Kwaliteitscontrole GRB versie 2.0 Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen Gulden-Vlieslaan 72, B-1060 Brussel Tel: 02/543.72.00 - Fax: 02/543.73.95 - http://www.gisvlaanderen.be - R.B.V. te Brussel nr 1227 Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is een afdeling van de Vlaamse Landmaatschappij
versie versie 2.0 auteur Bart De Bruyn datum aanmaak 13 februari 2002 datum afdruk 2 december 2004 documenthistoriek v1.0: project Laakdal v2.0: alle volgende GRB-projecten project GR-P - mbdb020213av2.doc ii/17
Inhoud Inhoud...iii 1. Inleiding... 4 2. Evaluatie van kwaliteitsitems... 4 3. Controle in overeenstemming met steekproefnormen... 6 3.1. Kwaliteitscontrole met enkelvoudige steekproefname... 6 3.1.1. Aanvaardingscriteria bij normale keuring... 7 3.1.2. Aanvaardingscriteria bij verstrengde keuring... 8 3.2. Kwaliteitscontrole met sequentiële steekproefname... 8 3.2.1. Voorbeeld van normale keuring... 8 3.2.2. Voorbeeld van verstrengde keuring... 9 3.3. Overgangscriteria tussen normale en verstrengde keuring... 11 4. Procedure bij een controlemeting... 12 4.1. Creatie van puntenveld geometrische grondslag... 12 4.2. Lokatie van eerste controlegebied... 13 4.3. Keuze van opstel- en richtpunt... 13 4.4. Opmeten van opstel- en richtpunt... 13 4.5. Afbakening van het controlegebied... 13 4.6. Volledigheidscontrole van gsl... 14 4.7. Uitbouw van controleset... 15 4.8. Opmeten van set items... 17 4.9. Evaluatie van set items... 17 4.10. Beslissingsmoment controlemeting... 17 project GR-P - mbdb020213av2.doc iii/17
Inleiding 1. Inleiding Vanuit een aantal uitgewerkte voorbeelden wordt in dit document toelichting gegeven rond de volgende aspecten bij de sectie kwaliteitscontrole in het bestek: Evaluatie van kwaliteitsitems Kwaliteitscontrole met enkelvoudige steekproefname Kwaliteitscontrole met sequentiële steekproefname Overgangscriteria tussen normale en verstrengde keuring Praktische organisatie van een controlemeting De voorbeelden in dit document zijn uitgewerkt vanaf fictieve terreinsituaties. De nonconformiteiten bij de gegevensregistraties werden geïntroduceerd om de werking van het controlemechanisme te verduidelijken. 2. Evaluatie van kwaliteitsitems Dit onderdeel werd uitgebouwd rond één enkele figuur (Figuur 1), die een aantal criteria bij de evaluatie van verschillende types items illustreert. Op de figuur bevindt zich centraal een cartografische weergave van een aantal GRB exemplaren. Deze komen bij de kwaliteitscontrole als items in kwaliteitstypes terecht. Zoals omschreven in het bestek worden per kwaliteitstype één of meerdere toetsingen voorzien. De parameters van een beperkt aantal van deze toetsingen werden grafisch geïllustreerd in de uitvergrotingen op de rand van de illustratie. project GR-P - mbdb020213av2.doc 4/17
Evaluatie van kwaliteitsitems Niet conform item bij toetsing van de positionele nauwkeurigheid binnen het kwaliteitstype situeringskader Niet conform item bij toetsing van de positionele nauwkeurigheid binnen het kwaliteitstype situeringskader Geleverd item valt buiten buffer rond het nagemeten item Significant punt ontbreekt binnen geleverd lineaire item Niet conform item bij toetsing aansluiting binnen het kwaliteitstype veelhoek Niet conform item bij toetsing van de positionele nauwkeurigheid binnen het kwaliteitstype geometrische grondslag D = 0,15 m Geen gemeenschappelijke grens bij aangrenzende veelhoek Euclidische afstand tussen nagemeten en geleverd punt bedraagt meer dan 0,15m Legende puntvormig geleverd item puntvormig nagemeten item item uit controleset nagemeten item wcz gbg wegsectie kruispuntzone buffer rond nagemeten item Figuur 1: Evaluatie van kwaliteitsitems project GR-P - mbdb020213av2.doc 5/17
3. Controle in overeenstemming met steekproefnormen 3.1. Kwaliteitscontrole met enkelvoudige steekproefname Bij een aantal toetsingen legt het bestek een enkelvoudige steekproefname op. We willen vooreerst verduidelijken hoe de grootte van een steekproefname bepaald wordt. De aanvaardingscriteria van zo'n steekproef worden tevens afgeleid. In het voorbeeld gaan we er van uit dat 450 items van het kwaliteitstype veelhoek werden toegeleverd. Het bestek geeft aan dat er bij deze toetsing een enkelvoudige steekproef dient genomen met een AQL-waarde van 1,5. Tabel 1 geeft aan welk percentage items gecontroleerd moet worden bij normale of verstrengde keuring. ISO 2859 geeft aan dat dit functie is van het geleverd aantal items. De steekproefgrootte zelf is dus onafhankelijk van de gevraagde AQL. Tabel 1: Steekproefgrootte in functie van lotgrootte partij grootte steekproef N-Vs percentage te controleren items van tot en met bij min. partijgrootte bij max. partijgrootte 2 8 2 100,0 25,0 9 15 3 33,3 20,0 16 25 5 31,3 20,0 26 50 8 30,8 16,0 51 90 13 25,5 14,4 91 150 20 22,0 13,3 151 280 32 21,2 11,4 281 500 50 50/281= 17,8 50/500=10,0 501 1200 80 16,0 6,7 1201 3200 125 10,4 3,9 3201 10000 200 6,2 2,0 10001 35000 315 3,1 0,9 35001 150000 500 1,4 0,3 150001 500000 800 0,5 0,2 500001 1250 0,2 Deze tabel geeft o.a. aan dat indien er van 281 tot 500 items toegeleverd worden, bij normale en verstrengde keuring een enkelvoudige steekproef van 50 items dient uitgevoerd. Tabel 2 en Tabel 3 bepalen de aanvaardingscriteria respectievelijk bij normale en verstrengde keuring. project GR-P - mbdb020213av2.doc 6/17
3.1.1. Aanvaardingscriteria bij normale keuring Tabel 2: Enkelvoudig steekproefplan bij normale keuring voor AQL percentage van 1.5 AQL 1,5 partij grootte steekproef N maximaal aantal niet-conforme items 2 8 2 9 15 3 16 25 5 maximaal percentage niet-conforme items binnen steekproef 26 50 8 0 0,0 51 90 13 91 150 20 151 280 32 1 3,1 281 500 50 2 2/50= 4,0 501 1200 80 3 3,8 1201 3200 125 5 4,0 3201 10000 200 7 3,5 10001 35000 315 10 3,2 35001 150000 500 14 2,8 150001 500000 800 21 2,6 500001 1250 Indien binnen de opgelegde steekproef van 50 items hoogstens 2 items niet voldoen, wordt het lot aanvaard. Van zodra meer dan 2 niet voldoen, wordt het lot afgekeurd. In de rand willen we aangeven dat de pijlen in de tabel aangeven dat de steekproef waarnaar verwezen wordt, dient uitgevoerd. Indien bijvoorbeeld 21 items ter controle voorliggen, dient een steekproef van 8 items samengesteld. Van zodra een niet-conform item gevonden wordt, zal het lot afgekeurd worden. Deze tabel geeft ook aan dat voor een partijgrootte tot en met 8 items 100% keuring wordt opgelegd. De rechterkolom werd toegevoegd om een link te leggen naar eerdere grootschalige initiatieven waarbij dit percentage als evaluatiecriterium gold. Om problemen bij de kwaliteitscontrole te vermijden, wordt de aannemer wel ten zeerste aangeraden het AQLpercentage als kwaliteitsnorm bij de dataproductie te hanteren. project GR-P - mbdb020213av2.doc 7/17
3.1.2. Aanvaardingscriteria bij verstrengde keuring Tabel 3: enkelvoudig steekproefplan bij verstrengde keuring voor AQL-percentage van 1.5 AQL 1,5 partij grootte steekproef Vs 2 8 2 9 15 3 16 25 5 26 50 8 maximaal aantal niet-conforme items maximaal percentage niet-conforme items binnen steekproef 51 90 13 0 0,0 91 150 20 151 280 32 281 500 50 1 1/50= 2,0 501 1200 80 2 2,5 1201 3200 125 3 2,4 3201 10000 200 5 2,5 10001 35000 315 8 2,5 35001 150000 500 12 2,4 150001 500000 800 18 2,3 500001 1250 De tabel geeft aan dat indien er binnen de opgelegde steekproef van 50 items maximaal 1 item niet voldoet, het lot aanvaard wordt. Van zodra er meer niet voldoen, wordt het lot afgekeurd. 3.2. Kwaliteitscontrole met sequentiële steekproefname Bij een toetsing met sequentiële steekproefname bepaalt ISO 8422 in functie van het verloop van een controle het moment waarop een uitspraak over een kwaliteitslot volgt. 3.2.1. Voorbeeld van normale keuring Ter verduidelijking van dit type keuring bepalen we de parameters van de kwaliteitsloten geometrische grondslag nrs 1 en 7, zoals beschreven in Tabel 6. Deze dienen te voldoen aan een AQL waarde van 2,5. De parameters bij de uit te voeren kwaliteitscontrole op het lot nr 1 zijn terug te vinden in tabel 2-A binnen ISO 8422. Deze waarden bepalen de karakteristieken van de 2 evenwijdige grenslijnen op. Hieronder beschrijven we de mogelijke voortgang van een keuring. project GR-P - mbdb020213av2.doc 8/17
Grafiek 1: Voortgangscurve van sequentiële steekproefname gecumuleerd aantal fouten 8 7 6 5 4 3 2 1 0-1 -2-3 Verwerpingszone 1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51 53 55 57 59 61 63 65 67 69 71 begrenzing aanvaardingszone voortgang controle Aanvaardingszone gecumuleerde steekproefgrootte begrenzing verwerpingszone evaluatiemomenten Tabel 4: Aantal nagemeten items binnen lot nr 1 opstelling aantal op te meten items evaluatiemomenten tijdens controle 1 4 4 2 6 10 3 6 16 4 6 22 5 2 24 6 6 30 7 6 36 8 6 42 9 4 46 10 6 52 11 6 58 Deze tabel geeft dus aan dat het vanuit de opstelpunten 1, 5 en 9 het niet mogelijk is de voorziene 6 items na te meten. In verband met de uitspraak van zo'n controle, halen we vooreerst de 2 volgende richtlijnen uit het bestek aan: Evaluatie bij een sequentiële steekproefname is slechts mogelijk op basis van het resultaat na registratie van het laatste item vanaf opstelpunt. Evaluatie wordt uitgesteld totdat ten minste 12 items gekeurd werden. In dit uitgewerkte voorbeeld houdt dit in dat een eerste evaluatie slechts mogelijk is na registratie van de gegevens vanaf het derde opstelpunt. Grafiek 1 brengt tevens aan dat het eerste en tweede gecontroleerde item niet aan de gestelde criteria voldoen. Na registratie van de resultaten vanaf opstelpunt 11 blijkt dat de curve binnen de aanvaardingszone uitkomt. We kunnen dus concluderen dat de positionele nauwkeurigheid van het kwaliteitslot voldoende is. 3.2.2. Voorbeeld van verstrengde keuring De parameters bij een sequentiële steekproefname binnen het kwaliteitslot nr 7 uit Tabel 6 zijn terug te vinden in tabel 2-B binnen ISO 8422 en bepalen de 2 evenwijdige lijnen op grafiek 2. project GR-P - mbdb020213av2.doc 9/17
Tabel 5: Aantal nagemeten items binnen lot nr 7 opstelling aantal opgemeten items evaluatiemomenten tijdens controle 1 6 6 2 6 12 3 6 18 4 3 21 5 6 27 6 6 33 7 6 39 8 6 45 9 3 48 10 6 54 11 6 60 12 6 66 13 6 72 14 6 78 15 5 83 16 6 89 17 6 95 18 4 99 19 6 105 20 6 111 19 6 117 20 3 120 Grafiek 2: Voortgangscurve van sequentiële steekproefname gecumuleerd aantal fouten 8 7 6 5 4 3 2 1 0-1 -2 1 5 9 13 17 21 25 29 33 37 41 45 49 53 57 61 65 69 73 77 81 85 89 93 97 101 105 109 113 117 121 125 129 begrenzing aanvaardingszone voortgang controle Verwerpingszone gecumuleerde steekproefgrootte Aanvaardingszone Nt: maximale steekproefgrootte bij sequentiële steekproefname At: aanvaardingsgetal bij maximale steekproefgrootte Rt: verwerpingsgetal bij maximale steekproefgrootte begrenzing verwerpingszone evaluatiemomenten De volgende specificiteiten zijn af te lezen uit de grafiek: De items 5, 31, 51, 69 en 101 voldoen niet aan de gestelde criteria. De resultaten van de controle laten niet toe tot en met opstelpunt 19 een uitspraak te doen. Vanuit opstelling 20 zijn slechts 3 items na te meten. Voor het opgegeven lot dient een sequentiële steekproefname volgens ISO 8422 immers beperkt tot maximaal 120 items (N t ). Op de grafiek is vast te stellen dat het gecumuleerd aantal fouten niet meer bedraagt dan het aanvaardingsgetal die ISO 8422 vooropstelt in deze situatie (A t ). Nt Rt At Dit laatste laat ons toe te besluiten dat de positionele nauwkeurigheid van het kwaliteitslot nr 7 eveneens voldoende is. project GR-P - mbdb020213av2.doc 10/17
3.3. Overgangscriteria tussen normale en verstrengde keuring Zowel bij een enkelvoudige als bij een sequentiële steekproefname is hetzij een normale, hetzij een verstrengde keuring van toepassing. Het type keuring hangt af van de beoordeling van eerder toegeleverde kwaliteitsloten. Ter illustratie van dit aspect bij de kwaliteitscontrole registreerden we de volgende sequentie aan controleresultaten voor kwaliteitsloten geometrische grondslag. Tabel 6: Resultaten van controles op opeenvolgende loten geometrische grondslag Lotnummer Lotgrootte Resultaat Keuringstype 1 deel 1 522 + normaal 2 deel 2 635 - normaal 3 herlevering deel 2 641 + normaal 4 deel 3 435 + normaal 5 deel 4 735 - normaal 6 herlevering deel 4 723 + verstrengd 7 deel 5 825 + verstrengd 8 deel 6 435 + verstrengd 9 deel 7 725 + verstrengd 10 deel 8 635 + verstrengd 11 deel 9 698 + normaal Zoals vastgelegd in het bestek (zie sectie IV, hoofdstuk 4,paragraaf 4.1.4.1) wordt een herlevering bij de kwaliteitscontrole als "origineel lot" beschouwd. Bij de keuring van een kwaliteitstype wordt bij lot nr 6 overgegaan op verstrengde keuring nadat 2 loten binnen de 5 laatste werden afgekeurd (loten nrs 2 en 5). Men gaat terug over naar normale keuring bij lot 11 nadat 5 opeenvolgende loten werden aanvaard (loten nrs 6 tot en met 10). project GR-P - mbdb020213av2.doc 11/17
4. Procedure bij een controlemeting Bij de controles waarvoor metingen noodzakelijk zijn, stelt het GRB-bestek een sequentieel steekproefplan voorop. Als voorbeeld wordt in dit hoofdstuk toegelicht hoe de nauwkeurigheidscontrole van een lot geometrische grondslag wordt uitgevoerd. De overige controlemetingen hebben een vergelijkbaar verloop. De volgende stappen bij de controle van deze grondslag worden voorzien. 4.1. Creatie van puntenveld geometrische grondslag Een puntenveld geometrische grondslag wordt gecreëerd vanaf de toelevering. De geometrische grondslag van een levering wordt gevormd door de riooldeksels en de hoekpunten van gevels op kruispunten en bij discontinuïteiten. project GR-P - mbdb020213av2.doc 12/17
4.2. Lokatie van eerste controlegebied Een willekeurig punt binnen het kwaliteitslot wordt geselecteerd. De figuur geeft aan dat het punt 008 uit het puntenveld geometrische grondslag de ligging van het eerste controlegebied bepaalt. 4.3. Keuze van opstel- en richtpunt Een zo bruikbaar mogelijk opstel- en richtpunt wordt gekozen en gesignaliseerd. Een absolute voorwaarde hierbij is dat het geselecteerde punt uit stap 2 rechtstreeks aanmeetbaar is met een totaalstation. Vanaf het opstelpunt moet het eveneens mogelijk zijn zo veel mogelijk grondslagpunten rond het geselecteerde punt uit stap 2 veilig aan te meten. Als voerstraal tot het richtpunt wordt maximaal 200 m. vooropgesteld. 4.4. Opmeten van opstel- en richtpunt Het opstel- en richtpunt worden nauwkeurig bepaald d.m.v. onafhankelijke GPS-fasemetingen. Deze punten worden verbonden met het referentiestation dat ook bij de aanmaak aan de aannemer werd opgelegd. In het bijzonder worden bij de berekening van de coördinaten de opgelegde transformatieparameters gebruikt. Er wordt gewerkt met een RTK GPS dubbel frequentie-ontvanger. Indien het GPS meten niet mogelijk is, worden beide punten met de klassieke veelhoeksmeting ingemeten vanuit een ander koppel via GPS bepaalde punten. 4.5. Afbakening van het controlegebied Het controlegebied wordt afgebakend. De grondslagpunten binnen een cirkel met als straal de afstand tussen het opstelpunt en het richtpunt zijn in principe kandidaat om deel uit te maken van de controleset. In deze stap wordt nog geen rekening gehouden met het al dan niet zichtbaar zijn van bepaalde punten. project GR-P - mbdb020213av2.doc 13/17
De figuur geeft aan dat de eerste controlemeting uitgevoerd wordt vanaf het punt gps 001 met gps 002 als richtpunt. 4.6. Volledigheidscontrole van gsl Het controlegebied wordt visueel geïnspecteerd op eventueel niet gekarteerde items. De ontbrekende gsl punten worden vervolgens schetsmatig aan het puntenveld uit de eerste stap toegevoegd. Aan het puntenveld uit stap 1 worden 3 punten geometrische grondslag toegevoegd. De punten 016 en 017 kunnen als ontbrekend getypeerd worden omdat ter hoogte van de discontinuïteit binnen de bebouwing geen fotogrammetrisch toegeleverde gevel mag voorkomen. Noordelijker wordt punt 021 toegevoegd. Daar diende een riooldeksel opge- project GR-P - mbdb020213av2.doc 14/17
nomen met 1 als gebruikscategorie omdat de afstand tot de overige deksels meer dan 20 m bedraagt. 4.7. Uitbouw van controleset Het willekeurig aangeduide punt uit stap 2 vormt het eerste punt uit onze controleset. Vervolgens stelt het programma willekeurig een volgende kandidaat controlepunt voor. Indien dit punt niet aanmeetbaar is of indien de afstand tot het opstelpunt meer dan 90 % van de voerstraal tot het richtpunt bedraagt, wordt een nieuwe kandidaat opgevraagd. Het bestek geeft ook aan dat de items 'geometrische grondslag' binnen een controleset van afzonderlijke GRB-exemplaren dienen afgeleid. Dit houdt in dat in geen geval beide eindpunten van een zelfde gevel deel zullen uitmaken van de controleset. Een punt dat wel aan deze voorwaarden voldoet, wordt bij de controleset gevoegd. Zolang er nog gsl punten resten en de controleset uit minder dan 6 items bestaat, wordt deze stap herhaald. Het riooldeksel uit stap 2 vormt het eerste na te meten punt binnen controleset. Vervolgens werd het willekeurig geselecteerde gsl 004 als kandidaat voorgesteld én aanvaard. Het punt is immers aanmeetbaar vanaf het opstelpunt. project GR-P - mbdb020213av2.doc 15/17
De gsl-punten 008 en 004 werden reeds bij de controleset gevoegd. Het gsl-punt 017 dat in de toelevering ontbrak, wordt hier als kandidaat controlepunt voorgedragen en vervolgens bij de controleset gevoegd. Dit punt zal in ieder geval als niet-conform beoordeeld worden. Deze strenge aanpak is te verklaren doordat we behalve een nauwkeurige ook een voldoende volledige geometrische grondslag wensen. Het gsl-punt 031 wordt als kandidaat voorgedragen, maar wordt niet bij de controleset gevoegd omdat het niet aanmeetbaar is vanuit het gekozen opstelpunt. project GR-P - mbdb020213av2.doc 16/17
De controleset werd nog uitgebreid met de willekeurig aangeduide gsl-punten 012, 026 en 015. Hiermee is het maximaal toegelaten aantal items binnen een controleset bereikt. 4.8. Opmeten van set items De punten uit de controleset worden daadwerkelijk opgemeten met een elektronisch totaalstation. 4.9. Evaluatie van set items De euclidische afstanden tussen de opgemeten en de geleverde punten worden bepaald. De items uit stap 6 die deel uitmaken van de controleset bij het einde van stap 7 worden als niet-conform beschouwd. Dit geldt eveneens voor de items die meer dan 15 cm afwijken. 4.10. Beslissingsmoment controlemeting Vanaf de grafiek die de voortgang van de controle registreert, wordt geëvalueerd of stappen 2 tot en met 9 al dan niet dienen hernomen. project GR-P - mbdb020213av2.doc 17/17