 2014 is gestart zijn wel in de begroting opgenomen. 12

4.2.6 Wat gaat het kosten? Programma 3. Ontwikkeling Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Planvorming & gebiedsontwikkeling 256.100 258.500 206.000 Marketing & productontwikkeling 11.300 11.400 0 Totaal lasten 267.400 269.900 206.000 Baten Planvorming & gebiedsontwikkeling 0 0 0 Marketing & productontwikkeling 0 0 0 Totaal baten 0 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering -267.400-269.900-206.000 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten 0 0 0 Kredieten Lasten kredieten 2.677.117 12.000 2.109.875 Baten kredieten (bijdragen derden) 2.166.685 0 1.600.000 Saldo kredieten -510.432-12.000-509.875 Saldo voor resultaatbestemming -777.832-281.900-715.875 Resultaatbestemming Storting reserves 0 0 Onttrekking reserves 510.432 12.000 509.875 Saldo resultaatbestemming 510.432 12.000 509.875 Saldo na resultaatbestemming -267.400-269.900-206.000 13

4.3 Algemene dekkingsmiddelen Verdeling deelnemersbijdrage Aandeel in nadelig exploitatiesaldo Percentage Nog te ontvangen bijdrage a.g.v. uittreding Rijk 1.556.296 45,0% gemeente Westland 10.488 0,3% Provincie Zuid-Holland 609.488 17,6% gemeente Delft 301.864 8,7% gemeente Midden-Delfland 37.733 1,1% gemeente Maassluis 179.232 5,2% gemeente Schiedam 367.897 10,6% gemeente Vlaardingen 396.197 11,5% TOTAAL 3.459.195 14

Algemene dekkingsmiddelen Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Onvoorzien 10.200 10.300 7.500 Totaal lasten 10.200 10.300 7.500 Baten Deelnemersbijdrage 3.081.121 3.345.184 3.459.195 Totaal baten 3.081.121 3.345.184 3.459.195 taakstellende bezuiniging 215.134 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering 3.286.055 3.334.884 3.451.695 Diverse lasten en baten Diverse lasten 100.064 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten -100.064 0 0 Kredieten Lasten kredieten 0 0 0 Baten kredieten (bijdragen derden) 0 0 0 Saldo kredieten 0 0 0 Saldo voor resultaatbestemming 3.185.991 3.334.884 3.451.695 Resultaatbestemming Storting reserves 237.416 0 0 Onttrekking reserves 208.607 0 0 Saldo resultaatbestemming -28.809 0 0 Saldo na resultaatbestemming 3.157.182 3.334.884 3.451.695 15

5. Paragrafen 5.1 Onderhoud kapitaalgoederen Het duurzaam in stand houden van de kapitaalgoederen wordt gerealiseerd door het toepassen van het Terrein Beheer Model (TBM). Voor alle groot onderhoudswerkzaamheden wordt op basis van het TBM jaarlijks gespaard via een dotatie aan de Voorziening Groot Onderhoud. Deze dotatie is gebaseerd op een duurzame instandhouding van alle elementen in het gebied waarbij de werkzaamheden gepland worden via meerjarenplanningen. Door het regelmatig uitvoeren van technische inspecties wordt bekeken of de ingeschatte levensduur of cyclus nog klopt en wordt waar nodig de planning aangepast. Voor de voorziening Groot onderhoud is een analyse uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn in maart aan het DB gepresenteerd en zullen in het najaar onderdeel zijn van een bredere nota over de voorzieningen en reserves. Op basis van de laatste inzichten zijn voor het recreatieschap Midden-Delfland de volgende onttrekkingen voor groot onderhoud gepland in de komende jaren. Duidelijk zichtbaar is dat de objecten met een langere levensduur en relatief hoge kosten, zoals asfaltpaden/parkeerterreinen en bruggen tot pieken in de uitgaven leiden (in 2017 en 2021). 2.500.000 Groot Onderhoud MD 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 Steigers en vlonders Bruggen Speel- en ligweide Harde oevers Halfverharding Gebouwen Elementenverharding Bagger (=HIJ + MJP) Asfalt (tbm verdeeld) TBM-overig incl lampjes 0 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 16

5.2 Weerstandsvermogen en risico s Het beleid ten aanzien van de bepaling, inschatting en beheersing van risico s is vastgelegd in de nota weerstandsvermogen (door de Midden-Delflandraad vastgesteld op 25 november 2011). Aan de hand van dit beleid zijn de risico s voor 2015 geïnventariseerd. Dit heeft geleid tot het volgende overzicht (een toelichting op de risico s is opgenomen in bijlage 1): Risico Kans Incidenteel/ Structureel Financiële impact Uitgaande van 4 jaar* Milieuverontreinigingen Midden risico Incidenteel p.m. p.m. Schade aan eigendommen Hoog Risico Incidenteel 20.000 20.000 Inkoop en aanbesteding Hoog Risico Incidenteel 39.888 39.888 Uittreding Rijk* Hoog Risico Structureel p.m. p.m. Niet gekwantificeerde risico's 76.544 76.544 Totaal 136.432 136.432 * In de toekomst zal de uittreding van het Rijk worden voorzien en dit zal leiden tot het wijzigen van de begroting. Conform de nota weerstandsvermogen wordt de ratio weerstandsvermogen berekend teneinde te bepalen of het schap in staat is voldoende financiële middelen vrij te maken voor het dekken van de risico s op het moment dat de risico s zich voordoen. De ratio per 31 december 2015 is < 0,6. Wat betekent dat het weerstandsvermogen ruim onvoldoende is. 17

5.3 Financiering In de wet FIDO (financiering decentrale overheden) wordt de kasgeldlimiet en de renterisiconorm genoemd. Aan beide normen wordt voldaan. Kasgeldlimiet Tot het kasgeld behoren alle vlottende schulden < 1 jaar, de contante gelden in kas, de uitstaande gelden < 1 jaar en de tegoeden / schulden rekening-courant. Doel van de kasgeldlimiet is het beperken van de renterisico s op de korte schuld. De korte schuld is bedoeld voor de lopende uitgaven en zodoende is de limiet gekoppeld aan het begrotingstotaal. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,2% van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar. Renterisiconorm De renterisiconorm stelt een limiet aan het renterisico over de lange termijn financiering. Het renterisico is het geldbedrag aan leningen dat in een bepaald jaar aan renteherziening en herfinanciering onderhevig is. Het renterisico mag maximaal 20% van het begrotingstotaal per 1 januari van het betreffende jaar bedragen. De renterisiconorm benadrukt het belang van een goede spreiding van de leningenportefeuille en de renterisico's. Renteontwikkeling De rentebaten zijn naar aanleiding van het verplicht schatkistbankieren bijgesteld naar nihil. Verplicht schatkistbankieren vanaf 2013 In het begrotingsakkoord is bepaald dat alle decentrale overheden in 2013 gaan schatkistbankieren. Het schatkistbankieren is gebaseerd op het principe van zero-balancing. Zero-balancing betekent het dagelijks overboeken van het saldo boven een vastgesteld drempelbedrag van minimaal 250.000 en maximaal 2,5 miljoen op een bankrekening ten gunste van de rekening-courant die een decentrale overheid heeft bij de schatkist dan wel het aanvullen van een bankrekening ten laste van de rekening-courant die een decentrale overheid heeft bij de schatkist. Zero-balancing leidt ertoe dat het saldo op de laatstgenoemd bankrekening aan het einde van de dag altijd nul is. Vanaf het moment van invoering is het niet meer toegestaan als decentrale overheid (tijdelijk) overtollige gelden te beleggen. Alle (tijdelijk) overtollige middelen worden in het schatkistbankieren opgenomen. De bestaande beleggingen blijven tot het einde van de huidige looptijd of tot het moment van vrijvallen gecontinueerd. Het verplicht schatkistbankieren geldt ook voor gemeenschappelijke regelingen. Op 13 december is de wet verplicht schatkistbankieren gepubliceerd in het staatsblad. Hiermee is op 14 december het schatkistbankieren ingegaan. Ten behoeve van dit verplichte schatkistbankieren zijn rekeningen geopend om de rekening-courant overeenkomst tussen de Staat en de gemeenschappelijke regeling gestalte te geven. 18

5.4 Bedrijfsvoering De afspraken over de dienstverlening door G.Z-H aan de gemeenschappelijke regeling worden vastgelegd in de Dienstverleningsovereenkomst. De activiteiten die in het kader van de reguliere dienstverlening worden uitgevoerd, zijn per programma toegelicht in het programmaplan. 1. Bestuur 2. Beheer, 3. Ontwikkeling Algemene Totaal onderhoud en exploitatie dekkingsmiddelen Productomschrijving gebieden Bestuursproducten 90.500 90.500 Juridische ondersteuning & advisering 87.300 87.300 Financiën 70.400 70.400 Gebiedsbeheer 384.200 384.200 Economisch beheer 33.200 33.200 Communicatie 15.100 15.100 Regelgeving & handhaving 260.000 260.000 Planvorming & gebiedsontwikkeling 197.400 197.400 Marketing & productontwikkeling 0 0 Subtotaal 248.200 692.500 197.400 0 1.138.100 Dienstverlening in uitgaven voorziening Groot Onderhoud 164.607 164.607 Totaal 1.302.707 19

5.5 Grondbeleid Inleiding In uw bestuur is aandacht gevraagd voor mogelijke risico s met betrekking tot grondposities en vastgoed. In de diverse stukken die in het kader van de begrotingscyclus ter vaststelling worden voorgelegd aan het Algemeen Bestuur (zoals programmabegroting, tussentijdse rapportage en jaarrekening) wordt inmiddels melding gemaakt van de belangrijkste risico s die mogelijkerwijze kunnen optreden in gebiedsontwikkelingen waarbij grondposities van het schap aan de orde zijn. Daarnaast is de ambitie om aan de kaderstellende taak van het Algemeen Bestuur ook op het vlak van het te voeren grondbeleid, inclusief grondprijsbeleid en risicobeheersing, in de toekomst meer nadrukkelijk invulling te geven. Dat kan door het formuleren van randvoorwaarden en uitgangspunten op het vlak van: grondverwerving, (tijdelijk) beheer van grond en gebouwd vastgoed en gronduitgifte (bijvoorbeeld in de vorm van erfpacht) en het daarbij te voeren grondprijsbeleid. In de komende rapportagecycli zal de paragraaf grondbeleid gaandeweg worden uitgebouwd tot een gedegen onderdeel in de rapportage. In de overige onderdelen van deze rapportage (met name bij de programma s 2 en 3) worden de ontwikkelingen op het gebied van grond en vastgoed beschreven en verantwoord op het niveau van specifieke lokaties en exploitaties. In deze paragraaf grondbeleid wordt, in samenhang met en aanvullend op de overige onderdelen van deze rapportage, ingegaan op met name de risico-aspecten die zijn verbonden aan de grondpositie van het schap, inclusief het gebouwd vastgoed dat in eigendom is bij het schap. Voor zover aan de orde worden de maatregelen beschreven die ter beheersing van eventuele risico s zijn genomen. Grond en grondposities Per 1 november 2013 viel er onder het beheergebied van het recreatieschap Midden-Delfland 1.487 ha grond, met 56 exploitaties. De verhouding in grondpositie was als volgt: Grondpositie Midden-Delfland 1.496 ha Eigendom 20 % Erfpacht 34 % Overig 45 % Voor gronden geldt dat er per 31 december 2013 geen boekwaarde was opgenomen. Exploitaties Het schap voert de ingezette professionaliseringsslag verder door in het beheer van de exploitatiecontracten. Belangrijke invalshoek bij de ingezette professionalisering is een zakelijke en marktconforme benadering. Daarbij is ingezet op tijdige indexering en gebruikmaking van de contractuele herzieningsmomenten. Bij zowel de herziening als de (eerste) uitgifte van gronden wordt ter bepaling van de erfpachtcanon of de huurprijs uitgegaan van een marktconform rendement over de grondwaarde. Om deze grondwaarde te bepalen wordt gebruik gemaakt van externe taxaties, tenzij sprake is van een weinig complexe situatie waarin op relatief eenvoudige wijze tot overeenstemming kan worden gekomen. Over het algemeen wordt het te hanteren rendementspercentage 20

gebaseerd op de rente die op staatsleningen wordt verkregen, verhoogd met een toeslag voor risico s en beheer. Het schap hanteert een percentage van 5. De huidige ongunstige economische conjunctuur is merkbaar bij het genereren van inkomsten uit lopende en nieuwe exploitaties. Nieuwe exploitaties komen lastiger van de grond. Het betalingsgedrag van bestaande exploitanten vraagt aandacht. Waar nodig en verantwoord worden met exploitanten afspraken gemaakt over betalingsregelingen waarbij behoud van inkomsten voor het schap uitgangspunt is maar waarbij in betalingsmomenten aansluiting wordt gezocht bij de cashflow van de exploitant. Ontwikkelingen In het verleden zijn diverse gronden in beheer verkregen, voordat formele overdracht van erfpacht heeft plaatsgevonden. Inmiddels blijkt de formele overdracht te stagneren. In dergelijke situaties ontbeert het schap een formele beheerpositie. Dit speelt met name op die percelen waar het schap nog geen overeenkomsten heeft met eigenaar Staatsbosbeheer. Met Staatsbosbeheer vindt periodiek overleg plaats om de rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van specifieke dossiers en locaties te bepalen. Waar sprake is van verandering van beleidsinhoudelijke of financiële aard (met eventueel bijbehorende risico s) wordt dat ter besluitvorming aan het bestuur voorgelegd. Tot slot is het schap bij diverse infrastructurele projecten van derden betrokken, waar gevolgen voor de grondpositie uit voortvloeien. Gebouwd vastgoed Het schap Midden-Delfland is erfpachter van het navolgende object: Adres: Van Boendaleweg 100, Vlaardingen (erfpacht) Functie: Regiokantoor GZH Dit object is als regiokantoor en opslagterrein in gebruik bij de G.Z-H en wordt betrokken bij de herijking huisvesting G.Z-H (2014). 21

6. Exploitatiebegroting en geprognosticeerde balans 6.1 Waarderingsgrondslagen De programmabegroting 2015 is opgesteld conform de voorschriften van het BBV. Voor zover niet anders vermeld, worden de activa en passiva gewaardeerd op nominale waarde en afgerond op bedragen van 1. Materiële vaste activa Op 20 november 2010 heeft de Midden-Delflandraad de Kadernota Investeringen, Waarderingen en Afschrijvingen vastgesteld. In deze nota is het volledige beleid ten aanzien van materiële vaste activa beschreven. De waardering van materiële vaste activa vindt plaats op basis van de aanschafwaarde waarop de verrichte lineaire afschrijvingen in mindering worden gebracht. De afschrijvingen geschieden op basis van de verkrijgingprijs en de geschatte economische levensduur waarover de lasten evenredig worden gespreid. Het BBV onderscheidt de navolgende investeringen: 1. Investeringen met economisch nut 2. Investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte Investeringen met economisch nut Investeringen hebben een economisch nut wanneer ze verhandelbaar zijn en/of indien ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen. Vanuit het BBV is het verplicht investeringen met een economisch nut te activeren. Investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut worden niet geactiveerd tenzij het Algemeen Bestuur van het schap in een specifiek geval besluit dit wel te doen, bijvoorbeeld wanneer vanuit financieel oogpunt belangrijke investeringen in de openbare ruimte anders niet gedaan kunnen worden. Indien dergelijke investeringen wel geactiveerd worden, zal dit specifiek in het bestuursbesluit worden opgenomen conform het vastgestelde beleid in de Kadernota. De volgende richtlijnen zijn gehanteerd voor de afschrijvingstermijnen: - gronden en terreinen geen afschrijving - bedrijfsgebouwen 35 jaar - grond- weg- en waterbouwkundige werken 35 jaar - machines, apparaten en installaties 10 jaar - overige materiële vaste activa 30 jaar Indien investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut worden geactiveerd, vindt de afschrijving hiervan eveneens lineair plaats waarbij resultaatafhankelijke extra afschrijvingen zijn toegestaan mits de financiële positie dat toelaat. Eventuele extra afschrijvingen zullen in de begroting of via een separaat voorstel aan het bestuur ter goedkeuring worden voorgelegd. Vlottende activa en passiva De vorderingen en schulden zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde. Voorzieningen De voorzieningen zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde. Waarborgsommen Conform het BBV zijn waarborgsommen opgenomen onder langlopende schulden. 22

Waarderingsgrondslagen resultaatbepaling Baten en lasten De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. 6.2 Exploitatiebegroting 2015 Recapitulatiestaat 2014 Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Gewone bedrijfsvoering Lasten Programma 1. Bestuur 352.900 255.100 277.600 Programma 2. Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden 3.538.025 3.628.062 3.245.128 Programma 3. Ontwikkeling 267.400 269.900 206.000 Algemene dekkingsmiddelen 10.200 10.300 7.500 Totaal lasten 4.168.525 4.163.362 3.736.228 Baten Programma 1. Bestuur 225.000 0 0 Programma 2. Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden 378.400 493.100 380.200 Programma 3. Ontwikkeling 0 0 0 Algemene dekkingsmiddelen 3.081.121 3.345.184 3.459.195 Totaal baten 3.684.521 3.838.284 3.839.395 Saldo gewone bedrijfsvoering -484.004-325.078 103.167 Diverse lasten en baten Diverse lasten 100.064 0 0 Diverse baten 101.516 0 0 Saldo diverse lasten en baten 1.452 0 0 Kredieten Lasten kredieten 2.948.341 12.000 2.155.995 Baten kredieten (bijdragen derden) 2.405.968 0 1.600.000 Saldo kredieten -542.373-12.000-555.995 Saldo voor resultaatbestemming -1.024.925-337.078-452.828 Resultaatbestemming Storting reserves 664.428 421.012 420.804 Onttrekking reserves 1.689.353 758.090 873.632 Saldo resultaatbestemming 1.024.925 337.078 452.828 Saldo na resultaatbestemming 0 0 0 De toelichting op bovenstaande tabel is opgenomen in paragraaf 6.3. 23

6.3 Toelichting op de exploitatiebegroting Programma 1 Bestuur Programma 1. Bestuur Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Bestuursproducten 147.600 148.900 100.600 Juridische ondersteuning en advisering 126.900 27.100 98.200 Financiën 78.400 79.100 78.800 Totaal lasten 352.900 255.100 277.600 Baten Bestuursproducten 0 0 0 Juridische ondersteuning en advisering 0 0 0 Financiën 225.000 0 0 Totaal baten 225.000 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering -127.900-255.100-277.600 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten 0 0 0 Kredieten Lasten kredieten 0 0 25.000 Baten kredieten (bijdragen derden) 0 0 0 Saldo kredieten 0 0-25.000 Saldo voor resultaatbestemming -127.900-255.100-302.600 Resultaatbestemming Storting reserves 0 0 0 Onttrekking reserves 250.000 0 25.000 Saldo resultaatbestemming 250.000 0 25.000 Saldo na resultaatbestemming 122.100-255.100-277.600 De lasten zijn geïndexeerd. Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Onttrekking reserves Algemene reserve add. Dienstverlening bestuursproducten 25.000 24

Programma 2 Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden Programma 2. Beheer, onderhoud en Najaarsrapportage 2013 exploitatie gebieden Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Gebiedsbeheer 3.054.625 3.134.562 2.855.728 Economisch beheer 89.100 89.800 82.800 Communicatie 122.100 129.100 45.300 Regelgeving & Handhaving 272.200 274.600 261.300 Totaal lasten 3.538.025 3.628.062 3.245.128 Baten Gebiedsbeheer 10.100 110.000 10.200 Economisch beheer 368.300 371.600 370.000 Communicatie 0 11.500 0 Regelgeving & Handhaving 0 0 Totaal baten 378.400 493.100 380.200 Saldo gewone bedrijfsvoering -3.159.625-3.134.962-2.864.928 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 Diverse baten 101.516 0 0 Saldo diverse lasten en baten 101.516 0 0 Kredieten Lasten kredieten 271.224 0 21.120 Baten kredieten (bijdragen derden) 239.283 0 0 Saldo kredieten -31.941 0-21.120 Saldo voor resultaatbestemming -3.090.050-3.134.962-2.886.048 Resultaatbestemming Storting reserves 427.012 421.012 420.804 Onttrekking reserves 720.314 746.091 338.757 Saldo resultaatbestemming 293.302 325.079-82.047 Saldo na resultaatbestemming -2.796.748-2.809.883-2.968.095 De lasten zijn geïndexeerd. 25

De storting aan de reserves is als volgt opgebouwd: Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Storting reserves Investeringsreserve 350.000 350.000 350.000 Reserve infopanelen 5.800 - - Reserve afkoopsommen 38.136 37.936 37.728 Reserve erfpachtcontracten 33.076 33.076 33.076 427.012 421.012 420.804 De onttrekking aan de reserves is als volgt opgebouwd: Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Onttrekking reserves Reserve afkoopsommen 43.654 43.654 43.654 Egalisatiereserve 228.139 13.005 13.005 Reserve ingroeiregeling 416.580 337.700 260.978 Investeringsreserve Kredieten 31.941 0 natuurvereniging Vockestaert - wandelpad 2.000 Herinrichtingsplan Oeverbos 10.000 Monitoringssysteem Oeverbos 9.120 720.314 394.359 338.757 26

Programma 3 Ontwikkeling Programma 3. Ontwikkeling Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Planvorming & gebiedsontwikkeling 256.100 258.500 206.000 Marketing & productontwikkeling 11.300 11.400 0 Totaal lasten 267.400 269.900 206.000 Baten Planvorming & gebiedsontwikkeling 0 0 0 Marketing & productontwikkeling 0 0 0 Totaal baten 0 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering -267.400-269.900-206.000 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten 0 0 0 Kredieten Lasten kredieten 2.677.117 12.000 2.109.875 Baten kredieten (bijdragen derden) 2.166.685 0 1.600.000 Saldo kredieten -510.432-12.000-509.875 Saldo voor resultaatbestemming -777.832-281.900-715.875 Resultaatbestemming Storting reserves 0 0 Onttrekking reserves 510.432 12.000 509.875 Saldo resultaatbestemming 510.432 12.000 509.875 Saldo na resultaatbestemming -267.400-269.900-206.000 De lasten zijn geïndexeerd. De onttrekking aan de reserves is als volgt opgebouwd: Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Onttrekking reserves Reserve recreantenonderzoek 0 12.000 0 Investeringsreserve Watersport actieplan 290.000 Algemene reserve Implementatie herijking 219.875 0 12.000 509.875 27

Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Najaarsrapportage 2013 Begroting 2014 Begroting 2015 Lasten Onvoorzien 10.200 10.300 7.500 Totaal lasten 10.200 10.300 7.500 Baten Deelnemersbijdrage 3.081.121 3.345.184 3.459.195 Totaal baten 3.081.121 3.345.184 3.459.195 taakstellende bezuiniging 215.134 0 0 Saldo gewone bedrijfsvoering 3.286.055 3.334.884 3.451.695 Diverse lasten en baten Diverse lasten 100.064 0 0 Diverse baten 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten -100.064 0 0 Kredieten Lasten kredieten 0 0 0 Baten kredieten (bijdragen derden) 0 0 0 Saldo kredieten 0 0 0 Saldo voor resultaatbestemming 3.185.991 3.334.884 3.451.695 Resultaatbestemming Storting reserves 237.416 0 0 Onttrekking reserves 208.607 0 0 Saldo resultaatbestemming -28.809 0 0 Saldo na resultaatbestemming 3.157.182 3.334.884 3.451.695 28

6.4 Geprognosticeerde balans per 31 december 2015 31 december 31 december ACTIVA 2014 2015 Vaste activa Materiële vaste activa 2.178.069 1.842.984 - Investeringen openbare ruimte maatschappelijk nut 2.178.069 1.842.984 Vlottende activa Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar 13.491.528 14.385.929 - Overige vorderingen 13.491.528 14.385.929 Totaal 15.669.597 16.228.913 31 december 31 december PASSIVA 2014 2015 Vaste passiva Eigen vermogen 6.015.936 5.921.153 - Algemene reserve 1.221.208 1.221.208 - Bestemmingsreserves 4.794.728 4.699.945 - Nog te bestemmen resultaat Voorzieningen 9.500.801 10.193.115 - Onderhoudsegalisatievoorzieningen 5.430.104 6.896.367 - Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's 4.070.697 3.296.748 Vaste schulden rentetypische looptijd van 1 jaar of langer 152.859 114.645 - Binnenlandse banken en overige financiële instellingen 152.859 114.645 Totaal 15.669.597 16.228.913 6.5 Toelichting op de geprognosticeerde balans 6.5.1 Vaste activa Materiële vaste activa Boekwaarde 31-12-2014 Investeringen Desinvesteringen Afschrijvingen Bijdragen van derden Afwaarderingen Boekwaarde 31-12-2015 Gronden en terreinen 0 Grond-, weg- en waterbouwkundige werken 2.101.824 330.744 1.771.080 Bedrijfsgebouwen 18.152 1.815 16.337 Overige materiële activa 58.092 2.526 55.566 Totaal 2.178.068 0 0 335.085 0 0 1.842.983 29

6.5.2 Vlottende activa Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Geraamde boekwaarde per 1 januari 13.633.228 Mutatie liquide middelen 894.401 Geraamde boekwaarde 31 december 14.527.629 De vlottende activa hebben betrekking op de liquide middelen. Voor een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar de paragraaf financiering. 6.5.3 Vaste passiva Eigen vermogen Algemene Reserve De algemene reserve heeft als belangrijkste functie het vormen van een buffer voor financiële tegenvallers. Geraamde boekwaarde 1 januari 1.221.208 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen Geraamde boekwaarde 31 december 1.221.208 Bestemmingsreserves 1. Egalisatiereserve Deze reserve dient om de te verwachten toekomstige overschrijvingen van het bestedingsplafond voor de deelnemers exclusief het Rijk te neutraliseren. Geraamde boekwaarde 1 januari 538.818 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen 13.005 Geraamde boekwaarde 31 december 525.813 In 2015 wordt in totaal 13.005 onttrokken aan de egalisatiereserve. 2. Investeringsreserve Het doel van de investeringsreserve is het dekken van de kosten van nieuwe investeringen. Geraamde boekwaarde 1 januari 1.640.127 Bij: Stortingen 350.000 Af: Onttrekkingen 203.750 Geraamde boekwaarde 31 december 1.786.377 Vanuit de begroting zal 350.000 gestort worden in de investeringsreserve conform hetgeen is vastgesteld bij de ingroeiregeling ter dekking van het investeringsplan. 3. Reserve recreantenonderzoek De Reserve Recreantenonderzoek is gevormd voor het uitvoeren van verschillende onderzoeken 30

in het kader van marketing en communicatie (naar bijvoorbeeld bezoekersaantallen, marktonderzoeken, enzovoort). Geraamde boekwaarde 1 januari 17.184 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen Geraamde boekwaarde 31 december 17.184 4. Reserve infopanelen Vanaf het jaar 2008 stort het schap jaarlijks een bedrag in de reserve informatiepanelen om één keer in de vier jaar de kosten van informatiepanelen te kunnen betalen. Dit heeft als voordeel dat de lasten voor het schap gelijkmatig over de jaren worden verdeeld. Geraamde boekwaarde 1 januari 40.600 Bij: Stortingen 5.800 Af: Onttrekkingen Geraamde boekwaarde 31 december 46.400 5. Reserve afkoopsommen Van de lopende erfpachtovereenkomsten is een aantal canons afgekocht. Van deze afkoopsommen wordt de jaarlijkse erfpacht onttrokken. Aan deze reserve wordt gedurende de looptijd rente toegevoegd om de reserve tot einde looptijd in stand te houden. Geraamde boekwaarde 1 januari 914.830 Bij: Stortingen 37.728 Af: Onttrekkingen 43.654 Geraamde boekwaarde 31 december 908.904 In 2015 wordt 37.936 toegevoegd en 43.654 onttrokken aan de reserve afkoopsommen. 6. Reserve ingroei TBM De reserve wordt ingezet met betrekking tot de ingroeiregeling om het regulier en groot onderhoud binnen de begroting op het volgens TBM berekende niveau te brengen en te houden. Geraamde boekwaarde 1 januari 1.138.607 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen 260.978 Geraamde boekwaarde 31 december 877.629 In 2015 wordt in totaal 260.978 onttrokken aan de reserve ingroei TBM. 7. Reserve erfpachtcontracten De reserve erfpachtcontracten dient ter dekking van het verschil in waardering aan het eind van de looptijd tussen een erfpachtcontract met Staatsbosbeheer en de afgesloten (ondererfpacht)contracten met derden. 31

Geraamde boekwaarde 1 januari 504.562 Bij: Stortingen 33.076 Af: Onttrekkingen Geraamde boekwaarde 31 december 537.638 In 2015 wordt 33.076 toegevoegd aan de reserve erfpachtcontracten. Voorzieningen Onderhoudsegalisatievoorzieningen 1. Voorziening Groot Onderhoud Groot onderhoud is noodzakelijk om de duurzame instandhouding van de gebieden te garanderen. Regulier onderhoud kent een jaarlijkse cyclus. Groot onderhoud heeft een cyclus groter dan één jaar. Voor het verrichten van groot onderhoud is deze voorziening beschikbaar. Het doel van deze voorziening is de lasten van groot onderhoud gelijkmatig over de jaren te verdelen. Geraamde boekwaarde 1 januari 5.430.104 Bij: Stortingen 1.398.243 Af: Onttrekkingen 1.043.000 Geraamde boekwaarde 31 december 5.785.347 De storting heeft betrekking op de dotatie aan de voorziening vanuit de begroting. De onttrekking geeft aan welk bedrag voor groot onderhoud in 2015 zal worden onttrokken. De voorziening zal de komende jaren toenemen in verband met een grote uitgave in verband met uit te voeren werkzaamheden na de looptijd van de meerjarenraming. 2. Voorziening Groot Onderhoud Route StructuurPlan Geraamde boekwaarde 1 januari 1.111.020 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen Geraamde boekwaarde 31 december 1.111.020 Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico s 1. Voorziening omgevingsfonds Midden-Delfland De middelen vanuit de voorziening milieuprojecten DOP NOAP worden conform de overeenkomst met de gemeente Rotterdam aangewend voor voorbereiding en uitvoering van verbetermaatregelen inzake milieu, natuur en recreatie in Midden-Delfland. Besluitvorming vindt plaats samen met de Reconstructie Midden- Delfland. Geraamde boekwaarde 1 januari 1.731.016 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen 523.949 Geraamde boekwaarde 31 december 1.207.067 In 2015 wordt 523.949 onttrokken aan de voorziening omgevingsfonds Midden-Delfland. 2. Voorziening inrichting Midden-Delfland 32

De voorziening inrichting Midden-Delfland dient voor de recreatieve inrichting en het beheer van het gebied grenzend aan het stedelijk gebied van Rotterdam/Overschie, Schiedam en Vlaardingen, waaronder de DOP NOAP locatie. Geraamde boekwaarde 1 januari 2.339.681 Bij: Stortingen Af: Onttrekkingen 250.000 Geraamde boekwaarde 31 december 2.089.681 In 2015 wordt 250.000 onttrokken aan de voorziening inrichting Midden-Delfland. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer De netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd < 1 jaar en de overlopende passiva zijn in de geprognosticeerde balans opgenomen onder de sluitpost vlottende activa. Boekwaarde 1 januari 152.859 Vermeerderingen Aflossingen 38.214 Boekwaarde 31 december 114.645 De rentelast voor het begrotingsjaar 2015 is 3.883 33

7. Meerjarenraming Recapitulatiestaat meerjarig perspectief Begroting 2015 Begroting 2016 Begroting 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 Lasten en baten gewone bedrijfsvoering Programma 1. Bestuur -277.600-202.600-202.600-202.600-202.600 Programma 2. Beheer, onderhoud en exploitatie gebieden -2.864.928-2.863.177-2.861.385-2.861.086-2.861.086 Programma 3. Ontwikkeling -206.000-206.000-206.000-206.000-206.000 Algemene dekkingsmiddelen 3.451.695 3.416.566 3.462.103 3.497.229 3.533.477 Saldo gewone bedrijfsvoering 103.166 144.789 192.118 227.543 263.791 Diverse lasten en baten Diverse lasten 0 0 0 0 0 Diverse baten 0 0 0 0 0 Saldo diverse lasten en baten 0 0 0 0 0 Kredieten Lasten kredieten 2.155.995 0 0 0 0 Baten kredieten (bijdragen derden) 1.600.000 0 0 0 0 Saldo kredieten -555.995 0 0 0 0 Saldo voor resultaatbestemming -452.829 144.789 192.118 227.543 263.791 Resultaatbestemming Storting reserves 420.804 420.588 420.364 420.131 420.131 Onttrekking reserves 873.632 275.798 228.246 192.587 156.341 Saldo resultaatbestemming 452.829-144.789-192.118-227.543-263.791 Saldo na resultaatbestemming 0 0 0 0 0 Toelichting Meerjareninvesteringsprogramma In 2013 zijn een aantal kredieten on-hold gezet.. De uitvoering van deze kredieten in 2015 is sterk afhankelijk van de vorderingen in voorbereiding en uitvoering in 2014. Als gevolg van deze afhankelijkheid zijn de te verwachten uitgaven op de kredieten, dekking uitgaven op de kredieten uit bijdragen derden en/of onttrekkingen aan reserves en de toelichting op de inhoudelijke activiteiten niet in deze begroting opgenomen. De kredieten waarvan de voorbereiding en uitvoering reeds in 2014 is gestart zijn wel in de begroting opgenomen. Structurele componenten gewone bedrijfsvoering De volgende elementen zijn met ingang van 2014 structureel in de begroting verwerkt: De lasten in programma 2 nemen de komende jaren af als gevolg van het dalen van de te betalen rente conform de afgesloten contracten. In de meerjarenraming is de weggevallen bijdrage van het Rijk opgenomen als nog te ontvangen afkoopsom onder de deelnemersbijdrage. 34

Bijlage 1 Risico s 1. Inkoop en aanbesteding: Het voeren van aanbestedingen vergt zorgvuldigheid. Fouten in de procedure kunnen leiden tot claims en tot het uitstellen van de gewenste doelen. Daarnaast is het schap voor de kosten afhankelijk van wat de markt aanbiedt via de aanbestedingen. Als risico wordt rekening gehouden met 3% van de leveranties en diensten derden en komt uit op een bedrag van 49.860. ( 49.860 x 80% = 39.888) 2. Uittreding Rijk De uitspraak omtrent de uittreding van het Rijk is ontvangen. De Middendelflandraad is zich aan het beraden over mogelijke vervolgstappen. In de voorliggende begroting is nog geen rekening gehouden met de mogelijke gevolgen van de uitspraak. Dit kan derhalve nog van invloed zijn op de voorliggende begroting 2015. 3. Niet gekwantificeerde risico's: Hier wordt uitgegaan van 2% van de structurele inkomsten. Het rijk stelt voor de gemeenten die vallen onder het artikel 12-regime, de minimale buffer van de algemene reserve ook op 2% van de som van de structurele inkomsten. Voor Midden-Delfland komt 2% van de structurele inkomsten overeen met een bedrag van ongeveer 76.544. Dit bedrag is daarmee het minimaal gewenste/benodigde weerstandsvermogen voor niet gekwantificeerde risico's. 35

Bijlage 2 Staat van reserves en voorzieningen Staat van reserves Saldo Resultaat Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo 1-1-2014 2013 deringen deringen 1-1-2015 deringen deringen 31-12-2015 Algemene Reserve 997.318 273.390 49.500 1.221.208 1.221.208 BESTEMMINGSRESERVES Reserve recreantenonderzoek 29.184 12.000 17.184 17.184 Egalisatiereserve 551.825 13.005 538.820 13.005 525.815 Investeringsreserve 3.537.871 400.000 2.297.744 1.640.127 350.000 203.750 1.786.377 Reserve infopanelen 34.800 5.800 40.600 5.800 46.400 Reserve Ingroeiregeling TBM 1.476.307 337.700 1.138.607 260.978 877.629 Reserve afkoopsommen 920.548 37.936 43.654 914.830 37.728 43.654 908.904 Reserve erfpachtcontracten 471.486 33.076 504.562 33.076 537.638 Subtotaal bestemmingsreserves 7.022.021 476.812 2.704.103 4.794.730 426.604 521.387 4.699.947 Totaal 8.019.339 273.390 476.812 2.753.603 6.015.938 426.604 521.387 5.921.155 Meerjarig perspectief staat van reserves Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo 1-1-2016 deringen deringen 31-12-2016 deringen deringen 31-12-2017 deringen deringen 31-12-2018 deringen deringen 31-12-2019 Algemene Reserve 1.221.208 1.221.208 1.221.208 1.221.208 1.221.208 BESTEMMINGSRESERVES Reserve recreantenonderzoek 17.184 17.184 17.184 17.184 17.184 Egalisatiereserve 525.815 13.005 512.810 512.810 512.810 512.810 Investeringsreserve 1.786.377 350.000 200.000 1.936.377 350.000 2.286.377 350.000 2.636.377 350.000 2.986.377 Reserve infopanelen 46.400 17.713 28.687 28.687 5.800 34.487 34.487 Reserve Ingroeiregeling TBM 877.629 219.139 658.490 184.592 473.898 148.933 324.965 112.687 212.278 Reserve afkoopsommen 908.904 37.512 43.654 902.762 37.288 43.654 896.396 37.055 43.654 889.797 36.813 43.654 882.956 Reserve erfpachtcontracten 537.638 33.076 570.714 33.076 603.790 33.076 636.866 33.076 669.942 Subtotaal bestemmingsreserves 4.699.947 420.588 493.511 4.627.024 420.364 228.246 4.819.142 425.931 192.587 5.052.486 419.889 156.341 5.316.034 Staat van voorzieningen Totaal 5.921.155 420.588 493.511 5.848.232 420.364 228.246 6.040.350 425.931 192.587 6.273.694 419.889 156.341 6.537.242 Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo 1-1-2014 deringen deringen 1-1-2015 deringen deringen 31-12-2015 Voorziening Groot Onderhoud 6.023.404 1.245.700 1.839.000 5.430.104 1.398.243 1.043.000 5.785.347 Voorziening Groot Onderhoud RSP 1.111.080 1.111.080 1.111.080 Voorziening Omgevingsfonds Midden-Delfland 4.051.545 2.320.529 1.731.016 523.949 1.207.067 Voorziening Inrichting Midden-Delfland 4.079.527 1.739.846 2.339.681 250.000 2.089.681 Meerjarig perspectief verloop voorzieningen Totaal 14.154.476 2.356.780 5.899.375 10.611.881 1.398.243 1.816.949 10.193.175 Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo Vermeer- Vermin- Saldo 1-1-2016 deringen deringen 31-12-2016 deringen deringen 31-12-2017 deringen deringen 31-12-2018 deringen deringen 31-12-2019 Voorziening Groot Onderhoud 5.785.347 1.422.143 628.000 6.579.490 1.446.472 897.000 7.128.962 1.471.206 1.732.000 6.868.168 1.496.364 776.000 7.588.532 Voorziening Groot Onderhoud RSP 1.111.080 1.111.080 1.111.080 1.111.080 1.111.080 Voorziening Omgevingsfonds Midden-Delfland 1.207.067 pm 1.207.067 pm 1.207.067 pm 1.207.067 pm 1.207.067 Voorziening Inrichting Midden-Delfland 2.089.681 250.000 1.839.681 250.000 1.589.681 1.589.681 1.589.681 Totaal 10.193.175 1.422.143 878.000 10.737.318 1.446.472 1.147.000 11.036.790 1.471.206 1.732.000 10.775.996 1.496.364 776.000 11.496.360 36

Bijlage 3 Conversiestaat 2015 Productomschrijving lasten 2015 baten 2015 saldo 2015 Bestuurlijke aangelegenheden Bestuursproducten Dienstverlening G.Z-H 90.500 90.500- Materiële lasten 10.100-10.100-100.600-100.600- Juridische Zaken Dienstverlening G.Z-H 87.300 87.300- Materiële lasten 10.900-10.900-98.200-98.200- Financiën Dienstverlening G.Z-H 70.400 70.400- Materiële lasten 8.400-8.400-78.800-78.800- Totaal Bestuurlijke aangelegenheden 277.600-277.600- Inrichting, Beheer en Exploitatie Terreinbeheer Dienstverlening G.Z-H 384.200 384.200- Materiële lasten 2.471.528 10.200 2.461.328-2.855.728 10.200 2.845.528- Economisch beheer Dienstverlening G.Z-H 33.200 33.200- Materiële lasten 49.600 370.000 320.400 82.800 370.000 287.200 Communicatie Dienstverlening G.Z-H 15.100 15.100- Materiële lasten 30.200-30.200-45.300-45.300- Regelgeving & Handhaving Dienstverlening G.Z-H 261.300 261.300-261.300 261.300- - Totaal inrichting, beheer en exploitatie 3.245.128 380.200 2.864.928- Ontwikkelingen Planvorming en Gebiedsontwikkeling Dienstverlening G.Z-H 197.400 197.400- Materiële lasten 8.600-8.600-206.000-206.000- Marketing & Productontwikkeling Dienstverlening G.Z-H - - - - - Totaal ontwikkelingen 206.000-206.000- Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien onvoorziene lasten 7.500 7.500-7.500 7.500- - Totaal Algemene Dekkingsmiddelen (onvoorzien) 7.500-7.500- Totaal reguliere bedrijfsvoering 3.736.228 380.200 3.356.028- Diverse lasten en baten Totaal diverse lasten en baten - - - Kredieten lasten en baten Totaal krediet lasten programma 1 25.000-25.000- Totaal krediet baten programma 1 - - - Totaal programma 1 25.000-25.000- Totaal krediet lasten programma 2 21.120-21.120- - Totaal krediet baten programma 2 - - - Totaal programma 2 21.120-21.120- Totaal krediet lasten programma 3 2.109.875-2.109.875- Totaal krediet baten programma 3-1.600.000 1.600.000 Totaal programma 3 2.109.875 1.600.000 509.875- - Totaal krediet Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal krediet baten Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal kredieten lasten en baten 2.155.995 1.600.000 555.995- RESULTAAT VOOR BESTEMMING 5.892.223 1.980.200 3.912.023- Resultaatbestemming Totaal storting reserves programma 1 - - - Totaal onttrekkingen reserves programma 1-25.000 25.000 Totaal programma 1-25.000 25.000 Totaal storting reserves programma 2 420.804-420.804- - Totaal onttrekkingen reserves programma 2-338.757 338.757 - Totaal programma 2 420.804 338.757 82.047- Totaal storting reserves programma 3 - - - Totaal onttrekkingen reserves programma 3-509.875 509.875 Totaal programma 3-509.875 509.875 Totaal storting reserves Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal onttrekkingen reserves Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal Algemene Dekkingsmiddelen - - - Totaal resultaatbestemming 420.804 873.632 452.828 RESULTAAT NA BESTEMMING 6.313.027 2.853.832 3.459.195- Algemene Dekkingsmiddelen Deelnemersbijdrage 3.459.195 Totaaltelling lasten en baten 6.313.027 6.313.027 37