Mevr. prof. mr. S.F.M. Wortmann Mevr. mr. J. van Duijvendijk-Brand Compendium van het personenen familierecht Elfde druk Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2012
INHOUDSOPGAVE Voorwoord / V Hoofdstuk 1 Inleiding 1 Algemeen 2 Inhoud van Boek personen- en familierecht / 2 3 Literatuur over personen- en familierecht / 3 Hoofdstuk 2 De algemene bepalingen (titel 1) / 4 4 Het begrip persoon / 4 5 Begin en einde van de persoonlijkheid / 4 6 Bloed- en aanverwantschap; familie- en gezinsleven / 5 6a Het Marckx-arrest / 8 Hoofdstuk 3 De nationaliteit 7 Inleiding 8 Verkrijging, verlening, verlies en vaststelling van het Nederlanderschap 9 Nationaliteit en internationaal privaatrecht Hoofdstuk 4 De naam (titel 2) 10 Functie van de naam 11 Verkrijging en wijziging van de geslachtsnaam 12 Bewijs van de geslachtsnaam / 20 13 Verkrijging en wijziging van voornamen / 21 14 Bescherming van de naam / 22 15 Naam van echtgenoten en geregistreerde partners / 22 16 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 23 IX
Inhoudsopgave Hoofdstuk 5 De woonplaats (titel 3) / 24 17 Inleiding / 24 18 De zelfstandige woonplaats / 24 19 De afhankelijke woonplaats / 25 20 De vrijwillig gekozen woonplaats / 26 21 De noodzakelijk gekozen woonplaats / 27 Hoofdstuk 6 De burgerlijke stand (titel 4) / 28 22 Inleiding / 28 23 De geboorteakte / 29 24 De overlijdensakte / 30 25 Latere vermeldingen; akten van inschrijving en inschrijving van buitenlandse akten / 31 26 Bewijskracht van de akten; openbaarheid van de registers / 33 26a Weigering een akte op te maken / 34 27 Aanvulling en wijziging van de registers / 35 27a Transseksualiteit / 36 Hoofdstuk 7 Het huwelijk (titel 5) / 37 28 Inleiding / 37 29 De absoluut inwendige huwelijksvereisten / 41 30 De relatief inwendige huwelijksvereisten / 45 31 De uitwendige huwelijksvereisten (formaliteiten) / 46 32 Stuiting van het huwelijk / 47 33 Voltrekking van het huwelijk / 49 34 Nietigverklaring van een huwelijk / 50 35 Gevolgen van de nietigverklaring / 52 36 Bewijs van het bestaan van het huwelijk / 53 37 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 54 Hoofdstuk 8 Het geregistreerd partnerschap (titel 5A) / 56 37a Inleiding / 56 37b Geregistreerd partnerschap en huwelijk: verschillen / 57 37c Vereisten voor het aangaan van een geregistreerd partnerschap, stuiting, voltrekking, nietigverklaring / 58 37d Wijzen waarop het geregistreerd partnerschap eindigt / 58
37e Beëindiging van het geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden / 59 37f Ontbinding van het geregistreerd partnerschap / 60 37g Omzetting van een geregistreerd partnerschap in een huwelijk / 61 37h Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 62 Hoofdstuk 9 Het huwelijksvermogensrecht (titel 6-8) / 64 38 Inleiding / 64 A. Algemene regels met betrekking tot rechten en verplichtingen van echtgenoten (titel 39 Rechten en verplichtingen van echtgenoten / 66 40 De wederzijdse verplichting elkander het nodige te verschaffen / 67 41 De kosten der huishouding / 68 42 Draagplicht voor kosten der huishouding / 69 43 Draagplicht voor kosten die geen kosten der huishouding zijn / 71 44 Fourneerplicht / 71 45 Afwijking van de hoofdregel bij overeenkomst / 72 46 Rechten en verplichtingen tussen echtgenoten die niet samenwonen / 73 47 Verruimde aansprakelijkheid voor huishoudelijke schulden (art. 48 Bevrijding van aansprakelijkheid voor de in 1:85 lid 1 genoemde schulden / 76 49 Vergoedingsrechten (art / 77 50 Beschermende voorschriften (art en / 82 51 Art 1:88, sub a; bescherming van het woonmilieu / 83 52 Art sub b; bescherming tegen vrijgevigheid / 84 53 sub c; bescherming tegen grote financiële risico's / 85 54 Art sub d; koop op afbetaling / 88 55 Rechterlijke vervanging van de vereiste toestemming / 90 56 De sanctie; vernietigbaarheid (art 1:89) / 90 57 Bestuur 58 Bestuursopdracht (art / 94 59 / 94 60 Van tafel en bed gescheiden echtgenoten (art / 95 B. De wettelijke (algehele) gemeenschap van goederen (titel 7) / 95 61 De begrippen wettelijke gemeenschap van goederen en huwelijksgemeenschap / 95 62 Het karakter van de huwelijksgemeenschap / 96 63 Wat omvat de gemeenschap? / 97 XI
Inhoudsopgave 64 Goederen verkregen onder een uitsluitingsclausule / 99 65 Verknochte goederen 66 Schulden: draagplicht (gemeenschapsschulden en privéschulden) 67 Schulden; aansprakelijkheid 68 Schulden; verhaal 69 Zaaksvervanging 70 Vergoedingsrechten 71 Bestuur over goederen der gemeenschap 72 De bestuursregeling met betrekking tot beroeps- of bedrijfsgoederen 73 De sanctie bij overschrijding van bestuursmacht 74 Verplichting tot informatieverschaffing 75 Ontbinding van de gemeenschap (art 1:99) 76 Gevolgen der ontbinding t/m 77 Het bestuur over de ontbonden gemeenschap 78 Scheiding en deling van de ontbonden huwelijksgemeenschap 79 Aansprakelijkheid draagplicht (voor reeds bestaande schulden) na ontbinding van de huwelijksgemeenschap (art 1:102) 80 De afstand der gemeenschap (art t/m 81 De dubbele afstand (art 82 Opheffing van de gemeenschap van goederen 1:109 t/m 1:113 BW) 83 Enkele bijzondere vragen naar aanleiding van de ontbinding van de gemeenschap door echtscheiding; belangrijke activa en de rol van het echtscheidingsconvenant 84 De rol van de goede trouw (redelijkheid en billijkheid) bij de verdeling C Huwelijkse voorwaarden (titel 8) / 124 85 Karakter van huwelijkse voorwaarden 86 De inwerkingtreding van huwelijkse voorwaarden 87 Derdenbescherming 88 Huwelijkse voorwaarden door handelingsonbekwamen 1:117 89 Stelsels van huwelijksgoederenrecht 90 Uitsluiting van iedere gemeenschap van goederen 91 Verrekenbedingen 92 Algemene regels voor verrekenbedingen 93 De periodieke verrekenbedingen 94 Finale verrekenstelsels 95 Bewijsvoorschriften en 131 BW en 61 e.v. Fw) XII
Inhoudsopgave D. Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 149 96 Inleidende opmerkingen 97 Het huwelijksvermogensrecht 98 Huwelijkse voorwaarden 98a Huwelijksbetrekkingen Hoofdstuk 10 Ontbinding van het huwelijk en scheiding van tafel en bed (titel 9 en 10) 99 Inleiding 100 Wijzen waarop het huwelijk eindigt 101 Echtscheiding: algemene regels 102 Echtscheiding op verzoek van een van de echtgenoten 103 Echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek 104 Gevolgen van echtscheiding 105 Scheiding van tafel en bed 106 Gevolgen van scheiding van tafel en bed 107 Einde van scheiding van tafel en bed: verzoening 108 Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed 109 Procedure 110 Internationaal privaatrechtelijke aspecten Hoofdstuk 11 Afstamming en adoptie (titel 11 en 12) 111 Inleiding 112 Rechtsgevolgen van het al dan niet in familierechtelijke betrekking staan tot een ouder 113 Nieuwe voortplantingstechnieken; terminologie 114 Tijdens huwelijk geboren kinderen 115 Ontkenning van het vaderschap van tijdens huwelijk of binnen 306 dagen na ontbinding door de dood daarvan geboren kinderen 116 Rechtskarakter, vorm en gevolgen van erkenning 117 Nietigheid van de erkenning; vervanging van de toestemming tot erkenning 118 Vernietiging van de erkenning / 200 119 Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap / 201 120 en betwisting van staat van een kind / 203 121 Adoptie; karakter; één- en tweepersoonsadoptie / 203 122 Bijzondere voorwaarden voor en gevolgen van adoptie / 206 123 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 209 XIII
Hoofdstuk 12 Minderjarigen en het over hen uitgeoefende gezag (titel 13 en 14) / 211 Inhoudsopgave 124 Inleiding / 211 125 Handelingsonbekwaamheid van minderjarigen / 211 126 Handlichting / 213 127 Raad voor de kinderbescherming; gezagsregister / 214 128 Gezag; algemene uitgangspunten / 214 129 Het gezag over de persoon van de minderjarige / 216 130 Gezamenlijke gezagsuitoefening door ouders / 218 131 Gezamenlijke gezagsuitoefening door een ouder en zijn partner / 221 131a Geschillen over gezamenlijke gezagsuitoefening / 225 132 Gezagsuitoefening door een ouder alleen / 227 133 Door de rechter opgedragen gezagsuitoefening door een ouder alleen / 228 134 Het bewind over het vermogen van het kind en zijn vertegenwoordiging / 229 135 Het vruchtgenot / 230 136 Beperking van het gezag; ondertoezichtstelling / 231 137 Ontheffing en ontzetting van het gezag / 236 138 Blokkaderecht van pleegouders / 238 139 Voogdij / 240 140 Gezamenlijke voogdij / 241 141 De rechtspersoon-voogd / 242 142 Ontslag / 243 143 Ondertoezichtstelling; ontzetting / 243 144 Uitoefening van de voogdij wat betreft het vermogen van de minderjarige, het voogdijbewind / 244 145 Rekening en verantwoording bij het einde van de voogdij / 248 146 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 249 Hoofdstuk 13 Omgang met en informatie over minderjarige kinderen (titel 15) / 251 147 Inleiding / 251 148 Omgang tussen ouder en het kind / 252 148a Omgang van anderen dan ouders en het kind / 254 148b Handhaving van omgangsregelingen / 255 149 Informatie en consultatie / 257 149a Wijziging van omgangs-, informatie- en consultatiebeslissingen / 258 149b Verzoeken van het kind zelf / 259
Inhoudsopgave Hoofdstuk 14 Curatele (titel 16) / 260 150 Inleiding / 260 151 De ondercuratelestelling / 261 152 Gevolgen van de curatele / 262 153 Einde van de curatele / 265 154 De niet onder curatele gestelde geestelijk gestoorde / 266 155 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 266 Hoofdstuk 15 Levensonderhoud (titel 17) / 267 156 Grondslagen en karakter van de verplichting tot levensonderhoud / 267 157 Gerechtigden en verplichten tot levensonderhoud / 268 158 Verplichting tot levensonderhoud op grond van bloed- en aanverwantschap / 269 159 Rangorde van gerechtigden en verplichten / 270 160 Inhoud en omvang van de verplichting tot levensonderhoud tussen bloed- en aanverwanten / 272 Vaststelling, wijziging en indexering van de verplichting tot levensonderhoud / 273 162 De verplichting jegens minderjarige en jonge meerderjarige kinderen / 277 162a Inning van alimentatie / 280 163 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 280 Hoofdstuk 16 Afwezigheid en vermissing (titel 18) / 282 164 Voorzieningen in geval van afwezigheid / 282 165 Personen wier bestaan onzeker is / 283 166 Verklaring van vermoedelijk overlijden / 283 167 Vaststellen van overlijden in bijzondere gevallen / 285 Hoofdstuk 17 Beschermingsbewind (titel 19) / 287 168 Inleiding; verhouding tot curatele en mentorschap / 287 169 De onderbewindstelling / 288 170 Gevolgen van de onderbewindstelling / 290 171 Einde van het bewind / 293 XV
Inhoudsopgave Hoofdstuk 18 Mentorschap (titel 20) / 294 Inleiding; verhouding tot curatele en beschermingsbewind / 294 De instelling van het mentorschap / 295 171c Gevolgen van het mentorschap / 297 d Einde van het mentorschap / 299 Hoofdstuk 19 Procesrecht in zaken van personen- en familierecht / 300 171e Inleiding / 300 f Verzoekers, belanghebbenden en anderen / 300 171g Het verloop van de procedure / 302 Hoofdstuk 20 Erfrecht / 306 172 Algemeen / 306 173 literatuur over erfrecht / 307 174 Voorwaarden voor erfopvolging / 307 Erfopvolging bij versterf/ 309 175 Wie zijn erfgenamen bij versterf? / 309 176 Erfopvolging uit eigen hoofde of bij plaatsvervulling / 309 177 Het parentele stelsel / 310 178 De erfdelen / 311 179 De wettelijke toedeling van de nalatenschap aan de langstlevende echtgenoo en de kinderen / 313 180 De wilsrechten van de kinderen en de uitoefening ervan / 316 181 Afwijking bij uiterste wilsbeschikking / 319 Erfopvolging bij testament / 320 182 Uiterste wilsbeschikkingen / 320 183 Wie kunnen uiterste wilsbeschikkingen maken en wie kunnen daaruit voordeel genieten? / 323 184 Soorten van uiterste wilsbeschikkingen / 324 185 Vormvereisten / 329 186 Verklaring van erfrecht; het centraal openbaar boedelregister / 330 XVI
inhoudsopgave Wettelijke rechten van dwingende aard / 187 De legitieme portie / 331 188 Het geldend maken van de legitieme portie / 335 189 Inkorting / 336 190 Andere wettelijke rechten / 338 191 De rechtspositie van de erfgenaam / 342 192 Aanvaarding en verwerping van nalatenschappen / 343 en verdeling / 345 193 Vereffening / 345 194 Verdeling van de nalatenschap volgens titel 3.7 / 346 195 Aanvullende erfrechtelijke regels voor de verdeling / 349 196 Executele / 350 197 Testamentair bewind / 352 198 Internationaal privaatrechtelijke aspecten / 353 355 Trefwoordenregister / 365 XVII