Sectoranalyse Horeca 2014

HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Sectoranalyse Horeca 2014 Ondernemingen Faillissementen Oprichtingen en schrappingen Omzet en investeringen

2014 Guidea - Kenniscentrum voor Toerisme en Horeca vzw Deze informatie werd met de grootste zorg samengesteld. Guidea, het Kenniscentrum voor Toerisme en Horeca vzw stelt zich echter niet aansprakelijk voor de juistheid van de aangeboden informatie. In geen geval is Guidea, het Kenniscentrum voor Toerisme en Horeca aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade als gevolg van of in verband met de aangeboden informatie uit deze publicatie.

Inleiding 1 1 Actieve ondernemingen 3 2 Faillissementen 9 3 Oprichtingen en schrappingen 13 Oprichtingen 13 Schrappingen 15 4 Omzet en investeringen 17 Omzet 17 Investeringen 19 Bijlage 1 21 Aantal ondernemingen 21 1 Ondernemingen in alle sectoren in België 21 2 Horecaondernemingen in de gewesten 22 3 Horecaondernemingen per subsector 23 3.1 Horecaondernemingen per subsector in België 23 3.2 Horecaondernemingen per subsector in de gewesten 25 Aantal horecaondernemingen per juridische vorm 29 1 Horecaondernemingen per juridische vorm 29 1.1 Horecaondernemingen per juridische vorm in België 29 1.2 Horecaondernemingen per juridische vorm in de gewesten 30 2 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector 33 2.1 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in België _ 33 2.2 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in de gewesten 33 Aantal werkgevers per dimensiegrootte 35 1 Werkgevers per dimensiegrootte 35 1.1 Werkgevers per dimensiegrootte in België 35 1.2 Werkgevers per dimensiegrootte in de gewesten 36 2 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector 37 2.1 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in België 37

2.2 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in de gewesten 38 Overlevingspercentage ondernemingen 39 1 Overlevingspercentage ondernemingen per sector in België 39 Aantal faillissementen 42 1 Faillissementen in alle sectoren in België 42 2 Faillissementen in de horecasector in de gewesten 43 3 Faillissementen in de horecasector per subsector 44 3.1 Faillissementen in de horecasector per subsector in België 44 3.2 Faillissementen in de horecasector per subsector in de gewesten 45 4 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte 47 4.1 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in België 47 4.2 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in de gewesten 48 5 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm 50 5.1 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm in België 50 5.2 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm in de gewesten 51 6 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur 53 6.1 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur in België 53 6.2 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur in de gewesten _ 54 Aantal oprichtingen en schrappingen 56 1 Oprichtingen in alle sectoren in België 56 2 Oprichtingen in de gewesten 57 3 Oprichtingen in de horecasector per subsector 58 3.1 Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in België 58 3.2 Oprichtingen in de horecasector per subsector in de gewesten 59 4 Schrappingen in alle sectoren in België 61 5 Schrappingen in de horecasector in de gewesten 62 6 Schrappingen in de horecasector per subsector 63 6.1 Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in België 63 7.2 Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in de gewesten 64 Omzet en investeringen 66 1 Omzet en investeringen in de horecasector in België 66 2 Omzet en investeringen in de horecasector in de gewesten en provincies 67 2.1 Omzet 67 2.2 Investeringen 68 3 Omzet en investeringen per subsector 69

3.1 Omzet en investeringen in België per subsector 69 3.2 Omzet en investeringen in de gewesten en de Vlaamse provincies per subsector 70 Bijlage 2: Cijfers per Vlaamse provincie 72 1 Horecaondernemingen in de Vlaamse provincies 72 2 Horecaondernemingen per subsector 73 3 Horecaondernemingen per juridische vorm 76 4 Faillissementen in de horecasector 79 5 Oprichtingen in de horecasector 82 6 Schrappingen in de horecasector 85 Toelichting van de bronnen 88 1 Ondernemingen, oprichtingen, schrappingen 88 2 Werkgevers 88 3 Faillissementen 89 4 Nace-bel code 89

1 Inleiding In dit rapport maken we een analyse van de ondernemingen in de horecasector. We maken daarbij voornamelijk gebruik van gegevens beschikbaar bij de FOD Economie 1. Enkel voor het aantal werkgevers gebruiken we de RSZ als bron. Achtereenvolgens besteden we aandacht aan: Het aantal ondernemingen Het aantal faillissementen Het aantal oprichtingen en schrappingen Omzet en investeringen Het rapport ziet er anders uit dan de voorbije jaren. Eerst bespreken we kernachtig de belangrijkste vaststellingen en evoluties. De gedetailleerde tabellen zijn verplaatst naar de bijlage. Achteraan in dit rapport geven we toelichting bij de gebruikte bronnen in dit rapport. 1 Vanaf het najaar 2014 geeft de FOD Economie gecorrigeerde cijfers vrij van de jaren 2008-2013. Om nauwkeurige evoluties te kunnen geven, zijn de cijfers van vorige jaren aangepast in dit rapport. Hierdoor kunnen bepaalde cijfers afwijken ten opzichte van rapporten uit het verleden.

2

3 1 Actieve ondernemingen Algemeen Eind 2013 telt België 823.843 ondernemingen in alle sectoren samen, een stijging van iets meer dan één procent (bijlage tabel1). De grafiek hieronder toont dat 56.624 of 6,87% een horecaonderneming is. In 2013 daalt het aantal horecaondernemingen in België voor het eerst in jaren, dit met 0,4%. Grafiek: Evolutie actieve ondernemingen in de horecasector in België -2003/2013-58.000 56.861 56.200 56.000 54.945 7,99% 54.000 56.624 10% 9% 8% 52.000 7,44% 6,98% 6,87% 7% 50.000 6% 48.000 5% 46.000 2003 2004 2005 2006 2007 4% Horecaondernemingen Aandeel Op 2008 na is er een continue stijging van het aantal horecaondernemingen tot 2012. Ondanks de stijging van het aantal horecaondernemingen de laatste jaren, daalt het aandeel van de horecasector al geruime tijd. In 2003 bedroeg het aandeel immers nog 7,99%. Het is mogelijk dat de daling in 2008 niet volledig de werkelijkheid weerspiegelt. In 2008 is er namelijk een verandering van nacecode geweest. De FOD Economie voerde onlangs ook een wijziging door (met terugwerkende kracht tot 2008) bij de sportclubs met kantine. Deze zijn uit de horecasector gehaald.

4 Gewesten 58% van de horecaondernemingen bevindt zich in Vlaanderen, 29% in Wallonië en 12% in Brussel. Daarnaast hebben 392 of bijna één procent van de horecaondernemingen hun hoofdzetel in het buitenland (bijlage tabel 2 & 3). Het aantal horecaondernemingen in Vlaanderen is de afgelopen jaren gedaald. De daling in België dit jaar is trouwens volledig toe te schrijven aan de daling in Vlaanderen. Wallonië en Brussel kennen namelijk een stijging van het aantal horecaondernemingen. In Brussel stijgt het aantal horecaondernemingen in tien jaar tijd met liefst 16%. Ter herinnering: het gewest wordt bepaald op basis van de locatie van de maatschappelijke zetel. Grafiek: Evolutie actieve ondernemingen in de horecasector in de gewesten -2003/2013-40.000 35.000 33.223 33.410 33.264 33.007 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 15.904 16.041 16.440 16.462 5.818 6.301 6.737 6.748 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen Wallonië Brussel Subsectoren In Vlaanderen is iets meer dan de helft van de horecaondernemingen een restaurant. Door de jaren heen stijgt dit aandeel nog. De andere grote subsector is deze van de drinkgelegenheden. Iets meer dan 30% is een drinkgelegenheid. De andere horecaondernemingen zijn de catering- (9%) en logiesondernemingen (7%). Tabel: Actieve ondernemingen in België en de gewesten -2013- België Vlaanderen Wallonië Brussel Totaal 56.624 33.007 16.462 6.748 Hotels 3,4% 3,3% 3,5% 3,8% Vakantieverblijven 2,6% 2,7% 2,9% 1,6% Kampeerterreinen 0,8% 0,6% 1,3% 0,1% Overige accommodatie 0,3% 0,3% 0,4% 0,2% Restaurants 54,5% 52,9% 54,8% 62,8% Catering 8,9% 9,4% 9,1% 5,7% Drinkgelegenheden 29,5% 30,8% 28,1% 25,8%

5 Tussen de gewesten onderling zijn er verschillen (grafiek hierboven + tabel 7, 8 & 9 in bijlage). Zo zijn er in Vlaanderen procentueel meer drinkgelegenheden (31% 28% (W) / 26% (B)). In Wallonië zijn er daarentegen procentueel meer logiesbedrijven (8% 7% (V) / 6% (B)). Brussel kent een groter aandeel restaurants (63% 53% (V) / 55% (W)). Hieronder bespreken we de subsectoren in Vlaanderen meer in detail. De twee grootste subsectoren binnen de horecasector, de restaurants en drinkgelegenheden, zijn in Vlaanderen samen goed voor 27.620 ondernemingen of 84% van alle horecaondernemingen (bijlage tabel 7). Hun gezamenlijke aantal is de laatste jaren gedaald, maar dit is volledig toe te schrijven aan de daling van het aantal drinkgelegenheden. Grafiek: Aantal restaurants en drinkgelegenheden in Vlaanderen -2008/2013-35.000 30.000 25.000 20.000 28.691 28.531 28.364 28.250 27.984 27.620 11.533 11.292 11.029 10.806 10.519 10.168 15.000 10.000 5.000 0 17.158 17.239 17.335 17.444 17.465 17.452 Restaurants Drinkgelegenheden Bij de restaurants zijn er twee subklassen: de eetgelegenheden met volledige bediening en de eetgelegenheden met beperkte bediening. In de periode 2008-2013 stijgt het aantal eetgelegenheden met beperkte bediening (+3%) sneller dan deze met volledige bediening (+1%). Binnen de drinkgelegenheden heb je drie subklassen: de cafés en bars (nace 56.301), de discotheken en nachtclubs (nace 56.302) en de overige drinkgelegenheden (nace 56.309). Zowel het aantal cafés en bars (-12%) als het aantal discotheken en nachtclubs (-9%) dalen over een periode van vijf jaar. Tabel: Aantal restaurants en drinkgelegenheden per subklasse in Vlaanderen -2008/2013-2008 2012 2013 Restaurants 17.158 17.465 17.452 Volledige bediening 8.933 8.989 8.989 Beperkte bediening 8.066 8.279 8.281 Voorlopig onbekend 159 197 182 Drinkgelegenheden 11.533 10.519 10.168 Cafés en bars 11.189 10.151 9.800 Discotheken 279 266 254 Andere 21 72 87 Voorlopig onbekend 44 30 27

6 Er zijn twee subsectoren die het aantal ondernemingen de laatste jaren sterk zien toenemen. Het aantal vakantieverblijven stijgt van 568 in 2008 naar 892 in 2013 (+57%). Het aantal cateringzaken stijgt in dezelfde periode van 2.707 naar 3.092 (+14%). Grafiek: Aantal en aandeel vakantieverblijven en cateringzaken in Vlaanderen -2008/2013- Vakantieverblijven Catering 1000 800 600 400 200 892 568 1,7% 2,7% 4.000 3.000 2.000 1.000 3.092 2.707 8,1% 9,4% 0 2008 2013 0 2008 2013 Subsectoren: Wallonië en Brussel In de andere twee gewesten, Wallonië en Brussel, zijn er een aantal andere evoluties per subsector (bijlage tabel 8 & 9). Wallonië kent eveneens een sterke toename van het aantal vakantieverblijven in de periode 2008 2013 (+55%). Daar tegenover staat dat het aantal ondernemingen in de subsectoren kampeerterreinen (-13%) en overige accommodatie (-27%) gevoelig gedaald is in die periode. Opvallend is ook de sterke stijging van het aantal eetgelegenheden met beperkte bediening. Netto komen er in vijf jaar tijd bijna 700 bij (+18%). Opmerkelijk is de evolutie bij restaurants en drinkgelegenheden in Brussel. Tegen de nationale trend in gaat het aandeel van de restaurants er de laatste vijf jaren achteruit, terwijl het aandeel van de drinkgelegenheden er stabiel blijft. Beide subsectoren kennen wel een stijging in absolute aantallen in deze periode.

7 Aantal werkgevers In 2013 telt Vlaanderen 13.211 werkgevers. 69% van de werkgevers stelt minder dan 5 werknemers tewerk, 87% minder dan 10 (bijlage tabel 19). In Brussel is het aandeel van de werkgevers met minder dan 5 werknemers kleiner (66%). In Wallonië is dit groter (75%). Grafiek: Procentuele verdeling werkgevers per dimensiegrootte in Vlaanderen in PC302-2013- 0,5% 8,8% 3,2% 0,3% minder dan 5 werknemers 5 tot 9 werknemers 17,8% 10 tot 19 werknemers 69,4% 20 tot 49 werknemers 50 tot 99 werknemers 100 werknemers en meer Bron: RSZ, PC302, werkgever in loop van tweede kwartaal, toewijzing aan dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 In 2011 waren er in Vlaanderen nog 13.644 werkgevers. Dit betekent een daling van drie procent in twee jaar tijd. Ook in Wallonië en Brussel daalt het aantal werkgevers de afgelopen twee jaar.

8 Overlevingspercentage Het overlevingspercentage geeft het aandeel ondernemingen dat nog actief is X jaar na oprichting (tabel hieronder + tabel 26, 27 &28 in bijlage). Gemiddeld is 92% van de ondernemingen actief één jaar na oprichting. Na drie jaar daalt dit percentage naar 75%, na vijf jaar naar 64%. Tabel: Overlevingspercentage ondernemingen in België per sector één, drie en vijf jaar na oprichting -2013-2 2013 Sectie Omschrijving na 1 jaar 3 na 3 jaar 4 na 5 jaar 5 D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 97,8% 79,8% 86,0% A Landbouw, bosbouw en visserij 95,3% 88,8% 81,5% K Financiële activiteiten en verzekeringen 94,8% 88,4% 80,2% J Informatie en communicatie 86,9% 61,2% 52,8% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 91,7% 72,4% 52,6% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 90,1% 67,2% 52,6% Totaal 91,8% 75,3% 64,0% Bron: FOD Economie Grijze percentages betekenen minder dan 100 oprichtingen, bij minder dan 20 oprichtingen >> / Het overlevingspercentage in de horecasector (sector I) is lager dan gemiddeld. Na één jaar is 90% van de ondernemingen nog actief, na drie jaar 67% en na vijf jaar 53%. De horecasector heeft samen met de sector van de menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening het laagste overlevingspercentage na vijf jaar. 2 Omwille van te kleine aantallen zijn er geen cijfers beschikbaar voor de sectoren B, T en U. 3 Ondernemingen opgericht in 2012 4 Ondernemingen opgericht in 2010 5 Ondernemingen opgericht in 2008

9 2 Faillissementen Algemeen In 2013 stijgt het aantal faillissementen in alle sectoren samen tot bijna 12.000, een stijging van 11% ten opzichte van 2012 (bijlage tabel 29). Het aandeel van de horecasector in het totaal aantal faillissementen bedraagt 19,3%. Een hoog cijfer gezien het aandeel horecaondernemingen in het totaal aantal ondernemingen slechts 6,9% bedraagt. Grafiek: Aantal faillissementen in horecasector en aandeel horecasector in totaal aantal faillissementen in België -2003/2013-2.500 2.000 19,84% 18,78% 19,48% 2.062 2.261 19,26% 20% 19% 1.500 1.267 1.592 18% 1.000 16,69% 17% 500 16% 0 2003 2004 2005 2006 2007 15% Faillissementen horeca Aandeel horeca Bovenstaande grafiek toont een bijna continue toename van het jaarlijks aantal faillissementen in de horeca de laatste tien jaar. Tussen 2003 en 2006 stijgt het aantal faillissementen gering. Toch stijgt het aandeel van de horecasector in die periode van bijna 17% naar 20%. In de periode 2006-2013 daarentegen stijgt het aantal faillissementen in de horecasector wel sterk, maar blijft het aandeel van de horecasector schommelen rond de 19%. Het aantal faillissementen in de horecasector is dus niet meer of minder sterk gestegen als gemiddeld.

10 Gewesten Bijna de helft van de faillissementen in de horecasector vindt plaats in Vlaanderen. Wallonië telt 30% van de faillissementen, Brussel 21%. De faillissementsratio 6 van Vlaanderen bedraagt 3,4%. In Wallonië is dit 4,1% en in Brussel 7,0%. In vergelijking met vorig jaar stijgt het aantal faillissementen in Vlaanderen met 5%. In Wallonië en Brussel is de stijging groter. De faillissementen stijgen er met respectievelijk 12% en 19%. Tabel: faillissementen in de horecasector in de gewesten -2013- n % Jaargroei Faillissementsratio Vlaanderen 1.120 49,5% +5,1% 3,4% Wallonië 669 29,6% +11,5% 4,1% Brussel 472 20,9% +19,2% 7,0% België 2.261 100% +9,7% 4,0% Grafiek: Evolutie faillissementen in de horecasector in België en de gewesten -2003/2013-2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 1.267 656 406 In tien jaar tijd is het jaarlijks aantal faillissementen in Vlaanderen gestegen van 656 naar 1.120. Dit is een stijging met 71%. In Wallonië is er een stijging met 65%, in Brussel met 130%. 1.592 835 456 205 301 2.062 1.066 600 396 2.261 1.120 2003 2004 2005 2006 2007 België Vlaanderen Wallonië Brussel 669 472 6 Faillissementsratio wordt berekend door het aantal faillissementen jaar X te delen door het gemiddelde van het aantal actieve ondernemingen van jaar X en jaar X-1. Faillissementsratio Vlaanderen 2013 = 1.120 / gem. (33.264; 33.007)

11 Subsectoren Ruim 93% van de faillissementen in de horecasector in Vlaanderen is ofwel een restaurant ofwel een drinkgelegenheid. Vooral de drinkgelegenheden zijn oververtegenwoordigd aangezien slechts 31% van de actieve ondernemingen een drinkgelegenheid is. Op vijf jaar tijd is hun aandeel in de faillissementen gestegen, terwijl hun aandeel bij de actieve ondernemingen in die periode net is gedaald. Tabel: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2008/2013-2008 2012 2013 Hotels 18 19 22 Vakantieverblijven 0 6 8 Kampeerterreinen 1 1 2 Overige accommodatie 0 0 2 Restaurants 484 565 594 Catering 18 34 40 Drinkgelegenheden 314 441 452 Totaal 835 1.066 1.120 2008 2012 2013 Hotels 2,2% 1,8% 2,0% Vakantieverblijven 0,0% 0,6% 0,7% Kampeerterreinen 0,1% 0,1% 0,2% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,2% Restaurants 58,0% 53,0% 53,0% Catering 2,2% 3,2% 3,6% Drinkgelegenheden 37,6% 41,4% 40,4% Totaal 100% 100% 100% Dimensiegrootte Meer dan de helft van de faillissementen gebeurt in een onderneming zonder werknemers. Slechts 0,3% van de failliete ondernemingen in de horeca in Vlaanderen heeft meer dan 20 werknemers. In Wallonië en Brussel is de trend gelijkaardig, maar zijn de percentages iets anders (bijlage tabel 39, 40 & 41). Grafiek: Aantal faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in Vlaanderen -2008/2013-5,2% 2,1% 0,3% geen werknemers 38,4% 54,0% 1 tot 4 werknemers 5 tot 9 werknemers 10 tot 19 werknemers Meer dan 20 werknemers

12 Juridische vorm Bijna zes op de tien failliete horecaondernemingen in Vlaanderen is een BVBA. BVBA s zijn bijgevolg (sterk) oververtegenwoordigd in de faillissementsstatistieken (tabel hieronder + tabel 11 & 43 in bijlage). Slechts één op vier is een eenmanszaak. Tabel: Aantal faillissementen in de horecasector per juridische vorm in Vlaanderen -2013- n % Natuurlijke personen 280 25,0% NV 147 13,1% BVBA 654 58,4% CV 27 2,4% Andere 12 1,1% Totaal 1.120 100% Bestaansduur Ten slotte kijken we nog naar de bestaansduur van de failliete ondernemingen in Vlaanderen (bijlage tabel 47). Van alle failliete horecaondernemingen bestaat 2% minder dan één jaar. Daarenboven is één op twee failliete ondernemingen jonger dan vijf jaar (51%). 8% van alle failliete ondernemingen bestaat reeds meer dan 20 jaar.

13 3 Oprichtingen en schrappingen Oprichtingen Algemeen Grafiek: Aantal oprichtingen in horecasector en aandeel horecasector in het aantal oprichtingen in België -2003/2013-8.000 12% 7.000 10,84% 11% 6.000 5.000 4.000 5.208 5.685 5.691 5.599 8,50% 7,95% 8,04% 10% 9% 8% 3.000 7% 2.000 6% 1.000 5% 0 2003 2004 2005 2006 2007 4% Oprichtingen horeca Aandeel horeca Jaarlijks worden heel wat ondernemingen opgericht of geschrapt. In België zijn er in 2013 in alle sectoren samen 69.678 oprichtingen (bijlage tabel 50). De grafiek hierboven toont de oprichtingen in de horecasector en het aandeel van de sector in alle oprichtingen. 8% van de oprichtingen in België vindt plaats in de horecasector. Dit is minder dan de 11% in 2003.

14 Gewesten Grafiek: Aantal oprichtingen in de gewesten in de horecasector -2008/2013-3.500 3.000 2.500 3.196 3.055 3.010 2.952 2.000 1.500 1.745 1.794 1.823 1.781 1.000 500 632 731 775 784 0 Vlaanderen Wallonië Brussel Meer dan één op twee oprichtingen in de horecasector is in Vlaanderen. In Vlaanderen daalt het aantal oprichtingen over een periode van vijf jaar. In Wallonië is er een stagnering terwijl het aantal oprichtingen in Brussel verder stijgt. Subsectoren De verdeling naar subsector in Vlaanderen volgt ongeveer de verdeling naar het aantal actieve ondernemingen. De meeste oprichtingen vinden plaats bij de restaurants (52% in 2013), gevolgd door de drinkgelegenheden (32% in 2013). We zien een terugval in het aantal oprichtingen van drinkgelegenheden ten opzichte van vijf jaar terug (-18%). Ook het aantal oprichtingen bij de restaurants stijgt niet. Tabel: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2008/2013-2008 2013 Hotels 44 1,4% 48 1,6% Vakantieverblijven 128 4,0% 105 3,6% Kampeerterreinen 7 0,2% 6 0,2% Overige accommodatie 2 0,1% 1 0,0% Restaurants 1.543 48,3% 1.520 51,5% Catering 310 9,7% 318 10,8% Drinkgelegenheden 1.162 36,4% 954 32,3% Totaal 3.196 100% 2.952 100%

15 Schrappingen Algemeen Grafiek: Aantal schrappingen in de horecasector en aandeel horecasector in het aantal schrappingen in België -2003/2013-8.000 13% 7.000 6.000 5.000 11,34% 5.292 5.272 10,37% 5.624 10,19% 5.851 9,75% 12% 11% 10% 4.000 9% 3.000 8% 2.000 7% 1.000 6% 0 2003 2004 2005 2006 2007 5% Schrappingen horeca Aandeel horeca In 2013 zijn er in alle sectoren samen bijna 60.000 geschrapte ondernemingen, een gevoelige stijging in vergelijking met 2012 (bijlage tabel 58). In 2013 vindt bijna 10% van de schrappingen plaats in de horecasector. In 2013 bedroeg dit percentage nog ruim 11%. De daling bij de schrappingen is echter kleiner dan de daling bij de oprichtingen.

16 Gewesten Grafiek: Aantal schrappingen in de gewesten in de horecasector -2008/2013-3.500 3.000 2.500 3.011 3.056 3.166 3.203 2.000 1.651 1.633 1.718 1.825 1.500 1.000 500 523 633 649 736 0 Vlaanderen Wallonië Brussel In 2013 stijgt het aantal schrappingen in alle drie de gewesten. In Vlaanderen stijgt het aantal schrappingen met 1%. In Wallonië en Brussel is de stijging groter, respectievelijk een stijging met 6% en 13%. Subsectoren Zowat vier op de tien schrappingen in de horecasector is een drinkgelegenheid. De drinkgelegenheden zijn hiermee oververtegenwoordigd in de schrappingen. Toch is het jaarlijks aantal schrappingen bij de drinkgelegenheden gedaald in vergelijking met 2008, van 1.384 naar 1.279. Dit is een daling met 8%. Het aantal geschrapte restaurants is daarentegen gestegen. Op vijf jaar tijd is hun aantal met meer dan 200 toegenomen. Dit betekent een stijging met 17%. Tabel: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2008/2013-2008 2013 Hotels 59 2,0% 53 1,7% Vakantieverblijven 41 1,4% 51 1,6% Kampeerterreinen 9 0,3% 6 0,2% Overige accommodatie 4 0,1% 2 0,1% Restaurants 1.321 43,9% 1.549 48,4% Catering 193 6,4% 263 8,2% Drinkgelegenheden 1.384 46,0% 1.279 39,9% Totaal 3.011 100% 3.203 100%

17 4 Omzet en investeringen Omzet Algemeen Tabel: Omzet in in de horecasector in België en de drie gewesten (x 1.000.000) -2008/2013- Omzet België Vlaanderen Wallonië Brussel 2008 10.475 5.839 2.128 2.401 2012 12.101 6.788 2.532 2.630 2013 12.432 7.039 2.601 2.650 In 2013 bedraagt de omzet in de Belgische horecasector 12,4 miljard euro. In Vlaanderen bedraagt de omzet 7,0 miljard euro, in Wallonië en Brussel is dit respectievelijk 2,6 en 2,7 miljard euro. Ten opzichte van 2012 is er in Vlaanderen een stijging met 251 miljoen euro of 3,7%. Wallonië (+2,7%) en Brussel (+0,8%) kennen een beperktere groei (bijlage tabel 66). Grafiek: Jaargroei omzet in de horecasector in Vlaanderen 2006/2013 7% +6,3% +5,8% 6% +5,4% 5% 4% +4,1% +3,7% 3% 2% 1% +1,8% +1,0% +2,4% 0% 2006 2007 In 2013 is de jaargroei in Vlaanderen terug groter dan in 2012, maar lager dan in 2010 en 2011. In 2009 lag de jaargroei het laagst.

18 Subsectoren De restaurants realiseren bijna 57% van de omzet in de Vlaamse horecasector. De drinkgelegenheden, hotels en cateringbedrijven volgen op ruime achterstand. De andere logiesvormen maken 3% uit van de totale omzet in de horecasector. Hoewel het aantal logiesondernemingen (7%) heel wat lager ligt dan het aantal drinkgelegenheden (31%) realiseren ze dus wel meer omzet. Grafiek: Omzet in de horecasector in Vlaanderen naar subsector (in procenten) -2013- Catering 12,7% Drinkgelegenheden 14,6% Vakantieverblijven 1,8% Restaurants 56,6% Logies 16,2% Hotels 12,9% Kampeerterreinen 1,3% Overige accommodatie 0,1%

19 Investeringen Algemeen In 2013 dalen de investeringen zowel in België (-15%) als Vlaanderen (-14%). De investeringen zijn op het laagste niveau sinds 2005. Tabel: Investeringen in in de horecasector in België en de drie gewesten (x 1.000.000) -2008/2013- Omzet België Vlaanderen Wallonië Brussel 2008 1.015 563 203 235 2012 912 551 199 167 2013 791 477 n.b. n.b. Subsectoren Bij de investeringen is er een (licht) andere verdeling per subsector dan bij de omzet. De hotels en de andere logiesvormen zijn goed voor 22% van alle investeringen in de horecasector in Vlaanderen, terwijl dit bij de omzet 16% is. De restaurants zijn zowel bij de omzet als de investeringen de grootste subsector. Grafiek: Investeringen in de horecasector in Vlaanderen naar subsector (in procenten) -2013- Catering 12,2% Drinkgelegenheden 11,2% Restaurants 54,2% Logies 22,4% Hotels 14,6% Vakantieverblijven 5,2% Kampeerterreinen 2,1% Overige accommodatie 0,5%

20

21 Bijlage 1 Aantal ondernemingen 1 Ondernemingen in alle sectoren in België Tabel 1: Aantal ondernemingen in alle sectoren in België 2012/2013- Sectie Omschrijving 2012 2013 Jaargroei Aandeel 2013 A Landbouw, bosbouw en visserij 50.333 49.753-1,2% 6,04% B Winning van delfstoffen 252 253 +0,4% 0,03% C Industrie 47.093 47.046-0,1% 5,71% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 623 659 +5,8% 0,08% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 1.572 1.583 +0,7% 0,19% F Bouwnijverheid 111.750 113.429 +1,5% 13,77% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 177.096 176.126-0,5% 21,38% H Vervoer en opslag 21.813 22.432 +2,8% 2,72% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 56.861 56.624-0,4% 6,87% J Informatie en communicatie 39.913 41.275 +3,4% 5,01% K Financiële activiteiten en verzekeringen 11.558 12.101 +4,7% 1,47% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 20.441 20.841 +2,0% 2,53% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 127.903 130.524 +2,0% 15,84% N Administratieve en ondersteunende diensten 48.111 49.358 +2,6% 5,99% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 726 754 +3,9% 0,09% P Onderwijs 9.273 9.967 +7,5% 1,21% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 9.882 10.695 +8,2% 1,30% R Kunst, amusement en recreatie 27.315 27.860 +2,0% 3,38% S Overige diensten 51.539 52.448 +1,8% 6,37% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel 84 75-10,7% 0,01% U Extraterritoriale organisaties en lichamen 19 20 +5,3% 0,00% / Onbekend 2 20 Totaal 814.159 823.843 +1,2% 100%

22 2 Horecaondernemingen in de gewesten Tabel 2: Aantal horecaondernemingen in de gewesten -2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 33.317 33.284 33.223 33.662 33.960 33.982 34.014 Wallonië 15.929 15.848 15.904 16.126 16.227 16.290 16.287 Brussel 5.795 5.829 5.818 5.964 6.061 6.225 6.247 België 55.041 54.961 54.945 55.752 56.248 56.497 56.548 2012-2013 Vlaanderen 33.410 33.395 33.409 33.419 33.264 33.007-0,8% Wallonië 16.041 16.070 16.137 16.305 16.440 16.462 +0,1% Brussel 6.301 6.389 6.524 6.624 6.737 6.748 +0,2% Buitenland 7 410 423 427 414 401 392 Niet gekend 8 38 32 24 20 19 15 België 56.200 56.309 56.521 56.782 56.861 56.624-0,4% Tabel 3: procentuele verdeling van het aantal horecaondernemingen in de gewesten -2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 60,5% 60,6% 60,5% 60,4% 60,4% 60,1% 60,2% Wallonië 28,9% 28,8% 28,9% 28,9% 28,8% 28,8% 28,8% Brussel 10,5% 10,6% 10,6% 10,7% 10,8% 11,0% 11,0% België 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Vlaanderen 59,4% 59,3% 59,1% 58,9% 58,5% 58,3% Wallonië 28,5% 28,5% 28,6% 28,7% 28,9% 29,1% Brussel 11,2% 11,3% 11,5% 11,7% 11,8% 11,9% Buitenland 0,7% 0,8% 0,8% 0,7% 0,7% 0,7% Niet gekend 0,1% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 7 Horecaondernemingen actief in België maar met hoofdzetel in het buitenland. 8 Horecaondernemingen actief in België maar met hoofdzetel op een niet nader gespecifieerde plaats.

23 3 Horecaondernemingen per subsector 3.1 Horecaondernemingen per subsector in België Tabel 4: Aantal horecaondernemingen per subsector in België -2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1.911 1.902 1.894 1.902 1.909 1.907 1.911 Overige accommodaties 966 997 1.063 1.167 1.303 1.414 1.540 Restaurants 25.774 26.341 26.903 27.939 28.721 29.509 29.648 Drankgelegenheden 22.118 21.458 20.836 20.447 19.933 19.199 18.845 Kantines en catering 4.272 4.263 4.249 4.297 4.382 4.468 4.604 Totaal 55.041 54.961 54.945 55.752 56.248 56.497 56.548, nacebel 2003 indeling Hotels 1.942 1.947 1.953 1.943 1.944 1.930 Vakantieverblijven 953 1.074 1.188 1.303 1.384 1.484 Kampeerterreinen 472 465 451 440 435 429 Overige accommodatie 232 210 192 180 180 184 Restaurants 29.572 29.840 30.123 30.499 30.775 30.883 Volledige bediening 15.387 15.461 15.495 15.556 15.595 15.571 Beperkte bediening 13.976 14.148 14.349 14.638 14.880 15.024 Voorlopig onbekend 209 231 279 305 300 288 Catering 4.446 4.533 4.691 4.777 4.942 5.014 Drinkgelegenheden 18.583 18.240 17.923 17.640 17.201 16.700 Cafés en bars 17.957 17.604 17.313 17.017 16.563 16.052 Discotheken 549 534 500 507 499 483 Andere 28 46 57 68 101 129 Voorlopig onbekend 49 56 53 48 38 36 Totaal 56.200 56.309 56.521 56.782 56.861 56.624, nacebel 2008 indeling

24 Tabel 5: Procentuele verdeling van het aantal horecaondernemingen over de subsectoren in België - 2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 3,5% 3,5% 3,4% 3,4% 3,4% 3,4% 3,4% Overige accommodaties 1,8% 1,8% 1,9% 2,1% 2,3% 2,5% 2,7% Restaurants 46,8% 47,9% 49,0% 50,1% 51,1% 52,2% 52,4% Drankgelegenheden 40,2% 39,0% 37,9% 36,7% 35,4% 34,0% 33,3% Kantines en catering 7,8% 7,8% 7,7% 7,7% 7,8% 7,9% 8,1% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 3,5% 3,5% 3,5% 3,4% 3,4% 3,4% Vakantieverblijven 1,7% 1,9% 2,1% 2,3% 2,4% 2,6% Kampeerterreinen 0,8% 0,8% 0,8% 0,8% 0,8% 0,8% Overige accommodatie 0,4% 0,4% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% Restaurants 52,6% 53,0% 53,3% 53,7% 54,1% 54,5% Volledige bediening Beperkte bediening Voorlopig onbekend Catering 7,9% 8,1% 8,3% 8,4% 8,7% 8,9% Drinkgelegenheden 33,1% 32,4% 31,7% 31,1% 30,3% 29,5% Cafés en bars Discotheken Andere Voorlopig onbekend, nacebel 2008 indeling

25 3.2 Horecaondernemingen per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 6: Aantal horecaondernemingen per subsector in Vlaanderen -2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1.057 1.066 1.062 1.065 1.077 1.072 1.074 Overige accommodaties 469 488 536 609 693 748 833 Restaurants 15.093 15.495 15.849 16.388 16.898 17.281 17.334 Drankgelegenheden 13.977 13.535 13.097 12.890 12.534 12.030 11.825 Kantines en catering 2.721 2.700 2.679 2.710 2.758 2.851 2.948 Totaal 33.317 33.284 33.223 33.662 33.960 33.982 34.014, nacebel 2003 indeling Hotels 1.099 1.117 1.114 1.103 1.098 1.088 Vakantieverblijven 568 645 729 795 834 892 Kampeerterreinen 224 222 219 213 213 213 Overige accommodatie 121 114 105 102 101 102 Restaurants 17.158 17.239 17.335 17.444 17.465 17.452 Volledige bediening 8.933 8.984 9.023 9.003 8.989 8.989 Beperkte bediening 8.066 8.086 8.124 8.237 8.279 8.281 Voorlopig onbekend 159 169 188 204 197 182 Catering 2.707 2.766 2.878 2.956 3.034 3.092 Drinkgelegenheden 11.533 11.292 11.029 10.806 10.519 10.168 Cafés en bars 11.189 10.934 10.681 10.449 10.151 9.800 Discotheken 279 281 266 274 266 254 Andere 21 36 43 48 72 87 Voorlopig onbekend 44 41 39 35 30 27 Totaal 33.410 33.395 33.409 33.419 33.264 33.007, nacebel 2008 indeling

26 Tabel 7: Procentuele verdeling van het aantal horecaondernemingen over de subsectoren in Vlaanderen -2001/2013-2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 3,2% 3,2% 3,2% 3,2% 3,2% 3,2% 3,2% Overige accommodaties 1,4% 1,5% 1,6% 1,8% 2,0% 2,2% 2,4% Restaurants 45,3% 46,6% 47,7% 48,7% 49,8% 50,9% 51,0% Drankgelegenheden 42,0% 40,7% 39,4% 38,3% 36,9% 35,4% 34,8% Kantines en catering 8,2% 8,1% 8,1% 8,1% 8,1% 8,4% 8,7% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 3,3% 3,3% 3,3% 3,3% 3,3% 3,3% Vakantieverblijven 1,7% 1,9% 2,2% 2,4% 2,5% 2,7% Kampeerterreinen 0,7% 0,7% 0,7% 0,6% 0,6% 0,6% Overige accommodatie 0,4% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% Restaurants 51,4% 51,6% 51,9% 52,2% 52,5% 52,9% Volledige bediening Beperkte bediening Voorlopig onbekend Catering 8,1% 8,3% 8,6% 8,8% 9,1% 9,4% Drinkgelegenheden 34,5% 33,8% 33,0% 32,3% 31,6% 30,8% Cafés en bars Discotheken Andere Voorlopig onbekend, nacebel 2008 indeling

27 Wallonië Tabel 8: Aantal horecaondernemingen per subsector in Wallonië -2008/2013- Hotels 587 582 584 581 581 573 Vakantieverblijven 306 349 374 410 443 473 Kampeerterreinen 237 233 222 217 211 206 Overige accommodatie 90 77 70 62 62 66 Restaurants 8.186 8.324 8.504 8.710 8.894 9.016 Volledige bediening 4.372 4.383 4.352 4.407 4.472 4.489 Beperkte bediening 3.782 3.897 4.083 4.227 4.343 4.447 Voorlopig onbekend 32 44 69 76 79 80 Catering 1.416 1.422 1.436 1.434 1.503 1.502 Drinkgelegenheden 5.219 5.083 4.947 4.891 4.746 4.626 Cafés en bars 5.025 4.890 4.765 4.704 4.553 4.421 Discotheken 185 174 163 165 166 167 Andere 4 5 7 12 21 31 Voorlopig onbekend 5 14 12 10 6 7 Totaal 16.041 16.070 16.137 16.305 16.440 16.462 Hotels 3,7% 3,6% 3,6% 3,6% 3,5% 3,5% Vakantieverblijven 1,9% 2,2% 2,3% 2,5% 2,7% 2,9% Kampeerterreinen 1,5% 1,4% 1,4% 1,3% 1,3% 1,3% Overige accommodatie 0,6% 0,5% 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% Restaurants 51,0% 51,8% 52,7% 53,4% 54,1% 54,8% Volledige bediening Beperkte bediening Voorlopig onbekend Catering 8,8% 8,8% 8,9% 8,8% 9,1% 9,1% Drinkgelegenheden 32,5% 31,6% 30,7% 30,0% 28,9% 28,1% Cafés en bars Discotheken Andere Voorlopig onbekend

28 Brussel Tabel 9: Aantal horecaondernemingen per subsector in Brussel -2008/2013- Hotels 241 233 242 245 252 257 Vakantieverblijven 72 72 76 89 97 107 Kampeerterreinen 7 6 6 5 6 5 Overige accommodatie 19 17 14 13 14 13 Restaurants 4.041 4.100 4.107 4.169 4.239 4.235 Volledige bediening 1.992 2.009 2.042 2.069 2.065 2.022 Beperkte bediening 2.033 2.076 2.047 2.078 2.152 2.189 Voorlopig onbekend 16 15 18 22 22 24 Catering 306 325 348 354 373 388 Drinkgelegenheden 1.615 1.636 1.731 1.749 1.756 1.743 Cafés en bars 1.541 1.561 1.662 1.684 1.690 1.677 Discotheken 72 70 61 56 58 55 Andere 2 4 6 7 7 10 Voorlopig onbekend 0 1 2 2 1 1 Totaal 6.301 6.386 6.522 6.619 6.737 6.748 Hotels 3,8% 3,6% 3,7% 3,7% 3,7% 3,8% Vakantieverblijven 1,1% 1,1% 1,2% 1,3% 1,4% 1,6% Kampeerterreinen 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% Overige accommodatie 0,3% 0,3% 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% Restaurants 64,1% 64,2% 63,0% 63,0% 62,9% 62,8% Volledige bediening Beperkte bediening Voorlopig onbekend Catering 4,9% 5,1% 5,3% 5,3% 5,5% 5,7% Drinkgelegenheden 25,6% 25,6% 26,5% 26,4% 26,1% 25,8% Cafés en bars Discotheken Andere Voorlopig onbekend

29 Aantal horecaondernemingen per juridische vorm 1 Horecaondernemingen per juridische vorm 1.1 Horecaondernemingen per juridische vorm in België Tabel 10: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in België -2008/2012-0 27.097 26.669 26.198 25.589 25.064 1 1.250 1.414 1.512 1.757 1.926 2 2.984 2.893 2.783 2.694 2.611 3 20.612 21.225 21.635 22.451 23.062 nog 4 1.429 1.364 1.298 1.293 1.253 geen 5 10 9 7 7 5 cijfers 6 122 139 126 110 102 bekend 7 1.836 1.782 1.756 1.771 1.805 8 8 8 6 6 7 9 852 806 1.200 1.104 1.026 Totaal 56.200 56.309 56.521 56.782 56.861 0 48,2% 47,4% 46,4% 45,1% 44,1% 1 2,2% 2,5% 2,7% 3,1% 3,4% 2 5,3% 5,1% 4,9% 4,7% 4,6% 3 36,7% 37,7% 38,3% 39,5% 40,6% nog 4 2,5% 2,4% 2,3% 2,3% 2,2% geen 5 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% cijfers 6 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% bekend 7 3,3% 3,2% 3,1% 3,1% 3,2% 8 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 9 1,5% 1,4% 2,1% 1,9% 1,8% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% 0 = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; 1 = vennootschap onder gemeenschappelijke naam of vennootschap bij wijze van eenvoudige geldschieting; 2 = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; 3 = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; 4 = coöperatieve vennootschap; 5 = handelsvereniging in deelneming of tijdelijke handelsvereniging; 6 = handelsvennootschap van buitenlands recht; 7 = vereniging zonder winstbejag; 8 = publiekrechterlijk lichaam of instelling, of intercommunale maatschappij; 9 = andere vennootschap, groepering of vereniging (feitelijke vereniging, onverdeeldheid, successie, burgerlijke vennootschap, enz ).

30 1.2 Horecaondernemingen per juridische vorm in de gewesten Vlaanderen Tabel 11: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Vlaanderen -2008/2012-0 16.992 16.667 16.311 15.827 15.404 1 1.052 1.194 1.253 1.442 1.575 2 1.584 1.527 1.467 1.396 1.343 3 11.658 11.956 12.140 12.546 12.771 nog 4 556 535 502 499 472 geen 5 0 0 0 0 0 cijfers 6 1 1 0 0 0 bekend 7 1.050 1.022 1.034 1.048 1.078 8 4 4 3 3 4 9 513 489 699 658 617 Totaal 33.410 33.395 33.409 33.419 33.264 0 50,9% 49,9% 48,8% 47,4% 46,3% 1 3,1% 3,6% 3,8% 4,3% 4,7% 2 4,7% 4,6% 4,4% 4,2% 4,0% 3 34,9% 35,8% 36,3% 37,5% 38,4% nog 4 1,7% 1,6% 1,5% 1,5% 1,4% geen 5 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% cijfers 6 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% bekend 7 3,1% 3,1% 3,1% 3,1% 3,2% 8 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 9 1,5% 1,5% 2,1% 2,0% 1,9% 0 = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; 1 = vennootschap onder gemeenschappelijke naam of vennootschap bij wijze van eenvoudige geldschieting; 2 = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; 3 = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; 4 = coöperatieve vennootschap; 5 = handelsvereniging in deelneming of tijdelijke handelsvereniging; 6 = handelsvennootschap van buitenlands recht; 7 = vereniging zonder winstbejag; 8 = publiekrechterlijk lichaam of instelling, of intercommunale maatschappij; 9 = andere vennootschap, groepering of vereniging (feitelijke vereniging, onverdeeldheid, successie, burgerlijke vennootschap, enz ).

31 Wallonië Tabel 12: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Wallonië -2008/2012-0 8.529 8.489 8.422 8.362 8.322 1 160 176 204 253 290 2 822 793 767 750 724 3 4.989 5.151 5.246 5.484 5.670 nog 4 567 539 504 496 490 geen 5 3 2 1 1 1 cijfers 6 0 0 0 0 0 bekend 7 664 637 603 606 613 8 3 3 3 3 3 9 304 280 387 350 327 Totaal 16.041 16.070 16.137 16.305 16.440 0 53,2% 52,8% 52,2% 51,3% 50,6% 1 1,0% 1,1% 1,3% 1,6% 1,8% 2 5,1% 4,9% 4,8% 4,6% 4,4% 3 31,1% 32,1% 32,5% 33,6% 34,5% nog 4 3,5% 3,4% 3,1% 3,0% 3,0% geen 5 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% cijfers 6 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% bekend 7 4,1% 4,0% 3,7% 3,7% 3,7% 8 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 9 1,9% 1,7% 2,4% 2,1% 2,0% 0 = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; 1 = vennootschap onder gemeenschappelijke naam of vennootschap bij wijze van eenvoudige geldschieting; 2 = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; 3 = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; 4 = coöperatieve vennootschap; 5 = handelsvereniging in deelneming of tijdelijke handelsvereniging; 6 = handelsvennootschap van buitenlands recht; 7 = vereniging zonder winstbejag; 8 = publiekrechterlijk lichaam of instelling, of intercommunale maatschappij; 9 = andere vennootschap, groepering of vereniging (feitelijke vereniging, onverdeeldheid, successie, burgerlijke vennootschap, enz ).

32 Brussel Tabel 13: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Brussel -2008/2012-0 1.266 1.210 1.156 1.090 1.032 1 37 43 53 60 60 2 578 573 549 548 544 3 3.961 4.114 4.246 4.418 4.617 nog 4 305 290 292 298 291 geen 5 7 7 6 6 4 cijfers 6 0 0 0 0 0 bekend 7 117 117 114 113 111 8 1 1 0 0 0 9 29 34 108 91 78 Totaal 6.301 6.389 6.524 6.624 6.737 0 20,1% 18,9% 17,7% 16,5% 15,3% 1 0,6% 0,7% 0,8% 0,9% 0,9% 2 9,2% 9,0% 8,4% 8,3% 8,1% 3 62,9% 64,4% 65,1% 66,7% 68,5% nog 4 4,8% 4,5% 4,5% 4,5% 4,3% geen 5 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% cijfers 6 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% bekend 7 1,9% 1,8% 1,7% 1,7% 1,6% 8 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 9 0,5% 0,5% 1,7% 1,4% 1,2% 0 = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; 1 = vennootschap onder gemeenschappelijke naam of vennootschap bij wijze van eenvoudige geldschieting; 2 = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; 3 = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; 4 = coöperatieve vennootschap; 5 = handelsvereniging in deelneming of tijdelijke handelsvereniging; 6 = handelsvennootschap van buitenlands recht; 7 = vereniging zonder winstbejag; 8 = publiekrechterlijk lichaam of instelling, of intercommunale maatschappij; 9 = andere vennootschap, groepering of vereniging (feitelijke vereniging, onverdeeldheid, successie, burgerlijke vennootschap, enz ).

33 2 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector 2.1 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in België Tabel 14: Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in België -2012- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 1.932 1.371 435 207 30.738 5.299 17.521 Eenmanszaak 20,1% 65,6% 26,2% 69,6% 38,9% 52,0% 50,1% NV 33,1% 6,3% 23,4% 7,7% 4,0% 4,1% 1,7% BVBA 40,3% 18,6% 37,9% 16,4% 49,4% 26,1% 29,6% CV 2,0% 0,4% 2,3% 1,4% 2,2% 1,3% 2,6% VZW 0,5% 4,2% 4,4% 1,4% 0,8% 10,8% 9,2% Andere 4,0% 4,8% 5,7% 3,4% 4,7% 5,6% 6,8% 2.2 Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 15: Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in Vlaanderen -2012- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 1.091 825 213 119 17.469 3.384 10.662 Eenmanszaak 21,9% 68,5% 17,8% 73,1% 40,5% 49,0% 53,7% NV 27,9% 4,1% 32,4% 6,7% 3,5% 3,8% 1,8% BVBA 44,3% 19,0% 36,6% 15,1% 47,9% 23,4% 26,5% CV 1,6% 0,2% 0,9% - 1,4% 1,0% 1,6% VZW 0,6% 2,5% 5,2% 1,7% 0,8% 15,9% 8,4% Andere 3,7% 5,6% 7,0% 3,4% 5,9% 6,9% 8,1% Wallonië Tabel 16: Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in Wallonië -2012- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 576 439 211 70 8.862 1.512 4.919 Eenmanszaak 23,3% 65,4% 33,6% 67,1% 47,1% 64,6% 53,1% NV 33,9% 9,3% 15,2% 5,7% 3,7% 3,3% 1,5% BVBA 35,6% 17,3% 40,8% 18,6% 42,0% 26,9% 23,3% CV 3,0% 0,9% 3,8% 4,3% 2,9% 1,4% 3,6% VZW 0,3% 5,0% 2,8% 1,4% 0,7% 1,5% 13,4% Andere 4,0% 2,1% 3,8% 2,9% 3,5% 2,3% 5,0%

34 Brussel Tabel 17: Horecaondernemingen per juridische vorm en per subsector in Brussel -2012- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 251 97 6 15 4.231 371 1.761 Eenmanszaak 4,0% 46,4% 33,3% 53,3% 13,0% 29,9% 17,1% NV 55,8% 11,3% 16,7% 26,7% 7,2% 10,8% 2,5% BVBA 35,9% 22,7% 16,7% 20,0% 73,2% 49,6% 68,8% CV 1,2% - - - 3,9% 4,0% 6,1% VZW 0,4% 15,5% 33,3% - 0,9% 3,0% 2,7% Andere 2,8% 4,1% - - 1,7% 2,7% 2,8%

35 Aantal werkgevers per dimensiegrootte Voor de rapportering van het aantal werkgevers in de horecasector doen we een beroep op gegevens van de RSZ 9. De toewijzing aan de correcte dimensiegrootte gebeurt bij de RSZ op basis van het aantal werknemers in dienst op 30/06 (toestand). De RSZ biedt zowel de indeling van werkgevers volgens PC302, als werkgevers volgens nacebelindeling. De sector afbakenen op basis van PC 302, resulteert in een grotere omvang van de sector in vergelijking met de afbakening volgens nacebel-indeling. 1 Werkgevers per dimensiegrootte 10 1.1 Werkgevers per dimensiegrootte in België Tabel 18: Aantal werkgevers per dimensiegrootte in België in PC302-2011/2013-2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 16.604 16.315 16.054 5 tot 9 werknemers 4.026 3.961 3.877 10 tot 19 werknemers 1.874 1.826 1.839 20 tot 49 werknemers 772 756 736 50 tot 99 werknemers 128 131 126 100 werknemers en meer 80 79 74 Totaal 23.484 23.068 22.706 2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 70,7% 70,7% 70,7% 5 tot 9 werknemers 17,1% 17,2% 17,1% 10 tot 19 werknemers 8,0% 7,9% 8,1% 20 tot 49 werknemers 3,3% 3,3% 3,2% 50 tot 99 werknemers 0,5% 0,6% 0,6% 100 werknemers en meer 0,3% 0,3% 0,3% Totaal 100% 100% 100% Bron: RSZ, PC302, werkgever in loop van tweede kwartaal, toewijzing aan dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 9 We kiezen voor de RSZ als bron van het aantal werkgevers aangezien de RSZ zicht heeft op het aantal werknemers opgenomen in de sociale zekerheid, en bijgevolg op deze manier met zekerheid kan zeggen welke werkgevers personeel in dienst hebben in de loop van het kwartaal. Daarnaast kunnen op basis van eenzelfde definitie de cijfers vergeleken worden met andere sectoren. Ten slotte wordt de RSZ ook gebruikt als bron voor het aantal werknemers in de sector. 10 In dit eerste deel bakenen we de horecasector af op basis van PC302. Dit is voor het eerst in dit rapport aangezien de FOD Economie de horecasector enkel afbakent op basis van nacebel-indeling.

36 1.2 Werkgevers per dimensiegrootte in de gewesten Vlaanderen Tabel 19: Aantal werkgevers per dimensiegrootte in Vlaanderen in PC302-2011/2013-2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 9.426 9.279 9.163 5 tot 9 werknemers 2.440 2.402 2.355 10 tot 19 werknemers 1.213 1.150 1.168 20 tot 49 werknemers 457 437 425 50 tot 99 werknemers 65 67 64 100 werknemers en meer 43 40 36 Totaal 13.644 13.375 13.211 2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 69,1% 69,4% 69,4% 5 tot 9 werknemers 17,9% 18,0% 17,8% 10 tot 19 werknemers 8,9% 8,6% 8,8% 20 tot 49 werknemers 3,3% 3,3% 3,2% 50 tot 99 werknemers 0,5% 0,5% 0,5% 100 werknemers en meer 0,3% 0,3% 0,3% Totaal 100% 100% 100% Bron: RSZ, PC302, werkgever in loop van tweede kwartaal, toewijzing aan dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 Wallonië Tabel 20: Aantal werkgevers per dimensiegrootte in Wallonië in PC302-2011/2013-2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 5.123 5.017 4.947 5 tot 9 werknemers 1.056 1.044 1.014 10 tot 19 werknemers 391 385 395 20 tot 49 werknemers 160 174 168 50 tot 99 werknemers 32 31 31 100 werknemers en meer 9 10 11 Totaal 6.771 6.661 6.566 2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 75,7% 75,3% 75,3% 5 tot 9 werknemers 15,6% 15,7% 15,4% 10 tot 19 werknemers 5,8% 5,8% 6,0% 20 tot 49 werknemers 2,4% 2,6% 2,6% 50 tot 99 werknemers 0,5% 0,5% 0,5% 100 werknemers en meer 0,1% 0,2% 0,2% Totaal 100% 100% 100% Bron: RSZ, PC302, werkgever in loop van tweede kwartaal, toewijzing aan dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06

37 Brussel Tabel 21: Aantal werkgevers per dimensiegrootte in Brussel in PC302-2011/2013-2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 2.055 2.019 1.944 5 tot 9 werknemers 530 515 508 10 tot 19 werknemers 270 291 276 20 tot 49 werknemers 155 145 143 50 tot 99 werknemers 31 33 31 100 werknemers en meer 28 29 27 Totaal 3.069 3.032 2.929 2011 2012 2013 Minder dan 5 werknemers 67,0% 66,6% 66,4% 5 tot 9 werknemers 17,3% 17,0% 17,3% 10 tot 19 werknemers 8,8% 9,6% 9,4% 20 tot 49 werknemers 5,1% 4,8% 4,9% 50 tot 99 werknemers 1,0% 1,1% 1,1% 100 werknemers en meer 0,9% 1,0% 0,9% Totaal 100% 100% 100% Bron: RSZ, PC302, werkgever in loop van tweede kwartaal, toewijzing aan dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 2 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector 11 2.1 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in België Tabel 22: Aantal werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in België nacebel 55 en 56-2013- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 1.118 263 134 99 14.868 1.283 4.030 < 5 werknemers 45,7% 67,3% 74,6% 35,4% 72,3% 66,1% 79,7% 5 tot 9 wns 21,1% 15,2% 18,7% 40,4% 17,4% 16,8% 13,0% 10 tot 19 wns 16,2% 7,2% 4,5% 22,2% 7,6% 10,4% 5,5% 20 tot 49 wns 11,3% 5,3% 2,2% 2,0% 2,5% 4,1% 1,6% 50 tot 99 wns 3,5% 3,4% 0,0% 0,0% 0,2% 1,1% 0,1% Meer dan 100 wns 2,2% 1,5% 0,0% 0,0% 0,1% 1,6% 0,0% Bron: RSZ, nace 55-56, werkgever in loop van 2de kwartaal, toewijzing dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 11 Om een inschatting te kunnen maken van het aantal werkgevers per subsector bakenen we in dit tweede deel de horecasector af op basis van nacebel-indeling.

38 2.2 Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 23: Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in Vlaanderen nacebel 55 en 56-2013- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 625 148 75 29 8.528 769 2.386 < 5 werknemers 45,1% 68,9% 64,0% 48,3% 70,9% 63,2% 77,8% 5 tot 9 wns 21,1% 15,5% 25,3% 37,9% 18,2% 17,6% 13,9% 10 tot 19 wns 18,4% 4,7% 6,7% 13,8% 8,2% 12,1% 6,4% 20 tot 49 wns 10,7% 6,1% 4,0% 0,0% 2,4% 4,8% 1,8% 50 tot 99 wns 3,7% 3,4% 0,0% 0,0% 0,2% 0,7% 0,1% Meer dan 100 wns 1,0% 1,4% 0,0% 0,0% 0,1% 1,7% 0,0% Bron: RSZ, nace 55-56, werkgever in loop van 2de kwartaal, toewijzing dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 Wallonië Tabel 24: Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in Wallonië nacebel 55 en 56-2013- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 332 90 57 58 4.321 360 1.164 < 5 werknemers 55,1% 67,8% 89,5% 25,9% 76,9% 72,5% 84,5% 5 tot 9 wns 19,9% 15,6% 8,8% 44,8% 15,7% 17,5% 10,6% 10 tot 19 wns 13,0% 8,9% 1,8% 29,3% 5,4% 5,8% 3,6% 20 tot 49 wns 9,3% 3,3% 0,0% 0,0% 1,9% 2,5% 1,3% 50 tot 99 wns 1,5% 3,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1,1% 0,1% Meer dan 100 wns 1,2% 1,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,6% 0,0% Bron: RSZ, nace 55-56, werkgever in loop van 2de kwartaal, toewijzing dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06 Brussel Tabel 25: Werkgevers per dimensiegrootte en per subsector in Brussel nacebel 55 en 56-2013- Hotels Vakantieverblijveterreinen accommodatie gelegenheden Kampeer- Overige Drink- Restaurants Catering Totaal 161 25 2 12 2.019 154 480 < 5 werknemers 28,6% 56,0% 50,0% 50,0% 68,2% 65,6% 77,5% 5 tot 9 wns 23,6% 12,0% 50,0% 25,0% 17,8% 11,7% 14,8% 10 tot 19 wns 14,3% 16,0% 0,0% 8,3% 9,4% 12,3% 5,6% 20 tot 49 wns 17,4% 8,0% 0,0% 16,7% 4,0% 3,9% 1,7% 50 tot 99 wns 6,8% 4,0% 0,0% 0,0% 0,4% 3,2% 0,4% Meer dan 100 wns 9,3% 4,0% 0,0% 0,0% 0,2% 3,2% 0,0% Bron: RSZ, nace 55-56, werkgever in loop van 2de kwartaal, toewijzing dimensiegrootte op basis van toestand op 30/06

39 Overlevingspercentage ondernemingen 1 Overlevingspercentage ondernemingen per sector in België Tabel 26: Overlevingspercentage ondernemingen in België per sector één jaar na oprichting - 2011/2013- Sectie Omschrijving 2011 12 2012 13 2013 14 A Landbouw, bosbouw en visserij 96,2% 96,2% 95,3% B Winning van delfstoffen / / / C Industrie 94,0% 93,8% 93,9% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 98,2% 97,1% 97,8% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 98,9% 90,1% 97,3% F Bouwnijverheid 95,0% 95,4% 94,4% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 89,4% 90,0% 89,3% H Vervoer en opslag 88,5% 89,6% 88,4% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 89,3% 90,0% 90,1% J Informatie en communicatie 84,2% 85,9% 86,9% K Financiële activiteiten en verzekeringen 95,9% 95,3% 94,8% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 92,3% 93,0% 92,3% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 92,9% 93,5% 93,7% N Administratieve en ondersteunende diensten 90,9% 90,9% 90,7% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 97,3% 96,7% 92,9% P Onderwijs 87,1% 89,3% 90,3% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 89,9% 92,9% 91,7% R Kunst, amusement en recreatie 91,8% 92,0% 93,8% S Overige diensten 89,8% 90,7% 91,7% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel / / / U Extraterritoriale organisaties en lichamen / / / Totaal 91,1% 91,8% 91,8% Bron: FOD Economie Grijze percentages betekenen minder dan 100 oprichtingen, bij minder dan 20 oprichtingen >> / 12 Ondernemingen opgericht in 2010 13 Ondernemingen opgericht in 2011 14 Ondernemingen opgericht in 2012

40 Tabel 27: Overlevingspercentage ondernemingen in België per sector drie jaar na oprichting - 2011/2013- Sectie Omschrijving 2011 15 2012 16 2013 17 A Landbouw, bosbouw en visserij 87,6% 87,9% 88,8% B Winning van delfstoffen / / / C Industrie 81,5% 80,2% 81,4% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 93,0% 92,0% 79,8% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 79,6% 91,3% 85,4% F Bouwnijverheid 82,5% 82,3% 82,6% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 71,8% 70,5% 72,5% H Vervoer en opslag 71,1% 70,4% 71,6% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 67,1% 66,4% 67,2% J Informatie en communicatie 64,4% 60,5% 61,2% K Financiële activiteiten en verzekeringen 87,5% 88,8% 88,4% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 79,4% 80,3% 78,7% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 81,0% 79,6% 80,4% N Administratieve en ondersteunende diensten 73,8% 74,6% 74,6% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 87,5% 89,4% 91,9% P Onderwijs 71,1% 69,2% 68,8% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 63,4% 73,3% 72,4% R Kunst, amusement en recreatie 74,9% 76,9% 75,6% S Overige diensten 72,5% 71,1% 72,1% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel / / / U Extraterritoriale organisaties en lichamen / / / Totaal 75,4% 74,6% 75,3% Bron: FOD Economie Grijze percentages betekenen minder dan 100 oprichtingen, bij minder dan 20 oprichtingen >> / 15 Ondernemingen opgericht in 2008 16 Ondernemingen opgericht in 2009 17 Ondernemingen opgericht in 2010

41 Tabel 28: Overlevingspercentage ondernemingen in België per sector vijf jaar na oprichting -2013- Sectie Omschrijving 2013 18 A Landbouw, bosbouw en visserij 81,5% B Winning van delfstoffen / C Industrie 71,3% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 86,0% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 77,8% F Bouwnijverheid 71,0% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 59,5% H Vervoer en opslag 57,8% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 52,6% J Informatie en communicatie 52,8% K Financiële activiteiten en verzekeringen 80,2% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 69,3% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 71,4% N Administratieve en ondersteunende diensten 62,1% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 80,0% P Onderwijs 59,2% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 52,6% R Kunst, amusement en recreatie 62,6% S Overige diensten 60,2% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel / U Extraterritoriale organisaties en lichamen / Totaal 64,0% Bron: FOD Economie Grijze percentages betekenen minder dan 100 oprichtingen, bij minder dan 20 oprichtingen >> / 18 Ondernemingen opgericht in 2008

42 Aantal faillissementen 1 Faillissementen in alle sectoren in België Tabel 29: Aantal faillissementen in België -2008/2013- Sectie Omschrijving 2008 2012 2013 Aandeel 2013 A Landbouw, bosbouw en visserij 99 84 99 0,8% B Winning van delfstoffen 2 0 1 0,0% C Industrie 449 611 619 5,3% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 2 6 4 0,0% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 13 15 25 0,2% F Bouwnijverheid 1.249 1.802 2.065 17,6% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 2.456 2.744 2.993 25,5% H Vervoer en opslag 458 571 565 4,8% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 1.592 2.062 2.261 19,3% J Informatie en communicatie 302 371 383 3,3% K Financiële activiteiten en verzekeringen 118 184 197 1,7% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 187 209 267 2,3% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 482 647 785 6,7% N Administratieve en ondersteunende diensten 365 651 734 6,3% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 1 0 1 0,0% P Onderwijs 22 28 40 0,3% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 42 75 84 0,7% R Kunst, amusement en recreatie 101 143 165 1,4% S Overige diensten 209 312 384 3,3% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel 0 1 2 0,0% U Extraterritoriale organisaties en lichamen 0 0 0 0,0% Onbekende economische activiteit 327 71 66 0,6% Totaal 8.476 10.587 11.740 100%

43 2 Faillissementen in de horecasector in de gewesten Tabel 30: Aantal faillissementen in de horecasector in de gewesten -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 641 656 744 775 786 812 Wallonië 300 406 399 421 450 393 Brussel 184 205 220 224 275 248 België 1.125 1.267 1.363 1.420 1.511 1.453 2012-2013 Vlaanderen 835 1.007 936 1.042 1.066 1.120 +5,1% Wallonië 456 466 504 579 600 669 +11,5% Brussel 301 325 348 366 396 472 +19,2% België 1.592 1.798 1.788 1.987 2.062 2.261 +9,7% Tabel 31: Procentueel aandeel faillissementen in de horecasector in de gewesten -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 57,0% 51,8% 54,6% 54,6% 52,0% 55,9% Wallonië 26,7% 32,0% 29,3% 29,6% 29,8% 27,0% Brussel 16,4% 16,2% 16,1% 15,8% 18,2% 17,1% België 100% 100% 100% 100% 100% 100% Vlaanderen 52,4% 56,0% 52,3% 52,4% 51,7% 49,5% Wallonië 28,6% 25,9% 28,2% 29,1% 29,1% 29,6% Brussel 18,9% 18,1% 19,5% 18,4% 19,2% 20,9% België 100% 100% 100% 100% 100% 100%

44 3 Faillissementen in de horecasector per subsector 3.1 Faillissementen in de horecasector per subsector in België Tabel 32: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in België -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 23 20 23 25 34 41 Vakantieverblijven 6 2 3 4 2 2 Kampeerterreinen 2 6 5 3 3 2 Overige accommodatie 0 0 0 0 1 0 Restaurants 586 672 739 757 819 838 Catering 45 42 40 55 48 35 Drinkgelegenheden 463 525 553 576 604 535 Totaal 1.125 1.267 1.363 1.420 1.511 1.453 Hotels 30 30 23 31 37 37 Vakantieverblijven 1 3 6 12 9 12 Kampeerterreinen 3 1 6 0 2 4 Overige accommodatie 1 1 2 3 0 2 Restaurants 957 1.093 1.015 1.091 1.141 1.244 Catering 39 48 56 68 69 85 Drinkgelegenheden 561 622 680 782 804 877 Totaal 1.592 1.798 1.788 1.987 2.062 2.261, nacebel 2008 indeling Tabel 33: Procentuele verdeling van het aantal faillissementen in de horecasector over de subsectoren in België -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 2,0% 1,6% 1,7% 1,8% 2,3% 2,8% Vakantieverblijven 0,5% 0,2% 0,2% 0,3% 0,1% 0,1% Kampeerterreinen 0,2% 0,5% 0,4% 0,2% 0,2% 0,1% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% Restaurants 52,1% 53,0% 54,2% 53,3% 54,2% 57,7% Catering 4,0% 3,3% 2,9% 3,9% 3,2% 2,4% Drinkgelegenheden 41,2% 41,4% 40,6% 40,6% 40,0% 36,8% Hotels 1,9% 1,7% 1,3% 1,6% 1,8% 1,6% Vakantieverblijven 0,1% 0,2% 0,3% 0,6% 0,4% 0,5% Kampeerterreinen 0,2% 0,1% 0,3% 0,0% 0,1% 0,2% Overige accommodatie 0,1% 0,1% 0,1% 0,2% 0,0% 0,1% Restaurants 60,1% 60,8% 56,8% 54,9% 55,3% 55,0% Catering 2,4% 2,7% 3,1% 3,4% 3,3% 3,8% Drinkgelegenheden 35,2% 34,6% 38,0% 39,4% 39,0% 38,8%, nacebel 2008 indeling

45 3.2 Faillissementen in de horecasector per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 34: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 15 8 13 11 16 22 Vakantieverblijven 5 0 3 2 2 1 Kampeerterreinen 1 4 2 1 1 1 Overige accommodatie 0 0 0 0 1 0 Restaurants 324 338 397 405 423 442 Catering 25 22 21 25 26 18 Drinkgelegenheden 271 284 308 331 317 328 Totaal 641 656 744 775 786 812 Hotels 18 15 9 18 19 22 Vakantieverblijven 0 1 5 8 6 8 Kampeerterreinen 1 0 4 0 1 2 Overige accommodatie 0 1 2 1 0 2 Restaurants 484 590 500 549 565 594 Catering 18 30 28 38 34 40 Drinkgelegenheden 314 370 388 428 441 452 Totaal 835 1.007 936 1.042 1.066 1.120, nacebel 2008 indeling Tabel 35: Procentuele verdeling van het aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2002/2013-2002 2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 2,3% 1,2% 1,7% 1,4% 2,0% 2,7% Vakantieverblijven 0,8% 0,0% 0,4% 0,3% 0,3% 0,1% Kampeerterreinen 0,2% 0,6% 0,3% 0,1% 0,1% 0,1% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% Restaurants 50,5% 51,5% 53,4% 52,3% 53,8% 54,4% Catering 3,9% 3,4% 2,8% 3,2% 3,3% 2,2% Drinkgelegenheden 42,3% 43,3% 41,4% 42,7% 40,3% 40,4% Hotels 2,2% 1,5% 1,0% 1,7% 1,8% 2,0% Vakantieverblijven 0,0% 0,1% 0,5% 0,8% 0,6% 0,7% Kampeerterreinen 0,1% 0,0% 0,4% 0,0% 0,1% 0,2% Overige accommodatie 0,0% 0,1% 0,2% 0,1% 0,0% 0,2% Restaurants 58,0% 58,6% 53,4% 52,7% 53,0% 53,0% Catering 2,2% 3,0% 3,0% 3,6% 3,2% 3,6% Drinkgelegenheden 37,6% 36,7% 41,5% 41,1% 41,4% 40,4%, nacebel 2008 indeling

46 Wallonië Tabel 36: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Wallonië -2008/2013- Hotels 9 11 9 12 10 9 Vakantieverblijven 1 1 1 2 2 2 Kampeerterreinen 2 1 2 0 1 2 Overige accommodatie 1 0 0 1 0 0 Restaurants 267 278 292 302 346 366 Catering 16 11 19 23 23 26 Drinkgelegenheden 160 164 181 239 218 264 Totaal 456 466 504 579 600 669 Hotels 2,0% 2,4% 1,8% 2,1% 1,7% 1,3% Vakantieverblijven 0,2% 0,2% 0,2% 0,3% 0,3% 0,3% Kampeerterreinen 0,4% 0,2% 0,4% 0,0% 0,2% 0,3% Overige accommodatie 0,2% 0,0% 0,0% 0,2% 0,0% 0,0% Restaurants 58,6% 59,7% 57,9% 52,2% 57,7% 54,7% Catering 3,5% 2,4% 3,8% 4,0% 3,8% 3,9% Drinkgelegenheden 35,1% 35,2% 35,9% 41,3% 36,3% 39,5% Brussel Tabel 37: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Brussel -2008/2013- Hotels 3 4 5 1 8 6 Vakantieverblijven 0 1 0 2 1 2 Kampeerterreinen 0 0 0 0 0 0 Overige accommodatie 0 0 0 1 0 0 Restaurants 206 225 223 240 230 284 Catering 5 7 9 7 12 19 Drinkgelegenheden 87 88 111 115 145 161 Totaal 301 325 348 366 396 472 Hotels 1,0% 1,2% 1,4% 0,3% 2,0% 1,3% Vakantieverblijven 0,0% 0,3% 0,0% 0,5% 0,3% 0,4% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% 0,0% Restaurants 68,4% 69,2% 64,1% 65,6% 58,1% 60,2% Catering 1,7% 2,2% 2,6% 1,9% 3,0% 4,0% Drinkgelegenheden 28,9% 27,1% 31,9% 31,4% 36,6% 34,1%

47 4 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte 4.1 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in België Tabel 38: Aantal faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in België -2008/2013 19 - geen werknemers 312 363 806 667 1.046 1.187 1 tot 4 werknemers 1.127 1.282 836 1.175 867 923 5 tot 9 werknemers 96 89 107 99 105 103 10 tot 19 werknemers 22 37 35 40 33 42 20 tot 49 werknemers 11 11 3 5 9 5 50 tot 99 werknemers 1 0 0 1 2 1 100 tot 199 werknemers 0 0 1 0 0 0 200 tot 499 werknemers 1 0 0 0 0 0 Totaal 1.570 1.782 1.788 1.987 2.062 2.261 geen werknemers 19,9% 20,4% 45,1% 33,6% 50,7% 52,5% 1 tot 4 werknemers 71,8% 71,9% 46,8% 59,1% 42,0% 40,8% 5 tot 9 werknemers 6,1% 5,0% 6,0% 5,0% 5,1% 4,6% 10 tot 19 werknemers 1,4% 2,1% 2,0% 2,0% 1,6% 1,9% 20 tot 49 werknemers 0,7% 0,6% 0,2% 0,3% 0,4% 0,2% 50 tot 99 werknemers 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 0,1% 0,0% 100 tot 199 werknemers 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 200 tot 499 werknemers 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 19 De faillissementscijfers in de horecasector per dimensiegrootte voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 en 2009 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per dimensiegrootte is miniem.

48 4.2 Faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in de gewesten Vlaanderen Tabel 39: Aantal faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in Vlaanderen -2008/2013 20 - geen werknemers 190 208 438 330 573 605 1 tot 4 werknemers 559 716 428 628 422 430 5 tot 9 werknemers 50 46 51 56 44 58 10 tot 19 werknemers 12 20 18 24 22 24 20 tot 49 werknemers 8 7 1 4 3 2 50 tot 99 werknemers 1 0 0 0 2 1 100 tot 199 werknemers 0 0 0 0 0 0 200 tot 499 werknemers 1 0 0 0 0 0 Totaal 821 997 936 1.042 1.066 1.120 geen werknemers 23,1% 20,9% 46,8% 31,7% 53,8% 54,0% 1 tot 4 werknemers 68,1% 71,8% 45,7% 60,3% 39,6% 38,4% 5 tot 9 werknemers 6,1% 4,6% 5,4% 5,4% 4,1% 5,2% 10 tot 19 werknemers 1,5% 2,0% 1,9% 2,3% 2,1% 2,1% 20 tot 49 werknemers 1,0% 0,7% 0,1% 0,4% 0,3% 0,2% 50 tot 99 werknemers 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,1% 100 tot 199 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 200 tot 499 werknemers 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 20 De faillissementscijfers in de horecasector per dimensiegrootte voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 en 2009 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per dimensiegrootte is miniem.

49 Wallonië Tabel 40: Aantal faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in Wallonië -2008/2013 21 - n 454 462 504 579 600 669 geen werknemers 22,7% 28,4% 40,5% 23,1% 43,5% 46,6% 1 tot 4 werknemers 70,3% 65,6% 51,2% 70,1% 47,2% 46,9% 5 tot 9 werknemers 6,2% 5,2% 6,3% 5,4% 7,5% 4,8% 10 tot 19 werknemers 0,7% 0,6% 1,8% 1,2% 1,3% 1,6% 20 tot 49 werknemers 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,5% 0,0% 50 tot 99 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 100 tot 199 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 200 tot 499 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Brussel Tabel 41: Aantal faillissementen in de horecasector per dimensiegrootte in Brussel -2008/2013 22 - n 295 323 348 366 396 472 geen werknemers 6,4% 7,4% 47,1% 55,5% 53,5% 57,2% 1 tot 4 werknemers 84,4% 81,4% 43,1% 38,5% 40,9% 37,9% 5 tot 9 werknemers 6,1% 5,9% 6,9% 3,3% 4,0% 2,8% 10 tot 19 werknemers 2,4% 4,3% 2,3% 2,5% 0,8% 1,5% 20 tot 49 werknemers 0,7% 0,9% 0,3% 0,0% 0,8% 0,6% 50 tot 99 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% 0,0% 100 tot 199 werknemers 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% 0,0% 0,0% 200 tot 499 werknemers 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 21 De faillissementscijfers in de horecasector per dimensiegrootte voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 en 2009 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per dimensiegrootte is miniem. 22 De faillissementscijfers in de horecasector per dimensiegrootte voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 en 2009 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per dimensiegrootte is miniem.

50 5 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm 5.1 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm in België Tabel 42: Aantal faillissementen in de horecasector per juridische vorm in België -2008/2013 23 - Natuurlijke personen 390 449 475 533 505 532 NV 116 101 153 171 202 187 BVBA 976 1.158 1.093 1.194 1.268 1.436 CV 80 68 51 74 74 85 Andere 8 6 16 15 13 21 Totaal 1.570 1.782 1.788 1.987 2.062 2.261 Natuurlijke personen 24,8% 25,2% 26,6% 26,8% 24,5% 23,5% NV 7,4% 5,7% 8,6% 8,6% 9,8% 8,3% BVBA 62,2% 65,0% 61,1% 60,1% 61,5% 63,5% CV 5,1% 3,8% 2,9% 3,7% 3,6% 3,8% Andere 0,5% 0,3% 0,9% 0,8% 0,6% 0,9% Natuurlijke personen = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; NV = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; BVBA = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; CV = coöperatieve vennootschap. 23 De faillissementscijfers in de horecasector per juridische vorm voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per juridische vorm is miniem.

51 5.2 Faillissementen in de horecasector per juridische vorm in de gewesten Vlaanderen Tabel 43: Aantal faillissementen in de horecasector per juridische vorm in Vlaanderen -2008/2013 24 - Natuurlijke personen 237 273 268 307 278 280 NV 74 62 104 121 132 147 BVBA 475 629 536 581 622 654 CV 33 28 19 27 25 27 Andere 2 5 9 6 9 12 Totaal 821 997 936 1.042 1.066 1.120 Natuurlijke personen 28,9% 27,4% 28,6% 29,5% 26,1% 25,0% NV 9,0% 6,2% 11,1% 11,6% 12,4% 13,1% BVBA 57,9% 63,1% 57,3% 55,8% 58,3% 58,4% CV 4,0% 2,8% 2,0% 2,6% 2,3% 2,4% Andere 0,2% 0,5% 1,0% 0,6% 0,8% 1,1% Natuurlijke personen = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; NV = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; BVBA = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; CV = coöperatieve vennootschap. 24 De faillissementscijfers in de horecasector per juridische vorm voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per juridische vorm is miniem.

52 Wallonië Tabel 44: Aantal faillissementen in de horecasector per juridische vorm in Wallonië -2008/2013 25 - Natuurlijke personen 146 164 185 210 209 237 NV 26 19 33 38 44 28 BVBA 256 257 264 293 323 368 CV 20 21 16 29 20 29 Andere 6 1 6 9 4 7 Totaal 454 462 504 579 600 669 Natuurlijke personen 32,2% 35,5% 36,7% 36,3% 34,8% 35,4% NV 5,7% 4,1% 6,5% 6,6% 7,3% 4,2% BVBA 56,4% 55,6% 52,4% 50,6% 53,8% 55,0% CV 4,4% 4,5% 3,2% 5,0% 3,3% 4,3% Andere 1,3% 0,2% 1,2% 1,6% 0,7% 1,0% Natuurlijke personen = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; NV = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; BVBA = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; CV = coöperatieve vennootschap. Brussel Tabel 45: Aantal faillissementen in de horecasector per juridische vorm in Brussel -2008/2013- Natuurlijke personen 7 12 22 16 18 15 NV 16 20 16 12 26 12 BVBA 245 272 293 320 323 414 CV 27 19 16 18 29 29 Andere 0 0 1 0 0 2 Totaal 295 323 348 348 396 472 Natuurlijke personen 2,4% 3,7% 6,3% 4,6% 4,5% 3,2% NV 5,4% 6,2% 4,6% 3,4% 6,6% 2,5% BVBA 83,1% 84,2% 84,2% 92,0% 81,6% 87,7% CV 9,2% 5,9% 4,6% 5,2% 7,3% 6,1% Andere 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% 0,0% 0,4% Natuurlijke personen = onderneming uitgebaat door één natuurlijke persoon of door echtgenoten; NV = naamloze vennootschap of vennootschap bij wijze van geldschieting op aandelen; BVBA = besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; CV = coöperatieve vennootschap. 25 De faillissementscijfers in de horecasector per juridische vorm voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per juridische vorm is miniem.

53 6 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur 6.1 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur in België Tabel 46: Aantal faillissementen in de horecasector per bestaansduur in België -2008/2013 26 - < 1 jaar 36 51 60 59 55 61 1 jaar 169 195 199 251 256 254 2 jaar 226 222 228 286 265 277 3 jaar 233 234 193 237 259 294 4 jaar 173 204 180 180 198 238 5-9 jaar 369 456 431 465 481 552 10-14 jaar 194 202 183 236 231 234 15-19 jaar 98 122 148 161 169 211 20 jaar of meer 127 141 159 184 niet gekend 1 7 89 10 10 6 Totaal 1.570 1.782 1.788 1.987 2.062 2.261 < 1 jaar 2,3% 2,9% 3,4% 3,0% 2,7% 2,7% 1 jaar 10,8% 10,9% 11,1% 12,6% 12,4% 11,2% 2 jaar 14,4% 12,5% 12,8% 14,4% 12,9% 12,3% 3 jaar 14,8% 13,1% 10,8% 11,9% 12,6% 13,0% 4 jaar 11,0% 11,4% 10,1% 9,1% 9,6% 10,5% 5-9 jaar 23,5% 25,6% 24,1% 23,4% 23,3% 24,4% 10-14 jaar 12,4% 11,3% 10,2% 11,9% 11,2% 10,3% 15-19 jaar 5,5% 6,1% 7,2% 7,1% 10,8% 11,8% 20 jaar of meer 7,1% 7,1% 7,7% 8,1% niet gekend 0,1% 0,4% 5,0% 0,5% 0,5% 0,3% 26 De faillissementscijfers in de horecasector per bestaansduur voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per bestaansduur is miniem.

54 6.2 Faillissementen in de horecasector per bestaansduur in de gewesten Vlaanderen Tabel 47: Aantal faillissementen in de horecasector per bestaansduur in Vlaanderen -2008/2013 27 - < 1 jaar 28 35 32 36 28 26 1 jaar 105 121 124 149 146 150 2 jaar 114 141 143 169 157 147 3 jaar 122 131 87 126 129 137 4 jaar 91 107 77 80 88 109 5-9 jaar 171 228 216 232 231 249 10-14 jaar 106 118 91 109 130 122 15-19 jaar 41 63 77 91 83 111 20 jaar of meer 77 73 75 86 niet gekend 1 5 48 5 5 3 Totaal 821 997 936 1.042 1.066 1.120 < 1 jaar 3,4% 3,5% 3,4% 3,5% 2,6% 2,3% 1 jaar 12,8% 12,1% 13,2% 14,3% 13,7% 13,4% 2 jaar 13,9% 14,1% 15,3% 16,2% 14,7% 13,1% 3 jaar 14,9% 13,1% 9,3% 12,1% 12,1% 12,2% 4 jaar 11,1% 10,7% 8,2% 7,7% 8,3% 9,7% 5-9 jaar 20,8% 22,9% 23,1% 22,3% 21,7% 22,2% 10-14 jaar 12,9% 11,8% 9,7% 10,5% 12,2% 10,9% 15-19 jaar 4,4% 6,0% 7,2% 8,1% 10,1% 11,1% 20 jaar of meer 8,2% 7,0% 7,0% 7,7% niet gekend 0,1% 0,5% 5,1% 0,5% 0,5% 0,3% 27 De faillissementscijfers in de horecasector per bestaansduur voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per bestaansduur is miniem.

55 Wallonië Tabel 48: Aantal faillissementen in de horecasector per bestaansduur in Wallonië -2008/2013 28 - n 454 462 504 579 600 669 < 1 jaar 1,1% 3,0% 5,2% 3,8% 4,0% 4,6% 1 jaar 11,0% 11,9% 10,9% 13,5% 14,8% 12,7% 2 jaar 16,1% 10,2% 10,9% 14,5% 11,2% 12,6% 3 jaar 13,0% 12,1% 11,1% 10,4% 12,2% 13,0% 4 jaar 11,2% 10,0% 11,3% 10,0% 8,3% 9,3% 5-9 jaar 24,9% 27,7% 21,2% 19,5% 23,8% 23,5% 10-14 jaar 11,0% 11,0% 10,1% 14,5% 8,8% 8,5% 15-19 jaar 7,5% 5,2% 7,0% 7,2% 11,7% 13,6% 20 jaar of meer 5,4% 7,9% 9,2% 8,2% niet gekend 0,0% 0,4% 6,3% 0,7% 0,7% 0,4% Brussel Tabel 49: Aantal faillissementen in de horecasector per bestaansduur in Brussel -2008/2013 29 - n 295 323 348 366 396 472 < 1 jaar 1,0% 0,6% 0,6% 0,3% 0,8% 0,8% 1 jaar 4,7% 5,9% 5,7% 6,6% 5,3% 4,0% 2 jaar 13,2% 10,5% 8,6% 9,0% 10,4% 9,7% 3 jaar 17,6% 14,6% 14,4% 13,9% 14,4% 14,8% 4 jaar 10,5% 15,8% 13,2% 11,5% 15,2% 14,2% 5-9 jaar 28,8% 31,0% 31,0% 32,8% 27,0% 30,9% 10-14 jaar 12,9% 10,2% 11,8% 11,7% 12,1% 11,7% 15-19 jaar 5,5% 7,9% 7,3% 4,7% 11,2% 11,5% 20 jaar of meer 6,6% 6,0% 7,3% 9,1% niet gekend 0,0% 0,0% 2,6% 0,3% 0,3% 0,0% 28 De faillissementscijfers in de horecasector per bestaansduur voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per bestaansduur is miniem. 29 De faillissementscijfers in de horecasector per bestaansduur voor het jaar 2008 en 2009 zijn ontvangen in oude nace-bel indeling 2003, jaren 2010, 2011, 2012 en 2013 zijn ontvangen in nieuwe nace-bel indeling 2008. Het totaal aantal faillissementen in 2008 verschilt hierdoor met voorgaande paragrafen. De gevolgen voor de indeling per bestaansduur is miniem.

56 Aantal oprichtingen en schrappingen 1 Oprichtingen in alle sectoren in België Tabel 50: Aantal oprichtingen in alle sectoren in België -2008/2013- Sectie Omschrijving 2008 2012 2013 Aandeel 2013 A Landbouw, bosbouw en visserij 2.169 1.768 1.780 2,6% B Winning van delfstoffen 6 12 11 0,0% C Industrie 2.724 3.079 2.942 4,2% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 56 91 64 0,1% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 134 121 103 0,1% F Bouwnijverheid 9.540 9.562 9.820 14,1% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 12.151 12.890 12.906 18,5% H Vervoer en opslag 1.824 1.611 2.428 3,5% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 5.685 5.691 5.599 8,0% J Informatie en communicatie 5.253 4.722 5.147 7,4% K Financiële activiteiten en verzekeringen 962 1.255 1.141 1,6% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 1.525 1.782 1.675 2,4% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 10.927 13.341 11.053 15,9% N Administratieve en ondersteunende diensten 4.918 4.919 4.912 7,0% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 54 36 44 0,1% P Onderwijs 1.040 1.532 1.510 2,2% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 940 1.733 1.531 2,2% R Kunst, amusement en recreatie 2.562 2.742 2.516 3,6% S Overige diensten 4.415 4.699 4.473 6,4% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel 18 9 4 0,0% U Extraterritoriale organisaties en lichamen 2 0 1 0,0% Onbekende activiteit 2 0 18 Totaal 66.907 71.595 69.678 100%

57 2 Oprichtingen in de gewesten Tabel 51: Aantal oprichtingen in de horecasector in de gewesten -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 3.058 3.628 3.589 3.450 3.458 Wallonië 1.561 1.910 1.808 1.865 1.900 Brussel 589 733 717 747 725 België 5.208 6.271 6.114 6.062 6.083 2012-2013 Vlaanderen 3.196 3.145 3.218 3.055 3.010 2.952-1,9% Wallonië 1.745 1.674 1.782 1.794 1.823 1.781-2,3% Brussel 632 700 730 731 775 784 +1,2% Buitenland 30 111 100 112 80 82 82 Niet gekend 31 1 1 0 0 1 0 België 5.685 5.620 5.842 5.660 5.691 5.599-1,6% 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 58,7% 57,9% 58,7% 56,9% 56,8% Wallonië 30,0% 30,5% 29,6% 30,8% 31,2% Brussel 11,3% 11,7% 11,7% 12,3% 11,9% België 100% 100% 100% 100% 100% Vlaanderen 56,2% 56,0% 55,1% 54,0% 52,9% 52,7% Wallonië 30,7% 29,8% 30,5% 31,7% 32,0% 31,8% Brussel 11,1% 12,5% 12,5% 12,9% 13,6% 14,0% Buitenland 2,0% 1,8% 1,9% 1,4% 1,4% 1,5% België 100% 100% 100% 100% 100% 100% 30 Horecaondernemingen met hoofdzetel in het buitenland 31 Horecaondernemingen met hoofdzetel op een niet nader gespecifieerde plaats

58 3 Oprichtingen in de horecasector per subsector 3.1 Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in België Tabel 52: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in België -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 89 93 94 82 112 Overige accommodaties 103 148 185 187 224 Restaurants 2.834 3.473 3.321 3.358 3.240 Drankgelegenheden 1.883 2.164 2.118 1.992 2.025 Kantines en catering 299 393 396 443 482 Totaal 5.208 6.271 6.114 6.062 6.083, nacebel 2003 indeling Hotels 87 96 88 94 98 88 Vakantieverblijven 180 163 163 149 145 176 Kampeerterreinen 17 14 15 12 11 10 Overige accommodatie 5 4 6 1 4 5 Restaurants 2.896 2.827 2.985 2.977 3.081 3.022 Catering 498 481 541 483 544 530 Drinkgelegenheden 2.002 2.035 2.044 1.944 1.808 1.768 Totaal 5.685 5.620 5.842 5.660 5.691 5.599, nacebel 2008 indeling Tabel 53: Procentuele verdeling van het aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in België -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1,7% 1,5% 1,5% 1,4% 1,8% Overige accommodaties 2,0% 2,4% 3,0% 3,1% 3,7% Restaurants 54,4% 55,4% 54,3% 55,4% 53,3% Drankgelegenheden 36,2% 34,5% 34,6% 32,9% 33,3% Kantines en catering 5,7% 6,3% 6,5% 7,3% 7,9% Totaal 100% 100% 100% 100% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 1,5% 1,7% 1,5% 1,7% 1,7% 1,6% Vakantieverblijven 3,2% 2,9% 2,8% 2,6% 2,5% 3,1% Kampeerterreinen 0,3% 0,2% 0,3% 0,2% 0,2% 0,2% Overige accommodatie 0,1% 0,1% 0,1% 0,0% 0,1% 0,1% Restaurants 50,9% 50,3% 51,1% 52,6% 54,1% 54,0% Catering 8,8% 8,6% 9,3% 8,5% 9,6% 9,5% Drinkgelegenheden 35,2% 36,2% 35,0% 34,3% 31,8% 31,6%, nacebel 2008 indeling

59 3.2 Oprichtingen in de horecasector per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 54: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 48 50 55 54 57 Overige accommodaties 63 90 112 101 137 Restaurants 1.593 1.909 1.873 1.827 1.757 Drankgelegenheden 1.178 1.345 1.308 1.182 1.193 Kantines en catering 176 234 241 286 314 Totaal 3.058 3.628 3.589 3.450 3.458, nacebel 2003 indeling Hotels 44 61 55 53 57 48 Vakantieverblijven 128 100 116 92 89 105 Kampeerterreinen 7 5 7 4 5 6 Overige accommodatie 2 2 1 1 2 1 Restaurants 1.543 1.521 1.553 1.529 1.535 1520 Catering 310 298 321 300 319 318 Drinkgelegenheden 1.162 1.158 1.165 1.076 1.003 954 Totaal 3.196 3.145 3.218 3.055 3.010 2.952, nacebel 2008 indeling Tabel 55: Procentuele verdeling van het aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1,6% 1,4% 1,5% 1,6% 1,6% Overige accommodaties 2,1% 2,5% 3,1% 2,9% 4,0% Restaurants 52,1% 52,6% 52,2% 53,0% 50,8% Drankgelegenheden 38,5% 37,1% 36,4% 34,3% 34,5% Kantines en catering 5,8% 6,4% 6,7% 8,3% 9,1% Totaal 100% 100% 100% 100% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 1,4% 1,9% 1,7% 1,7% 1,9% 1,6% Vakantieverblijven 4,0% 3,2% 3,6% 3,0% 3,0% 3,6% Kampeerterreinen 0,2% 0,2% 0,2% 0,1% 0,2% 0,2% Overige accommodatie 0,1% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% Restaurants 48,3% 48,4% 48,3% 50,0% 51,0% 51,5% Catering 9,7% 9,5% 10,0% 9,8% 10,6% 10,8% Drinkgelegenheden 36,4% 36,8% 36,2% 35,2% 33,3% 32,3%, nacebel 2008 indeling

60 Wallonië Tabel 56: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Wallonië -2008/2013- Hotels 29 23 24 29 27 27 Vakantieverblijven 43 54 39 44 46 52 Kampeerterreinen 8 8 8 7 6 4 Overige accommodatie 2 2 3 0 1 3 Restaurants 930 879 1001 1004 1.054 1.009 Catering 151 131 156 124 172 142 Drinkgelegenheden 582 577 551 586 517 544 Totaal 1.745 1.674 1.782 1.794 1.823 1.781 Hotels 1,7% 1,4% 1,3% 1,6% 1,5% 1,5% Vakantieverblijven 2,5% 3,2% 2,2% 2,5% 2,5% 2,9% Kampeerterreinen 0,5% 0,5% 0,4% 0,4% 0,3% 0,2% Overige accommodatie 0,1% 0,1% 0,2% 0,0% 0,1% 0,2% Restaurants 53,3% 52,5% 56,2% 56,0% 57,8% 56,7% Catering 8,7% 7,8% 8,8% 6,9% 9,4% 8,0% Drinkgelegenheden 33,4% 34,5% 30,9% 32,7% 28,4% 30,5% Brussel Tabel 57: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Brussel -2008/2013- Hotels 13 9 9 11 14 13 Vakantieverblijven 8 9 7 12 9 17 Kampeerterreinen 0 0 0 0 0 0 Overige accommodatie 1 0 1 0 1 1 Restaurants 377 388 394 413 449 454 Catering 35 49 55 52 50 63 Drinkgelegenheden 198 245 264 243 252 236 Totaal 632 700 730 731 775 784 Hotels 2,1% 1,3% 1,2% 1,5% 1,8% 1,7% Vakantieverblijven 1,3% 1,3% 1,0% 1,6% 1,2% 2,2% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,2% 0,0% 0,1% 0,0% 0,1% 0,1% Restaurants 59,7% 55,4% 54,0% 56,5% 57,9% 57,9% Catering 5,5% 7,0% 7,5% 7,1% 6,5% 8,0% Drinkgelegenheden 31,3% 35,0% 36,2% 33,2% 32,5% 30,1%

61 4 Schrappingen in alle sectoren in België Tabel 58: Aantal schrappingen in alle sectoren in België -2008/2013- Aandeel Sectie Omschrijving 2008 2012 2013 2013 A Landbouw, bosbouw en visserij 3.360 2.296 2.366 3,9% B Winning van delfstoffen 13 18 10 0,0% C Industrie 2.600 2.728 2.892 4,8% D Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 16 28 27 0,0% E Distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering 62 77 95 0,2% F Bouwnijverheid 6.138 7.142 8.185 13,6% G Groot- en detailhandel: reparatie van auto s en motorfietsen 13.124 12.782 13.779 23,0% H Vervoer en opslag 1.583 1.745 1.813 3,0% I Verschaffen van accommodatie en maaltijden 5.272 5.624 5.851 9,8% J Informatie en communicatie 3.240 3.697 3.790 6,3% K Financiële activiteiten en verzekeringen 349 496 599 1,0% L Exploitatie van en handel in onroerend goed 965 1.203 1.282 2,1% M Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten 6.071 7.349 8.463 14,1% N Administratieve en ondersteunende diensten 2.752 3.387 3.712 6,2% O Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale verzekeringen 21 27 16 0,0% P Onderwijs 486 721 819 1,4% Q Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 609 641 731 1,2% R Kunst, amusement en recreatie 1.445 1.809 1.967 3,3% S Overige diensten 2.701 3.423 3.584 6,0% T Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel 12 16 13 0,0% U Extraterritoriale organisaties en lichamen 1 1 0 0,0% Onbekende activiteit 0 1 0 Totaal 50.820 55.211 59.994 100%

62 5 Schrappingen in de horecasector in de gewesten Tabel 59: Aantal schrappingen in de horecasector in de gewesten -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 3.150 3.237 3.310 3.326 3.326 Wallonië 1.573 1.676 1.722 1.827 1.853 Brussel 569 589 579 590 653 België 5.292 5.502 5.611 5.743 5.832 2012-2013 Vlaanderen 3.011 3.118 3.166 3.056 3.166 3.203 +1,2% Wallonië 1.651 1.684 1.730 1.633 1.718 1.825 +6,2% Brussel 523 590 603 633 649 736 +13,4% Buitenland 79 78 102 92 90 84 Niet gekend 8 4 6 3 1 3 België 5.272 5.474 5.607 5.417 5.624 5.851 +4,0% 2003 2004 2005 2006 2007 Vlaanderen 59,5% 58,8% 59,0% 57,9% 57,0% Wallonië 29,7% 30,5% 30,7% 31,8% 31,8% Brussel 10,8% 10,7% 10,3% 10,3% 11,2% België 100% 100% 100% 100% 100% Vlaanderen 57,1% 57,0% 56,5% 56,4% 56,3% 54,7% Wallonië 31,3% 30,8% 30,9% 30,1% 30,5% 31,2% Brussel 9,9% 10,8% 10,8% 11,7% 11,5% 12,6% Buitenland 1,5% 1,4% 1,8% 1,7% 1,6% 1,4% België 100% 100% 100% 100% 100% 100%

63 6 Schrappingen in de horecasector per subsector 6.1 Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in België Tabel 60: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in België -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 98 83 94 97 96 Overige accommodaties 47 64 72 78 82 Restaurants 2.316 2.470 2.512 2.690 2.935 Drankgelegenheden 2.540 2.561 2.643 2.553 2.358 Kantines en catering 291 324 290 325 361 Totaal 5.292 5.502 5.611 5.743 5.832, nacebel 2003 indeling Hotels 103 103 95 102 96 99 Vakantieverblijven 65 61 63 61 66 80 Kampeerterreinen 20 20 23 22 17 16 Overige accommodatie 10 25 17 11 3 2 Restaurants 2.431 2.604 2.754 2.682 2.859 2.974 Catering 322 389 363 385 356 445 Drinkgelegenheden 2.321 2.272 2.292 2.154 2.227 2.235 Totaal 5.272 5.474 5.607 5.417 5.624 5.851, nacebel 2008 indeling Tabel 61: Procentuele verdeling van het aantal schrappingen in de horecasector per subsector in België -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1,9% 1,5% 1,7% 1,7% 1,6% Overige accommodaties 0,9% 1,2% 1,3% 1,4% 1,4% Restaurants 43,8% 44,9% 44,8% 46,8% 50,3% Drankgelegenheden 48,0% 46,5% 47,1% 44,5% 40,4% Kantines en catering 5,5% 5,9% 5,2% 5,7% 6,2% Totaal 100% 100% 100% 100% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 2,0% 1,9% 1,7% 1,9% 1,7% 1,7% Vakantieverblijven 1,2% 1,1% 1,1% 1,1% 1,2% 1,4% Kampeerterreinen 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% 0,3% 0,3% Overige accommodatie 0,2% 0,5% 0,3% 0,2% 0,1% 0,0% Restaurants 46,1% 47,6% 49,1% 49,5% 50,8% 50,8% Catering 6,1% 7,1% 6,5% 7,1% 6,3% 7,6% Drinkgelegenheden 44,0% 41,5% 40,9% 39,8% 39,6% 38,2%, nacebel 2008 indeling

64 7.2 Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in de gewesten Vlaanderen Tabel 62: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 60 47 49 55 46 Overige accommodaties 15 31 43 45 38 Restaurants 1.279 1.388 1.395 1.490 1.585 Drankgelegenheden 1.618 1.586 1.651 1.556 1.433 Kantines en catering 178 185 172 180 224 Totaal 3.150 3.237 3.310 3.326 3.326, nacebel 2003 indeling Hotels 59 58 60 62 62 53 Vakantieverblijven 41 37 39 38 47 51 Kampeerterreinen 9 6 8 9 6 6 Overige accommodatie 4 9 5 3 2 2 Restaurants 1.321 1.421 1.475 1.473 1.534 1.549 Catering 193 233 202 217 226 263 Drinkgelegenheden 1.384 1.354 1.377 1.254 1.289 1.279 Totaal 3.011 3.118 3.166 3.056 3.166 3.203, nacebel 2008 indeling Tabel 63: Procentuele verdeling van het aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Vlaanderen -2003/2013-2003 2004 2005 2006 2007 Hotels 1,9% 1,5% 1,5% 1,7% 1,4% Overige accommodaties 0,5% 1,0% 1,3% 1,4% 1,1% Restaurants 40,6% 42,9% 42,1% 44,8% 47,7% Drankgelegenheden 51,4% 49,0% 49,9% 46,8% 43,1% Kantines en catering 5,7% 5,7% 5,2% 5,4% 6,7% Totaal 100% 100% 100% 100% 100%, nacebel 2003 indeling Hotels 2,0% 1,9% 1,9% 2,0% 2,0% 1,7% Vakantieverblijven 1,4% 1,2% 1,2% 1,2% 1,5% 1,6% Kampeerterreinen 0,3% 0,2% 0,3% 0,3% 0,2% 0,2% Overige accommodatie 0,1% 0,3% 0,2% 0,1% 0,1% 0,1% Restaurants 43,9% 45,6% 46,6% 48,2% 48,5% 48,4% Catering 6,4% 7,5% 6,4% 7,1% 7,1% 8,2% Drinkgelegenheden 46,0% 43,4% 43,5% 41,0% 40,7% 39,9%, nacebel 2008 indeling

65 Wallonië Tabel 64: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Wallonië -2008/2013- Hotels 24 30 27 30 25 36 Vakantieverblijven 21 16 20 19 17 24 Kampeerterreinen 11 12 15 12 11 9 Overige accommodatie 6 14 10 7 1 0 Restaurants 771 818 881 811 903 945 Catering 108 121 124 125 102 138 Drinkgelegenheden 710 673 653 629 659 673 Totaal 1.651 1.684 1.730 1.633 1.718 1.825 Hotels 1,5% 1,8% 1,6% 1,8% 1,5% 2,0% Vakantieverblijven 1,3% 1,0% 1,2% 1,2% 1,0% 1,3% Kampeerterreinen 0,7% 0,7% 0,9% 0,7% 0,6% 0,5% Overige accommodatie 0,4% 0,8% 0,6% 0,4% 0,1% 0,0% Restaurants 46,7% 48,6% 50,9% 49,7% 52,6% 51,8% Catering 6,5% 7,2% 7,2% 7,7% 5,9% 7,6% Drinkgelegenheden 43,0% 40,0% 37,7% 38,5% 38,4% 36,9% Brussel Tabel 65: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Brussel -2008/2013- Hotels 19 13 6 9 8 9 Vakantieverblijven 3 8 3 3 2 5 Kampeerterreinen 0 1 0 1 0 1 Overige accommodatie 0 2 2 1 0 0 Restaurants 299 327 361 364 380 449 Catering 17 35 36 37 24 38 Drinkgelegenheden 185 204 195 218 235 234 Totaal 523 590 603 633 649 736 Hotels 3,6% 2,2% 1,0% 1,4% 1,2% 1,2% Vakantieverblijven 0,6% 1,4% 0,5% 0,5% 0,3% 0,7% Kampeerterreinen 0,0% 0,2% 0,0% 0,2% 0,0% 0,1% Overige accommodatie 0,0% 0,3% 0,3% 0,2% 0,0% 0,0% Restaurants 57,2% 55,4% 59,9% 57,5% 58,6% 61,0% Catering 3,3% 5,9% 6,0% 5,8% 3,7% 5,2% Drinkgelegenheden 35,4% 34,6% 32,3% 34,4% 36,2% 31,8%

66 Omzet en investeringen 1 Omzet en investeringen in de horecasector in België Tabel 66: Omzet in in de horecasector in België en Vlaanderen (x 1.000) -2005/2013- België Vlaanderen omzet Jaargroei Omzet Jaargroei 2005 9.227.733 5.231.548 2006 9.650.465 +4,6% 5.444.737 +4,1% 2007 10.166.028 +5,3% 5.737.621 +5,4% 2008 10.475.444 +3,0% 5.838.766 +1,8% 2009 10.507.828 +0,3% 5.894.616 +1,0% 2010 11.215.984 +6,7% 6.263.706 +6,3% 2011 11.885.784 +6,0% 6.627.338 +5,8% 2012 12.074.500 +1,6% 6.788.145 +2,4% 2013 12.432.384 +3,0% 7.038.660 +3,7% Vlaanderen Wallonië Brussel omzet Jaargroei Omzet Jaargroei Omzet Jaargroei 2005 5.231.548 1.855.278 2.045.738 2006 5.444.737 +4,1% 1.931.229 +4,1% 2.176.518 +6,4% 2007 5.737.621 +5,4% 2.031.801 +5,2% 2.292.215 +5,3% 2008 5.838.766 +1,8% 2.127.657 +4,7% 2.401.133 +4,8% 2009 5.894.616 +1,0% 2.164.312 +1,7% 2.344.307-2,4% 2010 6.263.706 +6,3% 2.329.492 +7,6% 2.505.340 +6,9% 2011 6.627.338 +5,8% 2.487.596 +6,8% 2.638.365 +5,3% 2012 6.788.145 +2,4% 2.532.293 +1,8% 2.629.573-0,3% 2013 7.038.660 +3,7% 2.601.219 +2,7% 2.650.227 +0,8% Tabel 67: Investeringen in in de horecasector in België en Vlaanderen (x 1.000) -2005/2013- België Vlaanderen Wallonië Brussel 2005 741.986 459.936 170.799 104.518 2006 814.367 486.750 164.902 159.224 2007 857.629 519.920 176.536 151.304 2008 1.015.229 562.864 202.971 235.290 2009 934.013 579.017 201.737 144.860 2010 867.707 544.557 172.596 133.922 2011 906.811 564.781 198.256 137.957 2012 927.092 560.026 198.786 166.908 2013 791.370 476.652 n.b. n.b.

67 2 Omzet en investeringen in de horecasector in de gewesten en provincies 2.1 Omzet Tabel 68: Omzet in in de horecasector in de gewesten en de provincies (x 1.000.000) 2008/2013- West-Vlaanderen 1.500 1.517 1.602 1.702 1.736 1.811 Oost-Vlaanderen 1.217 1.244 1.258 1.212 1.282 1.313 Antwerpen 1.504 1.504 1.677 1.861 1.896 1.996 Vlaams-Brabant 1.007 997 1.063 1.149 1.151 1.194 Limburg 611 633 663 703 722 725 Vlaanderen 5.839 5.895 6.264 6.627 6.788 7.039 Waals-Brabant 309 321 351 375 408 444 Henegouwen 650 657 701 735 752 770 Namen 280 287 313 335 341 341 Luik 652 669 720 782 791 792 Luxemburg 237 231 244 261 240 256 Wallonië 2.128 2.164 2.329 2.488 2.532 2.601 Brussel 2.401 2.344 2.505 2.638 2.630 2.650 Totaal 10.475 10.508 11.216 11.886 12.075 12.432 West-Vlaanderen 14,3% 14,4% 14,3% 14,3% 14,4% 14,6% Oost-Vlaanderen 11,6% 11,8% 11,2% 10,2% 10,6% 10,6% Antwerpen 14,4% 14,3% 14,9% 15,7% 15,7% 16,1% Vlaams-Brabant 9,6% 9,5% 9,5% 9,7% 9,5% 9,6% Limburg 5,8% 6,0% 5,9% 5,9% 6,0% 5,8% Vlaanderen 55,7% 56,1% 55,8% 55,8% 56,2% 56,6% Waals-Brabant 2,9% 3,1% 3,1% 3,2% 3,4% 3,6% Henegouwen 6,2% 6,2% 6,3% 6,2% 6,2% 6,2% Namen 2,7% 2,7% 2,8% 2,8% 2,8% 2,7% Luik 6,2% 6,4% 6,4% 6,6% 6,6% 6,4% Luxemburg 2,3% 2,2% 2,2% 2,2% 2,0% 2,1% Wallonië 20,3% 20,6% 20,8% 20,9% 21,0% 20,9% Brussel 22,9% 22,3% 22,3% 22,2% 21,8% 21,3%

68 2.2 Investeringen Tabel 69: Investeringen in in de horecasector in de gewesten en de provincies (x 1.000.000) 2008/2012- West-Vlaanderen 175 169 155 167 162 Oost-Vlaanderen 100 89 89 92 95 Antwerpen 139 168 133 146 135 Vlaams-Brabant 81 85 91 94 104 Limburg 68 69 78 65 55 Vlaanderen 563 579 545 565 551 Waals-Brabant 26 35 19 19 32 Henegouwen 55 51 44 61 58 Namen 24 22 23 28 29 Luik 72 68 58 60 50 Luxemburg 26 26 28 31 28 Wallonië 203 202 173 198 198 Brussel 235 145 134 138 162 Totaal 1.015 934 868 907 912 cijfers niet beschikbaar West-Vlaanderen 17,3% 18,1% 17,8% 18,5% 17,8% Oost-Vlaanderen 9,8% 9,5% 10,2% 10,1% 10,5% Antwerpen 13,7% 18,0% 15,3% 16,1% 14,8% Vlaams-Brabant 8,0% 9,1% 10,4% 10,4% 11,4% Limburg 6,7% 7,4% 9,0% 7,2% 6,0% Vlaanderen 55,4% 62,0% 62,8% 62,3% 60,4% cijfers Waals-Brabant 2,6% 3,7% 2,2% 2,1% 3,6% niet Henegouwen 5,4% 5,5% 5,0% 6,7% 6,4% beschikbaar Namen 2,4% 2,4% 2,7% 3,1% 3,2% Luik 7,1% 7,3% 6,7% 6,6% 5,5% Luxemburg 2,6% 2,7% 3,3% 3,4% 3,1% Wallonië 20,0% 21,6% 19,9% 21,9% 21,7% Brussel 23,2% 15,5% 15,4% 15,2% 17,7% Totaal 100% 100% 100% 100% 100%

69 3 Omzet en investeringen per subsector 3.1 Omzet en investeringen in België per subsector 3.1.1 omzet in België per subsector Tabel 70: Omzet in in de horecasector per subsector in België (x 1.000.000) -2008/2013- Hotels 1.646 1.521 1.636 1.706 1.758 1.775 Vakantieverblijven 226 223 235 242 230 232 Kampeerterreinen 136 135 140 138 129 130 Overige accommodatie 26 20 16 18 19 17 Restaurants 5.385 5.522 5.904 6.290 6.404 6.696 Catering 1.560 1.551 1.701 1.865 1.955 1.998 Drinkgelegenheden 1.496 1.537 1.584 1.626 1.605 1.584 Totaal 10.475 10.508 11.216 11.886 12.101 12.432 Hotels 15,7% 14,5% 14,6% 14,4% 14,5% 14,3% Vakantieverblijven 2,2% 2,1% 2,1% 2,0% 1,9% 1,9% Kampeerterreinen 1,3% 1,3% 1,2% 1,2% 1,1% 1,0% Overige accommodatie 0,3% 0,2% 0,1% 0,2% 0,2% 0,1% Restaurants 51,4% 52,5% 52,6% 52,9% 52,9% 53,9% Catering 14,9% 14,8% 15,2% 15,7% 16,2% 16,1% Drinkgelegenheden 14,3% 14,6% 14,1% 13,7% 13,3% 12,7%

70 3.1.2 Investeringen in België per subsector Tabel 71: Investeringen in in de horecasector per subsector in België (x 1.000.000) 2008/2013- Hotels 235 243 189 178 219 150 Vakantieverblijven 40 75 46 68 47 49 Kampeerterreinen n.a. 21 21 20 15 14 Overige accommodatie n.a. 11 14 4 4 4 Restaurants 423 402 418 438 437 409 Catering 76 70 76 88 88 86 Drinkgelegenheden 112 112 104 112 102 79 Totaal 1.015 934 868 907 912 791 Hotels 23,2% 26,0% 21,8% 19,6% 24,0% 18,9% Vakantieverblijven 3,9% 8,0% 5,3% 7,5% 5,1% 6,2% Kampeerterreinen n.a. 2,3% 2,4% 2,2% 1,6% 1,8% Overige accommodatie n.a. 1,2% 1,7% 0,4% 0,4% 0,4% Restaurants 41,7% 43,0% 48,1% 48,3% 47,9% 51,7% Catering 7,5% 7,5% 8,7% 9,6% 9,7% 10,9% Drinkgelegenheden 11,0% 12,0% 12,0% 12,3% 11,2% 10,0% 3.2 Omzet en investeringen in de gewesten en de Vlaamse provincies per subsector 3.2.1 Omzet in de gewesten en de Vlaamse provincies per subsector Tabel 72: Omzet in in de horecasector in de gewesten en de Vlaamse provincies per subsector (x 1.000.000) -2013- Vakantieverblijveterreinen Kampeer- Overige Drink- Hotels accommodatie Restaurants Catering gelegenheden Vlaanderen 908 126 93 10 3.984 891 1.027 West- Vlaanderen 297 73 56 3 998 133 250 Oost- Vlaanderen 115 9 6 1 798 138 245 Antwerpen 160 13 17 0,4 1.246 280 279 Vlaams- Brabant 282 4 n.b. n.b. 515 257 134 Limburg 54 27 n.b. n.b. 427 82 119 Wallonië 311 n.b. 33 n.b. 1.513 308 390 Brussel 538 60 n.b. n.b. 1.168 725 155 België 1.775 232 130 17 6.696 1.998 1.584

71 Wallonië 17,5% - 25,1% - 22,6% 15,4% 24,7% Brussel 30,3% 25,7% - - 17,4% 36,3% 9,8% België 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Wallonië 48.604 13.837 n.a. n.a. 86.280 15.481 27.497 Brussel 59.524 n.a. n.a. n.a. 70.375 16.407 8.582 België 219.297 46.608 15.018 3.959 436.924 88.346 101.832 Vakantieverblijveterreinen Kampeer- Overige Drink- Hotels accommodatie Restaurants Catering gelegenheden Vlaanderen 51,2% 54,4% 71,3% 56,0% 59,5% 44,6% 64,9% West- Vlaanderen 16,8% 31,5% 42,9% 16,6% 14,9% 6,7% 15,8% Oost- Vlaanderen 6,5% 3,9% 4,7% 6,1% 11,9% 6,9% 15,5% Antwerpen 9,0% 5,7% 13,1% 2,3% 18,6% 14,0% 17,6% Vlaams- Brabant 15,9% 1,5% - - 7,7% 12,9% 8,5% Limburg 3,0% 11,7% - - 6,4% 4,1% 7,5% Tabel 73: Investeringen in in de horecasector in de gewesten en de Vlaamse provincies per subsector (x 1.000) 2012 geen gegevens beschikbaar voor 2013 Vakantieverblijveterreinen Kampeer- Overige Drink- Hotels accommodatie Restaurants Catering gelegenheden Vlaanderen 110.848 27.254 9.081 2.343 279.833 56.414 65.416 West- Vlaanderen 43.137 12.973 4.716 1.083 70.004 13.828 16.296 Oost- Vlaanderen 6.413 2.791 1.084 228 61.456 7.989 15.424 Antwerpen 35.416 4.884 1.424 55 63.535 14.502 15.304 Vlaams- Brabant 21.256 2.320 372 98 57.919 14.535 7.551 Limburg 4.626 4.286 1.485 879 26.919 5.560 10.841 Vakantieverblijveterreinen Kampeer- Overige Drink- Hotels accommodatie Restaurants Catering gelegenheden Vlaanderen 50,5% 58,5% 60,5% 59,2% 64,0% 63,9% 64,2% West- Vlaanderen 19,7% 27,8% 31,4% 27,4% 16,0% 15,7% 16,0% Oost- Vlaanderen 2,9% 6,0% 7,2% 5,8% 14,1% 9,0% 15,1% Antwerpen 16,1% 10,5% 9,5% 1,4% 14,5% 16,4% 15,0% Vlaams- Brabant 9,7% 5,0% 2,5% 2,5% 13,3% 16,5% 7,4% Limburg 2,1% 9,2% 9,9% 22,2% 6,2% 6,3% 10,6% Wallonië 22,2% 29,7% n.a. n.a. 19,7% 17,5% 27,0% Brussel 27,1% n.a. n.a. n.a. 16,1% 18,6% 8,4% België 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

72 Bijlage 2: Cijfers per Vlaamse provincie 1 Horecaondernemingen in de Vlaamse provincies Tabel 74: Aantal horecaondernemingen in de Vlaamse provincies -2008/2013- West-Vlaanderen 8.141 8.115 8.171 8.114 8.032 7.940 Oost-Vlaanderen 7.573 7.525 7.407 7.387 7.296 7.235 Antwerpen 8.672 8.732 8.796 8.899 8.879 8.843 Vlaams-Brabant 4.681 4.656 4.663 4.654 4.705 4.677 Limburg 4.343 4.367 4.372 4.365 4.352 4.312 Totaal 33.410 33.395 33.409 33.419 33.264 33.007 West-Vlaanderen 24,4% 24,3% 24,5% 24,3% 24,1% 24,1% Oost-Vlaanderen 22,7% 22,5% 22,2% 22,1% 21,9% 21,9% Antwerpen 26,0% 26,1% 26,3% 26,6% 26,7% 26,8% Vlaams-Brabant 14,0% 13,9% 14,0% 13,9% 14,1% 14,2% Limburg 13,0% 13,1% 13,1% 13,1% 13,1% 13,1% Bron: FOD Economie -ADSEI-

73 2 Horecaondernemingen per subsector West-Vlaanderen Tabel 75: Aantal horecaondernemingen per subsector in West-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 546 535 526 508 499 491 Vakantieverblijven 196 229 267 300 311 330 Kampeerterreinen 116 115 114 111 109 112 Overige accommodatie 41 38 38 37 38 37 Restaurants 3.923 3.929 4.013 4.023 3.977 3.951 Catering 543 566 573 591 617 622 Drinkgelegenheden 2.776 2.703 2.640 2.544 2.481 2.397 Totaal 8.141 8.115 8.171 8.114 8.032 7.940 Hotels 6,7% 6,6% 6,4% 6,3% 6,2% 6,2% Vakantieverblijven 2,4% 2,8% 3,3% 3,7% 3,9% 4,2% Kampeerterreinen 1,4% 1,4% 1,4% 1,4% 1,4% 1,4% Overige accommodatie 0,5% 0,5% 0,5% 0,5% 0,5% 0,5% Restaurants 48,2% 48,4% 49,1% 49,6% 49,5% 49,8% Catering 6,7% 7,0% 7,0% 7,3% 7,7% 7,8% Drinkgelegenheden 34,1% 33,3% 32,3% 31,4% 30,9% 30,2% Bron: FOD Economie -ADSEI- Oost-Vlaanderen Tabel 76: Aantal horecaondernemingen per subsector in Oost-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 147 155 159 161 157 162 Vakantieverblijven 132 150 162 166 174 187 Kampeerterreinen 23 23 22 22 23 21 Overige accommodatie 27 24 23 24 24 24 Restaurants 3.585 3.588 3.525 3.548 3.538 3.542 Catering 631 632 655 663 686 710 Drinkgelegenheden 3.028 2.953 2.861 2.803 2.694 2.589 Totaal 7.573 7.525 7.407 7.387 7.296 7.235 Hotels 1,9% 2,1% 2,1% 2,2% 2,2% 2,2% Vakantieverblijven 1,7% 2,0% 2,2% 2,2% 2,4% 2,6% Kampeerterreinen 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% Overige accommodatie 0,4% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% 0,3% Restaurants 47,3% 47,7% 47,6% 48,0% 48,5% 49,0% Catering 8,3% 8,4% 8,8% 9,0% 9,4% 9,8% Drinkgelegenheden 40,0% 39,2% 38,6% 37,9% 36,9% 35,8% Bron: FOD Economie -ADSEI-

74 Antwerpen Tabel 77: Aantal horecaondernemingen per subsector in Antwerpen -2008/2013- Hotels 163 175 179 179 182 180 Vakantieverblijven 91 102 108 119 125 128 Kampeerterreinen 37 38 39 38 38 39 Overige accommodatie 12 12 10 9 9 8 Restaurants 4.929 4.972 5.017 5.054 5.050 5.054 Catering 699 722 750 780 790 815 Drinkgelegenheden 2.741 2.711 2.693 2.720 2.685 2.619 Totaal 8.672 8.732 8.796 8.899 8.879 8.843 Hotels 1,9% 2,0% 2,0% 2,0% 2,0% 2,0% Vakantieverblijven 1,0% 1,2% 1,2% 1,3% 1,4% 1,4% Kampeerterreinen 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% Overige accommodatie 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% Restaurants 56,8% 56,9% 57,0% 56,8% 56,9% 57,2% Catering 8,1% 8,3% 8,5% 8,8% 8,9% 9,2% Drinkgelegenheden 31,6% 31,0% 30,6% 30,6% 30,2% 29,6% Bron: FOD Economie -ADSEI- Vlaams-Brabant Tabel 78: Aantal horecaondernemingen per subsector in Vlaams-Brabant -2008/2013- Hotels 103 107 104 103 107 107 Vakantieverblijven 46 55 67 75 79 95 Kampeerterreinen 21 21 19 19 20 20 Overige accommodatie 10 10 9 8 8 9 Restaurants 2.431 2.437 2.434 2.448 2.514 2.537 Catering 481 491 519 533 551 556 Drinkgelegenheden 1.589 1.535 1.511 1.468 1.426 1.353 Totaal 4.681 4.656 4.663 4.654 4.705 4.677 Hotels 2,2% 2,3% 2,2% 2,2% 2,3% 2,3% Vakantieverblijven 1,0% 1,2% 1,4% 1,6% 1,7% 2,0% Kampeerterreinen 0,4% 0,5% 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% Overige accommodatie 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% Restaurants 51,9% 52,3% 52,2% 52,6% 53,4% 54,2% Catering 10,3% 10,5% 11,1% 11,5% 11,7% 11,9% Drinkgelegenheden 33,9% 33,0% 32,4% 31,5% 30,3% 28,9% Bron: FOD Economie -ADSEI-

75 Limburg Tabel 79: Aantal horecaondernemingen per subsector in Limburg -2008/2013- Hotels 140 145 146 152 153 148 Vakantieverblijven 103 109 125 135 145 152 Kampeerterreinen 27 25 25 23 23 21 Overige accommodatie 31 30 25 24 22 24 Restaurants 2.290 2.313 2.346 2.371 2.386 2.368 Catering 353 355 381 389 390 389 Drinkgelegenheden 1.399 1.390 1.324 1.271 1.233 1.210 Totaal 4.343 4.367 4.372 4.365 4.352 4.312 Hotels 3,2% 3,3% 3,3% 3,5% 3,5% 3,4% Vakantieverblijven 2,4% 2,5% 2,9% 3,1% 3,3% 3,5% Kampeerterreinen 0,6% 0,6% 0,6% 0,5% 0,5% 0,5% Overige accommodatie 0,7% 0,7% 0,6% 0,5% 0,5% 0,6% Restaurants 52,7% 53,0% 53,7% 54,3% 54,8% 54,9% Catering 8,1% 8,1% 8,7% 8,9% 9,0% 9,0% Drinkgelegenheden 32,2% 31,8% 30,3% 29,1% 28,3% 28,1% Bron: FOD Economie -ADSEI-

76 3 Horecaondernemingen per juridische vorm West-Vlaanderen Tabel 80: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in West-Vlaanderen -2008/2012-2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 4.705 4.634 4.592 4.446 4.341 NV 509 487 460 437 415 BVBA 2.342 2.394 2.469 2.568 2.594 CV 110 107 103 96 84 VZW 212 204 210 209 210 Andere 304 326 377 391 422 Totaal 8.182 8.152 8.211 8.147 8.066 2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 57,5% 56,8% 55,9% 54,6% 53,8% NV 6,2% 6,0% 5,6% 5,4% 5,1% BVBA 28,6% 29,4% 30,1% 31,5% 32,2% CV 1,3% 1,3% 1,3% 1,2% 1,0% VZW 2,6% 2,5% 2,6% 2,6% 2,6% Andere 3,7% 4,0% 4,6% 4,8% 5,2% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: FOD Economie -ADSEI- Oost-Vlaanderen Tabel 81: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Oost-Vlaanderen -2008/2012-2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 4.093 4.046 3.889 3.773 3.642 NV 272 267 262 244 241 BVBA 2.228 2.235 2.218 2.296 2.339 CV 177 163 147 145 140 VZW 414 410 405 409 416 Andere 508 528 614 644 646 Totaal 7.692 7.649 7.535 7.511 7.424 2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 53,2% 52,9% 51,6% 50,2% 49,1% NV 3,5% 3,5% 3,5% 3,2% 3,2% BVBA 29,0% 29,2% 29,4% 30,6% 31,5% CV 2,3% 2,1% 2,0% 1,9% 1,9% VZW 5,4% 5,4% 5,4% 5,4% 5,6% Andere 6,6% 6,9% 8,1% 8,6% 8,7% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: FOD Economie -ADSEI-

77 Antwerpen Tabel 82: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Antwerpen -2008/2012-2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 3.343 3.272 3.229 3.143 3.054 NV 375 365 352 340 324 BVBA 4.086 4.181 4.210 4.313 4.333 CV 148 143 134 139 134 VZW 442 451 486 509 521 Andere 427 479 565 643 696 Totaal 8.821 8.891 8.976 9.087 9.062 2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 37,9% 36,8% 36,0% 34,6% 33,7% NV 4,3% 4,1% 3,9% 3,7% 3,6% BVBA 46,3% 47,0% 46,9% 47,5% 47,8% CV 1,7% 1,6% 1,5% 1,5% 1,5% VZW 5,0% 5,1% 5,4% 5,6% 5,7% Andere 4,8% 5,4% 6,3% 7,1% 7,7% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: FOD Economie -ADSEI- Vlaams-Brabant Tabel 83: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Vlaams-Brabant -2008/2012-2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 2.380 2.312 2.249 2.163 2.130 NV 213 204 199 187 181 BVBA 1.694 1.765 1.808 1.871 1.944 CV 67 65 65 63 65 VZW 201 199 202 201 206 Andere 198 191 218 243 251 Totaal 4.753 4.736 4.741 4.728 4.777 2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 50,1% 48,8% 47,4% 45,7% 44,6% NV 4,5% 4,3% 4,2% 4,0% 3,8% BVBA 35,6% 37,3% 38,1% 39,6% 40,7% CV 1,4% 1,4% 1,4% 1,3% 1,4% VZW 4,2% 4,2% 4,3% 4,3% 4,3% Andere 4,2% 4,0% 4,6% 5,1% 5,3% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: FOD Economie -ADSEI-

78 Limburg Tabel 84: Aantal horecaondernemingen per juridische vorm in Limburg -2008/2012-2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 2.456 2.387 2.340 2.283 2.222 NV 210 202 191 184 174 BVBA 1.286 1.355 1.407 1.457 1.518 CV 55 58 53 55 47 VZW 252 254 248 248 254 Andere 165 197 216 221 219 Totaal 4.424 4.453 4.455 4.448 4.434 2008 2009 2010 2011 2012 Eenmanszaak 55,5% 53,6% 52,5% 51,3% 50,1% NV 4,7% 4,5% 4,3% 4,1% 3,9% BVBA 29,1% 30,4% 31,6% 32,8% 34,2% CV 1,2% 1,3% 1,2% 1,2% 1,1% VZW 5,7% 5,7% 5,6% 5,6% 5,7% Andere 3,7% 4,4% 4,8% 5,0% 4,9% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: FOD Economie -ADSEI-

79 4 Faillissementen in de horecasector West-Vlaanderen Tabel 85: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in West-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 6 6 4 10 5 6 Vakantieverblijven 0 0 1 4 3 2 Kampeerterreinen 0 0 2 0 0 1 Overige accommodatie 0 0 0 0 0 0 Restaurants 96 116 97 103 103 120 Catering 4 3 5 11 6 6 Drinkgelegenheden 63 92 81 100 103 86 Totaal 169 217 190 228 220 221 Hotels 3,6% 2,8% 2,1% 4,4% 2,3% 2,7% Vakantieverblijven 0,0% 0,0% 0,5% 1,8% 1,4% 0,9% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 1,1% 0,0% 0,0% 0,5% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 56,8% 53,5% 51,1% 45,2% 46,8% 54,3% Catering 2,4% 1,4% 2,6% 4,8% 2,7% 2,7% Drinkgelegenheden 37,3% 42,4% 42,6% 43,9% 46,8% 38,9% Bron: FOD Economie -ADSEI- Oost-Vlaanderen Tabel 86: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Oost-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 2 2 1 2 3 5 Vakantieverblijven 0 0 0 0 0 1 Kampeerterreinen 0 0 0 0 0 0 Overige accommodatie 0 0 1 0 0 1 Restaurants 93 97 82 103 101 107 Catering 3 8 7 6 6 10 Drinkgelegenheden 69 66 95 95 97 119 Totaal 167 173 186 206 207 243 Hotels 1,2% 1,2% 0,5% 1,0% 1,4% 2,1% Vakantieverblijven 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,4% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,5% 0,0% 0,0% 0,4% Restaurants 55,7% 56,1% 44,1% 50,0% 48,8% 44,0% Catering 1,8% 4,6% 3,8% 2,9% 2,9% 4,1% Drinkgelegenheden 41,3% 38,2% 51,1% 46,1% 46,9% 49,0% Bron: FOD Economie -ADSEI-

80 Antwerpen Tabel 87: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Antwerpen -2008/2013- Hotels 4 6 3 1 5 1 Vakantieverblijven 0 1 1 1 2 2 Kampeerterreinen 0 0 0 0 1 0 Overige accommodatie 0 1 0 0 0 0 Restaurants 190 241 194 208 213 217 Catering 10 11 8 10 12 13 Drinkgelegenheden 95 139 126 137 152 161 Totaal 299 399 332 357 385 394 Hotels 1,3% 1,5% 0,9% 0,3% 1,3% 0,3% Vakantieverblijven 0,0% 0,3% 0,3% 0,3% 0,5% 0,5% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 63,5% 60,4% 58,4% 58,3% 55,3% 55,1% Catering 3,3% 2,8% 2,4% 2,8% 3,1% 3,3% Drinkgelegenheden 31,8% 34,8% 38,0% 38,4% 39,5% 40,9% Bron: FOD Economie -ADSEI- Vlaams-Brabant Tabel 88: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Vlaams-Brabant -2008/2013- Hotels 4 0 0 2 1 2 Vakantieverblijven 0 0 0 1 0 0 Kampeerterreinen 1 0 1 0 0 0 Overige accommodatie 0 0 0 0 0 0 Restaurants 61 66 52 57 72 76 Catering 0 5 4 5 3 5 Drinkgelegenheden 41 39 38 44 45 37 Totaal 107 110 95 109 121 120 Hotels 3,7% 0,0% 0,0% 1,8% 0,8% 1,7% Vakantieverblijven 0,0% 0,0% 0,0% 0,9% 0,0% 0,0% Kampeerterreinen 0,9% 0,0% 1,1% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 57,0% 60,0% 54,7% 52,3% 59,5% 63,3% Catering 0,0% 4,5% 4,2% 4,6% 2,5% 4,2% Drinkgelegenheden 38,3% 35,5% 40,0% 40,4% 37,2% 30,8% Bron: FOD Economie -ADSEI-

81 Limburg Tabel 89: Aantal faillissementen in de horecasector per subsector in Limburg -2008/2013- Hotels 2 1 1 3 5 8 Vakantieverblijven 0 0 3 2 1 3 Kampeerterreinen 0 0 1 0 0 1 Overige accommodatie 0 0 1 1 0 1 Restaurants 44 70 75 78 76 74 Catering 1 3 4 6 7 6 Drinkgelegenheden 46 34 48 52 44 49 Totaal 93 108 133 142 133 142 Hotels 2,2% 0,9% 0,8% 2,1% 3,8% 5,6% Vakantieverblijven 0,0% 0,0% 2,3% 1,4% 0,8% 2,1% Kampeerterreinen 0,0% 0,0% 0,8% 0,0% 0,0% 0,7% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,8% 0,7% 0,0% 0,7% Restaurants 47,3% 64,8% 56,4% 54,9% 57,1% 52,1% Catering 1,1% 2,8% 3,0% 4,2% 5,3% 4,2% Drinkgelegenheden 49,5% 31,5% 36,1% 36,6% 33,1% 34,5% Bron: FOD Economie -ADSEI-

82 5 Oprichtingen in de horecasector West-Vlaanderen Tabel 90: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in West-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 17 19 18 16 21 14 Vakantieverblijven 42 36 49 44 28 38 Kampeerterreinen 5 0 1 3 3 3 Overige accommodatie 0 1 1 0 1 0 Restaurants 303 297 323 313 273 296 Catering 56 54 53 58 68 59 Drinkgelegenheden 277 269 281 235 232 211 Totaal 700 676 726 669 626 621 Hotels 2,4% 2,8% 2,5% 2,4% 3,4% 2,3% Vakantieverblijven 6,0% 5,3% 6,7% 6,6% 4,5% 6,1% Kampeerterreinen 0,7% 0,0% 0,1% 0,4% 0,5% 0,5% Overige accommodatie 0,0% 0,1% 0,1% 0,0% 0,2% 0,0% Restaurants 43,3% 43,9% 44,5% 46,8% 43,6% 47,7% Catering 8,0% 8,0% 7,3% 8,7% 10,9% 9,5% Drinkgelegenheden 39,6% 39,8% 38,7% 35,1% 37,1% 34,0% Bron: FOD Economie -ADSEI- Oost-Vlaanderen Tabel 91: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Oost-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 8 10 14 7 9 13 Vakantieverblijven 23 21 17 9 15 19 Kampeerterreinen 0 1 2 0 0 0 Overige accommodatie 1 0 0 1 0 0 Restaurants 332 292 259 306 263 291 Catering 62 66 67 61 75 80 Drinkgelegenheden 299 286 285 273 252 256 Totaal 725 676 644 657 614 659 Hotels 1,1% 1,5% 2,2% 1,1% 1,5% 2,0% Vakantieverblijven 3,2% 3,1% 2,6% 1,4% 2,4% 2,9% Kampeerterreinen 0,0% 0,1% 0,3% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,1% 0,0% 0,0% 0,2% 0,0% 0,0% Restaurants 45,8% 43,2% 40,2% 46,6% 42,8% 44,2% Catering 8,6% 9,8% 10,4% 9,3% 12,2% 12,1% Drinkgelegenheden 41,2% 42,3% 44,3% 41,6% 41,0% 38,8% Bron: FOD Economie -ADSEI-

83 Antwerpen Tabel 92: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Antwerpen -2008/2013- Hotels 7 18 8 12 12 7 Vakantieverblijven 25 17 20 19 13 16 Kampeerterreinen 1 3 2 1 1 3 Overige accommodatie 0 1 0 0 1 0 Restaurants 486 496 529 488 512 494 Catering 89 93 87 87 84 92 Drinkgelegenheden 297 299 337 327 282 270 Totaal 905 927 983 934 905 882 Hotels 0,8% 1,9% 0,8% 1,3% 1,3% 0,8% Vakantieverblijven 2,8% 1,8% 2,0% 2,0% 1,4% 1,8% Kampeerterreinen 0,1% 0,3% 0,2% 0,1% 0,1% 0,3% Overige accommodatie 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% Restaurants 53,7% 53,5% 53,8% 52,2% 56,6% 56,0% Catering 9,8% 10,0% 8,9% 9,3% 9,3% 10,4% Drinkgelegenheden 32,8% 32,3% 34,3% 35,0% 31,2% 30,6% Bron: FOD Economie -ADSEI- Vlaams-Brabant Tabel 93: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Vlaams-Brabant -2008/2013- Hotels 4 7 5 7 6 5 Vakantieverblijven 19 10 15 6 16 17 Kampeerterreinen 1 0 0 0 1 0 Overige accommodatie 1 0 0 0 0 1 Restaurants 197 204 214 198 240 215 Catering 57 50 62 53 57 51 Drinkgelegenheden 129 136 144 132 114 99 Totaal 408 407 440 396 434 388 Hotels 1,0% 1,7% 1,1% 1,8% 1,4% 1,3% Vakantieverblijven 4,7% 2,5% 3,4% 1,5% 3,7% 4,4% Kampeerterreinen 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,0% Overige accommodatie 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% Restaurants 48,3% 50,1% 48,6% 50,0% 55,3% 55,4% Catering 14,0% 12,3% 14,1% 13,4% 13,1% 13,1% Drinkgelegenheden 31,6% 33,4% 32,7% 33,3% 26,3% 25,5% Bron: FOD Economie -ADSEI-

84 Limburg Tabel 94: Aantal oprichtingen in de horecasector per subsector in Limburg -2008/2013- Hotels 8 7 10 11 9 9 Vakantieverblijven 19 16 15 14 17 15 Kampeerterreinen 0 1 2 0 0 0 Overige accommodatie 0 0 0 0 0 0 Restaurants 225 232 228 224 247 224 Catering 46 35 52 41 35 36 Drinkgelegenheden 160 168 118 109 123 118 Totaal 458 459 425 399 431 402 Hotels 1,7% 1,5% 2,4% 2,8% 2,1% 2,2% Vakantieverblijven 4,1% 3,5% 3,5% 3,5% 3,9% 3,7% Kampeerterreinen 0,0% 0,2% 0,5% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 49,1% 50,5% 53,6% 56,1% 57,3% 55,7% Catering 10,0% 7,6% 12,2% 10,3% 8,1% 9,0% Drinkgelegenheden 34,9% 36,6% 27,8% 27,3% 28,5% 29,4% Bron: FOD Economie -ADSEI-

85 6 Schrappingen in de horecasector West-Vlaanderen Tabel 95: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in West-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 27 32 27 33 32 22 Vakantieverblijven 19 7 15 14 15 19 Kampeerterreinen 2 2 3 6 5 0 Overige accommodatie 4 3 1 2 0 1 Restaurants 234 292 257 330 334 331 Catering 39 35 39 34 38 50 Drinkgelegenheden 344 331 346 325 304 286 Totaal 669 702 688 744 728 709 Hotels 4,0% 4,6% 3,9% 4,4% 4,4% 3,1% Vakantieverblijven 2,8% 1,0% 2,2% 1,9% 2,1% 2,7% Kampeerterreinen 0,3% 0,3% 0,4% 0,8% 0,7% 0,0% Overige accommodatie 0,6% 0,4% 0,1% 0,3% 0,0% 0,1% Restaurants 35,0% 41,6% 37,4% 44,4% 45,9% 46,7% Catering 5,8% 5,0% 5,7% 4,6% 5,2% 7,1% Drinkgelegenheden 51,4% 47,2% 50,3% 43,7% 41,8% 40,3% Bron: FOD Economie -ADSEI- Oost-Vlaanderen Tabel 96: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Oost-Vlaanderen -2008/2013- Hotels 13 9 13 7 12 6 Vakantieverblijven 5 8 7 5 8 6 Kampeerterreinen 2 1 2 0 0 2 Overige accommodatie 0 3 1 0 0 0 Restaurants 294 299 306 290 277 285 Catering 43 57 45 48 49 57 Drinkgelegenheden 375 349 370 314 359 355 Totaal 732 726 744 664 705 711 Hotels 1,8% 1,2% 1,7% 1,1% 1,7% 0,8% Vakantieverblijven 0,7% 1,1% 0,9% 0,8% 1,1% 0,8% Kampeerterreinen 0,3% 0,1% 0,3% 0,0% 0,0% 0,3% Overige accommodatie 0,0% 0,4% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 40,2% 41,2% 41,1% 43,7% 39,3% 40,1% Catering 5,9% 7,9% 6,0% 7,2% 7,0% 8,0% Drinkgelegenheden 51,2% 48,1% 49,7% 47,3% 50,9% 49,9% Bron: FOD Economie -ADSEI-

86 Antwerpen Tabel 97: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Antwerpen -2008/2013- Hotels 10 8 6 11 9 6 Vakantieverblijven 5 10 10 9 7 11 Kampeerterreinen 1 2 0 2 1 2 Overige accommodatie 0 1 1 1 1 1 Restaurants 414 429 491 466 518 484 Catering 45 66 62 62 65 71 Drinkgelegenheden 318 325 334 289 321 340 Totaal 793 841 904 840 922 915 Hotels 1,3% 1,0% 0,7% 1,3% 1,0% 0,7% Vakantieverblijven 0,6% 1,2% 1,1% 1,1% 0,8% 1,2% Kampeerterreinen 0,1% 0,2% 0,0% 0,2% 0,1% 0,2% Overige accommodatie 0,0% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% Restaurants 52,2% 51,0% 54,3% 55,5% 56,2% 52,9% Catering 5,7% 7,8% 6,9% 7,4% 7,0% 7,8% Drinkgelegenheden 40,1% 38,6% 36,9% 34,4% 34,8% 37,2% Bron: FOD Economie -ADSEI- Vlaams-Brabant Tabel 98: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Vlaams-Brabant -2008/2013- Hotels 2 5 6 4 1 4 Vakantieverblijven 4 1 3 3 9 5 Kampeerterreinen 3 0 2 0 0 0 Overige accommodatie 0 1 1 0 0 0 Restaurants 189 187 221 183 184 211 Catering 33 38 30 39 38 45 Drinkgelegenheden 185 177 165 164 151 162 Totaal 416 409 428 393 383 427 Hotels 0,5% 1,2% 1,4% 1,0% 0,3% 0,9% Vakantieverblijven 1,0% 0,2% 0,7% 0,8% 2,3% 1,2% Kampeerterreinen 0,7% 0,0% 0,5% 0,0% 0,0% 0,0% Overige accommodatie 0,0% 0,2% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% Restaurants 45,4% 45,7% 51,6% 46,6% 48,0% 49,4% Catering 7,9% 9,3% 7,0% 9,9% 9,9% 10,5% Drinkgelegenheden 44,5% 43,3% 38,6% 41,7% 39,4% 37,9% Bron: FOD Economie -ADSEI-

87 Limburg Tabel 99: Aantal schrappingen in de horecasector per subsector in Limburg -2008/2013- Hotels 7 4 8 7 8 15 Vakantieverblijven 8 11 4 7 8 10 Kampeerterreinen 1 1 1 1 0 2 Overige accommodatie 0 1 1 0 1 0 Restaurants 190 214 200 204 221 238 Catering 33 37 26 34 36 40 Drinkgelegenheden 162 172 162 162 154 136 Totaal 401 440 402 415 428 441 Hotels 1,7% 0,9% 2,0% 1,7% 1,9% 3,4% Vakantieverblijven 2,0% 2,5% 1,0% 1,7% 1,9% 2,3% Kampeerterreinen 0,2% 0,2% 0,2% 0,2% 0,0% 0,5% Overige accommodatie 0,0% 0,2% 0,2% 0,0% 0,2% 0,0% Restaurants 47,4% 48,6% 49,8% 49,2% 51,6% 54,0% Catering 8,2% 8,4% 6,5% 8,2% 8,4% 9,1% Drinkgelegenheden 40,4% 39,1% 40,3% 39,0% 36,0% 30,8% Bron: FOD Economie -ADSEI-

88 Toelichting van de bronnen 1 Ondernemingen, oprichtingen, schrappingen Het aantal ondernemingen, oprichtingen en schrappingen wordt bepaald aan de hand van de btwplichtigen, die in de kruispuntbank van ondernemingen zijn opgenomen. We vragen deze cijfers op bij de Fod Economie. De weergegeven situatie is altijd deze op 31 december van het desbetreffende jaar. We verkiezen de gecentraliseerde 32 statistieken om meerdere redenen. Zo bestaat de horeca hoofdzakelijk uit kleinschalige ondernemingen, waardoor afwijkingen tussen gecentraliseerde en gedecentraliseerde gegevens eerder beperkt zijn. Bovendien zijn de gecentraliseerde gegevens ook iets sneller beschikbaar. De ondernemingsstatistieken moeten met de nodige omzichtigheid worden geïnterpreteerd: Niet alle ondernemingen zijn btw-plichtig. De economische activiteit vindt niet altijd plaats op het adres van de maatschappelijke zetel. Denk maar aan een bedrijf met verschillende vestigingen, maar met de hoofdzetel in Brussel. Tendensen die uit administratieve gegevens worden afgeleid kunnen de weerspiegeling zijn van administratieve wijzigingen. De statistieken over de bestaansduur van horecaondernemingen zijn afkomstig van interne cijfers. Het aantal horecaondernemingen met werknemers ligt in deze statistieken hoger omdat alle werknemers die gedurende het jaar ten minste 1 dag gewerkt hebben meegeteld worden. Het gaat dus niet om een toestand op het einde van het jaar, maar om een beeld van het volledige jaar. 2 Werkgevers Om het aantal werkgevers in de horecasector naar dimensiegrootte te bepalen, doen we een beroep op de cijfers van de RSZ. Zij hebben zicht op alle werkgevers opgenomen in de sociale zekerheid, en kunnen zo vaststellen wanneer werkgevers personeel in dienst hebben in de loop van het kwartaal. De toewijzing aan de correcte dimensiegrootte gebeurt op basis van het aantal werknemers in dienst op 30/06 (toestand). Bv. iemand heeft personeel in dienst in de loop van het kwartaal, maar heeft er geen op 30/06 -> wordt meegenomen in de cijfers onder dimensiecode minder dan 5 werknemers. De weergegeven situatie is deze op 30 juni van het desbetreffende jaar. 32 Eén activiteit (de hoofdactiviteit) en één enkele lokalisatie (de hoofdzetel) wordt in aanmerking genomen. Een onderneming met meerdere vestigingen maar met maatschappelijke zetel in Brussel, zal bij Brussel worden gerekend. Dergelijke onderneming wordt bovendien slechts één keer geteld.

89 3 Faillissementen Het aantal faillissementen van ondernemingen is gebaseerd op aangiften van de handelsrechtbanken. Deze sturen de gegevens over de faillissementen door naar de Directie Statistiek. Deze informatie wordt aangevuld met gegevens uit de Kruispuntbank van ondernemingen. De weergegeven situatie is deze op 31 december van het desbetreffende jaar. 4 Nace-bel code Guidea gebruikt de nace-bel nomenclatuur om de horecasector af te bakenen. Volgens de nace-bel indeling van 2003 omvat de horecasector de volgende activiteiten (die vallen onder sectie H: hotels en restaurants ). Nace-bel 2003: 55 Hotels en restaurants 55.1 Hotels 55.2 Overige accommodaties voor kortstondig verblijf 55.3 Restaurants 55.4 Drankgelegenheden 55.5 Kantines en catering In 2008 werd een nieuwe nace-indeling in gebruik genomen die beter aansluit bij de huidige economische realiteit. Hierdoor ontstaat onvermijdelijk een breuk in de tijdreeksen van de FOD. Volgens de nieuwe nace-bel indeling van 2008 valt de horeca onder sectie I: verschaffen van accommodatie en maaltijden. Deze sectie bevat de codes 55 (accommodaties) en 56 (eet- en drinkgelegenheden). Nace-bel 2008: 55 Verschaffen van accommodatie 55.1 Hotels en dergelijke accommodatie 55.2 Vakantieverblijven en andere accommodatie voor kort verblijf 55.3 Kampeerterreinen en kampeerauto- en caravanterreinen 55.9 Overige accommodatie 56 Eet- en drinkgelegenheden 56.1 Restaurants en mobiele eetgelegenheden 56.2 Catering en overige eetgelegenheden 56.3 Drinkgelegenheden