BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3



Vergelijkbare documenten
BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3

BPV Beoordeling. Algemene gegevens

BPV Beoordeling. Algemene gegevens

BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

BAT-141 EPD basis 2. Zelfstudie en huiswerk 10-08

1 Elektriciteit Oriëntatie 1.1 Elektrische begrippen Elektrische stroomkring

BAT-141 EPD basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

EAT-140 EPD-Technicus Dag 3

EAT-242 Diagnose Laad- en startsystemen

ELEKTRONICA IN DE BBL TOELICHTING VAN ONZE ONTWIKKELAARS: LESMATERIAAL OP SCHOOL, WERKEN IN HET LEERBEDRIJF EN RPT

Inhoud AST3 - Opdrachten en benodigdheden Proeve 2.doc Pagina 1 van 8

Elektrische installatie op voertuigen

Back to basics: V4-meting bij dutycycle

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

Elektrische techniek

Practicum Zuil van Volta

FOCWA Branchetoetsdocument. Diagnostische vaardigheden in SH, niveau 2. Vereniging FOCWA Schadeherstel Juni 2011

Elektrische stroomkring. Student booklet

profielvak mobiliteit en transport CSPE GL

AIRBAGS EN GORDELSPANNERS

Bij dit examen horen bijlagen, een uitwerkbijlage en digitale bestanden.

Deling van elektrische stroom en spanning. Student booklet

EAT-140 EPD-Technicus Dag 1

Lokaliseren van storingen. Student booklet

elektrotechniek CSPE KB 2010 minitoets bij opdracht 9 A B X C D

Inhoudsopgave. 1. Inleiding De ohmmeter 3. Aanwijzingen Klemaanduidingen 5. Opdracht 1 8. Opdracht 2 9. Opdracht 3 10.

Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en digitale bestanden.

VWO Module E1 Elektrische schakelingen

Examen VMBO-BB versie blauw

Prakticum Veiligheid

X C D X C D. voertuigentechniek CSPE KB minitoets bij opdracht 8

HELP, DE ACCU LOOPT LEEG. Technische Avond van Old-Timers Oirschot, Oirschot, 17 juni 2005 INHOUDSOPGAVE

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren

LightMate II gebruikershandleiding

DUMAN US-Module V1.5 2 ste druk Inbouw handleiding. Bedankt voor de aanschaf van de DUMAN US-Light Module V1.5

1. Metingen aan weerstanden.

Over Betuwe College Oefeningen H3 Elektriciteit deel 4

X C D. voertuigentechniek CSPE KB minitoets bij opdracht 8

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5

Stroom uit batterijen

Opdrachtenset Proeve van Bekwaamheid Autoschadetechnicus niveau 3 (PvB AST3)

OC Het onderhouden van mechanische onderdelen 2012

Motor Scooter Alarm Systeem. Installatie handleiding

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Ons kenmerk: [Evenem.Cursus#] - [Onze_Referentie] Sassenheim, 31 oktober 2013

6.0 Elektriciteit 1

Lessen in Elektriciteit

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../ /.../ Datum van afgifte:

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A)

VMT 10 EPD Basis dag 2

Bij een uitwendige weerstand van 10 is dat vermogen 10

Opgave 5 V (geschreven als hoofdletter) Volt (voluit geschreven) hoeft niet met een hoofdletter te beginnen (volt is dus goed).

Examen VMBO-KB versie blauw

pilot - CSPE M&T GL profiel Mobiliteit en Transport Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en een digitaal bestand.

RUITENWISSERS/-SPROEIERS

Examen VMBO-BB. elektrotechniek CSPE BB. gedurende 800 minuten. Bij dit examen horen bijlagen, uitwerkbijlagen en een digitaal bestand.

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken.

Elektriciteit 1. AOC OOST Almelo Groot Obbink

SELCA IS200 klasse 2 alarm SELCA IS300 klasse 3 alarm

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING

Kleurencode van weerstanden.

Elektrische functie printen DIMLICHT

Bedradingsschema. Student booklet

b. Bereken de vervangingsweerstand RV. c. Bereken de stroomsterkte door de apparaten.

Gebruikershandleiding

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = = 14 V

INTELLISTART 4 INSTALLATIE

EVMT 10 EPD Elektro dag 1 en 2. Zelfstudie en huiswerk

Elektriciteit. Hoofdstuk 2

12 volt startaccu en 12 Volt huishoudaccu

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines)

Schakelingen Hoofdstuk 6

Leerling maakte het bord volledig zelf

Klemcoderingen en pinbezettingen van de stekkerdoos: In dit bestand worden de volgende onderdelen beschreven: - Klemcoderingen (tabel)

INLEIDING. Veel succes

profielvak produceren, installeren en energie CSPE KB onderdeel D

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

Het Elektrische systeem van je klassieke MG. Bert Ewalds MG Car Club-Regio West

5,6. Samenvatting door R woorden 24 januari keer beoordeeld. 1 Een stoomkring maken.

Inbouwhandleiding Coming Home / Leaving Home module voor Citroën C1, Toyota Aygo en Peugeot 107.

elektrotechniek CSPE KB 2011 minitoets bij opdracht 8

Hartelijk gefeliciteerd met de aanschaf van een COBRA alarmsysteem type 889.

Cruisecontrol GC90 montagevoorschrift

profielvak mobiliteit en transport CSPE BB Bij dit examen horen een bijlage, uitwerkbijlagen en een digitaal bestand.

b. Bereken de vervangingsweerstand RV. c. Bereken de stroomsterkte door de apparaten.

SERIE-schakeling U I. THEMA 5: elektrische schakelingen. Theoretische berekening voor vervangingsweerstand:

Over Betuwe College Oefeningen H3 Elektriciteit deel 4

Examen VMBO-KB versie rood

voertuigentechniek CSPE KB

We kunnen nu met deze kabel de spanning meten door de kabel parallel te schakelen op bv het LEGO zonnepaneel, de LEGO condensator of de LEGO motor.

GT-912/GT-913/GT-914 Inbouwhandleiding

Om een lampje te laten branden moet je er een elektrische stroom door laten lopen. Dat lukt alleen, als je een gesloten stroomkring maakt.

Elementaire meettechniek (1)

Terugmeld module in combinatie met andere merken 13. Aansluiten van de meldingangen 14. In gebruik nemen en testen van de terugmeld module 16

Elektriciteit in onze Volvo s

Transcriptie:

Pagina 1 van 169

Vul onderstaande gegevens in. Naam student: Studentnummer (= inlognaam): Cohort: Naam praktijkopleider (leermeester bedrijf): Naam BPV begeleider (onderwijsinstelling): Pagina 2 van 169

Pagina 3 van 169

Inhoudsopgave Beroepspraktijkvorming (BPV)... 6 Beoordeling BPV... 6 BPV Werkboek... 6 BPV Opdrachten sessie 1-3... 8 1. BPV Opdracht Basis Elektrotechniek (sessie 1-3)... 10 2. BPV Opdracht Relais (sessie 1-3)... 22 3. BPV Opdracht vwbt AES1 (sessie 1-3)... 24 4. BPV Opdracht vwbt AES2 (sessie 1-3)... 26 BPV Opdrachten sessie 4-11... 28 5. BPV Opdracht vwbt Schadeherstel elektrische en hybride voertuigen (sessie 4-11) 30 6. BPV Opdracht Stroom meten (sessie 4-11)... 32 7. BPV Opdracht V1-V4 meting Stadsverlichting (sessie 4-11)... 36 8. BPV Opdracht V1-V4 meting Remlicht (sessie 4-11)... 42 9. BPV Opdracht Kortsluiting opsporen (sessie 4-11)... 48 10. BPV Opdracht Clandestiene verbruikers (sessie 4-11)... 52 11. BPV Opdracht Parkeerhulpsysteem; schema lezen (sessie 4-11)... 58 12. BPV Opdracht Ruitmechanisme; schema lezen (sessie 4-11)... 64 13. BPV Opdracht Vervanging xenon verlichtingsunit (sessie 4-11)... 74 14. BPV Opdracht Schade aan koelsysteem (sessie 4-11)... 82 15. BPV Opdracht Schade aan park distance control (sessie 4-11)... 88 16. BPV Opdracht Schade aan elektrische raambediening bij hybride of elektrisch voertuig (sessie 4-11)... 94 BPV Opdrachten sessie 12-26... 100 17. BPV Opdracht vwbt Veiligheidssystemen (sessie 12-16)... 102 18. BPV Opdracht Vervanging airbag of gordelspanner (sessie 12-26)... 104 19. BPV Opdracht Schade aan remsysteem (sessie 12-26)... 108 20. BPV Opdracht Schade aan centrale portiervergrendeling (sessie 12-26)... 114 21. BPV Opdracht Schade aan wielophanging (sessie 12-26)... 120 22. BPV Opdracht Diagnosestekker meten (sessie 12-26)... 126 23. BPV Opdracht Uitlijnrapport lezen (sessie 12-26)... 132 24. BPV Opdracht Uitlijnen (sessie 12-26)... 140 25. BPV Opdracht vwbt Auto Airco 1 (sessie 12-26)... 142 26. BPV Opdracht Schade aan airco bij hybride of elektrisch voertuig (sessie 12-26) 144 27. BPV Opdracht Schade aan achteruitrijcamera (sessie 12-26)... 150 28. BPV Opdracht Schade aan adaptive cruise control (sessie 12-26)... 154 29. BPV Opdracht Werkorder opstellen (sessie 12-26)... 158 30. BPV Opdracht Informatiebronnen (sessie 12-26)... 166 Pagina 4 van 169

Pagina 5 van 169

Beroepspraktijkvorming (BPV) Leren in de eigen beroepspraktijk staat centraal binnen de crebo erkende MBO niveau 3 Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) opleiding. Dit wordt ondersteund door de digitale leeromgeving AST3, de BPV-/ huiswerksessies, de technische AST sessies en de algemeen vormende vakken Loopbaan & Burgerschap (LB)/ Nederlandse taal (Ned)/ Rekenen (Rek). Een belangrijk onderdeel van de VOC opleiding AST3 is de beroepspraktijkvorming. Deze beroepspraktijkvorming start vanaf de eerste sessie, en vindt plaats in een door het kenniscentrum erkend leerbedrijf. Voorafgaande aan de beroepspraktijkvorming wordt er een praktijkovereenkomst opgesteld en ondertekend. In deze overeenkomst staan de inhoud van de beroepspraktijkvorming en de rechten, plichten en afspraken van en tussen de onderwijsinstelling, de deelnemer, het leer/werk bedrijf en het Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven. Tijdens de BPV-periode profileert de onderwijsdeelnemer zich als een echte werknemer en draait dus ook mee in de dagelijkse werkzaamheden van het erkende leer/werk bedrijf. Tijdens de BPV werkt de onderwijsdeelnemer aan alle competenties die nodig zijn om de werkprocessen behorende bij de kerntaak herstelt voertuigsystemen succesvol uit te voeren en worden deze ook beoordeeld door de BPV-begeleider, welke overlegt met de praktijkopleider. Beoordeling BPV Gedurende de BPV-periode wordt de onderwijsdeelnemer 2x beoordeeld. Tijdens de BPVperiode worden alle competenties behorende bij de kerntaak herstelt voertuigsystemen beoordeeld door de BPV-begeleider, welke overlegt met de praktijkopleider. De beoordeling vindt plaats op een twee-puntenschaal: onvoldoende/ voldoende. De eerste beoordeling, welke plaatsvindt voor sessie 11, is formatief van aard en telt dus niet mee voor de uiteindelijke beoordeling van de BPV. Deze eerste beoordeling is bedoeld om de onderwijsdeelnemer een beeld te geven van waar hij/ zij nu staat en waar hij/ zij nog aan moet werken. De tweede beoordeling van de BPV, welke plaatsvindt tussen sessie 12 en 26, is summatief van aard en telt dus wel mee voor de uiteindelijke beoordeling van de BPV. Deze beoordeling dient voldoende te zijn om deel te mogen nemen aan de Proeve van Bekwaamheid. Het BPV beoordelingsformulier is te vinden op de website www.vocar.nl/ast. BPV Werkboek Tijdens de beroepspraktijkvorming voert de onderwijsdeelnemer de opdrachten uit dit BPV Werkboek uit. Het BPV Werkboek bestaat uit verschillende praktijkopdrachten en voorbereidende web based trainingen. In het BPV Werkboek is een selectie aan verplichte opdrachten opgenomen. In de digitale leeromgeving AST3 staan nog meer opdrachten. Als de onderwijsdeelnemer een BPV Opdracht heeft afgerond wordt deze ondertekend door de praktijkopleider. Tijdens de BPV beoordeling controleert de BPV-begeleider ook de gemaakte BPV Opdrachten. Pagina 6 van 169

Pagina 7 van 169

BPV Opdrachten sessie 1-3 Pagina 8 van 169

Pagina 9 van 169

1. BPV Opdracht Basis Elektrotechniek (sessie 1-3) 1.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je drie metingen uitvoeren: 1. Spanning meten. 2. Spanningsverlies meten. 3. Weerstand meten. 1.2. Oriëntatie In sessie 1 wordt elektrische stroom vergeleken met een watermodel. Beantwoord eerst onderstaande vragen, eventueel aan de hand van dit watermodel. Vraag 1. Wat gebeurt er met de stroom als de spanning hoger wordt en de weerstand gelijk blijft? Vraag 2. Wat gebeurt er met de stroom als we de weerstand verlagen en de spanning gelijk blijft? Vraag 3. Wat moeten we doen in het watermodel als we de weerstand willen verlagen? Vraag 4. Je ontdekt dat de stroom kleiner wordt, terwijl de weerstand gelijk is gebleven. Wat is er dan met de spanning gebeurd? Vraag 5. Hoe luidt de wet van Ohm? Pagina 10 van 169

Vraag 6. Wat zijn de symbolen voor spanning, stroom en weerstand? Vraag 7. Wat zijn de eenheden van spanning, stroom en weerstand? Vraag 8. In onderstaand schema brandt de lamp. De klemspanning is 12 V. Welke waarde geeft multimeter 1 aan, ervan uitgaande dat deze juist is aangesloten? a. 5,0 A b. 0,2 A c. 12 V Pagina 11 van 169

Vraag 9. In onderstaand schema branden beide lampen. Met welke multimeter in onderstaand schema wordt de stroom doorr de lamp L22 gemeten? a. b. c. Met multimeter 1. Met multimeter 2. Met multimeter 3. Vraag 10. In onderstaand schema is een onderbreking getekend. Wat zullen de multimeters 1 t/ /m 4 aanwijzen? a. b. c. V1 = 12 V V1 = 12 V V1 = 12 V V2 = 12 V V2 = 0 V V2 = 0 V V3 = 0 V V3 = 121 V V3 = 0 V V4 = 0 V V4 = 0 V V4 = 12 V Pagina 12 van 169

Vraag 11. In onderstaand schema loopt door weerstand R1 een stroom van 8 A. Wat zijn de waarden van de stromen door R2 en R3? a. I R2 = 2 A en I R3 = 6 A b. I R2 = 4 A en I R3 = 4 A c. I R2 = 6 A en I R3 = 2 A Vraag 12. Men wil twee mistlampen monteren van elk 12V / 60W. Welk van de onderstaande zekering is het meeste geschikt om deze lampen te schakelen? a. I max = 7,5 A b. I max = 15,0 A c. I max = 30,0 A Vraag 13. Een autoschadetechnicus (AST) vervangt een achterruitverwarming die niet meer goed werkt. De weerstand van deze slechte achterruitverwarming is 4,0 Ω. Wat zal de weerstand van de nieuwe achterruitverwarming zijn? a. 0,1 Ω b. 1,0 Ω c. 8,0 Ω Vraag 14. Wanneer is een elektrische stroom alleen mogelijk? a. Als er een spanningsverschil en een gesloten circuit is. b. Als er een spanningsverschil en een lage weerstand is. c. Als er een hoge spanning en een lage weerstand is. Pagina 13 van 169

Vraag 15. Teken in onderstaande afbeeldingen de aansluitingen voor het meten van spanning, stroom en weerstand. Pagina 14 van 169

1.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je de drie metingen gaat uitvoeren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: Pagina 15 van 169

1.4. Uitvoering Voer de volgende drie opdrachten uit. Opdracht 1. Spanning meten Kies een auto uit en meet met een multimeter de volgende spanningen. Gebruik sessie 1 voor de methode van meten. Vul de gegevens in Tabel 1. Spanning meten in. Tabel 1. Spanning meten Bronspanning van de accu. (Bronspanning is de onbelaste spanning). Is de bronspanning van de accu in orde? Klemspanning van de accu. (Klemspanning is de belaste spanning). Is de klemspanning van de accu in orde? Klemspanning tijdens het starten. Hoe hoog moet de klemspanning tijdens het starten minimaal zijn? Spanning tijdens stationair draaien. Wat gebeurt er met de spanning als we het toerental verhogen? Spanning bij stationair draaiende motor, ingeschakelde dimlichten, ingeschakelde achterruitverwarming en ingeschakelde kachelventilator (op de hoogste stand). Opdracht 2. Spanningsverlies meten Met een voltmeter kun je de voedingsspanning van een elektrisch systeem controleren. Ook kun je met behulp van een voltmeter de kwaliteit van de elektrische bedrading en massa beoordelen (spanningsverlies). Bij de volgende metingen wordt duidelijk hoe je daarbij te werk moet gaan. Meet het spanningsverlies in de plus van de verlichting! Houd daarvoor de ene meetpen op de pluspool van de accu en de andere meetpen op de plusaansluiting van het grootlicht. Voer de meting eerst uit met uitgeschakelde verlichting en daarna nogmaals met ingeschakelde verlichting. Vraag 1. Noteer beide waarden in Tabel 2. Spanningsverlies meten. Tabel 2. Spanningsverlies meten Spanningsverlies bij uitgeschakelde verlichting Spanningsverlies bij ingeschakelde verlichting Pagina 16 van 169

Vraag 2. Verklaar het verschil in gemeten waardenn en geef aan wat de juiste wijze van meten is. Sluit nogmaals de voltmeter aan tussen de plusaansluiting van de verlichting en de plus van de accu. Zoek de zekering van de verlichting op en verwijder deze uit de zekeringkast. Voer de meting eerst uit met uitgeschake elde verlichting en daarna nogmaals met ingeschakelde verlichting. Vraag 3. Noteer beide waarden in onderstaande Tabel 3. Spanningsverlies meten. Tabel 3. Spanningsverlies meten Spanningsverlies bij uitgeschakelde verlichting Spanningsverlies bij ingeschakelde verlichting Vraag 4. Verklaar het verschil in gemeten waardenn en geef aan wat de juiste wijze van meten is. Opdracht 3. Weerstand meten In deze opdracht ga je de weerstand vann de achterruitverwarming meten. Om de grootte van een weerstand te meten, gebruik je een ohmmeter of een multimeter. In Afbeelding 1. Weerstand meten met een ohmmeter kun je zien hoe je een ohmmeter moet aansluiten. Afbeelding 1. Weerstand meten met een ohmmeter Pagina 17 van 169

Beantwoord eerst onderstaande vragen. Vraag 1. Waarom mag je een weerstandmeting nooit verrichten op een onderdeel dat nog onder spanning staat? Vraag 2. Wat is een overgangsweerstand? En wat voor gevolgen kan deze hebben op een verbruiker? Vraag 3. Wat zijn spanningsverliezen? En wat voor gevolgen kunnen deze hebben op een verbruiker? Pagina 18 van 169

Vul stap 1 en 2 in Tabel 4.. Weerstandd meten in. Tabel 4. Weerstand meten 1. Bereken / beredeneer 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie Je gaat de weerstand van de achterruitverwarming meten. Let op: de achterruitverwarming moet tijdens de meting uitgeschakeld zijn.. Sluit de ohmmeter of multimeter aan zoals in Afbeelding 2. Weerstand vann een achterruitverwarming meten is aangegeven. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabell 4. Weerstand meten in. Afbeelding 2. Weerstand van een achterruitver rwarming meten Pagina 19 van 169

1.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 20 van 169

Pagina 21 van 169

2. BPV Opdracht Relais (sessie 1-3) 2.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je de weerstand van de spoel tussen punt 85 en punt 86 meten. 2.2. Oriëntatie In Afbeelding 3. Relais is een relais afgebeeld. Afbeelding 3. Relais 2.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je de weerstand van de spoel tussen punt 85 en punt 86 gaat meten. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: Pagina 22 van 169

Vul stap 1 en 2 in Tabel 5. Weerstand spoel in. Tabel 5. Weerstand spoel 1. Bereken / beredeneer Weerstand op punt 85 = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde Weerstand op punt 85 = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie 2.4. Uitvoering Meet de weerstand van de spoel tussen punt 85 en punt 86. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 5. Weerstand spoel in. Vraag 1. Hoeveel stroom verbruikt het relais als het relais bekrachtigd is? : 2.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 23 van 169

3. BPV Opdracht vwbt AES1 (sessie 1-3) 3.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je de voorbereidende Web Based Training (vwbt) Auto Elektronica 1 (AES1) uitvoeren. 3.2. Oriëntatie Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 3.3. Voorbereiding Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 3.4. Uitvoering Via www.vocar.nl/ast kun je inloggen voor een digitaal trainingsprogramma auto-elektronica. In dit programma vind je stapsgewijs uitleg en oefeningen om je kennis van elektriciteit en auto-elektronica te verbeteren. Om in te loggen gebruik je dezelfde inlognaam die je ook gebruikt om in te loggen in de digitale leeromgeving. Als wachtwoord vul je in: 1.701 Je komt dan in het volgende scherm. Lees voor je begint eerst de uitleg van de bediening van het e-learning trainingsprogramma. Pagina 24 van 169

Gebruik de huiswerkuren van je opleiding AST3 om vragen stellen aan je trainer wanneer er nog onduidelijkheden over de lesstof zijn. Veel succes. Maak een print screen of foto van je resultaat van de eindtoets. Voorbeeld print screen resultaat eindtoets. 3.5. Controle Laat je behaalde score voor de eindtoets controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 25 van 169

4. BPV Opdracht vwbt AES2 (sessie 1-3) 4.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je de voorbereidende Web Based Training (vwbt) Auto Elektronica 2 (AES2) uitvoeren. 4.2. Oriëntatie Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 4.3. Voorbereiding Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 4.4. Uitvoering Via www.vocar.nl/ast kun je inloggen voor een digitaal trainingsprogramma auto-elektronica. In dit programma vind je stapsgewijs uitleg en oefeningen om je kennis van elektriciteit en auto-elektronica te verbeteren. Om in te loggen gebruik je dezelfde inlognaam die je ook gebruikt om in te loggen in de digitale leeromgeving. Als wachtwoord vul je in: 1.702 Je komt dan in het volgende scherm. Lees voor je begint eerst de uitleg van de bediening van het e-learning trainingsprogramma. Pagina 26 van 169

Gebruik de huiswerkuren van je opleiding AST3 om vragen stellen aan je trainer wanneer er nog onduidelijkheden over de lesstof zijn. Veel succes. Maak een print screen of foto van je resultaat van de eindtoets. Voorbeeld print screen resultaat eindtoets. 4.5. Controle Laat je behaalde score voor de eindtoets controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 27 van 169

BPV Opdrachten sessie 4-11 Pagina 28 van 169

Pagina 29 van 169

5. BPV Opdracht vwbt Schadeherstel elektrische en hybride voertuigen (sessie 4-11) 5.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je de voorbereidende Web Based Training (vwbt) Schadeherstel elektrische en hybride voertuigen uitvoeren. 5.2. Oriëntatie Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 5.3. Voorbereiding Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 5.4. Uitvoering Via www.vocar.nl/ast kun je inloggen voor een digitaal trainingsprogramma auto-elektronica. In dit programma vind je stapsgewijs uitleg en oefeningen om je kennis van schadeherstel aan elektrische en hybride voertuigen te verbeteren. Om in te loggen gebruik je dezelfde inlognaam die je ook gebruikt om in te loggen in de digitale leeromgeving. Als wachtwoord vul je in: 1.720 Je komt dan in het volgende scherm. Lees voor je begint eerst de uitleg van de bediening van het e-learning trainingsprogramma. Pagina 30 van 169

Gebruik de huiswerkuren van je opleiding AST3 om vragen stellen aan je trainer wanneer er nog onduidelijkheden over de lesstof zijn. Veel succes. Maak een print screen of foto van je resultaat van de eindtoets. Voorbeeld print screen resultaat eindtoets. 5.5. Controle Laat je behaalde score voor de eindtoets controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 31 van 169

6. BPV Opdracht Stroom meten (sessie 4-11) 6.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je drie metingen uitvoeren: 1. Stroom door stadslichtcircuit. 2. Stroom door dimlichtcircuit. 3. Stroom door knipperlichtcircuit. 6.2. Oriëntatie Niet van toepassing bij deze BPV Opdracht. 6.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je de drie metingen gaat uitvoeren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: 6.4. Uitvoering Voer de volgende drie opdrachten uit. Pagina 32 van 169

Opdracht 1. Stroom door stadslichtcircuit. Vul stap 1 tot en met 5 in, in Tabel 6. Stroom door stadslichtcircuit. Tabel 6. Stroom door stadslichtcircuit Gevraagd: stroom door stadslichtcircuit 1. Bereken / beredeneer 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie Pagina 33 van 169

Opdracht 2. Stroom door dimlichtcircuit. Vul stap 1 tot en met 5 in, in Tabel 7. Stroom door dimlichtcircuit. Tabel 7. Stroom door dimlichtcircuit Gevraagd: stroom door dimlichtcircuit 1. Bereken / beredeneer 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie Pagina 34 van 169

Opdracht 3. Stroom door knipperlichtcircuit. Vul stap 1 tot en met 5 in, in Tabel 8. Stroom door knipperlichtcircuit. Tabel 8. Stroom door knipperlichtcircuit Gevraagd: stroom door knipperlichtcircuit 1. Bereken / beredeneer 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie 6.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 35 van 169

7. BPV Opdracht V1-V4 meting Stadsverlichting (sessie 4-11) 7.1. Inleiding Als een elektrischee verbruikerr niet juist werkt, kan dat verschillende (elektrische) oorzaken hebben. Met een V1-V4 meting is het eenvoudig om een snellee diagnose te stellen waarom de elektrische verbruiker niet juist j werkt. In deze BPV Opdracht ga je twee V1-V4 metingen uitvoeren: 1. V1-V4 meting bij ingeschakelde elektrische verbruiker. 2. V1-V4 meting bij uitgeschakelde verbruiker. 7.2. Oriëntatie Een V1-V4 meting bestaat in de basis uitt vier spanningsmetingen. In Afbeelding 4. V1-V4 meting worden met een voltmeter vier metingen verricht om de V1-V4 meting uit te voeren. V 1 = klemm spanning V 2 = component spanning V 3 = spanningsverlies in massaa V 4 = spanningsverlies in plus Afbeelding 4. V1-V4 meting Als er geen storing aanwezig is, worden bijvoorbeeld de volgende spanningen gemeten: V1 = 12,0 Volt V2 = 11,7 Volt V3 = 0,2 Volt V4 = 0,1 Volt De schakeling waaraan een V1-V4 meting wordt verricht is opgebouwd alss serieschakeling waarvoor geldt: de grootte van de bronspanning is altijd gelijk aan de som van alle deelspanningen. V1 = V2 + V3 + V4 In het voorbeeld geldt dus: 12,0 = 11,7 + 0,2 + 0,1 Om de V1-V4 meting op de juiste manierr te kunnen verrichten moet m het te e meten circuit ingeschakeld staan en mogen er tijdens de metingen geen stekkerverbindingen worden losgehaald. Spanningsverlies treedt alleen op wanneer er een stroomsterks kte aanwezig is. Pagina 36 van 169

7.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je de V1-V4 metingen gaat uitvoeren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: In de (werk)voorbereiding neem je op wat je gaat doen en wat je nodig hebt. Je denkt na over: In welke volgorde je de werkzaamheden gaat uitvoeren. Welke materialen en gereedschappen je nodig hebt voor het uitvoeren van de opdracht. Welke veiligheidsmaatregelen je moet nemen. Welke informatiebronnen je kunt raadplegen. Vul nu Tabel 9. (Werk)voorbereiding V1-V4 meting in. Pagina 37 van 169

Tabel 9. (Werk)voorbereiding V1-V4 meting Uit te voeren werkzaamheden Voorbeeld Omhoog krikken van het voertuig Stap 1. Benodigde materialen en gereedschappen Krik Te nemen veiligheidsmaatregelen Persoonlijke beschermingsmiddelen Te raadplegen informatiebronnen Documentatie over opkrikpunten Stap 2. Stap 3. Stap 4. Stap 5. Stap 6. Stap 7. Stap 8. Stap 9. Stap 10. Pagina 38 van 169

7.4. Uitvoering In deze stap ga je aan de slag! Je hebt in de vorige stap al belangrijke informatie verzameld. Je hebt nu een uitgewerkte (werk)voorbereiding. Dit gebruik je als basis voor de uitvoering van je werkzaamheden. Voer de volgende twee opdrachten uit. Opdracht 1. V1-V4 meting bij ingeschakelde elektrische verbruiker Schakel de stadsverlichting in. Vul stap 1 en 2 in Tabel 10. V1-V4 meting ingeschakelde stadsverlichting in. Voer een V1-V4 meting uit aan het elektrische circuit van de stadsverlichting. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 10. V1-V4 meting ingeschakelde stadsverlichting in. Tabel 10. V1-V4 meting ingeschakelde stadsverlichting 1. Bereken / beredeneer V1 = V2 = V3 = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) V4 = 3. Noteer meetwaarde V1 = V2 = V3 = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 V4 = 5. Conclusie De verbruiker werkt op een spanning van Er bevindt zich een storing / geen storing in het elektrische circuit van deze verbruiker. Als er een storing aanwezig is, dan bevindt deze storing zich in de accu / in de plusverbinding / in de minverbinding / in de verbruiker zelf. Pagina 39 van 169

Vraag 1. Hoe is, na bovenstaande metingen, te constateren dat de elektrische verbruiker zelf defect is? : Opdracht 2. V1-V4 meting bij uitgeschakelde verbruiker Verwijder de zekering van de stadsverlichting. Vul stap 1 en 2 in Tabel 11. V1-V4 meting uitgeschakelde stadsverlichting in. Voer een V1-V4 meting uit aan het elektrische circuit van de stadsverlichting. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 11. V1-V4 meting uitgeschakelde stadsverlichting in. Tabel 11. V1-V4 meting uitgeschakelde stadsverlichting 1. Bereken / beredeneer V1 = V2 = V3 = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) V4 = 3. Noteer meetwaarde V1 = V2 = V3 = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 V4 = 5. Conclusie Pagina 40 van 169

Vraag 1. Bedenk drie mogelijke storingen als je bovenstaande meetwaarden zou hebben gemeten als de verbruiker wel was ingeschakeld. Bijvoorbeeld als de zekering van de stadsverlichting niet was verwijderd. : 1. 2. 3. 7.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 41 van 169

8. BPV Opdracht V1-V4 meting Remlicht (sessie 4-11) ) 8.1. Inleiding Als een elektrischee verbruikerr niet juist werkt, kan dat verschillende (elektrische) oorzaken hebben. Met een V1-V4 meting is het eenvoudig om een snellee diagnose te stellen waarom de elektrische verbruiker niet juist j werkt. In deze BPV Opdracht ga je twee V1-V4 metingen uitvoeren: 1. V1-V4 meting bij ingeschakelde elektrische verbruiker. 2. V1-V4 meting bij uitgeschakelde verbruiker. 8.2. Oriëntatie Een V1-V4 meting bestaat in de basis uitt vier spanningsmetingen. In Afbeelding 5. V1-V4 meting worden met een voltmeter vier metingen verricht om de V1-V4 meting uit te voeren. V 1 = klemm spanning V 2 = component spanning V 3 = spanningsverlies in massaa V 4 = spanningsverlies in plus Afbeelding 5. V1-V4 meting Als er geen storing aanwezig is, worden bijvoorbeeld de volgende spanningen gemeten: V1 = 12,0 Volt V2 = 11,7 Volt V3 = 0,2 Volt V4 = 0,1 Volt De schakeling waaraan een V1-V4 meting wordt verricht is opgebouwd alss serieschakeling waarvoor geldt: de grootte van de bronspanning is altijd gelijk aan de som van alle deelspanningen. V1 = V2 + V3 + V4 In het voorbeeld geldt dus: 12,0 = 11,7 + 0,2 + 0,1 Om de V1-V4 meting op de juiste manierr te kunnen verrichten moet m het te e meten circuit ingeschakeld staan en mogen er tijdens de metingen geen stekkerverbindingen worden losgehaald. Spanningsverlies treedt alleen op wanneer er een stroomsterks kte aanwezig is. Pagina 42 van 169

8.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je de V1-V4 metingen gaat uitvoeren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: In de (werk)voorbereiding neem je op wat je gaat doen en wat je nodig hebt. Je denkt na over: In welke volgorde je de werkzaamheden gaat uitvoeren. Welke materialen en gereedschappen je nodig hebt voor het uitvoeren van de opdracht. Welke veiligheidsmaatregelen je moet nemen. Welke informatiebronnen je kunt raadplegen. Vul nu onderstaande (werk)voorbereiding in. Pagina 43 van 169

(Werk)voorbereiding V1-V4 meting Uit te voeren werkzaamheden Benodigde materialen en gereedschappen Te nemen veiligheidsmaatregelen Te raadplegen informatiebronnen Voorbeeld Omhoog krikken van het voertuig Stap 1. Krik Persoonlijke beschermingsmiddelen Documentatie over opkrikpunten Stap 2. Stap 3. Stap 4. Stap 5. Stap 6. Stap 7. Stap 8. Stap 9. Stap 10. Pagina 44 van 169

8.4. Uitvoering In deze stap ga je aan de slag! Je hebt in de vorige stap al belangrijke informatie verzameld. Je hebt nu een uitgewerkte (werk)voorbereiding. Dit gebruik je als basis voor de uitvoering van je werkzaamheden. Voer de volgende twee opdrachten uit. Opdracht 1. V1-V4 meting bij ingeschakelde elektrische verbruiker Deze opdracht voer je uit bij bediend rempedaal; het remlicht is ingeschakeld. Vul stap 1 en 2 in Tabel 12. V1-V4 meting ingeschakeld remlicht in. Vraag iemand om het rempedaal te bedienen. Voer een V1-V4 meting uit aan het elektrische circuit van het remlicht. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 12. V1-V4 meting ingeschakeld remlicht in. Tabel 12. V1-V4 meting ingeschakeld remlicht 1. Bereken / beredeneer V1 = V2 = V3 = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) V4 = 3. Noteer meetwaarde V1 = V2 = V3 = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 V4 = 5. Conclusie De verbruiker werkt op een spanning van Er bevindt zich een storing / geen storing in het elektrische circuit van deze verbruiker. Als er een storing aanwezig is, dan bevindt deze storing zich in de accu / in de plusverbinding / in de minverbinding / in de verbruiker zelf. Pagina 45 van 169

Vraag 1. Hoe is, na bovenstaande metingen, te constateren dat de elektrische verbruiker zelf defect is? : Opdracht 2. V1-V4 meting bij uitgeschakelde verbruiker Deze opdracht voer je uit bij niet bediend rempedaal; het remlicht is uitgeschakeld. Vul stap 1 en 2 in Tabel 13. V1-V4 meting uitgeschakeld remlicht in. Voer een V1-V4 meting uit aan het elektrische circuit van het remlicht. Vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 13. V1-V4 meting uitgeschakeld remlicht in. Tabel 13. V1-V4 meting uitgeschakeld remlicht 1. Bereken / beredeneer V1 = V2 = V3 = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) V4 = 3. Noteer meetwaarde V1 = V2 = V3 = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 V4 = 5. Conclusie Pagina 46 van 169

Vraag 1. Bedenk drie mogelijke storingen als je bovenstaande meetwaarden zou hebben gemeten als het rempedaal wel was bediend. : 1. 2. 3. 8.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 47 van 169

9. BPV Opdracht Kortsluiting opsporen (sessie 4-11) 9.1. In deze Inleiding BPV Opdracht ga je kortsluiting opsporen. 9.2. Oriëntatie Er is sprake van kortsluiting als de plus van een stroombron direct aan de min van die stroombron ligt. Doordat de weerstand van het circuit zeer laag is, zal de stroom enorm hoog worden. Bij kortsluiting zal in de meeste gevallen de zekering doorslaan als gevolg van deze hoge stroom. De zekering beveiligt de elektrische installatie tegen te hoge e stromen, zodat schade en brand worden voorkomen. Achter een zekering kan een bepaalde stroom geschakeld worden, afhankelijk van de waarde van deze zekering. Het vervangen van de zekering door een zekering met een hogere waarde is geen oplossing vann het probleem en wordt dus ook sterk afgeraden. Een zekering kan ook stuk gaan door overbelasting door te veel verbruikers achter de zekering te plaatsen. De oorzaak is in dit t geval geen kortsluiting. Kortsluiting is een duidelijke storing die overal in het circuit kan voorkomen. De plaats van een kortsluiting is vaak moeilijk te vinden. Kortsluitingen kun je niet met een V1-V4 meting of stroommeting opsporen. Tegen de grote kortsluitstromen is geen enkele multimeter bestand. Kortsluitstromen in een gezekerd circuit zijn bovendien zeer kortstondig, waardoor ze ook met een stroomtang niet te meten zijn. Een kortsluiting kun je in veel gevallen doeltreffend opsporen met m bijvoorbeeld een 12 V / 21 W lamp, zie Afbeelding 6. Kortsluiting opsporen met 12 V / 21 W lamp. In deze BPV Opdracht ga je kortsluiting opsporen met t behulp van een kortsluitstroomlampje. Afbeelding 6. Kortsluiting opsporen met 12 V / 21 W lamp Pagina 48 van 169

9.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je kortsluiting gaat opsporen met behulp van een kortsluitstroomlampje. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: 9.4. Uitvoering Let op: voer deze BPV Opdracht alleen uit bij een voertuig waarbij de stadsverlichting met een zekering gezekerd is. 1. Welke andere lampen zijn er (eventueel) ook aangesloten op de zekering van de stadsverlichting? : 2. Verwijder de lamp van de stadsverlichting en maak kortsluiting. 3. Vervang de zekering van de stadsverlichting door een kortsluitstroomlampje. Als het kortsluitlampje fel brandt dan is er kortsluiting van de plusdraad naar de massa. 4. Neem de stekker achter de koplampunit los. 5. Wat valt je op aan het kortsluitstroomlampje en (eventueel) andere lampen die geschakeld worden achter dezelfde zekering? : 6. Verwijder de kortsluiting. 7. Monteer de lamp van de stadsverlichting en de stekker achter de koplampunit. 8. Wat valt je op aan het kortsluitstroomlampje en (eventueel) andere lampen die geschakeld worden achter dezelfde zekering? : 9. Plaats de zekering terug. Pagina 49 van 169

9.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 50 van 169

Pagina 51 van 169

10. BPV Opdracht Clandestiene verbruikers (sessie 4-11) 10.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je een clandestiene verbruiker lokaliseren. 10.2. Oriëntatie Een clandestiene verbruiker is een verbruiker welke ongewild ingeschakeld blijft staan, waardoor er een stroom blijft lopen. Het nadeel hiervan is dat de accu ontladen wordt waardoor er mogelijk startproblemen kunnen ontstaan door een leeg getrokken accu. Als alle verbruikers uitgeschakeld staan, loopt er bij elke auto nog een kleine stroom vanuit de accu. Deze stroom noemen we ruststroom en loopt onder andere naar de volgende verbruikers: - Klokje - Alarmsysteem - Verscheidene regeleenheden - Sperstroom door diodes van bijvoorbeeld dynamo De totale stroomsterkte zal in het algemeen lager zijn dan 100 ma (0,1 ampère). Beantwoord onderstaande vragen. Vraag 1. Hoe dient een ampèremeter aangesloten te worden om een stroomsterkte te meten? : Vraag 2. In welke draad (plus of min) van de accu dient een clandestiene verbruiker bij voorkeur gemeten te worden? : Vraag 3. Wat zijn drie nadelen van het demonteren van een accupool? : 1. 2. 3. Pagina 52 van 169

10.3. Voorbereiding Schrijf hieronde de voertuiggegevenss op van het voertuig waarbij w je een clandestiene verbruiker gaat lokaliseren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: 10.4. Uitvoering Voer de volgende drie opdrachten uit. Opdracht 1. Meten van ontlaadstroom. Let op: voordat je aan deze opdracht begint, meet je met een stroomtang of de stroom lager dan 5 A is. Daarnaa kun je de multimeter op de juiste wijze aansluiten. Stel de multimeter in op het hoogste bereik. Heb je geen beschikking overr een stroomtang, laat het voertuigg dan 30 tott 60 minutenn met rust. Vergrendel / ontgrendel ook de portieren niet. Dit om te voorkomen dat het voertuig gaat opstarten en er een hoge stroom door het circuit gaat lopen. Afbeelding 7. Minkabel op minpool (startsituatie) Afbeelding 8. Minpool los van de accupool verbonden met ampèremeterr (te creëren situatie) Pagina 53 van 169

Vraag 1. In welke kabel (min of plus) van de accu meet je de stroomsterkte? : Vraag 2. Controleer bij het voertuig of alle verbruikers uitgeschakeld staan of schakel ze uit. Je gaat de grootte van de ontlaadstroom meten. Vul stap 1 en 2 in Tabel 14. Meten van ontlaadstroom in. Tabel 14. Meten van ontlaadstroom 1. Bereken / beredeneer De grootte van de ontlaadstroom = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde De grootte van de ontlaadstroom = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie De ontlaadstroom is te groot / normaal. Vraag 3. Meet de grootte van de ontlaadstroom en vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 14. Meten van ontlaadstroom in. Pagina 54 van 169

Opdracht 2. Simuleren van clandestiene verbruiker. Simuleer bij je voertuig een clandestiene verbruiker door bijvoorbeeld de binnenverlichting constant te laten branden (zonder hierbij de portieren te openen / sluiten). Vraag 1. In welke kabel (min of plus) van de accu meet je de stroomsterkte? : Vraag 2. Je gaat de grootte van de ontlaadstroom meten. Vul stap 1 en 2 in Tabel 15. Meten van ontlaadstroom in. Tabel 15. Meten van ontlaadstroom 1. Bereken / beredeneer De grootte van de ontlaadstroom = 2. Instellen multimeter Welke grootheid? Welke meetbussen? Hoe aansluiten? (serie / parallel / geïsoleerd) 3. Noteer meetwaarde De grootte van de ontlaadstroom = 4. Vergelijk stap 1 en stap 3 5. Conclusie Vraag 3. Meet de grootte van de ontlaadstroom en vul stap 3, 4 en 5 in Tabel 15. Meten van ontlaadstroom in. Vraag 4. Hoeveel bedraagt de klemspanning van de accu? : Pagina 55 van 169

Vraag 5. Hoeveel bedraagt het vermogen van de ingeschakelde verbruiker? : Opdracht 3. Clandestiene verbruiker lokaliseren Het circuit waarin de clandestiene verbruiker zich bevindt, kan gevonden worden door één voor één een zekering te demonteren en dan te kijken of de stroomsterkte afgenomen is. Plaats de zekering niet meer terug. Dit om te voorkomen dat het voertuig gaat opstarten. Vraag 1. Lokaliseer het circuit waarin de clandestiene verbruiker uit opdracht 2 zich bevindt. Vraag 2. Welke zekering moest je verwijderen voor het uitschakelen van de clandestiene verbruiker? : Vraag 3. Welk circuit wordt beveiligd door de gedemonteerde zekering? : 10.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 56 van 169

Pagina 57 van 169

11. BPV Opdracht Parkeerhulpsysteem; schema lezen (sessie 4-11) 11.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je schema s lezen van parkeerhulpsysteem / park distance control (PDC). 11.2. Oriëntatie Bijgevoegd is een schema van het parkeerhulpsysteem van een Volvo V50 1.6 16V CDI tot 2006-4-30. Beantwoord, aan de hand van Schema 1. Parkeerhulpsysteem Volvo V50 1.6 16V CDI tot 20064-30, de volgende vragen. Vraag 1. Zit het parkeerhulpsysteem voor en / of achter? : Vraag 2. Wat is het nut van A39? : Vraag 3. Op welke positie van A25 komen de signalen van de parkeersensoren binnen? : Vraag 4. Op hoeveel ampère is de moduul gezekerd? : Vraag 5. Wat betekent de lus op de pennen F15 en F30 van A59? : Pagina 58 van 169

11.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je het schema van het parkeerhulpsysteem gaat lezen. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: Zoek het schema van het parkeerhulpsysteem op. 11.4. Uitvoering Beantwoord, aan de hand van je zelf opgezochte schema, de volgende vragen. Vraag 1. Zit het parkeerhulpsysteem voor en / of achter? : Vraag 2. Op hoeveel ampère is de moduul gezekerd? : Vraag 3. Aan welke voorwaarden moet voldaan worden om het parkeerhulpsysteem te activeren? : Vraag 4. Hoe wordt het parkeerhulpsysteem uitgeschakeld bij een trekhaak? : Pagina 59 van 169

Vraag 5. Welke sensoren werken bij vooruit rijden? : Vraag 6. Welke sensoren werken bij achteruit rijden? : 11.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 60 van 169

Schema 1. Parkeerhulpsysteem Volvo V50 1.6 16V CDI tot 20064-30. Pagina 61 van 169

Componenten Bij vaker voorkomende componenten is het aantal ervan steeds na de benaming tussen haakjes aangegeven. #1 blauw #2 bruin #3 grijs #4 Roze #5 paars #6 Oranje #7 rood #8 Beige #9 Massa - 31 30 Accuspanning - 30 A25P A39 A59 B01il B01ol B02ir B02or B2 B61il B61ol B62ir B62or C05 ECU parkeerhulp ECU aanhangwagenkoppeling ECU centrale elektrische installatie Sensor parkeerhulp LV. Binnen Sensor parkeerhulp LV. Buiten Sensor parkeerhulp Rechtsvoor Binnen Sensor parkeerhulp Rechtsvoor Buiten CAN-BUS low speed Sensor parkeerhulp LA Binnen Sensor parkeerhulp LA Buiten Sensor parkeerhulp RA Binnen Sensor parkeerhulp RA Buiten Connector bij voorbumper C12 Connector motorruimte rechtsachter C52 Connector bagageruimte rechts (2) F26 Zekering 15 A F51 G22 G52 LS P03 S21ig ge gn Zekering 10A Massa R A-stijl Massa bagageruimte R CAN-BUS low speed Elektrische unit zekeringkast Motorruimte Contact-/start-schakelaar geel groen Pagina 62 van 169

lgn sw ws lichtgroen zwart wit Pagina 63 van 169

12. BPV Opdracht Ruitmechanisme; schema lezen (sessie 4-11) 12.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je schema s lezen van ruitmechanisme. 12.2. Oriëntatie Bijgevoegd is een schema van het ruitmechanisme van een Hyundai I30 1.6 16V CRDi tot 2008-12-31. Beantwoord, aan de hand van Schema 2. Ruitmechanisme Hyundai I30 1.6 16V CRDi tot 2008-12-31, de volgende vragen. Vraag 1. In welke stand is het schema getekend? : Vraag 2. Schakelt dit schema via directe stroom of stuurstroom (elektronica)? Met andere woorden, is het een conventioneel of elektronisch systeem? : Vraag 3. Noteer de besturingszijde en de passagierszijde in het schema. Vraag 4. Waar bevindt zich connector C31? : Vraag 5. Teken de stroomloop van het linker achterportier in de situatie omlaag bediend vanaf schakelaar S31lr en geef de stroomrichting aan. Vraag 6. Teken de stroomloop van het rechterachterportier in de situatie omhoog bediend vanaf schakelaar S32rr en geef de stroomrichting aan. Vraag 7. Teken de stroomloop van het rechter voorportier in de situatie omlaag bediend vanaf schakelaar S21rf en geef de stroomrichting aan. Pagina 64 van 169

Vraag 8. Werkt het ruitmechanisme nog als de 16-polige stekker van de bestuurderszijde los ligt? : Bijgevoegd is een schema van het ruitmechanisme van een Seat Ibiza 1.2T 12V 2006-2009. Beantwoord, aan de hand van Schema 3. Ruitmechanisme Seat Ibiza 1.2T 12V 2006-2009, de volgende vragen. Vraag 1. Schakelt dit schema via directe stroom of stuurstroom (elektronica)? Met andere woorden, is het een conventioneel of elektronisch systeem? : Vraag 2. Noteer de besturingszijde en de passagierszijde in het schema. Vraag 3. Waar bevindt zich connector C31? : Vraag 4. Wat is het verschil tussen C32 4P en C32 6P? : Vraag 5. Wat wordt aangegeven door de stippellijn tussen punt 2 en punt 3 op de 8-polige stekker? : Vraag 6. Wat is de betekenis van de twee symbolen links en rechts van A42? : Pagina 65 van 169

Vraag 7. Hoe bereik je in dit schema de omkering van de draairichting van de ruitmechanismemotor? : Vraag 8. Welke pennen van de module worden gebruikt voor het geven van het commando omhoog / omlaag van de motor? : 12.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je het schema van het ruitmechanisme gaat lezen. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: Zoek het schema van het ruitmechanisme op. 12.4. Uitvoering Beantwoord, aan de hand van je zelf opgezochte schema, de volgende vragen. Vraag 1. Schakelt dit schema via directe stroom of stuurstroom (elektronica)? Met andere woorden, is het een conventioneel of elektronisch systeem? : Vraag 2. Op hoeveel ampère is het systeem gezekerd? : Pagina 66 van 169

Vraag 3. Hoeveel schakelstanden heeft het ruitmechanisme? : Vraag 4. Is de ruststand ook een schakelstand? Leg je antwoord uit. : 12.5. Controle Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 67 van 169

Schema 2. Ruitmechanisme Hyundai I30 1.6 16V CRDi tot 2008-12-31 Pagina 68 van 169

Componenten Bij vaker voorkomende componenten is het aantal ervan steeds na de benaming tussen haakjes aangegeven. 30 Accuspanning - 30 31 Massa - 31 A20 B+1 Zekering 50 A CAROSSERIE-REKENEENHEID C21 Connector linker a-stijl (2) C22 C31 C32 Connector rechter a-stijl Connector linker B-stijl Connector rechter b-stijl C33 Connector in bestuurdersportier (3) G21 K42 M35 M36 M45 M46 P/WDW P/WDW P03 P23 S21lf S21lr S21rf S21rr S22rf S31lr S32rr Bg bl br ge gn gr hr lgn Massa L A-stijl RAAMHEFFERRELAIS RAAMHEFFERMOTOR voor Bestuurderszijde RAAMHEFFERMOTOR voor Bijrijderszijde RAAMHEFFERMOTOR LA RAAMHEFFERMOTOR RA LH Zekering 25 A RH Zekering 25 A Elektrische unit zekeringkast Motorruimte Zekeringkast Interieur Schakelaar ruitbediening bestuurdersdeur Schakelaar ruitbediening LA Schakelaar ruitbediening Bijrijderszijde Schakelaar ruitbediening RA Schakelaar ruitbediening Bijrijderszijde Schakelaar ruitbediening LA Schakelaar ruitbediening RA Beige blauw bruin geel groen grijs Roze lichtgroen Pagina 69 van 169

Ii or rt sw ws paars Oranje rood zwart wit Pagina 70 van 169

Schema 3. Ruitmechanisme Seat Ibiza 1.2T 12V 2006-2009 Pagina 71 van 169

Componenten Bij vaker voorkomende componenten is het aantal ervan steeds na de benaming tussen haakjes aangegeven. #1 contactslot in - 86s #2 WEERSTAND (18) 15 Contact aan - 15 30 Accuspanning - 30 31 Massa - 31 A20 A31 A32 A41 A42 C (5) CAROSSERIE-REKENEENHEID PORTIER-ECU Bestuurderszijde PORTIER-ECU Bijrijderszijde PORTIER-ECU LA PORTIER-ECU RA C13 Connector motorkap links (2) C21 Connector linker a-stijl (4) C22 Connector rechter a-stijl (3) C31 Connector linker B-stijl (3) C32 Connector rechter b-stijl (3) F18 Zekering 10A F31 F44 F45 F54 F163 F268 G27 G51 P01 P21 S21l S21lf S21lr S21rf S21rr S22rf S31lr (2) Zekering 25 A Zekering 25 A Zekering 25 A Zekering 25 A Maxi-zekering 110 A Zekering 5A Massa bij versnelingspook Massa bagageruimte L Elektrische unit zekeringkast Motorruimte Zekeringkast Interieur Deactivatieschakelaar ruitbediening Schakelaar ruitbediening bestuurdersdeur Schakelaar ruitbediening LA Schakelaar ruitbediening Bijrijderszijde Schakelaar ruitbediening RA Schakelaar ruitbediening Bijrijderszijde Schakelaar ruitbediening LA Pagina 72 van 169

X1 Verbinding (10) X26 Verbinding achter dashboard X33 Verbinding in bestuurdersportier (2) bg Beige bl blauw br bruin ge geel gn groen gr grijs hr Roze lgn lichtgroen li paars or Oranje rt rood sw zwart ws wit Pagina 73 van 169

13. BPV Opdracht Vervanging xenon verlichtingsunit (sessie 4-11) 13.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je een xenon verlichtingsunit van een voertuig vervangen en de werking van de nieuwe xenon verlichtingsunit controleren. 13.2. Oriëntatie Na een aanrijding moeten er soms storingen opgespoord worden in het verlichtingssysteem. Na vervanging van de verlichtingsunit moet deze weer correct werken zodat de verlichtingsunit volgens de wet functioneert. Beantwoord eerst, aan de hand van Schema 4. Verlichtingssysteem, onderstaande vragen. Schema 4. Verlichtingssysteem Vraag 1. Hoe wordt het onderdeel K3 genoemd? Pagina 74 van 169

Vraag 2. Wat is een relais? Vraag 3. Waarom wordt het startcircuit van een auto uitgerust met een relais? Vraag 4. Wat is de functie van onderdeel H11? Vraag 5. Welke soorten storingen kunnen in elektrische verbindingen voorkomen? Vraag 6. Wat is de code voor de mistkoplamp Links? Vraag 7. Welke code heeft de schakelaar voor de mistlichtschakelaar vóór? Pagina 75 van 169

13.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je een xenon verlichtingsunit gaat vervangen en controleren. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: In de (werk)voorbereiding neem je op wat je gaat doen en wat je nodig hebt. Je denkt na over: In welke volgorde je de werkzaamheden gaat uitvoeren. Welke materialen en gereedschappen je nodig hebt voor het uitvoeren van de opdracht. Welke veiligheidsmaatregelen je moet nemen. Welke informatiebronnen je kunt raadplegen. Vul nu Tabel 16. (Werk)voorbereiding Xenon verlichtingsunit vervangen in. Pagina 76 van 169

Tabel 16. (Werk)voorbereiding Xenon verlichtingsunit vervangen Uit te voeren werkzaamheden Voorbeeld Omhoog krikken van het voertuig Stap 1. Benodigde materialen en gereedschappen Krik Te nemen veiligheidsmaatregelen Persoonlijke beschermingsmiddelen Te raadplegen informatiebronnen Documentatie over opkrikpunten Stap 2. Stap 3. Stap 4. Stap 5. Stap 6. Stap 7. Stap 8. Stap 9. Stap 10. Pagina 77 van 169

13.4. Uitvoering In deze stap ga je aan de slag! Je hebt in de vorige stap al belangrijke informatie verzameld. Je hebt nu een uitgewerkte (werk)voorbereiding. Dit gebruik je als basis voor de uitvoering van je werkzaamheden. Voer de opdracht Vervanging xenon verlichtingsunit uit zoals je hebt beschreven bij de Voorbereiding. 13.5. Controle De xenon verlichtingsunit is nu vervangen. Nu is het tijd om te controleren of de werking van de nieuwe xenon verlichtingsunit aan de wet voldoet. Maak een controlelijst waarmee je het resultaat van je uitgevoerde werkzaamheden kunt controleren. Schrijf in deze lijst op: Welke punten je gaat controleren. Waarom je deze punten gaat controleren. Hoe je deze punten gaat controleren. Vul nu de eerste drie kolommen in van Tabel 17. Controlelijst Xenon verlichtingsunit vervangen. Pagina 78 van 169

Tabel 17. Controlelijst Xenon verlichtingsunit vervangen 1. Te controleren punten Waarom controleren? Hoe controleren? Controle uitvoeren 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Pagina 79 van 169

Voer aan de hand van je opgestelde controlelijst de controle uit en vul de laatste kolom van Tabel 17. Controlelijst Xenon verlichtingsunit vervangen in. Laat je uitgevoerde werkzaamheden en ingevulde formulieren controleren door je praktijkopleider. Indien de praktijkopleider akkoord is, tekent hij deze BPV Opdracht af. Datum akkoord: Handtekening praktijkopleider: Opmerkingen praktijkopleider: Pagina 80 van 169

Pagina 81 van 169

14. BPV Opdracht Schade aan koelsysteem (sessie 4-11) 14.1. Inleiding In deze BPV Opdracht ga je werken aan een voertuig met een defect aan het koelsysteem veroorzaakt door schade. 14.2. Oriëntatie Bestudeer de fabrieksvoorschriften van het voertuig waarbij je gaat werken aan een defect koelsysteem. 14.3. Voorbereiding Schrijf hieronder de voertuiggegevens op van het voertuig waarbij je gaat werken aan een defect koelsysteem. Voertuiggegevens Carrosserietype: Merk: Type: Brandstof: Cilinderinhoud: 14.4. Uitvoering Opdracht 1. Diagnose stellen aan voertuigsystemen Stel diagnose aan het defecte koelsysteem en leg je resultaten van je diagnose vast. Beantwoord daarbij ook onderstaande vragen. Vraag 1. Hoe heb je de diagnose uitgevoerd? Vraag 2. Welke storingen / defecten heb je geconstateerd? Pagina 82 van 169

Vraag 3. Wat is je conclusie? Past deze conclusie in het schadebeeld? Vraag 4. Bespreek je conclusie met je praktijkopleider / leidinggevende. Wat hebben jullie besproken? Opdracht 2.Uitvoering werkopdracht bepalen en bewaken Beantwoord onderstaande vragen. Vraag 1. Welke onderdelen ga je herstellen? En welke onderdelen ga je vernieuwen? Vraag 2. Welke werkzaamheden vloeien voort uit je diagnose? Vraag 3. Welke werkzaamheden kan je zelf / intern uitvoeren? En welke werkzaamheden moeten extern worden uitgevoerd? Pagina 83 van 169