Adviescommissie 27 maart 2012 agendapunt 10 Dagelijks bestuur 5 april 2012 Algemeen bestuur 26 april 2012 Aantal bijlagen 2 Onderwerp Besluit Korte toelichting Consequenties Bestrijding eikenprocessierups (EPR) Het algemeen bestuur besluit: 1. De aanpak van de EPR uit te voeren middels mechanische bestrijding; 2. De bestrijding in eerste instantie te richten op het voorkomen van overlast op die locaties waar de recreanten veelal aanwezig zijn, zoals wegen en paden en ligweiden; 3. Voor 2012 en 2013 een extra budget te reserveren onder product 040 in het kader van de wettelijke zorgplicht voor het bestrijden van de EPR, ter hoogte van 23.000 inclusief btw en organisatiekosten; 4. De kosten van besluitpunt 3 te dekken door een onttrekking aan de algemene reserve; 5. RNH op te dragen te zorgen voor voldoende communicatie over de EPR in de gebieden. Sinds 1991 is er in Nederland sprake van overlast veroorzaakt door de aanwezigheid van rupsen van de eikenprocessievlinder. Na contact met de brandharen kunnen klachten ontstaan zoals hevige jeuk en irritatie van de huid, de ogen en de luchtwegen. Vanaf 2009 is er sprake van overlast door de rupsen in de recreatiegebieden en is de bestrijding actief opgepakt. De kosten van de bestrijding zijn gestegen. In de wetenschap dat de kosten zo goed mogelijk in de hand gehouden moeten worden, wordt in deze notitie ingegaan op het nut en de noodzaak van het reguleren van de verdere bestrijding van de EPR. De aanpak vindt plaats in overleg met de gemeenten Diemen, Amstelveen, Ouder-Amstel en Amsterdam waarbij GGD Amsterdam de regie voert. Juridisch: Communicatie: uitwerken en uitvoeren voorlichtingsactiviteiten (geraamd 1000) Financieel: Financiële toelichting Lasten/baten Dekking in Toelichting afwijking programmabegroting begroting begroting Investering Structurele lasten Incidentele lasten 23.000 0 Toevoeging wettelijke taak/ zorgplicht Structurele baten Incidentele baten Meegezonden stukken Voorbereid door Gezien programmamanager Akkoord verantwoordelijke J.W. Nieuwenhuis 1. Relevante beslisfactoren bij de verschillende bestrijdingsmethoden 2. Schema beheersing eikenprocessierups Henk Meuleman, Jeroen Schepers Gerben Houtkamp Pagina 1 van 5
ONDERWERP BESTRIJDING EIKENPROCESSIERUPS (EPR) 1. Achtergrond (Tekst is ontleend aan de leidraad beheersing Eikenprocessierups van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.) Sinds 1991 is er in Nederland sprake van overlast veroorzaakt door de aanwezigheid van rupsen van de eikenprocessievlinder. Voor die tijd waren meldingen van dergelijke overlast in Nederland incidenteel van aard. Vanaf 2007 heeft de soort zich definitief gevestigd in het zuiden van Nederland en is bezig met een verdere opmars naar het noorden en westen van het land. In de afgelopen jaren heeft de eikenprocessie rups onze regio bereikt en is plaatselijk sprake van overlast in een aantal recreatiegebieden in beheer bij Groengebied Amstelland. De EPR is de larve van een nachtvlinder. In de periode van juli tot september komen de vlinders uit de poppen. De vlinders leggen eitjes in eipakketten op de één- en twee jarige takken van alle soorten eiken. In april komen de rupsjes uit de eitjes waarbij de rupsen een aantal stadia doorlopen en brandharen ontstaan. Naast lange haren ontstaan ook korte kleine brandharen die gezondheidsklachten veroorzaken. Met elk volgende rupsstadium neemt het aantal brandharen toe. Vanaf half mei tot juli kan men de EPR aantreffen in de vorm van plakkaten op de stammen en in nesten gemaakt van spinsels. s Nachts gaan de EPR in optocht (processie) op zoek naar voedsel, waarna zij zich uiteindelijk in de nesten verpoppen, en de cyclus opnieuw begint. Bij zachte winters en hoge temperaturen in het voorjaar kunnen de rupsen eerder in het seizoen verschijnen. Een nest met eikenprocessierupsen (foto: Paul Wensveen) De EPR kan zich bij grote aantallen tot een plaag ontwikkelen waarbij gezondheidsklachten kunnen ontstaan, die worden veroorzaakt door de brandharen van de rups. Ook de conditie van aangetaste bomen kan achteruitgaan door herhaalde kaalvraat. Als er geen eikenblad meer voorhanden is, gaan de rupsen in processie over de grond op zoek naar andere bomen zoals de els, de beuk en de berk. Na contact met de brandharen kunnen klachten ontstaan zoals hevige jeuk en irritatie van de huid, de ogen en de luchtwegen. Er zijn vooral risico s in de periode dat de rupsen brandharen hebben (mei-juli). Daarnaast zijn er risico s bij verdere verspreiding van deze haren door verwaaiing uit spinselnesten (juli-september) en uit oude nesten (gehele jaar). Pagina 2 van 5
2. Uitwerking In de najaarsrapportage 2010 is voor de eerste keer melding gemaakt van de gepleegde inzet om te komen tot bestrijding van de EPR door het verwijderen van de nesten in met name de recreatiegebieden Gaasperplas en De Ouderkerkerplas. Gezien de omvang van de plaag destijds zijn de kosten over 2010 ( 7.000) nog gedekt uit reguliere beheerbudget. Gelijktijdig is aangegeven dat de kosten in de loop van 2011 door toename van het aantal nesten zouden kunnen oplopen tot 15.000 of zelfs 20.000 op jaarbasis. De huidige bestrijdingsmethode omvat naast de periodieke inspectie en monitoring het mechanisch bestrijden van de rupsen middels het periodiek wegzuigen van de rupsennesten. De bestrijding richt zich hierbij op verwijdering van alle aanwezige nesten in de beplanting. Bestrijding vindt plaats op basis van een protocol (digidis) dat in samenwerking met de GGD Amsterdam en Kuppenboomverzorging voor onze regio is opgezet. Naast het wegzuigen van de nesten kunnen de rupsen ook thermisch bestreden worden (wegbranden) of kan gekozen worden voor een combinatie van wegzuigen en wegbranden. Als alternatief kan gekozen worden voor chemische bestrijding. De relevante beslisfactoren bij de verschillende bestrijdingsmethoden staan in bijlage 1. Bij de keuze voor de bestrijdingsmethode dient tevens rekening gehouden te worden met de hoeveelheid rupsen in relatie tot de aanwezigheid van veel en/of weinig personen in het gebied (zie bijlage 2). Op basis van de leidraad is er sprake van veel mensen op drukke fiets- en wandelroutes en op (intensieve) dagrecreatieterreinen. Grote bos- en natuurgebieden worden beoordeeld als gebieden waar geen of weinig mensen komen. Juridisch kader De juridische aspecten waarmee men naar aanleiding van de aanwezigheid en beheersing van de EPR te maken kan krijgen zijn beschreven in het rapport juridisch kader in relatie tot Eikenprocessierups problematiek (mr. B.M. Visser en mr. A.V.K. Goudzwaart november 2011). Een conclusie uit dit rapport is onder andere dat de terreinbeheerder de eikenprocessierups actief moet bestrijden. Daarbij dient men rekening te houden met het feit dat ook de monitoring van de ontwikkeling van de EPR en het waarschuwen voor de aanwezigheid van de rups onderdeel kunnen zijn van de taak van de terreinbeheerder. De beheerder kan bij schade of letsel bij anderen veroorzaakt door EPR in zijn bomen aansprakelijk worden gehouden op grond van artikel 6: 162 van het Burgerlijk Wetboek (onrechtmatige daad) indien er sprake was van voorzienbaar gevaar voor de volksgezondheid. Het niet afdoende waarschuwen voor de EPR kan bij een schadeclaim leiden tot eerdere aansprakelijkheid. Daarnaast behoort EPR-bestrijding op grond van de wegenwet tot de taak van de wegbeheerder indien EPR in de wegberm voorkomt (art. 6:162 BW). Flora- en faunawet Door het gebruik van bestrijdingsmiddelen en/of door technische middelen etc. die bij bestrijding van EPR ingezet wordt, kan mogelijk beschermde flora of fauna schade ondervinden. Beschermde vlindersoorten kunnen door sommige bestrijdingsmiddelen worden gedood. Tevens valt te denken aan vogelsoorten die gedurende het broedseizoen schade zouden kunnen ondervinden door het inzetten van de machines die met grote kracht middelen de bomen inspuiten. Pagina 3 van 5
Weliswaar kent de Flora- en faunawet (FFW) een algemene zorgplicht maar deze zal niet snel inzetbaar zijn indien door EPR-bestrijding beschermde flora- of fauna wordt bedreigd of gedood. De FFW bevat namelijk nadere regels in de vorm van verbodsbepalingen die, indien gehandhaafd moet worden, voorgaan. Indien bij het bestrijden van EPR, Europeesrechtelijke soorten worden gedood kan het nodig zijn dat een ontheffing wordt aangevraagd of een beroep wordt gedaan op een vrijstelling. De EPR zelf heeft geen beschermde status. Indien er sprake is van chemische bestrijding dient de beheerder op de hoogte te zijn van de aanwezigheid van beschermde soorten op die plaatsen waar men de EPR wil gaan bestrijden. (check rode lijst soorten en van toepassing verklaren gedragscode) 3. Overwegingen De werkelijke uitgaven zijn incl. inspectie, rapportage ( 4.120) en bestrijding ( 14.837) over 2011 opgelopen tot 18.956 (inclusief btw maar exclusief organisatiekosten). Hierbij dient aangetekend te worden dat naast de eerder genoemde recreatiegebieden ook bestrijding heeft plaatsgevonden in het recreatiegebied Elsenhove. In de praktijk nemen de kosten, met name aan de rand van de verspreidingsgebieden toe en zal ook in 2012 naar verwachting meer inzet nodig zijn. Bij gelijkblijvende kwaliteit in de recreatiegebieden dient rekening gehouden te worden met een stijging van de organisatiekosten (voorbereiding, afhandeling en klachtenbehandeling/ communicatie van ca. 14% over de uitvoeringskosten (36 uur). De verwachting is dat door toename van het aantal nesten en vergroting van het verspreidingsgebied, bij gelijkblijvende bestrijding de kosten verder zullen stijgen. In de verschillende recreatiegebieden is sprake van flinke bosvakken waar tot op heden alle gesignaleerde nesten worden verwijderd. De meeste overlast zal plaatsvinden op die locaties waar publiek aanwezig is zoals op de fiets en wandelpaden en ligweiden. Voor chemische bestrijding zijn alternatieve bestrijdingsmethoden voorhanden zodat Groengebied Amstelland aan haar zorgplicht richting de recreanten kan voldoen zonder gebruik te hoeven maken van chemische bestrijdingsmiddelen. Recreanten worden geacht zich niet in de beplantingen te bevinden. Om de kosten in de hand te houden wordt voorgesteld bij de bestrijding meer te richten op prioriteitsgebieden, te weten de randen van de bosvakken zodanig dat de overlast op die plekken waar veel recreanten komen zoals de fiets- en wandelpaden en ligweiden wordt voorkomen. Pagina 4 van 5
Op basis van een meer gezoneerde aanpak is de verwachting dat de kosten ongeveer gelijk kunnen blijven aan die van 2011. Rekening houdend met de noodzakelijke communicatie en geen onvoorziene uitbraken en/of afwijkende wettelijke aanwijzingen, zullen de totale kosten over 2012 ongeveer 23.000 gaan bedragen. Door samenwerking met een aantal partijen is er sprake van gerichte inzet en een beheersysteem waarbij geschouwd, geregistreerd en bestreden wordt. Door de inzet van een gespecialiseerd bedrijf is er sprake van een professionele aanpak van het probleem waardoor de uiteindelijke kosten in de hand kunnen worden gehouden. 4. Het algemeen bestuur besluit 1. De aanpak van de EPR uit te voeren middels mechanische bestrijding; 2. De bestrijding in eerste instantie te richten op het voorkomen van overlast op die locaties waar de recreanten veelal aanwezig zijn, zoals wegen en paden en ligweiden; 3. Voor 2012 en 2013 een extra budget te reserveren onder product 040 in het kader van de wettelijke zorgplicht voor het bestrijden van de EPR, ter hoogte van 23.000 inclusief btw en organisatiekosten; 4. De kosten van besluitpunt 3 te dekken door een onttrekking aan de algemene reserve; 5. RNH op te dragen te zorgen voor voldoende communicatie over de EPR in de gebieden. 5. Vervolg Uitvoeren bestuursbesluit Pagina 5 van 5